De sage van heer Gareth, den jongsten zoon van koning Lot en
koningin Morgawse, die een jaar lang als keukenjongen aan het hof
van koning Arthur diende, is ontleend aan de Engelsche letterkunde,
waar wij haar aantreffen in het zevende boek van de Morte d' Arthur
van Thomas Malory. Terwijl men voor alle overige verhalen, welke
in genoemd standaardwerk zijn opgenomen, eene bron heeft weten te
vinden, is men er tot nog toe niet in geslaagd, om te ontdekken aan
welk gedicht of prozawerk de sage van "Sir Beaumains" [37] zooals de
held door Malory genoemd wordt, ontleend is. Dr. H. Oskar Sommer,
de bewerker der beroemde critische uitgave [38] van Malory's werk,
meent, dat onze sage wellicht ontstaan is uit een volksverhaal,
hetwelk oorspronkelijk geen verband hield met den Arthur-cyclus,
totdat Malory, of een ander, onbekend gebleven schrijver vóór hem,
het overnam, waarschijnlijk uit een verloren geraakt Fransch gedicht
en het in verband bracht met den persoon en het hof van koning Arthur.
Wij vinden onze sage terug onder de Konings-idyllen van Alfred
Tennyson, onder den titel: "Gareth and Lynette." In dit gedicht
treffen wij enkele afwijkingen aan van den inhoud der oorspronkelijke
geschiedenis: Gareth huwt niet Lyonors [39] om wier wille hij zulk
een gevaarlijken tocht onderneemt, maar Lynette, zijne gezellin op
dien tocht, die hem eerst hoont en bespot om zijn nederigen staat,
maar hem tenslotte leert liefhebben en eerbiedigen om zijn grooten
moed en zijn nog grooter geduld.
De beschrijving van Gareth's jeugd op het eenzaam slot van zijn vader
en van den angst zijner moeder, dat deze jongste zoon haar evenals
zijne broeders zal verlaten, heeft Tennyson waarschijnlijk ontleend
aan het begin der sage van Parcival, zooals die onder den titel:
"Peredur, the Son of Evrawc", voorkomt in den Mabinogion. Hier en
daar heeft de dichter nog eenige veranderingen aangebracht in den
loop van het verhaal, teneinde de allegorische beteekenis daarvan
te doen uitkomen, maar in hoofdzaken stemt hij met Malory overeen in
zijne wedergave der sage.
In de volgende bladzijden vindt men het verhaal van den proeftijd
van prins Gareth weergegeven, zooals het in de Morte d'Arthur
beschreven staat, eenige onbelangrijke bekortingen daargelaten. De
vóórgeschiedenis van den jongen held en de naam zijner bruid zijn
ontleend aan Tennyson's gedicht.