Itó ang ngalan ng dalágang anák ni Julio. Magíng sa gandá, at magíng sa
katalinuhan man, si Elíng ay hindî maitatánging lubós sa mga bulaklák
ng kanyáng bayán.
Ang hiwágà, ang líhim ng kanyáng pagkamapanghalína ng--kanyáng
makapangyaríhang pagkamapanghalína--ay di nátin masusumpungán sa
dilág ng mukhâ, ni sa ningníng ng kanyáng útak, hindî.
Ang hiwagà at lihim na iyón, upáng mádamá, ay kailángang makipagkilála
kay Elíng; kailángang kaulayáwin siyá nang maláon; kailángang táwagan
ang kanyáng pusò; tarukín ang pagkamababà, ang pagkamasunúrin,
ang pagkagintô ng kanyáng loób; kailángang titígan ang mga títig
ni Elíng, ang mga títig niyáng nagpapakilála sa isáng kalulwáng
malambíng at mapangambáhin, isáng kalulwáng masintáhin at mahabagín,
isáng kalulwáng puspós ng línis, ng gandá at kahinhinán.
Náriyan ang líhim, ang hiwagàng bumibílot sa kataúhan ni Elíng. Náriyan
ang talàng nákikintál sa maalindóg niyáng noó. Náriyan ang kayamánang
maipagmámalakí ng kanyáng kadukhâan.
Si Elíng, mulâ sa pagkabatà, ay mahiligín sa pagaáral. Marúnong ng
kastilà, gayón din ng ingglés. Isang taón na siyá'y nagtirá sa Colegio
de Sta. Isabel, at dalawáng taón namán sa Dormitory School. Díto sa
hulí, siya ay nag-áral ng Nursing, ang mahúsay at tumpák na pagaalága
sa may sakít. Panggagáling sa Dormitory, siya'y tumirá sa Hospital
de San Pablo úpang isagawâ doon ang kanyáng napagarálan. May iláng
buwan din ang kanyáng nagúgol sa pagsasánay na ito, sa píling ng mga
amerikánang enfermera.
Nguni't hwág isiksík sa guniguní ng bumabása ang hinalà, na, sapagka't
naturang taga dormitory, at sapagka't maláong nákahalubílo ng mga
amerikana, si Elíng marahil ay pinanáwan na ng mga katutúbong kílos,
at mga katutúbong ugalì sa pananamít at pakikipagkápwà.
Hindi gumawî nang ganyán ang binibining itó; hindî siya pumapára sa
mga nagsalasalambáy diyáng miss, na di na nangíming ipailalim ang
pagka-pilipína sa kanilang pagaaméamerikanahan di lang sa gayák,
di lang sa kilos, kundí ang lalong kasákitsákit at kahináhináyang ay
patí ang budhi, ang kalulwa't mga paghakaka ay pinipilit na igáya't
ipabusabos sa mga dayuhang iyán.... na siyáng nagnákaw sa kalayáan ng
kaniláng báyan at untî-untîng humihigpít sa tanikaláng madalî ó malaon
ay siyáng ikabubulusók ng Kapilipinuhan sa bangín ng pagka-aba!...
Nasusuklám si Elíng sa mga bágay na ito, kaya't mahigpít na iniingátan
ang pagka-pilipína. Tandâ ng pag-iingat niyang iyan at paglayò niya
sa mga ugaling dáyo, ang kanyáng madalás na dî pagpanáog sa kaniláng
tindáhan, kapag ang dumudulóg doon ay mga amerikánong magagasláw. Ugali
ito ni Elíng, hindî sapagka't binubulag siya ng "prejuicio de raza"
(alalaong baga'y ang pagtingin sa kúlay ng balát at di sa kataúhan
ng isang táo,) kundî sapagka't ang kanyáng kahinhinán ay hindî
makababatáng malásin ang magagaspáng at mahahálay na kilos na
karaniwáng gawiîn dito ng di iilang amerikáno.
Si Elíng ngâ ay hindî kapára ng mga ibang dalaginding diyán,
na, pagkagát na nang dilím, ay nagpupuláhan ng damít sa loob ng
kanikaniláng kantina, nagkakapálan ng palábok sa mukhâ, nagdadamihan
at nagpapalalúan ng urì ng mga mister na sa kanila'y nakalilígid,
na anáki'y mga ásong kakáwkáw-káwkáw, aamóy amóy at didilà-dilà....
Si Elíng ay poót na poót sa mga asal na iyáng lubhâ nga namáng
nakaririmárim. Minsan siyáng manginíg sa gálit at minsáng mápaiyak
sa habág sa mga kadalága niyang halíng na halíng sa ganganyáng gawâ,
na kadalasán at sa tuwírang sabi, ay lumalabás na isáng malinaw na
pagtitindá ng dangál at púri!
Magsábi, kung hindî, iyáng mga kinasasadlakán ngayón ng pulà ng bálana.
Magsábi, iyáng mga nakátikim ng buhay-kantinéra sa áting mga
bayánbayán.
Ilán na sa kanilá, ang úpang mapawili lang sa tindahan ang isáng
amerikánong manglalásing, ay tutulútan nang sila'y kutyâ-kutyâin nitó
sa likód ng mga salitang "Sweetheart, give me a kiss!"?
Ilán na sa kanilá ang natulúyan na ngang mahagkán ng mga langó?
Ilán na sa kanilá ang ngayo'y kinikilabútan sa hiyâ sa ibang táo,
sapagka't sa ganitó ó gayóng gabí, silá ay náyapus ng mga ganitó ó
gayóng négro?
At humahanggá ba rito ang mga nangyayári?
Bakit at may mga kantinera diyang ngayo'y kaabra-abrasete ó kaya'y
kalúlan sa bagól ng mga itim? Maaáring, sapagká't narahiyô sa pilak ng
mga ito; dapwa't kadalasá'y sapagka't sa ganito ó gayong pagkakátaon
sa loob ng kantina, ay may isang milagrong nangyari!...
Mga sawîng pálad!...
May katwirang lumuhà ang isang Elíng dahil sa inyó!