Nang matápos ang papúlong, si Gerardo ay nilapítan ng isang pulís.
--"Ipinatatáwag pô kayó ng presidente".
--"Saan siya nároon?"
--"Sa báhay-pamunúan pô".
Noon di'y lumákad si Gerardo. Dinatnáng bukás ang tanggápan ni Kápitang
Memò, kaya't agád siyang pumások. Masiglang binati ang dinatnan:
--"Magandáng araw pô!"
Ang binatì ay walang itinugón kundî isang tingíng nagbabága sa poot.
--"Ginoó, ako nga pô ba'y inyong ipinasusundô?"--ang pabulalás na
tanong ng binatà.
Bigláng nagtindíg ang mabangís na Kápitan at nang másulyapan ang
nakangangáng pintô, ay nilapítan ito at inalápat sa pamamagitan
ng isang síkad. Kumalabóg ang pintô na ikinabuláhaw ng boong
báhay. Pagkatápos ay sinúgod si Gerardo at nagngingitngit na tumanóng:
--"Anó ang sumúot sa walang hiyâ mong úlo at nakaisip kang gumawâ ng
ganitong kaululán?"
--"Kaululán? Anó pong kaululán?... Aling gawâ ko ang inyóng tinutúkoy?"
Tumalikod si Kápitang Memò at pagkatápos na maibalabág sa sahíg ang
tangang aklát ay iingos-ingos na sumagot:
--"Pshe! Magmámaangmaángan ka pa!"
--"Kápitang Memò,"--ang paklí ng binatà--"dí ko kayo maunawàan. Ang
tinutúkoy ba ninyó ay ang pagmumungkáhi ko sa áking mga kapanálig
na kayo'y pagbitiwín ng tungkól sapagka't di kayó tumutupád sa mga
itinatadhanà ng mga kautusang isinumpâ ninyóng tutuparin? Kung iyán
ang tinatáwag ninyóng kaululán, kayó po'y namamalî!"
--"At anó ang mayroon sa iyó kung di ko man tinútupad ang aking
sumpâ? Sino ka bang makikialám sa akin? Bákit mo imumungkahing alisán
ako ng tungkól?"
--"Ah, sapagká't kayó ay di nararápat mamunò!"--ang maliksíng tugón
ng binatà na ikinasúgod muli sa kanyá ni Kápitang Memò.
Ang dágok na iyón ay lubhâng malakás.
--"Nápakalabis kang totóo!"--ang ngitngit ng nandididilát--"walâ ka
nang kagálanggálang sa iyóng kaúsap! Nawalán ka na ba ng pag-iisip
at nalimutan mo na kung sino akó, akó na iyóng kaharáp?"
--"Hindî pô akó nakalilímot: kayó po'y isang hámak na táong gaya
ko rin, na sa kasamáang palad ng bayang itó, ay náhalal na magpunò
sa kanyá."
--"Ah!" ang sambót ni Kápitang Memò--"kinikilála mo palá akóng pinunóng
ínahalál, ay bákit at ganyán kung ikaw'y mangusap sa áking haráp? Bakit
áyaw mo akóng igálang?"
--"Sapagka pô't hindî kailángan!"
--"Hindî kailángan? Híndî kailángang igálang mo akó, akó na iyóng
pinunò? Nauulól ka na ba?"
--"Námamali pô kayó"--ang tugon ni Gerardo--"ang isáng pinunò na
dumadayà sa kanyáng bayan sa pamamagítan ng mga pangakong di tinutupad,
nagaákay sa mga nasasakop sa mahahálay na hílig at ásal--ang isáng
pinunò na kinatátatakán sa nóo ng taták ng mga magnanákaw at mamamátay
ng kapwà--ang pinúnong ganyán ay hindî dapat kaalang-alangánan ng
mga táong matitinô!"
--"Waláng hiyâ!!... At ang mga bintáng bang iyán ang ipararátang mo
sa ákin? At ang isáng musmós na gáya mo ang mangangahás?"
--"Oo pô, akó!"
--"Diyáta't ikáw ang mangangahás? ikáw? ikáw? ikáw?"
Nilundág ni Kápitang Memò ang isáng talibóng na nakasabit sa dingdíng.
Sa sumunód na sandalî, nang silá ay nagkakasunggában na, ay siyáng
pagbuká ng pintóng nakalapat. Sumungaw ang isang kalbóng tuktók,
isang mukhâng nagkakangngingiwì, at isáng tiyáng matabâ.
Si Kápitang Memò ay párang tinamáan ng kulóg, kundî man parang isáng
batà na nakakita ng nunò....
Nguni't, sino ang nunòng ito?
¿Sino ang naghihintáy?... Siya ang mapaglagalág sa automobil, ang
mapagamá-amáhan, ang kataástaásang punò sa Sangkapulúan, na kung
bakit sa kanyáng pagdálaw kay Kápitang Memò, ay tinaón yátang talagá
ang pangyayáring iyón!
Si Gerardo ay nasugátan na namán.
Si Kápitang Memò, ay animo'y kinakalambre. Papaáno ang pakikiharáp
niyáng gagawin sa kanyáng punò? Kay lakí ngâ namáng kahihíyan nitó!
Isáng mahigpít na paguúsig ng Gobernador ang sumunód. Inahayág sa
kanyá ni Gerardo ang hangad ng báyan na pinagkáisahán sa papúlong na
idináos sa umága ng araw na iyón.
Noón di'y nátiwalag sa katungkúlan si Kápitang Memò. Walâng imík
na tinanggáp niyá ang gayóng pagkápahámak sa matá ng madlâ; dapwa't
oh! ang kanyáng póot!....
Siya'y umuwî na anaki'y isáng ulól. Ang kanyáng báhay, at báwa't
sangá, báwa't dáhon, báwa't bunga ng kanyáng mga haláman, wári baga'y
ipinagsisigáwan sa kanyá ang mga salitáng "MAGHIGANTI KA, O KUN HINDI,
IKAW AY DUWAG!"....
X