1. Schiras, inter Persiae urbes princeps, condita est in valle

praefertili. Eminus accedentibus pulcherrimum praebet

adspectum, ob altas turres e splendentibus saxis constructas,

et hortos atque viridaria, vernantibus cupressis consita, quae

extra et intra eam sunt. Nascitur hic praestantissimum vinum

totius Persiae, et venundatur admodum vili pretio. Laudatissima

vero rosarum aqua hinc ad varias et longinquas regiones

deportatur.

2. Vox arabica *praeconem, invitatorem ad conciliabulum*, et

*conciliabulum* ipsum notat.

3. Vel: singuli.

4. Vel: dabatur.

5. I. e. corde et lingua.

6. D. S. Scholl.: decepto.

7. I. e. unde tu ortus sis, et interiora status tui.

8. D.S. Scholl.: *dulce ejus et amarum*; quod proprie notet: *mel

et lac crassum, acetosum*.

9. D. S. Scholl.: *et malo odore*. Nos eam verbi sahaca recepimus

significationem, qua convenit cum *sachaka, diminuit, trivit*;

ad *reijâ*, adj. foem., quod notare potest impletam pinguedine

et carne, cfr. Nahasi schol. ad Amrulkeisi Moall. ed.

Hengstenberg v. 28, supplevimus *cutem*, *faciem*. Verum tamen

est, *reijâ* in hoc Haririi libro occurrere solet significatu

*aurae*, *odoris*.

10. Vel: quamvis non esset dubia. Verbum utramque

interpretationem admittit.

11. *Atîk* notat etiam vini utrem vetustum et virginem viro

maturam.

12. *Anis* est camelus obesus et quae supra aetatem apud parentes

innupta mansit puella.

13. Vel: quorum adtributa laudabantur in coetibus.

14. Vel: virginibus.

15. D. S. Scholl.: cujus longa fuit domi retentio et quae seclusa

fuit adeo ab auris. Equidem *hattâ* refero ad *thâla*; vox an

saepe notat *post*. Vino et mulieri nonnihil est commune; haec

quidem quadragesimum annum egressa, secundum regulam, minus

desiderat conjugium; illud eodem fere tempore desinit commoveri

sympathia cum florentibus vitibus, quae amori comparatur.

16. I. e. vinum transferre possim, *ancilla*, *fidicina*,

comitatum oblectante.

17. D. S. Scholl. sub smegmate intelligunt vinum, quod id abluit

tristitiam. Quo accepto vertendum est: et purget curas smegmate

earum.

18. Scil. spiculo, hastae dente, ut Romani poëtae dicunt.

19. Quod alii interpretantur: fecit, ut amantis visu eum

prosequerer.

XXXVI

Malatiensis.

Narravit Haret Hammamita. Procumbere feci Malatiae[1] camelam

itineris, et pera mea plena erat aureis. Ex quo autem illuc

deverteram, assumseram consuetudinem adaquandi ad aquas laetitiae et

venandi divulgatas per regionem fabulas, nec me fugiebat quod gratum

auditu esset aut visu, nec vacuus erat a me locus lusus aut gaudii;

donec, cum non superesset negotium in ea (urbe), nec desiderium ultra

in ea commorandi, serio erogavi pecuniam, ut emerem ad iter

necessaria. Cum praeparationem perfecissem, et discessus esset in

promptu aut prope, vidi novem viros, qui emto vino ascenderant

collem; lenitas eorum erat compes oculorum, delectatio erat dulcedo

verborum. Accessi ergo ad eos, cupidus conversationis, non vini, et

appetens congressus, non poculi; et cum illis insertus essem decimus,

additusque socius, inveni eos filios diversarum matrum[2], desertorum

ejectamenta, nisi quod cognatio urbanitatis eos conjunxerat ut

generis cognatio, paremque inter eos fecerat dignitatis gradum, ut

splenderent instar stellarum astri geminorum, aut camelae[3], cujus

omnes proportionales sunt partes. Et laetitiam mihi creabat

accessisse ad eos, et commovebar ad laudandam constellationem, quae

me adduxerat, incepique meas sagittas cum ipsorum versare, sanitatem

petens ex odore (ingenii) eorum[4], non vini. Usque dum colloquii

ambagibus eo pervenimus, ut aenigmata proponeremus mutatoria, ut si,

intendens ut respondeatur Karamata, honores, interroges, quid est

simile Naumu fata, somnus praeteriit? Et exorsi sumus retegere

Soham[5] et lunam, et decerpere spinas et fructus. Dum vero

explicabamus (vestes) novas et tritas, protrahebamusque pingue et

macrum, venit ad nos senex, cujus jam abierat forma et color, residua

erat scientia et experientia, et simulavit se spectatorem et

auditorem, qui colligeret, quod nos spargeremus; excussis vero

crumenis nostris et manifesta desperatione, cum videret fontes

defecisse, et nihil producere superne haurientem, et in fundo putei

versantem, colligens syrma et occiput nobis advertens, dixit: non

omne nigrum est dactylus, nec omne rubicundum est vinum. Et

adhaesimus ei ut lacerta ramis, prohibuimusque cingentes a tractu, in

quem tendebat, regerentes: medicamentum scissi est, ut consuatur, si

non — vindictam! vindictam! nec in animum inducas tuum, conviciis

vulnerare et amplam facere rupturam, tum abire. Flexit ergo habenam

rediens, tum loco suo decubuit firmiter et dixit. Quod si me

excitatis disputatione, judicabo ut judicavit Salomo de sato[6].

Sciatis velim, praediti ingenio liberali et vino aureo: si

proponuntur aenigmata verbalia, ut examinentur ingenia et eliciantur

abstrusa, recondita, horum lex est, ut sint vocabula vere similia,

significantia, eruditasque continentia elegantias; quod vero excedit

hunc ordinem, aequiparandum fructui deciduo, nec inditur canistro; et

jam vidi vos non servasse hos fines, nec distinxisse verum a falso.

Diximus: veritatem locutus es; admetire ergo nobis de simila tua

undasque tuas in nos redundare sinas. Reposuit: faciam, ne dubitent

fidem abrogantes, nec cogitent de me quaslibet cogitationes. Tum

accedens ad virum prae ceteris spectabilem inquit:

O tu, qui maximo es acumine, in solvendo[7] rem acu tangens[8]!

Quid respondet meae enuntiationi: Gua (Umidda) Bisâd, fami

(succurritur) commeatu?

(Solutio: Tawa i.g. Gua, et Mir i. q. Sâd; utrumque conjunctum

efficit Tawamir, volumina scriptoria.)

Secundum arridens cecinit:

O tu, qui virtute praecellit, nec maculatur ignominia!

Quid simile dicto. aenigmata proponentis: Sahron (Azabat-hu)

Ainon, tergum (quod feriit) malus adspectus?

(Sol. Mata i. q. Sahr, et Ain i. q. Ain; utrumque conjunctum

Mataain, qui confodiunt.)

Tum tertium adspexit dicere ordiens:

O tu, cujus ingenii partus similes sunt nummis probatis!

Quid simile, si cui diceres: Zâdafa Gâïset, invenit donum?

(Sol. Alfâ i. g. Zâdafa, Zilet i. q. Gâïset; utrumque conjunctum

Alfâzilet, sphaerula media monilis, vel, quod dirimit duos

Korani versus.

Tum collum flexit ad quartum inquiens:

O tu, qui elicis absconditum aenigmatum arcanorumque animi

conceptuum!

Age, explica mihi, quid simile dicto: Tanawal Alf Dinâr, accipe

mille denarios?

(Sol. Hâ i. q. Tanawal, et Dijet i. q. Alf Dinâr; utrumque

conjunctum Hadijet, dux, collum.)

Tum obtutum suum defixit in quintum et dixit:

O tu ardens ingenio, frater acuminis conspicui!

Quid respondet dicto: Ahmala Hiljet, missum fecit ornatum?

Explica, recta incedens via, et festina.

(Sol. Alrha i. q. Ahmala, et Schijet i. q. Hiljet; utrumque

conjunctum Alrhâschijet, tegmentum ephippii, vel, dies

judicii.)

Tum conversus ad latus sexti dixit:

O tu, cujus metae adtingendae certantis passus impares sunt

debilesque!

Quid simile dicto aenigma proponentis: Ucfuf! Ucfuf! abstine!

abstine!?

(Sol. Mah Mah i. q. Ucfuf Ucfuf; utrumque conjunctum Mahmah,

desertum longe lateque patens.)

Tum supercilio nictavit septimo dicens:

O tu, cujus clare patet intellectus et eminens est acuminis

gradus!

Elucida, qui nunquam diserte explanandi facultate non gaudeas,

quid simile dicto:

Alschakik Aflata, frater aufugit?

(Sol. Alach i. q. Alschakik, Târa i. q. Aflata; utrumque

conjunctum, Alachtâr, pericula.)

Tum octavum audire jussit, dicens:

O tu, cujus virtutis horti humectatos rore habent flores,

nitentes!

Quid simile, si diceres aenigmata proponenti: aenigmatum

possessor[9] Ma Achtâra Fidhdhet, non praehabuit argentum?

(Sol. Abâ i. q. Ma Achtâra, et Fidhdhet; utrumque conjunctum

Abâriket, quaelibet res albo nigroque distincta, gladii valde

splendentes, gutturnia.)

Nonum deinceps acuto obtutu petivit dicens:

O tu, in quem digitos intendunt ob animum ingenuum et excellentem

scientiam!

Expedi nobis, quid simile dicto tuo proposita quaestione

contendenti: Dus Gamâet, calca turbam?

(Sol. Tâ i. q. Dus, et Fijet i. q. Gamâet; utrumque conj.

Tâfijet, quod aquae innatat, uva.)

Perrexit referens. Et cum venisset ad me, concussit humeros meos et

dixit:

O tu, qui tenes dictiones implicitas, quibus angis adversarios et

confodis!

Facundus es explicator; profer igitur simile dicti: Chalî Uskut,

avuncule mi tace!

(Sol. Chali i. Chali, et Zah i. q. Uskut; u. c. Chalizah, sincera

amicitia.)

His effatis adjecit. Jam ego sitim vestram restinxi, vosque pavi[10].

Si vero vultis, altera vice vobis potum praebebo. Dixit; et cepit nos

vehementia sitis, ita ut peteremus, denuo nobis bibendum daret.

Respondit: ego non sum, qui, se praehabens fratri, sibi soli

vindicat, nec ut ille, qui nonnisi in cute pinguedinem habet[11].

Rediens ergo ad primum inquit:

O tu, cujus, cum obscura videtur abstrusa sententia, solvunt

subtiles cogitationes!

Si quando aenigmata proponens dicit: Chud Tilk, teneas hanc; quid

huic dicto revera simile?

(Sol. Ha i. q. Chud, et Tik i. q. tilk; u. c. Hâtik, teneas

hanc.)

Dein conversus collo ad secundum:

O tu, cujus facundia praestantiam declarat!

Quid simile proverbio: Himar Vahsch Suijina, onager ornatus[*]?

(Sol. Ferâ i. q. Himâr Vahsch, et Sina i. q. Suijina; u. c.

Ferasin, pl. vocis Firsan, regina in latrunculorum ludo.)

Tum oculi nictu innuit tertio, dicens:

O tu, qui es virtute et ingenio ut Azmaï!

Quid simile esset dicto tuo aenigmatibus certanti: Anfik! Takma!

eroga, repelles!?

(Sol. Mun i. q. Anfik, et Takim i. q. Takma; u. c. Muntakim,

ulciscens.)

Porro quartum apertis oculis intuens:

O tu, qui, quando difficile carmen obscurum est, tenebras

illustrat!

Quid simile dicto: Istanschi Rih Mudamet, odorare vini odorem?

(Sol. Rah i. q. Istanschi Rih, et Râh i. q. Mudamet; u. c.

Rahrah, ampla res, ampla bonis vita.)

Tum furtim adspexit[12] quintum et dixit:

O tu, cujus procul abest mens, ut ad sollicite cogitandum

lenteque respondendum adigatur, aut ad haesitationem adducatur!

Quid simile dicto: Rhatti Halka, tege perditos!?

(Sol. Zun i. q. Rhatti, et Bur, pl. vocis Bâir, i. q. Halkâ; u.

c. Zunbur, palma solitaria, calamitas.)

Nec non conversus ad sextum dixit:

O frater intellectus, in quo tua dubium omne superat perfectio!

Noctu quis pauxillum profectus est, Sâra Billail Muddet, quid

huic dicto simile?

(Sol. Sarâ i. q. Sâra, et Hin i. q. Muddet; u. c. Sarahin, plur.

vocis Sirhan, idiom. Hudeil. lupus.)

Dein convertit oculos ad septimum, dicens:

O tu, qui ornatus es intellectu, qui suum inter homines

stabilivit mercatum!

Tibi est elucidandi facultas; quid ergo simile dicto: Ahbib

Farukah, ama pavorem?

(Sol. Mik i. q. Ahbib, et La, pavor, i. q. Faruka; u. c. Miklah,

funda.)

Octavum versus se convertit dicens:

O tu, cujus virtus ad cacumen pervenit, omnia superans cacumina!

Quid simile dicto: Aathi Ibrikan Ialuh Brhair Urvet, da splendens

gutturnium sine ansa!?

(Sol. Uss i. q. Aathi, et Cub i. q. Ibrik etc., u. c. Uskub,

ocrearius, effusa fluensque aqua, etc.)

Jam leviter arrisit nono dicens:

O tu, qui amplecteris optimam scientiam, et elucidandi facultatem

nullum relinquentem dubium!

Quid, si aenigmatibus tecum concertanti, prudenti, diceres:

Althaur Milki, bos est possessio mea, huic dicto esset simile?

(Sol. Allaá i. q. Thaur, et Li i. q. Milki; u. c. Allâli,

uniones.)

Postremo volae contractione apprehendit manicam meam inquiens:

O tu, qui fulgore intellectus tui in dubiis et sideris tui luce

excelsus es!

Quid est simile sibilo labii, Zafir Gahfalatin? Explica hoc

perfecte explicans!

(Sol. Mokâ i. q. Zafir, et Schafet i. q. Gahfilet; u. c.

Mokaschifet, detectio.)

Perrexit referens. Et cum nos exhilaravisset eo, quod audiveramus, et

cuperemus expositionem, diximus ei: non sumus ex equis hujus

hippodromi, nec manus sunt nobis ad solvendos hos nodos; quod si tu

explicaveris, gratum nobis feceris, si vero celaris, moerore

affeceris. Hic substitit paullum, binas suas voluntates consulens,

sagittasque suas binas versans, usque dum ei placuerat dare, quod

petiveramus. Mox ad coetum accessit sic faciens verba. Docebo vos,

quod nescivistis nec cogitastis, vos edoctum iri; jam igitur vestris

illigate memoriis et exornate his floribus prata vestra!

Interpretationem aggressus rubiginem ingeniis nostris detraxit,

simulque evacuavit manicas, ita ut intellectus sole clariores

evaderent, manicae vero fierent, quasi heri non fuissent habitatae.

Cum autem fugam pararet et de mansione ejus quaereretur, suspiria

trahens ut liberis orbatus, haec effatus est.

Omnis pagus mihi est patria et ampla in eo mansio;

Nisi quod cor Sarugi amore flagrat, ejusque desiderio teneor.

Haec est terra mea virgo, hic aether, unde flavi[13].

Ejus prati herbosi desiderio, prae omnibus aliis, gemo;

Non suave post hoc mihi suave, nec dulce dulce est.

Perrexit Haret Hammamita. Dixi sociis meis: ille est Abu Seid

Sarugensis, cujus dictorum elegantium pars sequior aenigmata sunt; et

incepi eis describere pulchritudinem ornatae ejus eloquentiae,

quamque obsequentem habeat linguam. Tum me converti et en! jam ille

abierat et cum lucro suo evaserat. Mirati ergo sumus de facto ejus,

nescii quo terrarum tetenderit, ceciderit.

1. Malatia, Malatija, Maltija, eadem est urbs ac Meledni,

Melitene, non sita in Mesopotamia, sed cis Euphratem, in

finibus terrae Rûm.

2. I. e. diversos.

3. D. S. legit *Gumlet*, i. e. totum.

4. D. S. Scholl. explicant: e sermone eorum.

5. Soham, stellam obscuriorem in ursae majoris astro, quaerendo,

oculos probabant Arabes.

6. Israelitae cujusdam oves alius satum noctu depastae erant; qui

cum accessisset conquerens ad Davidem, hic judicavit, ovium

gregem ei esse dandum, ei ut satisfieret. Rectius vero Salomo,

qui, undecim annorum puer, forte aderat, statuit: gregem quidem

tradendum ei, cui factum sit detrimentum, ut pullos ejus et lac

sibi vindicet, campum vero illi, cujus oves detrimentum

fecerint, ut eum ipse conserat proximoque anno consitum reddat,

gregem suum recipiens.

7. Secundum ed. Sac.: *in virtute*; sed praeplacet legere *fazl*.

8. Proprie: *accendens igniarium*, vel, *fomes igniarii*.

9. Vel: ingenii possessor, ingeniosus.

10. Vel: moram vobis concessi.

11. D. S. Scholl.: *cujus pinguedo est in ipsius cibo*, vel, *qui

in vase suo retinet pinguedinem*. Mihi dicere voluisse videtur:

*doctrina mea est profunda, copiosa*.

12. D. S. Scholl.: arrisit.

13. I. e. ortus sum.

* Rhythmi finales in nonnullis libris sunt *mugalijâ* et

*hallijâ*.

XXXVII

Zaädensis.

Narravit Haret Hammamita. Procerus ut hasta et agilitate praevertens

onagros[1] ascendi Zaädam; cujus cum adspicerem pulchritudinem et

spectarem viriditatem, interrogavi gnarures narratores, quem illa

includat e nobilibus et fodinis bonorum? eum ut sumerem prunam

lucentem in tenebris et auxilium in oppressionibus. Et describebatur

mihi judex amplus ulnam, abundans statum, Taimita[2] genus et

indolem. Nec desinebam visitatione ei appropinquare, et erogare in

eum cumulando[3], usque dum echo vocis ejus et Salmân[4] eram domus;

et eximens mel ejus odoransque laurum, nunquam non interfui

disceptatorum litibus, defensum et vituperatum conciliare studens.

Cum autem aliquando judex sederet ad judicium exercendum, die

conventus et congregationis, intravit senex tritus plumas[5],

tremorem simulans, qui concilium adspiciens adspectu egregie videntis

narrabat, adversarium sibi esse, qui non sponte secutus sit. Et haud

diutius erat quam scintilla, aut indicium nutus, cum in modum leonis

juvenis adduceretur et, Deus, diceret ille, corroboret et a

conniventia custodiat judicem! Iste filius meus, calamus corruptus,

gladius rubiginosus, ignorans praecepta aequitatis, sugit papillas

repugnantiae. Nam quando equidem progressus sum, restitit, quando

arabice locutus, barbare ille garriit, quando ignem accendi,

extinxit, quando assavi, cineribus inquinavit; quamvis ex eo inde,

quo repsit, tempore, usque dum adolevit, curam ejus sustinui et

benignissimus educatorum et altorum fui. Judex grave id habuit, quod

ille questus erat, et omnes, qui circumsedebant, inauditum

existimarunt; tum ille ita incepit. Testor repugnantiam ex

orbitatibus unam esse, imo saepius oculo frigidius esse[6], prolem

omnino non habere! Regessit adolescens, quem hic sermo ira affecerat:

Per illum, qui constituit judices ad justitiam exercendam, et illis

tradidit habenas probitatis et decisionis! nunquam ille vocavit, quin

dixerim Amen, et praetendit quid, quin crediderim, nec peregrinationi

se dedidit unquam, quin et ego Naziraeatum susceperim, nec ignem

protudit, quin accenderim; nisi quod comparandus est viro quaerenti

Rachamarun[7] ova aut volatum a camelis flagitanti. Resumsit judex:

quanam re difficultatem tibi fecit et probavit tuam obedientiam?

Contra ille: Ex quo tempore vacuus fuit pecuniae et tentatus est

inopia, imposuit mihi, ut linguam petendo exercerem[8], et pluviam

deprecarer ex nubibus gratiae; ut redundaret potus ejus, qui

subsederat, et coalesceret, quod fractum erat in statu ejus. At cum

me edocere inciperet et virtutes animam decentes mihi exponeret, cor

meum intelligere fecit, aviditatem esse rem laboriosam, exosi quid

cupiditatem, gulositatem movere nauseam, mendicari esse abjectionem

animi; tum recitavit mihi e scissura oris sui et ex arte rhythmorum

suorum:

Contentus sis infima sorte, et in ea acquiescas ut ille, penes

quem et pauxillum est multum.

Abstineas ab aviditate, quae non desinit humiliare dignitatem

ejus, qui ad ipsam ascendit.

Existimationem tuam custodi, eamque defende, ut leo defendit

jubas suas.

Et patiens sis, si quid ingruit egestatis, ut solent constantes,

animoque aequo[9].

Nec funde aquam pudoris, etiamsi dives daret, quantum ambae manus

continent.

Generosus est qui, cum affectus est oculus ejus, palpebras laesas

tegit a pupillis suis[10];

Et qui, cum trita sit vestis ejus serica, non consultum habet

terere etiam genas.

Dixit; at austere contraxit vultum senex, tetricus; et irruens in

filium cum detestatione, increpavit ita. Tace, o inobsequens! qui me

praefocas et angis, instar ossis guttur praecludentis. Vae tibi!

matremne tuam docere vis concubitum, aut nutricem tuam lactatum? Jam

conflictatur scorpio cum vipera, et pulli vix depulsi intento cursu

versus admissarios prosiliunt[11]. Dein, quasi eum poeniteret eorum,

quae ex ore suo nimis celeriter elapsa essent, et amore ad

reconciliationem adigeretur, aspiciebat oculo propenso,

submittebatque alam blandientem[12], pergens: Vae tibi, o mi fili!

non jussi sunt contenti esse, nec interdicti sunt submissione, nisi

qui divitiis suis quaestum faciunt et arte sua lucrantur; verum qui

necessitatibus sunt pressi, illi excepti sunt in his legibus

prohibitoriis[13]; pone autem, te ignorasse hanc accuratiorem

explicationem, nec pervenisse ad te quod circumferri solet, nonne tu

tamen es, qui adversatus est patri suo, in iis, quae dixit, eumque

non respexit[14]?:

Ne acquiescas in oppressione et injuria, quo dicatur en!

magnanimus et patiens.

Et probe circumspicias, utrum terra sit vacua plantarum ut cincta

arboribus.

Vultumque averte ab eo, quod tibi suadere volunt imprudentes;

quod pretium arbori sine fructu?

Propelle jumentum tuum a mansione, quâ siti laboras, in oram, ubi

defluit pluvia.

Atque largam tibi expete irrigationem ex copia nubis; et si ambo

manus tuae adsperguntur, proficiat tibi consecutio!

Quod si non obtines, in repulsa non est dedecus, quam jam ante te

tulerunt Moses et Pinehas.

Finivit. Judex vero, cum animadverteret sermonem et facta juvenis

sibi repugnare, et quod se exornarit laude sibi non conveniente,

succensente oculo eum adspexit, an prima, dicens, vice Taimita et

altera Kaisita[15]? phui! qui destruit quod dixit, et varios induit

colores, instar daemonis sylvatici, hominibus et brutis inimici[16].

Regessit juvenis: Per illum, qui te posuit clavem veritatis et

arbitrum creatorum! ibi demum dedoctus sum, cum sollicitudines me

invaserunt, et ex eo intellectus meus rubiginem contraxit, quo

sitivi. Ubi enim est porta aperta, ubi dona facile acquirenda? Num

superest, qui lubenter dona offerat et, cum cibus ab eo petitur,

dicat, teneas!? Respondit judex: Inter multas aberrantes a scopo

sagittas una tamen solet ferire, nec omnis nubes fulgurans decipit;

discerne nubes, quando observas, nec testare nisi quod exploratum

habes. Senex cum videret judicem irasci pro liberalibus, et aegre

ferre omnes homines avaritiae insimulari, scivit illum verba sua esse

confirmaturum, ipsumque liberaliter tractaturum; ideo non cessavit

ponere rete suum, et ad ignem pisces suos torrere[17], sed ita illum

allocutus est:

O judex! cujus sapientia et clementia firmior est quam

Radhwa[18].

Nunc ille in ignorantia sua contendit, toto in mundo non esse

fratrem pluviae largae[19].

Nescit enim te esse ex societate, quorum dona (tam larga), quam

manna et coturnices.

Largire ergo, quod eum depellat, pudore suffusum, ob mendacium

asserti sui,

Ut et ego redeam laetus, laudans quod me, cum beneficio

affeceris, tum juveris!

Dixit; et sermone delectatus judex ei abunde ex divitiis suis

impertiebatur; quo facto conversus ad juvenem, vituperii sagittas ei

armavit, vidisti, inquiens, vanitatem opinationis tuae, et errorem

suspicionis? Ne igitur posthac festina vituperando, nec dola lignum

antequam probasti; et cave, ne recuses obsequium patri tuo; nam si

iterum morem non geres, descendet in te, quo dignus fueris. His

dictis juvenem poenituit et confugit ad succinctorium patris sui, tum

surrexit properanterque abivit; senex quoque secutus est canens:

Quem fortuna injuria aut noxa affecit, adeat judicem Zaädae!

Liberalitas ejus detrectat laudibus antecessorum, aeque ac

defatigabit posteros.

Addidit historiam referens: Ambigui, habeamne senem illum pro noto,

an pro ignoto; usque dum aggrediebatur iter suum; ibi clanculum

induxi animum, ut eum sequerer, vel usque ad domicilium, eo fine, ut

perspicerem arcana ejus et cognoscerem, quae sit arbor ignis ejus.

Abjectis ergo protinus negotiis, tetendi, quo ille tetendit; nec ille

desivit progredi, me pone sequente, et longius discedere, me

appropinquante, donec uterque nostrum alterum conspiciebat, et

ambobus amicis certa erat agnitio. Hic ille laetitiam prodidit et

deposuit tremorem, dicens: qui mendacia obtrudit fratri suo, ne sit

salvus! Tum non amplius dubitavi, illum esse Sarugensem, nec enim

ulla erat habitus mutatio. Proinde festinavi ad eum, ut manu prehensa

salutarem, et quaererem, quid boni aut mali acciderit. Ille vero: en

filium fratris tui obsequentem[20]! Et continuo dereliquit me

proripiens sese. Juvenis autem tantum risit, dein aufugit ut ille

aufugerat. At ego redii, eos ipsos postquam cognoveram, nescius licet

ubi uterque versaretur[21].

1. Vel: puellas Zaädae, ob venustatem claras. Zaäda autem urbs

Jemanae perhibetur magna, sexaginta parasangas a Zanaa remota.

2. Taim fuit matruus Nadhari, auctoris Koreischitarum. Praeterea

vero posteri ejus etiam ob fortitudinem et prudentiam magna

gavisi sunt gloria.

3. D. S. Scholl.: *et instar distractae mercis ei esse, quietem

ci concedendo*, i. e. *non visitando*; quae interpretatio est

artificiosior.

4. Primus Persarum, qui Mohammedis religioni se addixit, eique

tam carus, ut diceret, paradisum majore Salmani, quam Salmanum

paradisi desiderio teneri.

5. I. e. vestem.

6. I. e. jucundius.

7. *Anuk* est aquila vel ossifraga mas, qui ova non parit. Alii

proverbium hine ortum putant, quod hoc avium genus ova sua in

altissimorum montium cacuminibus condat.

8. D. S. Scholl.: ut mendicationem gustarem.

9. A. v. et oculos connive super eo.

10. A. v. a duobus videntibus suis.

11. D. S. Scholl.: adversus pullos pustulis Kara dictis

laborantes. Proverbium, quo taxentur, qui cum eis colloqui

audent, coram quibus loqui non debent.

12. Lenem se simulabat.

13. Proprie: in vetitis.

14. Var. lect. in edit. Percivalensi.

15. Kaisitae, oriundi a Kaiso, filio Aljasi, semper bella

gerebant cum Taimitis, dicebanturque optimi equites, sed

homines avari.

16. Rhauli.

17. Intellige: *opportunum*. Non bene D. S. Scholl.: fluxit hoc

proverbium inde, quod fures conspecto igne accederent ad

furandum, detecti autem dicerent: pisces nostros assare

voluimus.

18. Radhwa non est mons in Medinah, ut D. S. Scholl, docent, sed

ab oriente urbis Jambiae, suntque inter eum et Medinam septem

stationes. Vid. Abulfed. Arab. Descript. ed. Rommel p. 63.

19. Vel: liberalitatis, doni.

20. Vel: *bonum*. Dicere vult, non verum est, quod de

inobedientia filii mei protuli coram judice.

21. Verti sec. var. lect. ed. Percival. Secundum Sacyanam

reddendum: *ubi vero locorum illi?!*

XXXVIII

Marvensis.

Narravit Haret Hammamita. Ex eo tempore, quo pes meus currere et

calamus spuere incepit, ita deditus eram doctrinae, ut mihi esset

rivo, quo adaquarer, et lumen inde petitum pabulo, ac quotiescunque,

scrutans ejus magistros arcanorumque reconditoria, assecutus eram

talem, qui ex voto esset mendicantis, pruna ignem flagitanti,

alligata stapedi ejus manu mea, eleemosynae pluviam rogabam de

thesauro ejus. Neminem tamen inveniebam copiosioris fluxus, et

majoris in racemo masculo palmae foeminae appendendo dexteritatis[1],

quam Sarugensem; nisi quod magis vagus erat quam proverbium, celerior

in loco commutando quam luna. Sed ei occurrendi cupidus, pulchros

existimans ejus consessus, longissima non fastidiebam itinera, immo

dulces habebam viae molestias, quae pars sunt poenarum. Cum autem

vagando etiam pervenissem Marvam[2], in quo nihil est miri, me eum

obvium habiturum esse, indicaverunt auguria et omina, laetorum

praenuntia. At, quamquam eum quaerebam in congregationibus

itineratorumque frequentatis diversoriis, non repperi quemquam, qui

de eo referre posset; nec ullum ejus vestigium; ne levissimum quidem,

excitatum ab eo, pulvisculum; ut desperatio vinceret desiderium,

spesque omnis extraheretur et percuteretur in capite. Die tamen

quodam, cum versarer apud Marvae praefectum, virtutis cultorem et

generosum, en! ascendit Abu Seid, veste usu laevigata, moribus

blandis, impertivitque praefectum salute egentis, quando obvium habet

dominum coronae, tum dixit: scias tu, qui custoditus sis a vituperio,

intactus ab aerumnis! Cui traduntur praefecturae, ab eo suspenduntur

spes; cujus elati sunt dignitatis gradus, ad eum tolluntur preces; et

bene illi, qui, si potest et fato prosperatur, decimas dat bonorum

suorum, ut decimas accipit de gregibus, gentique nobilium adhaeret,

ut amplectitur familiam et gynaeceum. Nunc tu es columen urbis tuae,

palus tui temporis; cameli onerarii pelluntur ad te, ut eis sis

praesidio; egregia dona sperantur a liberalitate tua; desiderata

descendunt in area tua; tranquillitas petitur e vola tua; Dei

liberalitas largissima in te fuit; beneficia ejus te totum

involverunt. Ego vero sum senex, inops, postquam opibus abundaverat;

pabulo destitutus, cum advenit canities; et e longe dissita domo ad

te contendi, statu deterrimo, sperans e mari tuo fluctum, a dignitate

tua elationem; spes autem pulcherrima est intercessio pro petente;

donum, quod datur datori. Ergo, quod te decet, in me statue, et bene

mecum age, ut tecum bene egit Deus; et cave, genam avertas ab eo, qui

te visitat, domumve tuam adit, aut manum contrahas ei, qui a te petit

aquam, aut a liberalitate tua commeatum! Per Deum! non laudatur, qui

congelatus est, nec recta tendit, qui cumulat; sed prudens est, qui,

quando habet, largitur, et quando beneficum se ostendit, iterat; et

nobilis est, qui, quando petitur ab eo aurum, dare non veretur, nec

retinet, ut consideret plantarii sui fructum et contempletur delicias

animae. Praefectus ibi cognoscendi cupidus, limpidane ejus aqua sit

pauca, an fons scaturiens abundet, demisso vultu stabat, cogitans,

quomodo igniarium ejus tunderet, undulatumque ensis nitorem probaret.

Hanc secretam silentii donationisque dilatae causam non perspiciens,

Abu Seid exarsit ira et declamavit ex tempore:

Ne contemnas tu, qui a facinoribus diras afferentibus procul sis,

eruditum, quod apparuit detrita tunica, egenus[3];

Nec permittas, spei fratrem amittere familiam suam, sive

facundiam monstraverit, sive conticuerit;

Affla liberalitatis odore, quicunque advenerit fructus decussum;

vivifica auxilio tuo, quemcunque videris projectum!

Nam optimum viri est peculium, quod aedificavit memoriam et

famam, cum proficiscentibus de loco in locum migrantem,

Nec, qui laudes emit donis, decipitur, si, quod dedit, est

hyacinthus.

Quod si non esset honor, parum excusationis haberet prudens,

quando ei inhiat, quod ultra panem est quotidianum;

Sed gloriae struendae studet, liberalitatem amans collum tendit

ad divitias.

Nec odoratur laudis diffusos odores munificus, nisi contemserit

spiramenta Musci contriti;

Et adeo difficilis est avaritiae et laudis conjunctio, ut hanc

existimaverint piscem, illam lacertam.

Nam liberalis, mores ejus a hominibus laudantur; manus congelatae

vir non desinit esse odiosus;

Argumenta, quibus avarus, dum facultates retinet, se excusat,

cumulant eum vituperio et reprehensione.

Liberaliter ergo largire, quas manus collegerunt, divitias, ut

imbrem hauriens sit attonitus,

Tuamque laudum partem vindica, antequam terrens infortunium

arborem monstret excisam!

Durius enim est tempus, quam, ut statum diu permanere sinat, sive

displiceat, sive placeat.

Praefectus ei dixit: per Deum! pulchre locutus es; cujus tu te viri

dicis filium? Sed a latere illum adspexit, tum declamavit, oculos ira

comprimens:

Ne interroga virum, quis pater ejus sit; indole examinata, ei

jungere, vel separare!

Succo uvarum primo, si dulcis repertus fuerit ejus sapor, non

opprobrio erit, descendisse de omphace.

Dixit; et praefectus eum, ob spectatam facundiam, tam prope sibi

admovit[4], ut loco haberet circumcisoris[5]; tum de absconditis opum

suarum pretiosis ei impertivit, quod indicabat longitudinem syrmatis,

brevitatem noctium[6]. Hic vero surrexit manica plena, corde laeto,

me sequente ejus gressum, vestigiumque imponente vestigio, donec

egressus erat domo et reliquerat leonis illius lustrum. Tunc ego

acclamavi: conducat tibi, quod accepisti; diu fruere munere, quo

dignus habitus es! Et lucente facie et fulgente Deo gratias egit,

incessit superbiens, ac declamavit non praemeditatus:

Qui stultitia consecutus est bonam sortem, aut altum tenet

dignitatis gradum propter originem,

Me, sciat, virtute elatum esse, non copiis, et oratione

prosperatum, non atavis regibus!

Adjecit: pereat ille, qui doctrinam vituperat, felix sit ille, qui

seriam ei navat operam et studet! Tum valedixit et abiit, pectori meo

relinquens flammas.

1. Vel, in pice camelorum vulneribus applicanda.

2. Urbs Chorasanae, cujus incolae maxime proclives dicebantur ad

avaritiam.

3. Ut terra sterilis et deserta.

4. Honoravit.

5. Circumcisor proximus est ei, qui circumciditur.

6. Opulentiam.

XXXIX

Omanensis.

Commemoravit Haret Hammamita. Ex quo virere incepit cingulum, et

germina protrudere gena[1], deditus eram secandis desertis, in

jumentis Mohariticis; petens nunc montosa, nunc depressa, ut

perscrutarer cognita et incognita, probarem loca mansionis et

adaquationis; et sanguine tinxi ungulas equorum, ut plantas

camelorum, macilentos feci celeres altaque vestigia imprimentes. Cum

autem Zacharam[2] pererrare fastidio esset, et negotium me cogeret,

adire Zucharam[3], inclinavi ad experiendas undas et eligendam navem

itinerariam, in eamque contuli me et pertinentia ad me, comites,

commeatum et peram viatoriam; tum eâ vectus sum modo caventis, vota

facientis, animam reprehendentis et excusantis. Sed navi vix

propulsa, velis ad festinandum elatis, audivimus a littore portus,

per noctis obscurae tenebras, vocantem: o habitatores navis illius

erectae, propulsae in mare vastum decretis Summi, Omniscientis!

mihine licet mercem vobis indicare, quae vos servare possit a poena

cruciante? Diximus: de igne tuo nobis communices, o index, et dirigas

nos, ut amicus ducit amicum! Respondit: vultisne vos comitari viae

filium, qui commeatum suum habet in canistro, umbrâ non est gravi,

nec aliud quaerit, quam locum, ubi dormiat? Convenit ergo, ut ei

faveremus, nec quod peteret, recusaremus. Iam cum staret in navi,

dixit: Regem universi imploro, ut me servet a viis interitus! Tum

adjecit: relatum nobis est narrationibus, traditis a doctissimis,

Deum non jubere discere ignorantes, antequam jusserit docere doctos.

Habeo autem *amuletum*, acceptum a prophetis; habeo bona vobis

consilia, quorum firma sunt fundamenta; nec possum abscondere, nec a

natura mihi proprium est, prohibere. Considerate ergo, quod dico, et

intelligite, teneteque, quod vos doceo! Hic clamavit, ut qui

gloriatur, num scitis — inquiens — quid hoc sit rei[4]? Per Deum!

praesidium est itineratorum, tendentium in mari; clypeus protegens ab

aerumna, fervente maris unda; quo Noach ipse se defendit tempore

diluvii servatusque est cum assumtis animalibus, ut clare exponitur

versibus Corani. His dictis recitavit futilia quaedam, quae meditatus

erat, et figmenta, quae exornaverat, quorum in fine adjecit: vehimini

eâ, nomine Dei (navis) currat et consistat! Tum suspiria duxit, ut

perdite amantes, aut Dei cultores maximi habendi et perrexit: ego

vobis fui loco adducentis ad scopum vestrum; admonui vos, ut qui

strenue monendi officium explet, praeivique regiâ dirigentium; testor

te Deum, qui directorum es optimus! Dixit Haret Hammamita. Et,

admirati facundiae ejus gratiam manifestam, vocem extulimus

recitatum. Pectus autem sono ejus sensit, notum sibi esse solis

illius oculum, eique dixi: per imperantem mari profundo, quaeso,

nonne es Sarugensis? Respondit: certe, et num absconditus esse potest

filius gloriae? Ibi laudavi iter, et me ipse detexi se detegenti, nec

cessavimus una proficisci, dum mare erat tranquillum, vita serena,

tempus jucundum, et occursu ejus tam felix eram, quam dives, qui

invenit purum aurum suum, laetabarque confabulatione cum eo, ut

demersus extractione; donec vehemens spirabat auster, inclinabant

latera navis; itineratores tranquillitatis, quae fuerat,

obliviscebantur; fluctus in nos irruebant undique. Hujus ob

infortunii impetum nos recepimus ad insulam quandam, ut quietem

daremus et quiete frueremur, usque dum faveret ventus. Sed itineris

difficultas non cessabat, donec de commeatu nonnisi pauxillum

supererat. Hîc mihi dixit Abu Seid: ramorum fructus non colliguntur

sedendo; visne igitur felicitatem venari surgendo? Respondi:

propensior sum ad sequendum te quam umbra, obedientior quam calceus.

Processimus itaque in insulam, firmo fune propositi, commeatum

inquirendi; quamquam nostrum neuter nec pelliculam ossis dactyli

possidebat, nec rectam cognitam habebat viam. Progressi vero, ut

scrutaremur insulae medium, et nos conferremus in ejus umbram,

pervenimus ad arcem firmam, portâ instructam ferreâ, ante quam

caterva stabat servorum. Hos leniter interrogando exploravimus, ut

nobis essent scalae ascensionis, funes adaquationis. Sed omnes

invenimus quasi tectos cute fracti, aerumnâ vincti, dicentibusque

nobis: o juvenes, cur haec vobis est anxietas? nec vocationi

responderunt, nec effati sunt verbulum pulchrum, malumve.

Animadvertentes itaque, ignem eorum esse ignem Hubahabi[5], eosque

experientibus inveniri similes apparenti falsae desertorum aquae,

exclamavimus: sordidae fiant facies, sitque exsecratus avarus, et qui

eum rogat! At approperavit famulus, annis provectus, lacrimis mersus,

et dixit: o homines, ne cumulate nos convitiis, nec dolorem create

increpationibus! nos enim in tristitia sumus involvente et negotio

loquendi otium negante. Dixit Abu Seid: tristitiae angustias pande,

et magiam vince magia! nam me invenies medicum sufficientem,

remediorum designatorem sanantem. Regessit: scias, hujus arcis

dominum cardinem esse hujus vallis, regem hujus latrunculorum ludi;

sed semper tristem, ob defectum liberorum. Nec desiit conjuges ducere

nobiles, eligere thori socias eximias, donec ei nuntiata est

pretiosae cujusdam graviditas, indicatus est palmae suae nascens

surculus. Et nuncupabantur vota, numerabantur dies et menses; at

instante pariendi tempore, et conflata torque et corona, tam magnus

est parientis labor, ut metuatur ramo et radici; nec cuiquam nostrum

est quies, aut somnum, nisi parum. Tum paravit flere et ejulavit,

repetivitque, nonnisi in Deo esse opem, ac continuavit. Dixit ei Abu

Seid: quietus sis et hilaris; laetitiam speres et nunties! mihi est

incantamentum partus dolorum, cujus fama dispersa est per orbem.

Iuvenes ergo ad dominum properabant, certatim laeta nuntiantes,

citiusque, quam pronunciatur non! non! aderat, qui nos ad istum

duceret. At cum intrassemus et coram eo staremus, dixit Abu Seido:

optima assequeris, si vera sunt promissa, nec vanum est augurium.

Ille vero petiit calamum aptatum, spumam maris et crocum, aqua

rosarum purissima maceratum; hisque prius, quam redditur spiritus,

allatis, adoravit, faciem in pulvere volutavit, Deum laudavit et

peccatorum remissionem rogavit; tum calamo prehenso, in prolixam

orationem se diffundens, spumae inscripsit croco:

O embryo! bonus tibi monitor sum; nam ut bene moneamus,

praecipitur a lege.

Tu nido custodiris tecto et loco quietis firmo,

Quo non vides, quod terreat, ab amico simulante, aut inimico

declarato;

Si autem prodis, migras in mansionem doloris et contemtus,

Continua igitur vitam tuam commodam et prospice, ne, quod vere

habes, des pro opinato;

Et cave a deceptore, magia circumveniente, ut te conjicias in

cruciatum miserabilem!

Per vitam meam! bonum tibi consilium dedi; sed quoties, qui bene

consulebant, pares habebantur merito suspectis.

Dein, multitudine non advertente, scriptum obliteravit, centies

adspuit, spumam panniculo serico involvit, postquam Abiro[6]

illeverat, ac jussit, ut appenderetur parturientis femori, nec

tangeretur a manu menstruantis[7]. Moraque interjecta minore gustu

bibentis, aut tempore inter duos mulctus medio, excidit corpus

infantis, vi spumae, concurrente auxilio Unius, Aeterni. Et impleta

est arx laetitia, domini et servi volabant alacritate, circumdabatque

Abu Seidum coetus, laudantes, manus osculantes, se benedictos

reputantes vestium ejus tactu, ut mihi videretur Carnensis Avîs[8],

aut Asadensis Dabis[9]. Tum in eum effundebatur donorum

remunerantium, et favorem contrahentium munerum, copia, quae mansurum

ei promitteret plutum, ac ridentes faceret votorum facies. Nec

desinebant iterum iterumque accedere reditus, ex quo editus erat

foetus, usque dum mare promittebat securitatem et facile videbatur

iter Omanum. Tunc Abu Seidus, satiatus muneribus, praeparabat abitum.

Verum princeps non concedebat ejus discessum, postquam expertus erat

benedictionem; sed jussit, ut annumeraretur familiae suae, et manum e

gaza sua impleret pro lubitu. Dixit Haret Hammamita. Equidem, cum

illum viderem inclinantem eo, ubi lucraretur pecuniam, ad eum, me

converti graviter exprobans, et vituperavi, quod relinqueret patriam

et familiares. Sed regessit: haec tua tibi serva, et accipe, quae ego

consulo!

Ne dilige locum, quo injuste tractaris et pro servo haberis;

Relinque locum, ubi valles efferuntur super colles;

Fuge in asylum tutans, in latera adeo Hadhanae[10],

Et prospice animae tuae, ne maneas, ubi te opprimat spurcitia;

Peragra terras, et quae tibi placet, eam elige patriam,

Et mitte memoriam locorum consuetorum et desiderium

cohabitantium!

Scias enim, ingenuum in patria sua obvium habere neglectum,

Ut margarita in conchis occulta spernitur nec ullius habetur

pretii.

Addidit: satis est, quod audivisti; bene tibi, si sequeris! Ibi

excusationes ei meas explicans dixi: tu ipse mihi sis excusator! Quo

audito excusavit me et se, nec non commeatu me instruxit, ut nihil

relinqueret inopiae, et comitatus est, ut comitari solemus

propinquos, donec ascendi scapham; ubi ei valedixi, flens et

vituperans separationem, ac optans, ut embyro periisset cum matre.

1. Pubes et barba crevit.

2. Desertum.

3. Forum in urbe Oman.

4. Scriptum, puta, quod manu tenebat.

5. Alii virum fuisse dicunt, qui ignem noctu non accenderet, aut,

animadvertens visitaturos, exstingueret; alii putant, sic

dictum esse insectum lucens; alii scintillas, equorum ungulis é

lapidibus excussas.

6. Odoramentorum facta cum croco miscella.

7. Quod ejusmodi mulieribus sacros textus tangere vetitum est.

8. Religiosissimus Cufensium, Carnâ oriundus.

9. Rex Arabum, Haririi aequalis, trucidatus a. p. H. DXXIX.

10. Mons in superiore parte Nagdi.

XXXX

Taurisensis.

Narravit Haret Hammamita. Constitueram egredi Tauriso, tempore, quo

nec humili, nec honorato, conveniebat, deficientibus in ea tutore et

benefico. Cum autem in eo essem, ut pararem itineris necessaria et

quaererem comites, offendi Abu Seidum Sarugensem, indutum ampliore

veste, cinctum mulieribus. Interrogavi igitur de negotio ejus, et quo

exspatiaretur cum caterva sua. Digitum intendens in mulierum unam,

vincentis pulchritudinis, manifestae contumaciae, inquit: hanc duxi,

ut amica esset in terra peregrina, et liberaret a miseria status

solitarii. Sed imposuit mihi sudorem utris[1], distulit debitum,

potestatem meam excedentia injunxit, sumque maciatus dolore, socius

moeroris et angoris. Proinde ecce! currimus ad judicem, ut injuste

agentem puniat, et inter nos stabiliatur consensus; si non -

divortium fiat et separatio. Dixi; ego vero cupiebam audire, quis

vinceret, et quid reportaturi essent. Negotiis itaque post aurem[2]

conjectis, comitem me praebui, quamvis nihil afferrem utilitatis.

Iam, cum coram judice essent, qui erat ex eis, qui avaritiam

existimant virtutem, et colligunt, quod dentifricio[3] inhaeserit,

Abu Seidus in genua procumbens dixit: Deus juvet judicem eique

benefaciat! Hoc meum jumentum est inobsequens, deditum contumaciae,

dum ego ei magis obsequor, quam ejus digitorum pulpae, et majore ejus

desiderio teneor, quam cor ejus. Affatus est illam judex: vae tibi!

nescisne, mulierem immorigeram ad iram provocare Dominum et

verberibus castigari? Respondit: ex eis est hicce, qui post domum

gyrant et vicinum sumunt pro vicino[4], quod ego non diutius ferre

possum. Allocutus est judex virum: vae tibi! terra tu seris sterili,

foetificasque ubi non eduntur pulli? non pulchre tu habes, nec

securum est corium tuum[5]! Objecit Abu Seid: illa, per ventos

mittentem, mendacior est quam Sigach[6]! Respondit mulier: ipse

potius, per eum, qui columbas torque praedidit et struthiones alis,

mendacior est quam Abu Tamama[7], cum mentiretur in Iamama! Abu

Seidus hic, suspirans ut flamma fumi expers, ebulliens ut maxime

iratus ebullit, vae tibi — inquit — o foetida, o lutosa, o praefocans

maritum et vicinum! Privatim tu me audes cruciare et in publico pro

mendace declarare? Ipsa me scis, cum domum deductam spectarem, te

invenisse magis informem simiâ, sicciorem pelle hoedina, asperiorem

fibris palmae, foetidiorem cadavere, graviorem *cholerâ*, sordidiorem

menstruis, magis prostitutam cortice, frigidiorem frigida nocte,

stolidiorem Rigla[8], patentiorem Tigride. Sed texi vitia tua, nec

palam feci dedecus; quamquam, etiamsi Schirin[9] tibi dedisset

pulchritudinem suam, Subeidah[10] divitias, Balkis thronum suum,

Buran[11] tapetum, Sobbâ[12] regnum suum, Rabia[13] pietatem,

Chindaf[14] gloriam suam, Chansa[15] carmina in Sachrum, detestatus

essem, ut consideres meo in pilento, et percutereris ab admissario

meo. Dixit; et murmuravit foemina, pardi instar succensens,

brachiisque nudatis ac substrictis manicis, inquit: o avarior

Madêro[16], infelicior equo in certamine ultimo, pavidior ave prae

metu totam noctem canente, inconstantior pulice! Tu me vis dedecore

adspergere, et honorem meum cultris lacerare, cum tamen scias, te

minoris haberi praesegmine unguium, vitiosiorem esse mula[17] Abi

Dulamae, magis infamem ventris crepitu in hominum corona, et

stupidiorem culice in aromatum capsula? Quod si Hasan Basrensis[18]

tibi daret verba sua et admonitiones, Schaäbensis[19] scientiam et

memoriam, Chalil[20] prosodiam et grammaticam, Garir erotica et

satyras, Kuss facundiam et eloquentiam, Abdulhamid[21] disserendi et

scribendi facultatem, Abu Amru[22] legendi et declinandi artem, Ibn

Kureib[23] traditiones ab Arabibus auditas; num credis, te a me

electum iri coenaculi Imamum, vaginae gladium? Non, per Deum! ne

janitorem quidem te sumerem januae, nec fustem, quo suspenderem

peram. Dixit eis judex: videmini mihi Schannus et Tabca[24], Hadata

et Bundaca[25]. Quare tu, vir, mitte rixam et incede via tua plana;

tu vero, abstine exprobrare, et quietam te praebe, quando domum

intrat per portam! Mulier inquit: non coercebo linguam, nisi me

vestiat, nec concedam aditum, nisi me satiet! Abu Seid autem juravit

per sacramenta repudii tertii, se nihil possidere, quam lacinias suas

laceras. Hic judex, incipiens amborum rem considerare oculo

perspicacis, cogitatione prudentis, accessit ad eos fronte austera,

clypeoque adverso, ac dixit: nonne sufficit vobis coram tribunali

certare stultitia, et eo ipso committere magnum crimen, ut a

turpitudine convitiandi procedatis ad infamiam fraudis? Sed,

sanctissimum interpono juramentum, anus vester aberravit a fovea, et

sagitta vestra non feriit cavitatem juguli! Nam fidelium imperator,

cujus vitâ diu servandâ Deus religionem juvet, constituit me, ut

lites adversariorum dirimam, non, ut aere alieno pressorum debita

solvam, et per gratiam, quae hac sede me collocavit, deditque

vinciendi ac solvendi licentiam, si mihi non revelatum monstrabitis

negotium vestrum et decipiendi consilium, ego vos infamiae exponam

per urbes, et exemplum faciam possidentibus oculos! Abu Seid, his

auditis, vultum demisit ut serpens; tum dixit: obsequar! obsequar!

Ego sum Sarugensis; haec mea mulier; nec par est plenae lunae

aliud, quam sol;

Nec dispulsus est noster amor; nec reliquit monasterium ejus meus

presbyter;

Nec praeteriit meum meus imber plantarium; sed a quinque inde

diebus.

Mane et vespere sumus veste famis; nescimus, quid sit manducare

aut sorbere,

Ut animae imbecillitate similes simus cadaveribus sepulchro

ejectis.

Cum itaque patientia deficeret et solatium, et emaciaret malum,

dolore afficiens tactu,

Duce fortunâ bonâ aut malâ sic coram te stetimus, ut acquireremus

argentum.

Paupertas enim quando durat, ingenuum cogit, induere vestem

fraudis.

Haec mea est conditio; hoc in votis: adspice diem meum et

consolare de praeterito,

Ac jube, ut vulnera mea obligent, aut me ligent! Nam in manu tua

est salus mea et miseria.

Fatus est judex: convalescat hilaritas tua, bene habeat anima! Iam

enim decretum est, ut peccatum tibi condonetur, largumque porrigatur

donum. Ad haec mulier assilivit, protendit collum et, ad praesentes

conversa, inquit:

O Taurisenses! judicem habetis judicibus omnibus liberalitate

longe praestantem.

Nihil in eo est vitii, nisi, quod die largitionis partitur

inique.

Ego et senex eum accessimus, ut fructus decerperemus de arbore

ejus, quae non desinit concuti,

Et dimisit senem rigatum, praehabitum, donatum separatim;

Me vero repellit magis frustratam, quam considerantem fulgur,

parum quod fulget mense Iunio.

Quasi nesciret, me docuisse senem rhythmos,

Et, si velim, ipsum ludibrio facere posse populo Taurisensium.

At judex, cum videret ejus animum audacem et effrenatam linguam,

animadvertens, se ab eis tentari morbo medicum ad desperationem

adigente, et infortunio haud avertendo, seque, alterutro tantum

donato, altero vacuis manibus dimisso, ei similem fore, qui aes

alienum solverit aere alieno, aut preces vespertinas duobus tantum

absolverit genuflectionibus; tetricum reddidit vultum, oculos

defixit, nasum prae ira extulit, austerus intumuit, murmuravit et

infremuit; modo ad dextram, modo ad sinistram, se convertit; non

quietus stare potuit prae moerore et poenitentia, reprehendere coepit

judicis munus et ejus molestias, enumerare turbas ejus et

afflictiones; delirare inquit eum, qui id expetat et quaerat; tum

spiritum duxit ut spoliatus; ploravit, ut fletus eum paene probro

exponeret, et dixit: haec res sane est mira! unone loco duabus petar

sagittis; adigar ad duo solvenda debita; ipse libertatem habeam, ut

adversarios placem? Unde, quaero, unde? Tum, conversus ad

cubicularium mandata ejus peragentem, dixit: hic non est dies judicii

et decretorum, diremtionis et exsecutionis; hic est dies calamitatis;

hic est dies gravis calore; hic dies est, quo praeda sumus, non

praedamus! Libera me ab his duobus vilibus, linguam eorum praecide

duobus denariis, tum abire jube socios, claude portam et nuntia: hunc

diem esse infaustum, judex quo sit curis oppressus; ne ad me accedant

causam proposituri! Dixit; et cubicularius verbis ejus addidit Amen,

flere se simulans ob ejus fletum; posthaec, Abu Seido et conjugi

duobus numeratis siclis, dixit: attestor, vos esse hominum et

geniorum vaferrimos[26]! At reveremini sedes judicum et abstinete in

eis turpibus verbis! Nam non est omnis judex Taurisi judex, nec omni

tempore audiuntur carmina tremulantia. Ambo reposuerunt: qualis vero

tu es, talis dignus est munere cubicularii, et incumbit nobis, tibi

gratias agere. Quae cum dixissent abierunt, prosperati duobus

denariis, judicis corde ustulato duobus ignibus.

1. Molestiam; quod sudant utrem ferentes.

2. I. e. post tergum.

3. Proprie, quod dentifricium exspuit.

4. Venerem more exercet a natura non probato.

5. Vel, nec vanus est metus tuus.

6. Falsa prophetissa tempore Muhammedis.

7. Vir, qui eodem tempore pro propheta haberi voluit.

8. Planta crescens aquae tam propinqua, ut facillime undis

diripiatur.

9. Mulier ab imperatore Graeco donata Persarum Aberviso.

10. Conjux Haruni Arraschidi.

11. Filia Abervisi; secundum alios, conjux Mamuni.

12. Regina Hirae.

13. Mulier pietate celebris.

14. Mater Modrekae, Tabechae, Mamae; Modreka autem erat ex avis

Mohammedis.

15. Chansa, celeberrima poetria, Arabum Sappho.

16. Avarus, qui, camelos suos abigens, piscinam coeno inquinabat,

ne aliorum cameli ex ea sitim possent restinguere.

17. Mula valde spurca.

18. Vir admonitionibus, vel orationibus sacris, clarus, natus sub

finem imperii Omari bin Alchathabi.

19. Vir ingentis memoriae, mort. Cufae circiter a. p. H. CIV.

20. Chalil primus dicitur animadvertisse prosodiam in carminibus

deserticolarum.

21. Celeberrimus scriba, tempore Marvani, occisus a Manzuro.

22. E celeberrimis grammaticis, mort. Cufae a. CLIV. p. H.

23. I. e. Azmäi, dictus a parvis auribus.

24. Schannum et Tabcam, nonnulli dicunt, tribus duas fuisse, se

invicem debellantes. Azmai censet, Schaun esse vas coriaceum,

Tabca aptum operculum. Aliorum haec est expositio: Schann erat

ex astutis Arabum, qui sibi proposuerat, nonnisi talem

matrimonio ducere, quae aeque astuta esset, et quaerendi causa

terras peragrabat. Comitem itineris aliquando assumserat, cui,

cum jam processissent: utrum tu me portabis — dixit — an ego

te? Respondit iste: o absurde! num eques equitem portabit?

Conticuit ergo, donec ad satum pervenerant; ibi resumsit

Schann: an credis hoc satum jam comesum esse, nec ne? Regessit

comes: o ignorans! nonne id vides in spicis? Iterum ergo

conticuit, donec obviam forte ferebatur feretrum; hic

interrogavit Schann: an putas incumbere vivum, nec ne? Reposuit

comes: non vidi te stolidiorem; num putas vivum sepeliri?

Postea, cum ad pagum venissent, ubi comes habitabat, hic illum

hospitio excepit et filiac suae Tabcae, joci causa, ejus

sermonem retulit. Quae eum resecuta est: recte dixit, nonnisi

ea contatus, quae similes ejus contari solent. Quod ad

quaestionem: an ego portabo te? sententia fuit: utrum ego tibi

novi quid narrabo, an tu mihi? Quaestione de sato intendit:

possessoresne pretium mutuo acceperint? Verbis, an mortuus

vivus? interrogavit: an reliquerit prolem, cujus in memoria

vivat, nec ne? Cum autem ad virum exisset, filiaeque

interpretationem ei narrasset, hic eam petiit uxorem, ille

dedit.

25. Etiam de Hadata et Bundaca divergunt sententiae. Alii censent

Hadatam esse avis genus, sc. milvum, et Bundacam globulum, qui

balistario arcu vel alio instrumento jacitur; alii dicunt, duas

esse gentes, quae mala alteri inferendo certarint.

26. Proprie, duorum ponderum.

XXXXI

Taniticus.

Narravit Haret Hammamita. Alacritate juventutis meae morem gessi

affectibus amoris[1], nec desii confabulari cum mollibus cervicem, et

aures praebere suaviter modulantibus[2]. Tandem vero, adveniente

monitore et aufugiente florida aetate, magno latus sum appetitu ad

rectam et consideratam vitam, poenituitque me eorum, quae deliqueram

contra deum. Incepi igitur malos mores benefactis luere et

caespitationes corrigere, antequam excederem e vita; ac transii a

matutina visitatione tenellarum foeminarum ad conversationem cum

probis, et a conventione cum fidicinis ad frequentandos pietatis

studiosos, juravique, me non futurum socium alii, quam recedenti ab

errore, cujusque animus solutus[3] rediisset in plicam; quod si

inveniebam effrenatum, diuque dormientem, removebam domum meam a domo

ejus, fugiebamque a scabie ejus et infamia. Cum autem peregrinatio me

projecisset Tanim[4], induxissetque synagogam ejus laetificam, vidi

in ea circumdatum hominum circulo conferto, spectatoribusque arcte

consertis, declamantem firmo pectore et voce clara: Miser est filius

Adami, et quam miser! Nititur in mundo nullo firmo fulcimento,

apprehendit sustentacula fallentia, mactaturque amore ejus sine

cultro. Occupatus est eâ, ut negligat se; inhiat ei ad miseriam suam;

acquirere studet, quo possit gloriari, nec comparat ab ea commeatum

mundo futuro. Juro per eum, qui libere dimisit maria, splendere fecit

lunam, extulitque dignitatem duorum lapidum! si homo intelligeret,

certe non consideret in symposiis, et si reputaret facinora

perpetrata, sanguinem fleret; si reminisceretur retributionem, quod

omisit[5] assequi studeret, et si perpenderet reditum ad deum,

facinoribus malis bona substitueret. O miraculum miraculorum, qui se

praecipitem dat in gehennam colligendo aurum, et reponit opes

cognatis! Et o transcendens maxime mira mirum, quod te monet tinctura

canitiei, et sol tuus nuntiat occasum, necdum permoveris ad

poenitentiam et vitiorum emendationem! Tum progressus est ad

recitandum, modo in rectam viam ducentium.

Vae illi, quem sua monet canities, et celer est in erroribus

juventutis[6],

Caecus currit in cupiditatis ignem, postquam debilitate jam

tremere incepit,

Et inequitat ludo, eumque aestimat mollissimum, quod straverit

strator;

Non reveretur canitiem, cujus astra prudens non videt sine

conturbatione,

Nec se cohibet ab eo, quod interdicit prudentia, nec curat

famam[7] laniari!

Ille si moritur, eheu sit procul! si vivit, similis est non

viventi.

Nil boni in vita hominis, cujus odor[8] ut mortui, post decem

dies effossi.

Euge vero, cujus fama bona pulchre splendet, ut vestis acupicta!

Dic ei, quem peccatum suum vulnerat: periisti o miser, nisi

spinam extrahis,

Et sinceram age poenitentiam, extirpaque, quod peccatorum

nigrorum infixum est[9];

Conversare cum hominibus bene moratus, benigneque tracta levem

mente et constantem;

Pluma alam generosi, si fortuna eum vulsit; ne vivat, qui non

plumet!

Auxiliare afflicto injuria et, si non potes adjuvare, fac alios

ad adjuvandum exhorteris;

Erige, si quis te advocat, qui cecidit; forsan illo die

resurrectionis sustentaberis;

Et cape poculum admonitionis, bibeque, ac liberaliter propina

redundans illi, qui sitit!

Dixit; et cum finiisset sermonem ad lacrimas commoventem,

recitassetque versus, surrexit juvenis jam robustior nudavitque

corpus inquiens: O intellectu praediti, jam audivistis admonitiones

recitatas, percepistisque doctrinam ad viam rectam ducentem! Qui eam

accipere futurumque tempus sibi prosperare vult, is mihi benefaciendo

manifestet studium suum, nec deflectat a me donis suis! Per secreta

scientem omnia et condonantem perseverantiam in peccatis! secretum

meum est, quod videtis, quamvis vultus meus postulat, ut

recondam[10]. Adjuvate me ergo, quibus detur auxilium! Dixit; et

senex sermones habuit corda hominum juveni propensa facientes,

facilitavitque petiti assecutionem, donec scaturivit fons ejus,

nudumque desertum luxuriavit herba. Cum autem impleta esset crumena,

abiit, jactanter incedens, laudavitque Tanim. Seni quoque non placuit

ultra manere, postquam discesserat juvenis, sustulitque manus ad

precationem, tum se convertit ad abitum. Perrexit referens: Et

correptus desiderio eum explorandi solvendique ejus arcanum, secutus

sum currentem recta via, nec rumpentem velum silentii firmiter

consutum. Cum vero, securus ab inopinato irruente, copiam mussitandi

consecutus esset, inflexo ad me collo suo, salutansque salute

humanitatis, dixit: complacuitne tibi acumen hujus adolescentuli?

Respondi: per fidum et tutantem deum! Perrexit: ille est puer

Sarugensis senis, instrumentum producendi margaritas e profundo

maris[11]. Regessi: juro, te esse arborem fructus et flammam

scintillae ejus! Quam conjecturam affirmans sagacitatemque laudans

interrogavit: placetne tibi ad domum aliquam properare, ibique una

poculum rufi vini bibere? Hic dixi: vae tibi! homines pios esse

jubetis et obliviscimini animas vestras? At diduxit os, ut diducere

solet ridens, transiitque haud litigans. Tum ei visum ad me redire,

meque allocutus est: serva haec a me et occulta:

Pelle moerorem mero vino, tranquillaque pectus, nec excruciare

aerumnis!

Te reprehendenti vero ob id, quo abigis curas, dic: sufficiat

tibi! pudore suffundor[12].

Tum adjecit: equidem nunc abibo, ubi haurire possim potum matutinum

et vespertinum. Quod si societatem inire non vis, sed reprehendis

eum, qui boni est animi, tu mihi non es comes, nec tua via mea est.

Fac igitur me missum et devita, nec perscrutare de me, nec

sciscitare. Hinc se convertit ad fugam, nec respexit. Dixit Haret

Hammamita: ego vero flagrabam moerore ad discessum ejus, cupiebamque,

ei ne occurrissem.

1. Vel: stimulis ad pueriliter ludendum.

2. Proprie: suavibus cantibus.

3. D. S. Scholl.: cujus *peccatorum rationarium*.

4. *Tanis*, arab. *Tinnis*, urbs et insula est inferioris

Aegypti.

5. Proprie: praeteriit, fugit. *Assequi* hic notat *corrigere

delicta*.

6. Vel: juvenilis amoris.

7. D. S. Scholl.: animam.

8. I. e. fama.

9. D. S. Scholl.: scriptum est, scil. in libro judicii.

10. D. S. Scholl.: ut conservetur aqua faciei (pudor) a vobis.

11. De Sacyo praeplacet vertere ut juramentum: per producentem

margaritas e profundo maris! Contextui tamen magis convenit, ni

fallor, interpretatio supra recepta, nitens variante lectione,

quae *machrag* exhibet pro *mochrig*.

12. Vel: irascor. Cfr. Giggejum.

XXXXII

Nagranensis.

Narravit Haret Hammamita. Peregrinationis machinae jaculatoriae,

cupiditatis itinera nocturna, jactaverunt me, donec eram omnis terrae

filius, omnis regionis longinquae frater. Quamquam nullam secabam

vallem, nulli aderam conventui, nisi cupidus doctrinae ignis,

consolantis in aegritudine, evehentis hominis pretium, ita ut haec

mea indoles innotuisset, certatim traderetur narrantium linguis,

mihique esset proprior, quam amor filiis Usrae[1], aut virtus genti

filiorum Zufrae[2]. Cum autem camelus meus collum posuisset Nagrani,

et elegissem in ea amicos et vicinos, conventus ejus mihi erant quasi

sacrae peregrinationis scopus, circus solennis delectationis et

confabulationis. Huc me conferebam mane et vespere, nova auditum

tristia et laeta. Ita cum aliquando essem in conventu conferto, coetu

frequentissimo, ecce! cubuit prope nos vietus, quo super vestitus

obsoletus, impertivitque salute blanda, lingua prompta, tum dixit: o

plenae conventuum lunae, maria donorum! aurora clara est possidenti

duos oculos, et adspectus sufficit pro duobus testibus. Quid igitur

vobis videtur de eo, quod videtis? Vultisne pulchram ferre opem, an

vos avertere rogati? Dixerunt: per Deum! ad iram provocasti;

desiderasti, ut scateat, et causa fuisti, ut deficiat. Per Deum

itaque eos obtestatus est, ut dicerent, qua eos ab re averterit, ut

sibi contraxerit repulsam? Responderunt: certavimus aenigmata

proponendo, ut certatur die proelii. Nec abstinere potuit, quin

detraheret honori ejus, qui aenigmatum ludo vinceretur, et virtutibus

annumeraret in eis proponendis solvendisque praestantiam. Quo facto

hominum linguae eum impetebant, reprehensionis cuspidibus fodiebant,

et frustra a delicto se liberare tentabat, se dicti sui poenitere

monstrans; ei castigando inhaerebant, auremque praebebant incitanti

ad eum impugnandum, donec eis dixit: peccata ferre naturae est

liberalis; desinite igitur pungere et jacere; tum agitedum,

aenigmatibus certemus et victorem statuamus (praemii) arbitrum! His

dictis ignis eorum sedatus, (irae) nodus solutus est; contenti

conditionibus, quas eis et ab eis servandas proposuerat, flagitabant,

ut inciperet. Conticuit ergo, donec lorum nodaverat, antilenamve

nexerat; dein inquit: audite vos, quos ab errore custodiri et

longissima vita frui velim! protulitque aenigma, quo intenditur

*linteum refrigerans*[3].

Puella est incessu velox, sed eodem vestigio redit;

Pellit eam agitator ejusdem generis, et simul cum ea

incitatur[4];

Tempore aestivo vides eam stillare rorem; cum abierit aestas,

apparet sterilis.

Perrexit: nunc hoc tenete, o domini virtutis, castra prudentiae, et

declamavit de *fune* palmas ascendentibus usitato:

Est, qui refertur ad matrem, ejus e qua radix prodierit.

Hanc complectitur, postquam remotus ab ea fuit longum temporis

spatium;

Aditumque per eum quaerit *peccans*[5], nec reprehenditur, nec

prohibetur.

Tum dixit: hoc quoque habete, notae tectae, obscuritatis densae,

dictum, descripsitque aenigmatice *calamum*:

Est vulneratus caput, quo cognoscitur precantium caput[6]

(*Imam*), cujusque societate gloriantur nobiles.

Hic, quando satiatus est, currit ut sitiens; quando obruitur

siti, quiescit;

Quando incitatur, spargit lacrimas, placentes ut placet risus.

Adjecit: jam advertite evidens, ea, quae praecesserunt, pudore

suffundens, et aenigma protulit de specillo oculari:

Quis est, qui duabus se sororibus jungit publice et clam, nec

potest ideo accusari;

Nunc rem habet cum hac, nunc cum illa, et nunquam maritorum more

despicit;

Senectute superveniente magis frequentat et largitur, pauca in

maritis habens exempla?

Insuper hoc, inquit, o intellectu praediti, eruditorum trutinae! et

*rotam aquariam* aenigmatice descripsit:

Reperitur discedens, qui semper tamen conjunctus est; et iterum

iterumque

conjunctionem renovans, qui tamen non discedit;

Se mergens simul ac emergens; mirus adspectu, ut in aquae

superficie natat, eâque simul subsidet.

Effundit lacrimas ut injuria affectus, dum se ipse privat ut opum

decoctor,

Et metuitur ab ejus acie, sed *cor*[7] ejus est purum.

Dixit; et cum haec quinque nexa[8] projecisset, o homines, inquit,

haec quinque considerate et *quinque*[9] vestros eis admovete[10];

tum sententiam proferte et substringere syrma[11] jubete! Homines

autem, quamquam imbuti stupore, plura audiendi cupiditate impleti

erant; hinc responderunt: habitus noster, acie tua inferior, impedit

nos, tundere igniarium tuum; quodsi vero ipse numerum denum vis

complere, benignitatem tuam agnoscemus. Ibi laetitia agitatus, ut

ille, cujus vicit sagitta et falsus est adversarius, praemisso

„nomine Dei,“ aenigmatice descripsit *hydriam involutam*[12]:

Est omni tempore laeto[13] simul corde et pressa[14], quamquam

nescit, quid sit laetitia et tristitia.

Nunc admovetur ob embryonem; et quot matres repudiatae essent, ni

fuisset infans!

Nunc amovetur, quamquam non declinavit de pacto, et injustitia

est, amovere fidum.

Quando noctes sunt breves, conjunctio ejus gaudio est; quando

longae sunt, placet ejus remotio.

Vestitum habet quando conspectui exponitur, pulchrum; involvitur

autem eo, quod contemnitur, quamvis non contemnenda est ratio.

Posthaec dentes suos flavos nudavit et aenigma protulit de *ungue*:

Timentur ejus acies, et crescit, nec pascens, nec bibens.

Decem conspicitur diebus[15], praeterquam die sacrificii; audi

hanc descriptionem et mirare!

Hîc, contractis palpebris, acute prospexit ut daemon, et aenigma

dixit de *virgula naphtha linenda*:

Contemta est; nunc admovetur, nunc procul abjicitur; nec ea, si

bene consideraveris, carere potes.

Duo capita habet persimilia, alterum alteri adversum;

Quae quando tinguntur, comburitur; quando non tincta manent,

negligitur nec usui est.

Tunc superbe se extulit, ut admissarius, declamavitque aenigma,

intendens *lac vitis*.

Quid est, quod, quando corrumpitur, ex improbo fit rectum,

Et, si clarum est et purum, malum excitat, ubicunque apparuerit,

Patremque habet, cujus pura est radix, sed malum est, quod ille

generat?

Tandem, itineris baculum brachio subdens, carmine aenigmatico

descripsit *stateram aurificis*.

Et inconstans est, cujus alterutrum latus semper declinat, nec

ideo vituperatur a prudentibus.

Semper apparet in excelso, ut se effert rex justus;

Glaream et auri baccas aequi aestimat; cum tamen non comparari

debeat veritas vano.

Sane! mirandae ei sunt proprietates, si contemplatus fueris modo

solertis, ingeniosi;

Litigantes acquiescunt ejus judicio, non nescii, eum in

alterutrum latus inclinare.

Dixit; et mentes errabant in vallibus cogitationum, ut attonitus,

donec nimis prorogatus videbatur terminus apparebatque moeror. Cum

itaque eos videret igniarium tundere, ita, ut nihil appareret

splendoris, et diem transigere votis, o homines, inquit, quid

exspectatis, et quousque differetis? Nonne advenit tempus

(sententias) producendi aut fatendi ignorantiam? Dixerunt: per Deum!

perplexa loquens, rete constituisti et venatus es; pro arbitrio

igitur praemium statue et collige praedam ac venationem! Pro

unoquoque ergo occulto[16] certum postulavit pretium; quod obtinuit

ab eis numeratum; tum aperuit seras[17], semitas monstravit in

desertis, voluitque abire. Sed retinuerunt eum coetus primores[18],

dicentes: nulla maneat obscuritas, postquam apparuit dies! Gentem

ergo tuam indica, antequam abis; hoc sit quasi apparatus repudiatae

concessus! Oculos ibi demisit, ut eum cogitaremus dubium; at

respondentibus sibi lacrimis declamavit:

Sarugi ortus est sol meus; illa mansio gaudii mei et laetitiae;

Sed non mihi licet frui amoenitate ejus, animi deliciis.

Ejus loco mihi incumbit peregrinatio, amarum faciens diem et

vesperem.

Nullâ in terrâ firma mihi est habitatio, aut quies meae camelae;

Hodie Nagdo, alio die Syria, auroram video aut vesperem.

Tempus transigo victu turbido, ignobili;

Pernoctare soleo sine ullo obolo; quis enim mihi obolum?

Qui vitam, qualem ego, agit, vitam ille vili vendit pretio!

His dictis, et reconditis splendidis nummis, properavit circumvagatum

in terra. Et rogaveramus quidem, ut rediret, promittentes

pulcherrima; sed, per patrem tuum! non reversus est, nullum cupidinem

ejus excitasse habuit effectum.

1. Arabum gens eo inclyta, quod juvenes ejus vehementi amore mori

solebant.

2. Abu Zufra est Shalem, cujus filii et nepotes, Mohalleb,

Murhira, Iasid etc. noti sunt bellatores.

3. Linteum aquis beneolentibus tinctum, quod per aestatem,

tempore meridiano, funiculi ope, a tecto demittitur.

4. Funiculus, quo tracto devolvitur.

5. Dactylos decerpturus, qui tali fune utitur; amphibolia

perfrequens.

6. Imam designat antistitem et epistolam.

7. I. e. aqua, quam vasa, quibus haurit, continent.

8. Aenigmata.

9. Digitos.

10. Scil. eis numerandis et enodandis.

11. Abire.

12. Scil. stramine et linteo, ut per aestatem aqua in ea maneat

frigida.

13. Vox Arabica simul notat *laeta* et *foramine praedita in

medio*; posterius hîc postulat sensus.

14. Alia vocis Arabicae notio est *involuta*, quae hic

attendatur.

15. Ungues praecidere non licet illis, qui sacras caerimonias

Meccae peragunt.

16. Aenigmate.

17. Aenigmata explicavit.

18. Vel, qui pro aliis verba faciebant.

XXXXIII

Virgo et mulier.

Narravit Haret Hammamita. Huc illuc agitans peregrinatio, molestiis

gravis profectio, pertulit me in regionem, qua timet viae quoque

gnarus, errat acerrimus, et pressus tristitiâ consilii expertis,

destituti, vidi, a quo mihi metueram. Confirmabam tamen cor meum

territum, propellebam camelum emaciatum, defatigatum; proficiscebar,

ut qui fortunam suam duabus credidit sagittis aleatoriis, dediditque

se fato; nec cessabam, modo struthionis celeritate, modo cursu

vacillante provehi, et conficere milliare de milliari; donec sol

prope aberat ab occasu, lux velabatur. Diffundens tandem sese

tenebrarum caligo, irruens exercitus Chamiticus, terrorem injecit, ut

nescirem, meliusne esset, syrma recipere et loco inhaerere, an nocte

uti et absque ullo indice porro tendere. Dum autem volvebam

propositum, debutyrabam prudentiam, apparuit mihi species cameli,

montis protectione utentis. Sperans itaque, sedem ibi esse quietem

captantis, eo tetendi Et ecce! opinionem repperi vaticinium, jumentum

illud camelam velocitate referentem onagrum; quiescens autem ille,

involutus amiculo, oculos tingebat linimento somni. Consedi ergo ad

caput ejus, donec expergisceretur. Cum autem radiarent ambae illius

lampades, et eum, qui obruerat, animadverteret, fugit, ut fugere

solet suspicans, ac interrogavit: fraterne est iste, an lupus?

Respondi: neutiquam; sed nocte errans, qui viam amisit; lucem da

mihi! scintillas tibi ex igniario eliciam. Dixit: abeat cura tua!

saepe est frater, quem non tua peperit mater. Hic, timore me

deserente, somnus se insinuavit oculorum meorum angulis. Sed ille

inquit: lucem referente aurora laudantur itinera nocturna; nonne idem

censes? Reposui:, equidem tibi soleâ tuâ sum obedientior, et alimento

tuo convenientior. Ibi ille, profitens mei amorem, gratulatus est

societatem. Tum proficiscebamur festinantes, vehebamur tenebris

nocturnis, nec cessabamus itineris molestiis fatigari, et rebellare

somno, donec nox attigerat extremum, et aurora extollebat vexillum.

Iam cum revelatus esset *collustrans*, nec de stellis alia superesset

quam *lucifer*, consideravi socium itineris, confabulatorem noctis;

et ecce! erat Abu Seid, desiderium quaerentis, signum recta via

incedere conantis. Postquam autem nos impertiveramus salute amicorum,

sibi occurrentium post absentiam, revelavimus secreta, expectoravimus

historias, dum jumentum meum lassitudine ingemebat, illius vehiculum

se movebat more pulli struthiocameli. Cujus corporis constitutio et

longa patientia eo me adduxit admirationis, ut naturae ejus gemmam[1]

attentius considerarem, et sciscitarer, unde selegisset? Respondit:

quod hanc adtinet camelam, narranda est de ea historia dulcissima

gustatu, jucundissima prosecutu; quam si audire volueris, jumentum

fac procumbat; si non, aurem nega! Camelum ergo meum procumbere

sinens, auditum meum scopum constitui ei, quod esset narraturus.

Dixit igitur: Scias, me eam emisse Hadhramuti prostantem, et pericula

mortem minantia subiisse, ut acquirerem, nec cessavisse secare

terras, ungulisque ejus conculcare lapides, donec eam reperirem

itineribus assuetam, promptum apparatum fugienti. Hinc lassitudine

non tangitur, nullâ durae carnis camelâ certamine superatur, ignorat

unguentum vulneribus illinendum, reservatur auxilium in rebus

secundis et adversis, loco amici laetantis mihi habetur. Accidit

autem, ut ante aliquod tempus fugeret, nec mihi sine ea esset quies;

sed tristitiam conciperem, exitio imminerem, omnem aerumnam, quae

antea obruerat, obliviscerer. Triduum quidem non poteram incedere,

nec somnum gustare, nisi parum. Tum operam dabam sectandis viis,

lustrandis pascuis et decumbendi locis. Nullum vero percipiebam ejus

odorem, nec desperatione opprimebar quietem creante; nam quoties

recordabar ejus incessum et cursum cum avium volatu certantem, mentis

fere impotem faciebat memoria, stuporem injiciebat cogitatio. Cum

autem essem inter gentis cujusdam tabernacula, audivi personam e

longinquo clamantem voce stricta[2]: quis amisit jumentum

Hadhramiticum, subactum, cujus est pellis stigmate signata, scabiosum

dissectum, frenum contortum, tergum quasi post fracturam sanatum;

ornans euntes[3], juvans quacunque surgente hora, secans longinqua

spatia, semper loco dissito admovens; quae nec obruitur lassitudine,

nec afficitur ungulae dolore, nec opus habet fuste, nec rebellat cum

rebellantibus? Clamor iste, dixit Abu Seid, me adtraxit, spem faciens

recuperandi amissi; et cum ad (virum) properassem et salutassem,

trade, inqui, jumentum, et accipe donum! Respondit: et quale tibi,

cui Deus condonet, erat jumentum? Dixi: camela, cujus corpus erat

monti simile, tuber fornici, lac implebat mulctram; viginti aureorum

ei statuebatur pretium, cum versarer Iabrini; sed minus justo

reputabam, statuentemque errare sciebam. Perrexit. Hac descriptione

mea audita, se avertit dicens: tu non es possessor a me inventae! Ibi

veste ejus jugulari prehensa, mendacii eum arguere instabam, et in eo

eram, ut amiculum lacerarem. Ille vero asseverabat: o tu! jumentum

meum non est a te quaesitum, abstine a vehementia linguae et

convitiis; si non, duc me ad hujus gentis judicem, ab errore liberum,

qui, si tibi eam deberi censuerit, accipias, sin a te removerit, ne

loquaris! Non aliud itaque videbam infortunii mei remedium, quodque

(os) in gula haerens deorsum moveret, quam tendere ad judicem,

etiamsi pugno percuteret. Ivimus ergo ad senem firmae auctoritatis,

pulchra redimitum cidari, qui animo solebat esse tranquillo[4], nec

injustus. Hic, properanter injuriam querens, monstravi dolorem meum,

dum socius tacebat, ne os quidem motitans; donec, cum evacuassem

pharetram, et historiam meam narrando sategissem, calceum gravis

ponderis, instructum soleâ calcandae viae asperae aptâ, produxit et

inquit: hic est, quem proclamans descripsi; pro quo si *viginti*

oblatos dixerit — ecce ipse videt! — praetendit falsa et per Deum!

mendacio polluitur egregio, nisi occiput obtendat, ut in hoc appareat

verborum testimonium. Excepit judex: Deus misereat! versatoque calceo

et spectato intra et extra, dixit: quod hunc adtinet calceum, meus

est; jumentum autem tuum in stabulo est meo; surge ergo, ut recipias

camelam tuam et benefac pro facultate! Assiliens igitur dixi:

Iuro per domum antiquam et circumeuntes in septo sacro hospites,

Te dignissimum esse, ad quem arbitrium deferatur, optimum

judicem, qui inter Arabes dirimat!

Vive in pace et mane, quamdiu manebunt struthiones[5] et greges!

Respondit absque sollicita meditatione et infixa cogitatione:

Pro gratiis tuis, o patruelis, bene tibi sit! ego, mea sententia,

gratias non mereor.

Pessimus est mortalium, qui, constitutus judex, injuriam exercet

aut, rogatus ut pascat, non abstinet a vetito;

Tales et canis aequali sunt pretio!

Tum me praesente misit, qui camelam traderet, benefactum nec

exprobravit. Ego vero discessi tractans alacritatis syrma et

exclamans, o miraculum! Perrexit Haret Hammamita. Hic equidem inqui:

delectasti et, dexterrime, quae habebas, exposuisti. Per Deum!

quaeso, invenisti, qui facundia sua magis, quam tu incantet,

dictionesve pulchriores conflet? Respondit: per Deum! audi et

laetare! Cum Tahamam proficiscerer, constitui ducere conjugem, ut

mihi esset adjutrix. Sponsâ vero jam electâ, negotio tantum non

confecto, in cogitationes immersus sum, uti propter suspicionem

circumspiciens, contemplansve, quo cadat sagitta, ut pernoctarem clam

colloquens corde cruciato, donec visum est, aurorâ ortâ egredi et

consulere, quem primum essem visurus. Postquam itaque (tentorii)

noctis funes dissoluti erant et stellae caudas[6] verterant, surrexi,

ut quaesiturus; luce matutina prodii, ut auguraturus. Occurit mihi

autem adolescens, vultu, qui pro eo intercederet; et, ex adspectu

ejus pulchro indicium capiens bonum, consilium ab eo petivi de

ineundo matrimonio. Dixit: quaerisne mediae aetatis mulierem, an,

cujus molestias feras, virginem? Respondi: elige quam vis; jam tibi

dedi ansas! Resumsit: meum negotium est disserere; tuum, eligere.

Audi ergo, tu, quem vita mea redimam, sepultis hostibus! Quod

virginem adtinet, margarita est recondita thesauro, ovum custoditum,

dactylus praecox, primus uvae succus asservatus, pratum illaesum,

torques pretiosa, nobilis, quam non maculavit tangens, non induit

induens, non tractavit ludens, non detrivit coiens; facie est

prudente, oculo demisso, linguâ blaesâ, corde puro, figura libenter

colludens, amica jocans, gasala eroticos amans sermones, pulchritudo

perfecta; cingulum purum, recens; thori socia juventutem inducens,

non senectutem. Quod vero adtinet mulierem, jumentum est subactum,

jentaculum promptum, res facile consequenda, nubes iterum iterumque

rigans, conjux amans, amica accedens, opifex solers, consiliatrix

versuta. Tum equiti certa est, priusquam petat; procanti nodus solutu

facilis; sedes imbecilli; opportuna necessitate presso; natura vero

ejus est lenis, tricae facile extricandae, animi intentio manifesta,

opera ornans. Iuro, me utriusque adtributa vere descripsisse,

revelasse vaccas ambas! Quam igitur deperit cor tuum, cui inhiat caro

tua? Dixit Abu Seid. Cognovi eum esse regionem lapidosam, qua sibi

cavent, qui jactando lapides contendunt (cameli), quaque humeris et

collis eorum sanguis elicitur. Attamen reposui: equidem audivi,

virgines vehementius amare, minus decipere. Resumsit: per vitam meam!

hoc dicitur; sed quot sermones fuerunt detrimento! Vae tibi! nonne

illa[7] est pullus equinus frenum respuens, jumentum tardi obsequii,

igniarium difficile tusu, arx molestiam creans expugnanti? Praeterea,

alimento opus habet multo, auxilio est exiguo, conversatione sterili,

procaciâ gravia imperante, manu inerte, irâ surdâ[8], indole durâ,

nocte nocturnâ[9]; exercentem fatigat, intellectum habet velatum, diu

vilipendit ad eam descendentem, exacerbat amatorios sermones

caedentem, furore implet jocantem, humiliat admissarium expertum;

eademque consuevit dicere, „ego induam et sedebo; tu quaere, quam

dimittas et vincias!“ Resumsi: quid igitur de muliere tibi videtur, o

pater boni? Respondit: vae tibi! num cibi reliquias desideras,

restantem loco adaquationis aquam, (supellectile) habitum promiscui

usus, vas tritum, gustatricem extrema depascentem, evagatricem

ingeniosam, impudenter dominantem, condum succensentem, cujus sermo

est: „fui et facta sum; quoties injuste tractabar, defendebar; multum

interest inter hodie et heri; et, quid est luna comparata soli!“ Quod

si eadem desiderio tenetur conjugis, quem ante habebat, aut nupsit

adulto jam filio, virosve oculis sectatur impudica, jugum est

pediculosum, vulnus non coalescens. Dixi itaque: visne monachus fiam,

istâque viâ incedam? Ibi me increpuit, ut magister solet discipulum

caespitantem; tum adjecit: vae tibi! monachos imitari vis, postquam

clara apparuit veritas? Phui tibi et consilii tui infirmitati!

Pereant tu et illi! Talisne videri vis, qui non audiverit, Islamismum

ignorare vitam monachicam, aut cui non relatum fuerit de nuptiis

prophetae, cui pax sit!? Dein, num nescis, bonam conjugem augere rem

familiarem, audientem esse voci tuae, visum tuum demittere[10], famam

tibi bonam efficere, nec non inservire oculis tuis refrigerandis,

bono odore delectando naso tuo, laetando cordi, potuique tibi

praebendo hodie et cras? Cur discedis a sancitâ exemplo Apostolorum

viâ, familiam alentium gaudio, pudicorum lege, facultatum et

liberorum comparatione? Iam me male habet, quod ex ore tuo audivi.

Tum se avertit ut iratus, prosiluit ut locusta. Dixi: Deus te

trucidet! abire vis superbiens, meque relinquere stupentem?

Respondit: credo, te tantum praetendere stuporem, ut masturbes et

supersedeas solvenda dote. Dixi: Deus suspicionem tuam exsecretur,

nec validum esse velit *cornu tuum*[11]! tum ab eo discessi ut

pudefactus, et abstinui a consulendis adolescentibus. Perrexit Haret

Hammamita. Per illum, qui silvas creavit, juro, inqui, hanc

disputationem a te inventam, ad te esse reducendam. Ibi, in immodicum

effusus risum, laetatus est, modo lacerari famam non curantis; tum

adjecit: linge mel, nec quaere! Cum vero multa verba facerem laudando

eruditionem, et ejus possessorem praeferrem locupleti, ille me

adspiciebat ut non intelligens, oculosque demittebat, ut non

advertens; modum tamen excedenti dixit: tace, me auditurus, ut

sapias!

Dicunt, pulchritudinem et ornatum viri consistere eruditione

firmâ.

Sed ornat tantum opibus abundantes, et quorum dominii mons est

altus;

Pauperi doctrinâ melius est crustulum panis et bamma.

Quid pulchritudinis est, si dicitur: eruditus, qui pueros

instruit, aut, qui describit?

Adjecit: certe tibi apparebit linguae meae veracitas et demonstratio

ejus, quod contendi. Profecti itaque sumus, non remittentes

festinationem, nec quiescentes a fatigatione, donec iter nos adduxit

ad pagum, a quo omne exsulabat bonum. Hunc intravimus pabuli

quaerendi causa; nam utrique nostrum pera vacua erat commeatu. Nondum

autem perveneramus ad deversorium et designatum camelis decumbendi

locum, cum obviam haberemus juvenem, nondum maturi judicii annos

assecutum, cujus in brachio erat herbarum manipulus. Abu Seid eum,

postquam salutaverat salute Muslemi, rogavit, ut staret respondendi

causa. Regessit: ecquid quaeris tu, cui Deus sit propitius? Dixit:

dactyline recentes hic venduntur *materia foci*[12]? Respondit: non,

per Deum! Denuo interrogavit: an dactyli immaturi venduntur *venustis

puellis*[13]? Respondit: nequaquam, per Deum! Porro interrogavit: an

dactyli perfecti *fuscis hastis*[14]? Respondit: Deus avertat!

Perrexit: an pulmentum[15] *baculo*? Reposuit: tace, Deus tibi

condonet! Addidit: an panis frustula *margaritis*[16]? Regessit: quo

aberras! Deus te dirigat! Nec non: an farina *subtili

significatione*? Resecutus est: mitte hoc tu, quem Deus emendet!

Dulcis autem videbatur Abu Seido quaestionum et responsorum, per

vices redeuntium, certantisque mensionis ex hoc sacco ludus. Sed

advertit juvenis, metam esse longinquam, senem diabolum, ideo dixit:

sufficiat o senex! cognovi artem tuam, et jam inclaruit mihi, quis

tu. Accipe igitur responsum in summa[17], eoque contentus es nuntio!

Hoc quidem loco emitur: carmen, non grano hordei; prosa, non

particulis panis de mensa deciduis; historia, non ungularum

segmentis; tractatus, non sordibus, quae abluuntur; Locmani

sapientia, non bucca; pugnarum descriptio, non frustulo carnis. Nam

hujus generationis nemo rigat, quando ei conflatus est panegyricus;

nemo reficit, quando ei cantati sunt hexametri; nemo humectat, quando

narratione delectatur; nemo, ne princeps quidem, commeatu instruit.

Eruditus apud eos similis habetur campo sterili; campo autem, qui non

compluitur, non est pretium, nec ad eum accedit pecus. Sic se habet

eruditio; si non juvatur opibus, eam acquirendi studium parit

molestiam; quaestus est, quod in ignem conjicitur. Tum festinanter

cucurrit abiitque canens. Hic me compellavit Abu Seid: dubitasne

adhuc, eruditionem jam perire, ejus adjutores terga vertere? Ego vero

eum rectum vidisse affirmavi, necessitate ad deditionem coactus. Quo

facto inquit: nunc desine digladiari; vada potius sermone de

scutellis, gnarus, rhythmos non pellere famem! Quid vero agendum, ut

extremum vitae spiritum retineamus, extinguamusque incendium? Dixi!

tu jube; tua frenum est in manu! Equidem, respondit, censeo, pignori

ut des gladium, quo saties ventrem (tuum) et hospitis; hunc ergo mihi

da, ut tibi referam, quod manducemus. Fidum itaque habens, cinxi eum

gladio oppignerando. Ille vero, haud mora conscensa camela, veritatem

reliquit et amicitiam. Diu exspectabam; tum surrexi, ut vestigia

sequerer; sed illi similis, qui mulgere omisit aestate, obvium habui

nec amicum, nec gladium.

1. Vel, substantiam.

2. Libera.

3. Referri potest tam ad homines, quam ad quadrupedia.

4. Proprie, cui erat tranquillitas *volantis*.

5. Struthiones mille annos vivere dicuntur.

6. I. e. terga.

7. Scil. virgo.

8. Irâ non audiente vocem incantatoris.

9. Molestiâ ingente.

10. Ne oculos tuos in alias conjicias.

11. I. e. socios tuos.

12. Vel, oratione.

13. Vel, elegantibus dictionibus.

14. Vel, confabulatione nocturnâ.

15. Vel, carmine.

16. Vel, versibus singulis.

17. Sive, per cumulum.

XXXXIV

Hiemmalis.

Narravit Haret Hammamita. Nocte quadam atris tenebris, admodum nigris

cincinnis, ignem petebam in monte flagrantem, testem liberalitatis.

Aër erat perfrigidus, coeli vestis consuta, stella operta, nubes

compacta; ego autem magis frigebam, quam oculus chamaeleontis caprave

scabiosa. Inde non desinebam incitare camelam meam et dicere, bene

tibi sit ac mihi! donec, qui accenderat, videns personam meam et

tripudium, descendit vehementissimo cursu, declamans hos hexametros:

Gratus venis, errans nocte viator, quem duxit, vel potius dono

obtulit ignis splendor,

Liberali, amplam domum habenti, excipienti noctu visitantes,

jactatos,

Ut, qui crispae manus est, excipit aureum; non declinanti a

devertentibus,

Non tardanti, nec differenti cibum hospiti proponendum; quando

frigore horret regio,

Nubes parcit pluviae, tempus est miseriis plenum et nocivum,