A mactanda pingui pecude et tundendo igniario ignem emittente.
Tum mihi occurrit genâ verecundâ, manum obtulit amplam, et perduxit
me in tentorium, cujus mugiebant gravidae camelae, carnis bulliebant
segmenta, huc illuc commovebantur servi, obibant adjutores, in
lateribus erant hospites, eodem tracti tractore, eâdem fusi forma,
decerpentes hiemis delicias[1], alacres modo juvenum; quos ego,
corpus meum ad ignem reficiendo imitans, laetatus sum invenisse, ut
vino captus delectatur vino. Cum autem abiisset angustia et propulsum
esset frigus, afferebantur patinae[2], rotunditate similes halonibus,
luce hortis, impletae conviviorum cibis, defensae contra vituperantes
et reprobantes. Quo facto rejiciebamus, quae dicuntur in voracitatem;
longissime evagari habebamus pro sapientia; donec, postquam
mensuraveramus modio heluonis, et prope accesseramus ad periculum
indigestionis, per vices absterso manibus odore carnium, nos
recepimus in sedem confabulationis, ubi nostrum quisque tollebat
linguam suam; proferebat, quod in conditorio suo erat; praeter senem,
cujus cana erant tempora, trita vestimenta; hic inhaerebat angulo,
longe a nobis aversus. Quamquam autem iram nostram excitabat illa
separatio, cujus obscura erat causa, cujusque facile excusandus erat
castigator, lene eum alloquebamur, caventes, ne modum egrederemur
quaerendo; sed quoties petebamus, ut redundaret, uti nos
redundabamus, aut sermone evagaretur, ut nos evagabamur, deflectens,
ut excelsus ab abjectis, sermones nostros aestimabat nugas priscorum.
Subito vero, quasi eum invasisset febris et inobsequens anima
clanculum cum ego egisset, lento gradu processit, appropinquavit,
fastidium invisum exuit; quod ante peccaverat, corrigere promisit;
confabulantium aures attentas esse rogavit, proruitque, ut fluctus
delabens dicendo:
1. Mira vobis narrare habeo, non ficta, sed visa; patrem me
dicite miraculorum! Homines vidi, o coetus! qui alebantur
vetulae urina, nec intendo filiam vitis.
2. Saepe etiam annonae inopiâ pressis Arabibus nutrimentum, famem
pellens, assata erat lacinia.
3. Scribas vidi, quorum nunquam litteram scripserant, quique
nunquam legerant libro.
4. Sequebantur homines aquilam, et tamen tecti erant gladiis et
loricis.
5. Sagittariorum turbae apparuit pulchritudinis praestantis
foemina, et versi sunt in fugam.
6. Caterva quaedam nunquam viderat domum antiquam[3], et tamen
absque dubio sacram instituerat peregrinationem, insidens
genubus.
7. Noctu Halebo profectae mulieres, mane, non lassae, erant
Cathemae,
8. Et noctu profectae regione Cathemae, lucente aurora erant
Halebi.
9. Potentes, quando male fecerant aut minus, quam debebant,
peccatum imputabant materiae foci.
10. Iuvenem, qui nunquam tetigerat foeminam, prolem habere vidi
post se.
11. Canescens, non tegens canitiem, apparuit in deserto; tamen
erat juvenis, nulla sparsus canitie.
12. Lactantem mamma, cujus os non loqueretur, vidi in
disceptatione inter vias.
13. Serentes vidi milium, quod, ubi demessum erat, factum est
sorbi fructus, amatus fratri gaudii.
14. Equitem etiam conspexi vinctum in equo, qui itidem vinctus
erat, nec tamen desinebat tollutim incedere.
15. Camelorum propulsor liber jumentum rectarium ducebat
festinanter, et tamen captivus erat, frater tristitiae.
16. Et sedentem vidi euntem, cadebatque cum eo jumentam; nec
dubium est, quod narro;
17. Et texentem, manibus truncatum, surdum; quod si miramini, o
quot in mundo miranda!
18. Et longum staturâ, lanceae scapo similem, offendi in valle
Mina, querentem de gibbâ.
19. Et qui studebat hominibus exhilarandis, gaudia eorum
reputabat peccata, tamquam injurias et mendacia.
20. Vidi etiam cupidum virorum sermones audiendi, et tamen
hominum conversationes nihil curantem;
21. Nec non hominem foedere junctum, foedus servantem, nec tamen
foederis jure gaudentem, lege Arabum;
22. Robustum, qui nunquam monstrabat lenitatem, et tamen lenitas
ejus erat manifesta;
23. Porro adorantem super admissario; non anxium de crimine, quod
committebat; sed cogitantem, optimum se Deo sacrare
offerimentum;
24. Excusantem, ei, quem excusabat, dolores inferentem, per
blanditiones; ipsum, qui excusabatur, clamantem;
25. Regionem, in qua nulla erat hausturo aqua, et tamen aqua in
ea fluebat modo rivi;
26. Pagum sub nido Kathae avis, plenum hominum turba, vivente de
rapta praeda;
27. Astrum, quo apparente homo se abscondebat, donec videbatur
pone parietem impervium;
28. Fimum, cui magnum statuebatur pretium, nec tamen possessor
pretio contentus erat;
29. Patinam auro puro factam, quae, venditore presso, emebatur
quatuor auri granis;
30. Et papaveris auxilio utentem ad propellendos instantes
hostes, nec frustratum.
31. Saepe praeteriit me canis, cujus in ore erat taurus; sed
taurus sine cauda.
32. Et quoties oculus meus vidit elephantum super camelo,
insidentem minore majoreve sella!
33. Et quoties obviam habui in deserti latere querentem, qui
tamen nunquam questus est, nec joco, nec serio!
34. Et vidi cantharum pastoris in deserto, spectantem duobus
oculis, stellis similibus,
35. Ad haec oculi mei viderunt fontes, quorum aqua fluebat ex
Africa, et tamen erant Halebi;
36. Et findentem lanceâ, quamquam manus ejus nunquam attigerant
hastam, nec faciebat impetum.
37. Et quoties descendi in terra, ubi nullae erant palmae; die
tamen interjecto dactylos immaturos adultos vidi in puteis!
38. Et quoties vidi in deserti oris patinam, volantem in aëre, in
solum declive descendere!
39. Et quot senes in mundo vidi perennes! Quis tamen exitium
effugit?
40. Quoties se mihi obtulit fera, conquerens famem lingua
volubili, acutiore gladiis!
41. Quoties me vocavit alvum exonerans, mecumque locutus est; nec
ipse, nec ego, migravimus moris legem!
42. Quoties ego camelos procumbere sivi sub *rosa nondum
aperta*[4], quae quantumvis Arabum et mulierum obumbrabat!
43. Quoties vidi incipientes eâdem, qua laetabantur, horâ
lacrimari modo nubium!
44. Quoties vidi indusium possessori nimis grave, ut imbecillia
fierent membra et nervi!
45. Quot fuerunt vela, quae, si fortunâ fuissent deleta, siccatus
esset compactus crinis ad itinera incitati, quiete carentis.
Haec sunt, quae nunc enarrare volebam. Quot autem praeterea habeo
artificia miranda, pulchra, delectantia, selecta!
Quod si verborum significationes intellexeritis, veracitatem meam
non suspectam habebitis: palmae spathâ conjecturam facietis de
dactylis;
Sin stupueritis, ignominia erit ejus, qui non distinxerit aloës
lignum a materia foci.
Dixit Haret Hammamita. Incepimus itaque, quasi noctu errantes,
versare ejus carmen, interpretari aenigmata, dum ille nos illudebat,
ut curâ liber anxietate pressos, dicebatque: hic non est nidus tuus,
perge! Tandem, cum nimis difficilis videretur partus, et nimis
firmiter clausus aditus, ut nos duceret et doceret rogavimus.
Respondit: blandiri necesse est, antequam voce propellamus camelam.
Hinc cognovimus, illum ad eos pertinere, qui praenumerari volunt
dona, et munus accipiunt, antequam pronuntient judicium, et male
habuit hospitii nostri patrem, aut tributum a nobis solvendum, aut
tolerandum esse frustrationis fastidium. Postquam itaque arcessiverat
camelam Idensem[5] et vestem Säidensem[6], dixit: haec sume
solutionem; a hospitibus autem meis ne formicae quidem onus detere!
Respondit: testor, hanc esse indolem Achsamo[7] dignam, liberalitatem
Hatemicam! Tum ostendit faciem, cujus manifesta erat laetitia,
micabat hilaritas, addiditque: nox jam deruit, somni appetitus vicit;
confugite igitur ad dormitoria et praedamini somni solatia, ut
imbuamini novis viribus, surgatis alacres et memoriae mandetis, quod
explicabo, ac facile vobis fiat, quod est difficile! Omnes autem
sententiam ejus probabant, et reponebant capita pulvinari quietis.
Cum autem palpebrae somno clausae essent, et hospites sopiti, ipse
camelam aggressus est, clitellisque instructam ascendit ac propulit,
sic eam alloquens:
Sarugum, camela, tende; propera, noctu progredere, diu curre, non
cessa,
Donec ungulae tuae culcent pascuum ejus riguum, et laeta sis eâ
horâ et felix,
Securaque itineris in Tahamam et Nagdum! Age, tu, pro qua omnes
aliae se devoveant, festina, vires intende,
Seca corium deserti de deserto, minimo contentus haustu in
adaquatione,
Nec procumbe, priusquam tetigeris hunc scopum! Nam juro
juramentum serium,
Per sanctitatem domus altis columnis fultae, te, si in patriam me
meam retuleris,
Mihi futuram esse loco nati.
Dixit; ego vero animadverti, eum esse Sarugensem, qui, quando emit,
diducto gressu discedit, et, quando sibi implevit modium, abripitur.
Cum igitur diei fulgeret aurora, et expergiscerentur e somno
dormitores, edocui eos, senem, quamprimum quiete obruti fuerint, eos
plane deseruisse, conscensa camela discedentem. Ibi praeterita et
nova eos perculerunt (poenituit eos), eorumque, quae ab illo bona
viderant, oblivisci fecit aegritudo de malis; tum dispersi in vias
diversissimas, contendimus omnibus sub stellis.
Explicatio
1. Urina vetulae vocatur lac vaccae et vinum.
2. Vox significans laciniam notat quoque locustarum agmen.
3. V. s. scribere n. q. consuere.
4. V. s. aquilam n. q. vexillum.
5. V. s. praestantem pulchritudine foeminam n. q. cadaver odorem
emittens.
6. V. s. sacram instituere peregrinationem n. q. disputare.
7. V. s. Cathemam n. q. cohibentes iram.
8. V. s. Halebi esse n. q. mulgere lac.
9. V. s. potestate praeditum n. q. coquum.
10. V. s. prolem habere n. q. currere
11. V. s. canescens n. q. miscens lac; v. s. canities n. q. lac
mixtum.
12. V. s. disceptationem n. q. pilentum non tectum; v. s. vias n.
q. funes.
13. V. s. sorbi fructum n. q. potum Aethiopicum inebriantem, e
milio paratum.
14. Q. s. vinctum n. q. sitientem.
15. Q. s. captivum, sive ligatum n. q. eum, qui mingere non
potest.
16. V. s. sedentem n. q. proficiscentem terra Nagdi; v. s. euntem
n. q. divitem pecorum.
17. V. s. texentem n. q. humeros eundo motitantem longiusque
distendentem genua.
18. V. s. gibbam n. q. locum editiorem.
19. V. s. gaudia n. q. aere alieno contracta onera.
20. V. s. homines, creatos, n. q. mendacia.
21. V. s. foedus n. q. paucae aquae puteum.
22. V. s. lenitatem n. q. palmam proventu refertam.
23. V. s. admissarium n. q. storcam e palmis masculis factam.
24. V. s. excusare n. q. circumcidere.
25. V. s. regionem n. q. interstitium inter supercilia.
26. V. s. pagum n. q. formicarum habitaculum; v. s. hominum
turbam n. q. formicarum multitudinem.
27. V. s. astrum n. q. albas, quae in oculo nascuntur, maculas;
v. s. hominem n. q. oculi homunculum.
28. V. s. fimum n. q. nasi mucronem.
29. V. s. aurum purum n. q. Nabäam, arboris montanae speciem.
30. V. s. papaver n. q. multitudinem armis et loricis instructam.
31. V. s. taurum n. q. casei frustum.
32. V. a. elephantum, n. q. debilem consilio.
33. V. s. querentem n. q. eum, qui portat parvum utrem.
34. V. s. cantharum n. q. arietem, qui pastoris portat apparatum.
35. V. s. Africam, proprie occasum, n. q. lacrimarum venam; v. s.
fontes n. q. oculos.
36. V. s. lanceam n. q. elationem in medio naso, et v. s. findere
n. q. detegere.
37. V. s. dactylos immaturos adultos n. q. aquam recentem, pluviâ
ortam.
38. V. s. patinam n. q. locustarum agmen.
39. V. s. perennes n. q. eos, quorum tarde venit canities.
40. V. s. feram n. q. virum famelicum.
41. V. s. alvum exonerantem n. q. sedentem locis elatioribus,
quae possint esse refugio.
42. V. s. rosam nondum apertam n. q. fornicem.
43. V. s. laetare n. q. umbilici partem resecare.
44. V. s. indusium n. q. jumentum multi saltus.
45. V. s. velum n. q. mulierem.
1. Ignem.
2. Proprie, mensae.
3. Caäbam.
4. Vox haec Arabico-latinis lexicis exsulat.
5. Gentes Mahra et Id alebant generosos camelos.
6. Propheta juveni Säid Ibn Alaz donabat vestem splendidam; hinc
talis vestis Säidensis est dicta.
7. Achsam, ex avis Säadi, adeo liberalis fuit, ut iste, nepote
suo Chatemo adolescente paremque liberalitatem demonstrante,
diceret: indoles haec ab Achsamo mihi est cognita.
XXXXV
Ramlensis II.
Narravit Haret Hammamita. Ab expertis edoctus, iter esse miraculorum
speculum, non cessavi quodcunque secare desertum, in quemcunque me
praecipitare locum periculosum, donec videram omnia delectantia. Ex
pulcherrimis autem, quae spectavi, et jucundissimis, quibus gavisus
sum, hoc est. Eram apud judicem Ramlensem, virum e tenentibus
principatum et potestatem, dum accedebant senex, amiculo vetusto, et
pulchra foemina, veste obsoletâ. Senex cum vellet loqui et desiderium
exponere, mulier juvenis disserere eum prohibuit, latratu suo ei
interdixit; tum, detracta dependente in faciem veli parte, lingua
clamosae impudentisque foeminae fata est:
O judex Ramlae, cujus in manu est dactylus et carbo!
Tibi conqueror mariti injustitiam, qui toto semel tantum
peregrinatur anno.
Et utinam, post peractum ritum levatumque, jacto lapide, tergum,
Sequeretur sententiam Iosephi[1], de conjungenda cum
peregrinatione visitatione!
Ego vero, ex quo me duxit, non inobediens fui ejus imperio.
Iube igitur aut dulcem convictum, aut discessum amarum,
Priusquam exuam pudoris, obediens seni, patri amaritudinis
(diabolo)!
Dixit judex: audivisti, cujus illa te rei accusavit, et quae
comminans exprobravit; abstine ergo ab eo, quod inquinat, et cave, ne
odio sis et confriceris. Ibi procubuit senex in genua, formularum
suarum magicarum fontem aperiens et inquiens:
Audi tu, quem fugiat vituperium, sermonem viri, lucidam allaturi
excusationem ejus, quod illam turbat!
Non odii causa ab ea me averti, nec amor cordis voto suo
satisfecisse putavit;
Sed mutatio fortunae adversa abstulit margaritas et atomos;
Habitaculum est vacuum; uti collum ejus sphaerulis nec vitreis
ornatur, nec aureis.
Quamquam ergo antea in amore et rationibus ejus sequebar filios
Ursae,
Ex eo inde, quo fortuna recessit, tempore, fugi idolum eburneum,
modo abstinentis caventis,
Et ab agro declinavi, non ipsum aversans, sed verens, ne facerem
sementem.
Quare, ne reprehende hujus statum, sed ignosce, et vitiosam
garrulitatem condona!
Dixit; et exarsa mulier sermone ejus, argumenta ad eum oppugnandum
strinxit, inquiens: vae tibi, o fatue, qui nec cibas, nec pugnas! Tum
te dicis magis egenum, quam qui liberos possit educare, cum cuique
tamen pecudi sit pastus Abiit tibi intellectus, aberravit sagitta,
animam stupidam fecisti, conjugem coegisti, de te conqueri! Excepit
judex: quod te adtinet, Chansam adeo ad silentium redigeres, si cum
ea concertares; ille autem, si vera contendit, et inopiam non falso
queritur, sane! ventris cura eum prohibere potuit, quin vacaret
amori. Mulier hîc, vultu demisso, oculis spectabat limis, nec
reddebat verbum, ut diceremus, pudor eam deprimit aut victoria
coercet. Resumsit senex: vae tibi, si offuciis usa es aut texisti
tibi cognita! Respondit: tibi vae! num, postquam ad judicem
confugimus, restat, quod tegamus, aut mansit secretum obsignatum?
Nostrum uterque nihil quam veritatem dixit, reconditique laceravit
velum; et o utinam muti evasissemus, nec processissemus ad tribunal!
Tum, velo se involvens, flevit ob ignominiam, qua erat affecta. Iudex
autem mirans eorum negotium, quod alios quoque ad admirationem
adducebat, reprehensâ et accusatâ fortunâ, afferri jussit duo
nummorum millia, adjiciens: his contentum reddite utrumque cavum et
resistite (Satanae) simultatem excitanti inter conjuges. Gratiis
itaque ob pulchram dimissionem actis, abierunt (juncti), ut aqua et
vinum (mixta). At, cum essent dimissi, eorumque aufugisset adspectus,
judex, eruditionem eorum laudans, interrogavit: quisquamne vestrum
eos novit? Regessit apparitorum oculus, fidelium fidelissimus: quod
senem adtinet, Sarugensis est, facundiâ notus; quod ad mulierem,
pilenti ejus est socia; rixa autem illa erat dolus et rete e retibus
fraudis illius. His auditis iratus, judex alta ob fraudem traxit
suspiria. Dein deferenti dixit: surge et quaere, pete et venare eos!
Surrexit itaque quassans clunes[2]; sed rediit verberans humeros[3].
Dicente itaque judice: monstra nobis, quod effodisti, nec absconde,
quod eruisti! respondit: non cessavi sectari vias et penetrare
clausa, donec eos assecutus sum in deserto, frenato discessus equo.
Studui igitur in eis excitare potationis iterandae desiderium, et
promisi, spem non falsum iri. Senex tamen pectore suo ad nihil
sperandum inclinante dixit: satius est fugere cum vagina[4]! Illa
contra contendebat: nequaquam; laudabilius est redire; tristitiam
creat pusillanimitas! Cum autem senex fatuam mulieris sententiam
periculosamque videret audaciam, arrepta vestis ejus inferiore parte,
elocutus est haecce:
Tene meum consilium; sequere ejus vias; sententiâque summatim
propositâ ne postula, ut exsequar singula!
Avola, quando rostro forasti palmae fructus, et relinque eam
prorsus, omnino,
Ac cave, ne redeas, etiamsi communi usui eam permisisset custos
insipiens!
Nam optimum est furi, non conspici in valle, ubi operatus est.
Adjecit: molestiam tibi imposuisti, dum huic negotio te dicabas; redi
ergo, unde venisti; ei vero, qui misit, sis, renunties:
Lente; beneficio cave noxam addas, ne dirimatur laudis et
pecuniae conjunctio;
Nec excande ob mendici hyperbolas; nam sermones fictos non primus
invenit!
Si vero male te habet fraus mea, cogites, jam ante te deceptum
esse magistrum Ascharium[5]!
Dixit judex: Deus eum occidat, quam pulchrae sunt strophae ejus et
quam elegantia artificia! Tum quaesituro eos dedit duas vestes
magnificas pecuniaeque bursam, ac dixit: proficiscere, ut qui se non
convertit, donec videas senem et conjugem juvenem; tum hoc munere
riga eorum manus et declara, quam deditus sim eruditis. Dixit
relator. Quod aeque esset mirandum nullo in itinere vidi, nec audivi
ab ullo vagato peregrinatore simile.
1. Primus erat Kadhi alkudhat, Abi Hanifae socius. Fidem fere
superat, Muhammedanum ceremoniarum sacrarum nominibus adeo
abuti potuisse.
2. Multa minans.
3. Frustratus.
4. Subintellige: quam in pugna cum fortioribus gladium recuperare
velle.
5. Indigitatur Musa Alaschari, qui cum Amruo Ibn Alaz constitutus
erat litis inter Alium et Muaviam diremtor.
XXXXVI
Halebensis.
Narravit Haret Hammamita. Traxit me Halebum superans ejus desiderium
et studium heu! ingens, tempore, quo leve erat tergum meum et
celeriter peragebam proposita. Sumto igitur itineris apparatu avis
instar ad eam tetendi. Ex quo autem descenderam in ejus pascua, ejus
gaudebam vere, non desinebam dies pellere eo, quod amorem sanaret et
sitim vehementem restingueret, donec, cordis cupidine decrescente,
separationis corvus iterum se extulit, postquam ceciderat, otiosoque
animo ac dulci alacritate suadentibus, Emessam petere, ut in hujus
valle aestatem transigerem, et populi in tabula ejus lusoria
*stultitiam*[1] cognoscerem, hanc petivi festinatione stellae, quando
deruit ad feriendos (malos genios). Cum autem tentorium fixissem in
ejus ruderibus, venti ejus sentirem auras, oculus meus conspexit
senem, cujus appropinquarat vitae pars tristis, abierat jucunda, et
apud eum decem pueros, partim fratres, partim diversa origine ortos.
Hunc ut accederem, Emessae eruditos cognoscendi aviditate impulsus,
exporrecto fronte acceptus, et salute impertitus pulchriore a me
profectâ, juxta consedi, ut eloquentiae fructus gustarem, et
observarem stultitiae ejus statum. Ipse vero haud mora virgâ suâ
intendit puerum natu maximum et dixit: *versus recita punctis
destitutos*, et cave, differas! Quo audito leonis instar ille in
genua procubuit et declamavit absque tardatione:
Para inimicis aciem gladiorum; spem riga, ut rigat liberalis;
Linque ludum et vaccarum silvestrium[2] societatem; camelos cura
et fuscas hastas;
Stude consequendo loco, cujus celsae sunt columnae, non induendo
voluptatis loricas!
Per Deum, potestas non vino sorbendo, nec laudes acquiruntur
pulchris, gravi coxa praeditis, mulieribus!
Euge virum, cujus pectus est spatiosum, et curat, quid juvet
probos,
Cujus adaquatio dulcis est petentibus, peculium prostat
praedationi, quamdiu postulatur;
Qui non repulsam dat speranti, nec dare differt; nam differre est
vitium in nobilibus;
Nec obsequitur cupiditati invitanti; nec volam tegit poculo vini!
Huic potestatem dabit rectitudo pectoris, cupidinis et avidi
oculi cohibitio;
Laudemque pariet scientia, coecas non dotari dote sanarum!
Dixit senex: bene fecisti, o lunula, monasterii princeps! Dein
sequenti inquit, qui illi erat similis: accede, o ignicule, o luna
parvi halonis! Hic autem cum tam prope accessisset, ut manu eum
consequi posset, imperavit ille: *versus revela sponsas*[3], etiamsi
non egregios! Calamum itaque secuit et aptavit, tum, tabula in
gremium suscepta, scripsit:
Seduxit me et dementavit Taganna, variis pulchritudinem ostentans
modis.
In pericardio me laesit gasalae palpebrâ languente, amorem
excitante, oculos cogente lacrimari;
Obruit me (ceu armis) duobus ornamentis: veste emaciavit
pellucida, flexili incedens corpore.
Credidi autem, fore, ut me seligat et remuneret voce magicâ,
sonante; sed spes est frustrata.
Firma ei est in pectore fraus, subornante (homine) male, odia suo
satis faciente.
Inde prosiluit, me aversans, et me avertit flentem, multiplici
pressum angore.
Cum autem senex spectasset, quod pixerat; considerasset, quod
scripserat; inquit: benedicatur tibi dorcadis pulle, ut benedicitur
arbori *non* et *nec*[4]! Posthaec vocavit: accede o daemon! Et
accessit puer similis obscuritatis stellis, aut effigiei eburneae;
cui ille imperavit: *versus pinge variegatos*[5], et cave contra
regulam pecces! Sumsit itaque calamum et signavit:
Largire, vestis liberalitatis est ornatus, nec frustra spem
hospitium petentis;
Illicitum habe repellere rogantem, sive multifaria postulet, sive
levia;
Non crede, tempora parcere facultatibus avari, si utatur tenuiore
victu et sordido amictu;
Sed clementem te praebe; nam liberalium oculus ignoscit, et
pectus eorum donando aequat interstitium coeli et terrae;
Nec foedus neglige amore juncti, constantis, nec adi nummos
adulterinos!
Excepit senex: nunquam luxentur manus tuae, nec hebetes fiant cultri
tui! Tum vocavit: o intrepide! o aroma Manschamae[6]! Obedivit
juvenis, similis margaritae ab urinatoribus extractae, aut hinnuleo
venatoribus petito; cui dixit: *scribe versus geminos*[7], nec sis ex
infaustis! Sumsit igitur calamum bene aptatum et scripsit, non
cessans:
Ornata est Seinab gracilitate (corda) secante; sequentem habet
vae! turgentem, (corda) frangentem.
Exercitus loco possidet collum, formosum vultum, oculum
languentem, tollentem aciem scindentem.
Potestatem en! si gloriosam, eminentem, superbientem,
infestantem, genâ findentem.
Discessit et insomnem me facit; distat et insultat; clara in me
produnt vestigia animum tristem, amorem non fingentem.
Accedit vero, pro qua caput devoveo, miserens, et in vitam
revocat iratum placatum, amantem puellae favore (diutius) non
carentem.
Senex ibi considerare coepit, quae (puer) scripserat, et in eis
gyrare oculum; cumque ei placeret scriptura, ac memoriam inveniret
non falsam, exclamavit: nunquam luxentur *decem* tui, nec pessumdetur
fama tua! Quo dicto vocavit puerum fascinantem, monstrantem flores
hortorum, et inquit ei: *duos recita versus, distinctos in utroque
fine, sibi similes initio et fine*, qui ad silentium redigunt omnem
magum, et securi sunt, auctum iri tertio! Respondit vero: audi tu,
cujus nec gravis sit auditus, nec imminuatur copia! recitavitque
nihil morans, tardansve.
Semitâ vade[8], cujus pulchra sint vestigia, et gratias age,
etiamsi tantum acceperis granum Sesami;
Horre vero fraudem, etiamsi facilis sit, nec committe, ut
adipiscaris potestatem et honores!
Dixit ei: bene fecisti, o celer, o pater praedae[9]! Tum vocavit:
*expone o Iasin, voces, quas dubitant nonnulli scribere littera Sin*!
Protinus surrexit et declamavit voce per nares sonante:
Niks[10] et Rushr[11] Sin habent constanter, sive scribantur sive
legantur.
Itidem Sin est in Kasb[12] et Basika[13] et Safch[14], Bachs[15],
Aksara[16], Iktabasa[17], Kabasa[18].
Porro in Takassastu[19] nocte sermonem, et Musaithir[20],
Schamûs[21], cepitque Garasa[22].
Nec non in Karîs[23] et frigore Karis[24]; quod rectum est a me
disce, tuaeque ignem pete scientiae!
Dixit ei: pulchre fecisti, o agilis, cupreis crepitaculis
praeiens exercitum!
Dein perrexit: prosili fili leonis et *expone voces, quas littera
Zad*[25] scribere, sunt, qui dubitent! Et prosiluit iste, ut leonis
catulus excitatus, et
declamavit haud caespitans.
Litterâ Zad scribitur Kabaztu[26] drachmas; Azich[27], ut audias
bonum,
Bazaktu, Abzak[28], Zamâch[29], Zanga[30], Kazz pectus,
Iktazza[31] vestigium,
Et Bachaztu[32] oculum; haec est Farza[33], jamque tremet ob
debilitatem ejus Farîza[34].
Porro Zazartu[35] Hindam, appropinquavit Christianorum
Pazach[36], festum exspectatum,
Et Karaztu[37], vinumque est Kariza, quando linguam pungit. Haec
omnia inveniuntur scripta.
Dixit senex: Deus te custodiat mi fili, refrigerasti oculum meum!
Posthaec excitavit praeditum corpore peditis in latrunculorum
ludo[38], agilitate similem accipitri, et jussit, stare in via et
contexere voces, *quae nunc Sin nunc Zad habeant*. Quo audito
surrexit iste, trahens suam vestem, tum clamavit significans manibus:
Si vis per Sin scribere, quae exponam, bene erit; potes vero
etiam, si praefers, per Zad.
Marhs[39], Kafs[40], Mumallis[41], Salirh[42], Sirath alhakk[43],
Sakab[44],
Samirhan[45], Sakr[46], Sawik[47], Mislak[48]. De his omnibus
disserunt libri.
Dixit: pulchre fecisti, o pumilio, culicis ocule! Dehinc vocavit: o
elephanti pulle, pater tarde se moventis! Audiens fuit puer
pulchrior, quam ovum in prato, cui dixit: quae est lex scribendi
verba, quorum ultima consonans est infirma[49]? Respondit: audi tu,
cujus nunquam obmutescat echo, nec de infortunio laetentur hostes,
declamavitque, non expetens directionem:
Si quando obscurum tibi est, quae ultima verbi sit consonans,
adde Ta alloquentis, nec cessa!
Quod si ante Ta apparuerit Ia, scribendum erit per Ia, si non,
scribas per Alif,
Nec credas, verbum trilitterum, quadrilitterum et Hamsatum, in
hoc differre!
Laetatus senex de eo, quod protulerat iste, a Deo petiit, ut eum
servaret, et animum se pro eo devovere asseveravit. Deinde
continuavit: accede strepitus, versute vallium! Et appropinquavit
puer, pulchrior igne hospitalitatis in noctu proficiscentium oculis;
cui dixit. Dissere de distinguendis litteris Dhad et Sha[50], ut
findas jecora adversariorum. Quod audiens hilarem et lubentem se
monstravit, tum cecinit voce alta:
O tu, qui quaeris de Dhad et Sha, ne eum seducant enunciationes;
Sufficit scire voces per Sha scribendas; audi ergo modo viri
vigilantis!
Sunt: Shamjâ[51], Mashalem[52], Ishlam[53], Shalm[54], Shuba[55]
et Luhash[56] Asha[57], Shalim[58], Shabi[59], Scheisham[60],
Shill[61], Lasha[62], Schuwash[63], Attashanni[64], Lafsh[65],
Nashm[66], Takrish[67], Kaish[68], Shama[69], Lamash[70],
Hashi[71], Nashir[72], Shair[73], Gahish[74], Nashirûn[75],
Aikash[76], Taschashi[77], Shilf[78], Ashm[79], Shanbub[80],
Shachr[81], Schasha[82], Schashash[83], Ashafir[84],
Mushaffar[85], Machshur[86], Hafishan[87], Ichfash[88],
Hashirat[89], Mashinna[90], Shinna[91], Cashimun[92],
Murhthash[93], Vashifat[94], Muvâshib[95], Kisha[96],
Intashar[97], Ilshash[98], Vashif[99], Shâlia[100], Ashim[101],
Shahir[102], Fash[103], Irhlash[104], Nashif[105], Sharf[106],
Shalf[107], Shahir[108], Fashia[109], Vuâsh[110], Et
Ukash[111], Shäan[112], Mash[113], Hanshal[114], Karishan[115],
Auschash[116], Shirab[117], Shirran[118], Schashf[119],
Bahish[120], Gäashri[121], Gavash[122], Sharabin[123],
Chanashib[124], Shaijam[125], Arash[126], Schanashi[127],
Dalsh[128], Shab[129], Shabshab[130], Unshuvan[131],
Gamash[132], Schanashir[133], Taâshel[134], Ishlam[135],
Bashar[136], In’âsh[137].
Hae sunt voces, quae scribi debent per Sh, praeter raro
occurrentes; has serva, ut vestigia tua sequantur studiosi;
In vocabulis vero, quae inde derives, orthographiam radicis
retine, ut in Caish[138] et Câshû[139]!
Dixit senex: pulchre fecisti tu, cujus nunquam rumpatur os, nec bene
tractetur injuria afficiens adversarius! Per Deum! recente quamquam
gaudes juventute, terram superas condendo[140], et diem extremum
colligendo. Ego vero te et socios tuos aqua mea dulci rigavi, ut
lanceas aptavi, cervicalis mei lateri admovi, primo liberalitatis
meae vino lactavi, donec vos ad celsitudinem promovi, ornavique
optimo ornatu, eruditione. Itaque memores mei este; memor ero
vestrum; et gratos vos exhibete, non ingratos! Dixit Haret Hammamita.
Mirans eloquentiam, quam ostendebat, subactam stultitiâ; prudentiam,
quam manifestabat, mixtam stoliditate; non cessabam, eum
considerando, oculum modo tollere, modo demittere, quis esset
explorare et investigare; sed similis, erat spectanti tenebris aut
noctu proficiscenti vasto deserto. Cum autem ille nimis longam
censeret scrutationem meam, et cognosceret stuporem, apertis valde
oculis intuens risit et dixit: tandem desinat necesse est, qui artem
physiognomicam exercet! Hujus sermonis sensu attonitus eram; sed ex
labiis ad risum diductis cognovi Abu Seidum; et incepi eum
reprehendere, quod, domicilio fixo in valle stupidorum, artem
exerceret stultorum. Ibi facies ejus cinere spargi atramentove tingi
videbatur; declamavit autem haud mora:
Elegi Emessam et hanc artem, ut bona donarer fortunâ populi
stultorum;
Fortuna nulli favet, nisi fatuo, nec opibus conceditur patria,
nisi ejus in vallibus;
Fratri prudentiae nihil datur a tempore suo, quam quod asinus
habet in areâ.
Adjecit: docere quidem nobilissimum est opus, quaestuosissimum
mercimonium, maxime juvans intercessio, et munere hoc fungens
imperium tenet ad obedientiam cogens, majestatem late lucentem,
gregem obsequentem; dominatur ut Amîr, disponit ut Vasîr, suo
arbitrio agit potens, comparandus est regi magno; at brevi
tempore hebetatur, stultitia se signat manifesta, evaditque exiguo
cum intellectu. Neque vero tibi hoc nuntiat expertus. Dixi: per Deum!
tu filius es dierum, vexillum doctorum, magus ludens intellectus, qui
sibi subjecit vias sermonis. Posthaec non desinebam assiduus esse in
conventiculis ejus, et haurire ex rivi ejus fluctu, donec transierant
dies notâ candidâ signati ac, succedentibus casibus pulverulentis,
discessi lacrimis fervente oculo.
1. Emesseni stulti existimabantur.
2. Foeminarum.
3. Dicuntur sponsae, quod unaquaeque littera non solum est
punctata, sed etiam sequenti ejusdem vocis consonanti adjuncta.
4. Arbor paradisi, quae nec ab Oriente nec ab Occidente propius
abest.
5. Quales habuimus in consessu pantherino.
6. Conveniunt de Manschama relationes in eo, quod mulier fuerit
vendens aroma, cujus diu maneret odor.
7. I. e. cujus binae voces paronomasiâ geminae esse videntur, ut
orator et arator.
8. Proprie, stigma inure.
9. Vel, doli.
10. Atramentum.
11. Carpus.
12. Dactylus siccus.
13. Procera palma.
14. Pes montis,
15. Detrimentum.
16. Invitum adegit.
17. Ignem accendit.
18. Torris.
19. Prosecutus sum.
20. Dominans.
21. Sternax equus.
22. Campanam.
23. Frigus.
24. Vehemente.
25. Sylvestrius de Sacyo hanc litteram exprimit per Sad; ab
Edmundo Castello vero componitur cum צ.
26. Extremis sumsi digitis.
27. Ausculta.
28. Exspui, exspuam.
29. Meatus auris.
30. Libra.
31. Secutus est.
32. Una cum adipe eripui.
33. Opportunitas.
34. Nervus colli.
35. Captivam tenui.
36. Pascha.
37. Punxi.
38. Levem.
39. Cholicus morbus.
40. Frangere ovum.
41. Delabens e manu inscio tenente.
42. Extremus ungulâ bisulcâ praeditorum dens.
43. Via veritatis.
44. Propinquum esse.
45. Latera oris.
46. Infernus.
47. Farina.
48. Magnam vocem habens.
49. Infirmae consonantes dicuntur Alif, Vau et Ia.
50. Haec consonans, a Sylvestrio de Sacyo expressa per Dha, a me
ideo scripta est Sha, quod in ea pronuntianda audiri solet s
lenis.
51. Fuscis labris mulier.
52. Injuriae
53. Obscurare.
54. Nitor dentium.
55. Acies.
56. Intuentes.
57. Lacerta.
58. Struthio.
59. Gasala.
60. Longus et robustus camelus.
61. Umbra.
62. Arsit.
63. Flammae fumi expertes.
64. Opinari.
65. Pronunciatio.
66. Consertum, versus.
67. Laudare.
68. Aestas.
69. Sitis.
70. Lingere.
71. Fortunatus.
72. Similis.
73. Angulus palatii.
74. Exstantes habens oculos.
75. Videntes.
76. Expergefacti.
77. Findere.
78. Ungula.
79. Os.
80. Os tibiae.
81. Tergum.
82. Ossa tenuiora cubiti, suffraginis etc.
83. Ligna, quae per duorum saccorum ansas trajiciuntur, ut
utraque cameli parte sic nexi dependeant.
84. Ungues.
85. Victus.
86. Prohibitus.
87. Custodientes.
88. Iram commovere.
89. Caulae.
90. Locus, ubi quid esse creditur.
91. Suspicio.
92. Iram supprimentes.
93. Iratus.
94. Stipendia.
95. Assiduus.
96. Gravatio ex nimia ingurgitatione accidens.
97. Exspectare.
98. Instare.
99. Pars tenuior tarsi equini.
100. Inclinans.
101. Magnus.
102. Adjutor.
103. Asperitas.
104. Duro excipere sermone.
105. Mundus.
106. Elegantia.
107. Cohibitio.
108. Apparens.
109. Terribilis
110. Monitores,
111. Forum celebre prope Meccam.
112. Proficisi pilento camelino.
113. Malogranatum silvestre.
114. Colocynthis.
115. Duo coriarii pervagatae famae.
116. Turbae hominum misceliae.
117. Colles.
118. Lapides.
119. Adversitas,
120. Lassans graviore pondere.
121. Vir durioris indolis, inflatus.
122. Injustus, vorax, superbus.
123. Animal, cujus ventre editus odor ferri non potest.
124. Locustae mares.
125. Iasmin silvestre.
126. Foramina sagittarum, quibus inseruntur cuspides.
127. Latera montis.
128. Trudere.
129. Clamor, strepitus; pro Ba ponunt etiam Mim, diciturque, Shab
et Sham voces esse, quibus designentur majores.
130. Aegritudo.
131. Planta e genere acidarum, cujus multo pastu venter dolet
camelis.
132. Stultus, sive irascens ad cibum.
133. Malae indolis homines.
134. Cohaesio locustarum et canum in coitu.
135. Althaca, sive glastum, bresilium, aliave herba tinctoria;
nonnulli dicunt, jasminum silvestre.
136. Caruncula in pudendis muliebribus.
137. Libidine exardere.
138. Aestas.
139. Aestiva habuerunt,
140. Vel custodiendo, scil. memoria.
XXXXVII
Hagrensis.
Narravit Haret Hammamita. Commorans Hagri in Iamama opus habebam
scarificatione. Itaque, cum mihi indicatus esset senex, qui
cucurbitas imponeret modo grato, et prae se ferret munditiem, puerum
meum misi, eum arcessitum, dum animum disponebam ad exspectandum. Sed
redire, postquam abierat, cunctatus est, ita ut eum crederem
aufugisse, aut transiisse in alium rerum ordinem[1]. Tum rediit, ut
cujus conatus optato caruit successu, domino molestus. Dicente autem
me, vae tibi, tardior quam Fand[2], igniarium ignem non emittens!
praetendit: senem magis occupatum esse illâ, quae duos tenebat utres
butyraceos, et in bello, simili bello Honeinensi. Quibus auditis,
accedere ad chirurgum detestans, haerebam incertus, adiremne, an domi
me continerem. Tandem vero in mentem venit, non vitio vertendum esse
ei, qui accedat latrinam. Cum autem ejus essem in foro et
considerarem notas, repperi eum senem habitu mundo, celeri motu,
circumdatum spectatorum torquibus, urgentisque multitudinis quasi
tunicis, et coram eo juvenem similem gladio acuto, inflecti nescio,
proximum, cui cucurbitae imponerentur. Huic senex dixit: te video
caput tuum mihi offerre, priusquam offeras monetam[3], et porrigere
*occiput*, sed non dicere „*accipe*“! Verum non sum ex iis, qui
numeratum vendunt debito et vestigium quaerunt neglecto adspectu.
Quod si igitur largitus fueris nummos, utramque venae jugularis
propaginem scarificabo; sin avaritiam praetuleris, et condere
pecuniam animae tuae fuerit dulcius, sequere Corani dictum, „tetrice
adspexit et abiit,“ ac desere me! Respondit juvenis: per eum, qui
mendacia conflare vetuit, ut vetuit venari in utraque ditione sacra!
ego magis inops sum, quam duorum dierum infans; sed confide rivi mei
fluxui, et exspecta, donec gaudeam copiâ! Dixit senex: vae tibi!
promissa tua similia sunt arbori, quae plantatur, nec minus exitio
prostat, quam dactylos apparituros esse spem dat. Et quis affirmare
potest, ab arborene tua (bonum) fructum decerpturus sim, an
consecuturus calamitatem? Denique, quis spondet, te, cum abieris,
promissis staturum? Nam fraus, ut albi pedes in equis, pro ornamento
habentur hac in generatione. Libera me ergo, per Deum quaeso, a
cruciatu, eoque apage, ubi ululat lupus! Obversus autem ei reposuit
juvenis, suffusus pudore: per Deum! non dissolvit foedus, nisi vilis,
stomacho operans; nec adit fraudis stagnum, nisi abjectus. Si scires,
quis ego sum, non sermonem mihi audiendum praeberes foedum; sed
nescis; hinc fatus es, et, ubi adorare necesse fuerit, minxisti.
Quanta est miseria, in terra vivere peregrina et pauperem esse! Quam
pulchra sunt verba canentis:
Peregrinus, longum etiam syrma trahens, spernitur; quis ergo
status peregrini, cui non est cibus?
Sed non dedecorat ingenuum dolor; muscus etiam teritur, camphora
comminuitur;
Et quotiescunque rubinus torreatur prunis Gadhae, extincto
carbone est rubinus.
Dixit senex: patri tuo exitium! lamentatio tuae familiae! locone hic
stas ostentationis, et de honore gloriationis, an loco destinato
dimovendae cuti, scarificandaeve cervici? Posito autem, tibi domum
esse, quam praetendis: num hinc cucurbitas habebis in occipite?
Nequaquam! etiamsi pater tuus celsior esset Abd Munafo[4], aut matruo
ignobilior fuisset Abd Mudan[5]. Ne igitur cude ferrum frigidum, nec
quaere, quod invenire nequis; et, si gloriari vis gloriare de
peculio, non de avis; de acquisito, non de radicibus; de virtutibus
tuis, non de ossibus cariosis; de pretiosis, non de originibus; de
opibus, non de genere; nec obedi cupidini, nam humiliat; nec
libidini, nam in errorem ducit! Divinus ille erat, qui filio suo
dixit:
Fili! sta rectus; nam arbor ramos gignit erectos, depressos
consequitur exitium;
Ne obsequere aviditati humilianti, sed vir es, qui flagrantia
fame intestina complicet;
Et repugna libidini nocivae; nam quot ad astra usque volatu
gyrantes, cum libidini parerent, delapsi sunt!
Iuva genere propinquos; non decet, in illis, qui ad ingenuos,
prudentes, pertinent, apparere maciem;
Amorem serva non decipienti, quamquam a fortuna destitutus sit;
fido, quamquam illa moliatur discessum;
Si potes, condona; nihil enim boni est in viro, qui, quamcunque
arripuerint ungues capitis cutem, assat;
Et cave, queraris; nam prudentem queri non audis; sed stupidus,
cum modo cessarit, denuo ululare incipit!
Dixit juvenis spectatoribus: o miraculum et novum inauditum! nasus in
coelo et anus in aqua! promissa nubis fulgurantis, facta glareae! Tum
ad senem conversus linguâ acri, irâ flammante, dixit: phui tibi,
linguâ fingenti, a benefaciendo deflectenti! Pietatem jubes, et
impius es ut mas felis[6]! Quod si vero declamationis tuae causa est
fervens mercatu forum, a Deo feriatur frigore et invidentium defectu,
ut otiosior appareas quam chirurgus Sâbât[7], et alimentum habeas
angustius foramine acus! Resumsit senex: Deus potius dominium in te
concedat pustulis oris et fervori sanguinis, ut cogaris adire
chirurgum modum in statuendo pretio excedentem, graves conditiones
praescribentem, obtusum habentem scalpellum, multo insignem nasi
mucore et intestini vento! Dixit; cum autem animadverteret juvenis,
se conqueri non solanti, et aperire voluisse portam clausam,
abstinuit a respondendo movitque se ad abeundum. At senex non
ignorans, se culpam contraxisse eo, quod juveni dixerat, et proclivis
ad pacem faciendam, eo usque liberalitatis processit, ut imperio ejus
obsequi, nec praemium pro scarificatione petere velle promitteret.
Iuvene contra persistente in proposito, cum morbo suo abeundi, et ab
occursu ejus fugiendi, non cessavit inter eos disputatio et
reprobatio, compressio et tractatio, donec juvenis clamavit molestiâ,
manicâ ejus recitante *Suratam lacerationis*[8]. Hîc ejulavit ob
nimis magnum infortunium scissumque et honorem et pannum. Senex
quidem incepit peccatum suum excusare, lacrimasque ejus inhibere;
ille vero non audivit excusationem, nec lacrimari desiit; donec iste
inquit: patruus tuus[9] caput pro te devoveat, abeatque, quod te
contristet! Nonne ejulandi taedio afficeris, an nescis ignoscere, nec
audivisti de condonantium praemio, et exorsus est versus dicentis:
Mansuetudine tua extingue irae ignem, quem excitavit stultus, et
condona, quando peccavit peccator!
Mansuetudo optimum est prudentis ornamentum, et ignoscere
pulcherrimum, quod decerpit decerptor.
Resumsit juvenis: si tu scires vitam meam turbatam, excusares
deruentes lacrimas; sed integro jumento leve videtur, quod accidit
laboranti intertrigine. Tum, quasi ad pudorem proreptus, a lacrimis
se continuit, ad quietem rediit et seni inquit: jam voluntati tuae
acquiesco; consue igitur, quod rupisti! Ille vero reposuit: procul
absit! regio mea occupat pluviam meam; fulgurantem alius nubem
specta! Tum, relicta sede, peragrabat series, petens a
circumstantibus, et declamans obeundo:
Iuro per domum sanctam, ad quam pergunt catervae devotae!
Si unius diei haberem alimentum, non tetigisset manus meus
scalpellum et cucurbitulam,
Nec placuisset animo meo, qui non desinit ad gloriam eniti, haec
semita,
Nec conquestus esset hic juvenis de duritie mea, nec vulnerasset
eum meus scorpio.
Sed fortunae mutationes me reliquerunt similem erranti nocte
tenebrosa,
Et paupertas me trusit in marginem, quo subter lacus ignis
flammantes.
Et num quemquam vestrum miseratio mei tangit, flectitve tener
animi affectus?
Dixit Haret Hammamita. Ego primus eram, qui ejus ob miseriam
condoleret et molliretur querelâ; refrigeravi[10] eum itaque duabus
drachmis, dicens: non istae (mentiuntur), etiamsi mentiatur alius.
Laetus autem erat de primitiis, quas decerpserat, divitias ex hoc
auspicio sibi vaticinans. Nec desinebant drachmae in eum effundi, et
ad eum confluere, donec habebat victum viridem et peram tumentem. Quo
viso, elatus laetitia et sibi ipse gratulans, juveni dixit: proventus
est, cujus tu es semen, et lac, cujus tibi debetur pars dimidia. Ades
dum ergo, ut partiamur, nec irascamur! Partiti sunt ergo tam
aequaliter, ut si scinditur Ublama[11], surrexeruntque optime
consentientes. Nodo autem pacis nexo et sene abitum moliente dixi:
meus jam sanguis fervet, et ad te promoveo pedem meum; mihine vis
cucurbitas imponere et avertere, quod me incessivit? Ibi, oculo in
me, modo sursum, modo deorsum, versato, appropinquans declamavit:
Quomodo tibi placet fraus mea dolusque, et quod actum est inter
me et foetum,
Donec abii victoris in jaculando ornatus praemio, pascens campos
fertiles, post steriles?
Per Deum quaeso, cordis mei sanguis! unquam viderunt oculi tui
mei similem,
Qui aperiat magia sua omnem seram, et capiat fascino suo omnem
intellectum,
Subigatque serium aqua joci? Si Alexandrinus[12] ante me fuit,
Ros, (scias), etiam apparet ante imbrem; sed praestantia est
imbri, non rori.
Dixit; et hexametri isti, qui animum meum ei adverterant, ostenderunt
Abu Seidum, monstratum digitis. Quo facto eum corripui, quod se
projiceret et adhaereret vilibus. At, quae audiebat, non accipiens,
reprehensionem non curans, dixit: quemvis calceum induit nudipes,
saxis attritus. Tum a me recessit, ut a contemto, ipseque et filius
abierunt ut equi, quorum pignore certatur cursu.
1. Proprie, de statu in statum.
2. Servus Ajaschae, qui missus, ut ignem peteret, post annum
demum rediit et, cum carbones, quos tum afferebat,
dispergerentur, pereat — exclamavit — festinatio!
3. Proprie, chartam.
4. Ex avis prophetae.
5. Cujus de stirpe erat Alija, filia Ajaschae, mater dicta
Chalifarum Abbasidarum.
6. Devorat enim catulos.
7. Tabulatum inter duos parietes, subter quo protenditur via.
Chirurgus sic dicebatur, qui in ejusmodi tabulatis artem suam
exercebat credito, sextam drachmae partem tantum postulans
pretium, et tamen per complures hebdomades adeo, destitutus
erat labore, ut, professionis testandae causa, matrem
scarificaret suam, donec nimia sanguinis profusione mortua est.
8. Corani caput LXXXIV.
9. Se ipsum intendit.
10. Proprie, afflavi.
11. Oleris genus cornutum, fabae instar, quod si in summitate
fideris, pronum est findi
12. usque ad imum in partes duas aequales.
13. Innuitur Abulfatach Alexandrinus, persona ficta, sub qua
latet
14. Haririi in pangendis consessibus praecessor, Hamdanensis.
Respiciendum est ad Haririi Precationem et Praefationem, operi
praefixas.
XXXXVIII
Haramiticus[1].
Narravit Haret Hammamita, se ab Abu Seido Sarugensi accepisse, quae
sequuntur. Ex quo clitellis instruxi camelam et profectus sum a
conjuge et plantatione, non desinebam cupere videre Bazram, ut
injuria pressus desiderat vindictam; ea propter, quae domini
scientiae, possessores relationum, narrant de egregiis ejus circis et
doctis, praestantibus ejus martyriis et martyribus[2]; rogabamque
Deum O. M., ut terram ejus calcare mihi concederet, quo adspectu ejus
prosperarer, incedere daret viis ejus, quo sectarer vicos. Cum autem
bona fortuna illic me deposuisset, liberamque permisisset
spectationem, vidi, quod oculos frigore compleret et omnem solitarium
de relicta consolaretur patria. Ita me aliquando, egressum sub finem
noctis, pallescente tinctura tenebrarum, diem indicante patre
monitionum[3], ut spatiarer in ejus tractibus, satisfacerem cupidini
vagandi in ejus medio, incessus vias ejus secans, effusus per ejus
plateas cursus, adduxit ad circum, nota sanctitatis insignitum,
dictum a filiis Harami, ubi erant templa frequentata, lacus visitati,
aedificia firma, habitacula placentia, proprietates insignes,
excellentia quam plurima:
In quo vidisses, quodcunque voluisses de divinis et mundanis;
vicinos diversissimis intentos studiis;
Captos amore versuum sacrorum, fascinatos distichis poetarum,
Versatos in exponendis significatibus, imminentes liberandis
vinctis.
Quot hic lectores et hospites oculos laedebant et patinas!
Quot hic doctrinae fontes et invitantes ad convivia, dulcia
fructibus!
Quot hic recessus, quibus non cessabant cantare cantrices et
cantores!
A Deo petentem hic potuisses petere, verum etiam, si
praetulisses, accedere cadis;
Licuisset te socium praebere patribus sapientibus et pateris,
dato freno.
Perrexit. Dum autem excutiebam ejus strata, spectabam splendorem, ad
occasum declinante dorcade[4], accedente vespera, en! vidi templum
celebratum elegantia sua, florens frequentia, cujus coetus de
litteris agebat permutari solitis, et hippodromo currebat
disputationis. Ad hos accessi, pluviam petiturus, non lucem ex eorum
grammatica. Nec tantum praeterierat temporis, quantum moratur ignem
petens, festinans, cum extollerentur voces ad preces adhortantes,
prodiret verendus orator, vaginae committerentur acies sermonis,
considendi solverentur nexus ad orandum[5], distineremurque
precatione a comparando victu, adoratione ab expetenda pluvia.
Postquam autem legi satisfactum et conventus missus erat, prodiit ex
multitudine vir, dulci eloquentia, conjungens cum formae
pulchritudine linguae agilitatem et facundiam Hasani Bazrensis, et
inquit: o tutantes vicini, quos praetuli arboris meae ramis, quorum
tractum elegi refugii mei domum, quos habeo loco ventriculi et perae,
comparavique mihi adjutores praesenti et absenti! num esse ignoratis
vestitum veritatis vestem splendidissimam; ignominiam hujus mundi
leviorem ignominia futuri; religionem, sincerum dare consilium; alios
rectâ viâ ducere, indicium verae fidei; consulti officium, praebere
se fidum; consilium petentem dignum, cui sincerum detur responsum;
fratrem, qui reprehendat, non, qui excuset; amicum, qui veritatem
dicat, non, qui fidem adhibeat? Responderunt praesentes: o amice
dilecte, frater amate! quod est aenigmatici tui sermonis secretum;
quae orationis tuae brevis interpretatio; quid expetis? ut
perficiamus, etiamsi sit difficile. Per eum, qui tuam nobis dedit
amicitiam, medullamque tuorum nos statuit amicorum! non recusabimus
bonum consilium, nec cohibebimus a te tutelam. Resumsit: bona vobis
contingant praemia, liberi sitis a noxa! Nam ex iis vos estis, qui
non miserum linquunt considentem, non produnt intricata, non
frustrant spem, quibusque nihil involuti manet complicatum. Ideoque
vobis revelabo, quod infixum est pectori meo, et consultabo de eo,
quod ferre diutius nequeo. Sciatis! Cum igniarium ignem non emitteret
et averteret se fortuna, sincerum Deo dedi promissum, iniique cum eo
foedus, me non emere velle vinum, nec affixum esse potoribus, nec
sorbere Kohwam[6], nec induere ebrietatem. Insusurravit tamen anima
seducens et cupido humilians, ut conversarer cum heroibus in potando,
ingurgitarem sextarios, deponerem gravitatem, sugerem turbans, pro
jumento haberem rufum, poenitentiae obliviscerer ut mortuus. Neque
vero satis habebam, hac ratione obsequi patri amaritudinis; sed vino
adhaerebam die etiam veneris, pernoctabamque rubicundo stratus nocte
candida[7]. Nunc autem en! me manifestantem tristitiam ob rejectam
religionem; superante ductum poenitentia ob assiduitatem in bibendo
vino; vehementi timore plenum ob ruptum foedus; confitentem excessum
in potando uvarum succo primo. Dicite mihi igitur, o homines!
scitisne piaculum, quod peccatum meum amoveat, et Dominum mihi meum
reconciliet? Dixit Abu Seid. Cum magici sermonis ejus nodus solutus
esset, sibique satis fecisset conquerendo infortunium suum, anima
mihi mea insusurravit: o Abu Seid! haec est opportunitas venandi,
stringe manicam a manu et viribus. Surrexi itaque ab anaclinterio ut
audax, a scamno[8] properavi ut sagitta, et dixi:
O pulchre, gloria superans et potestate,
Quaerens directionem, ut salvus sis in posterum!
Ego habeo remedium ejus, quod te facit insomnem;
Audi mirum, quod me reliquit stupentem!
Ex habitatoribus Sarugi sum, piis, probis,
Et habebam divitias, potestatemque, cui obediretur.
Mansio mea erat sueta hospitibus statio, copia mea prostabat
eorum arbitrio;
Laudes emebam donis, honorem custodiebam largitione;
Nil curabam pretiosissimum perire munificentiâ et liberalitate;
Accendebam ignem in collibus, cum liberalitatis coronide carens
exstingueret;
Sperantes me existimabant praesidium, et ad quem contenderent.
Nunquam spectavit fulgur meum sitiens, et abiit conquerens sitim;
Nunquam tudit ignem petens igniarium meum, invenitque recusans.
Quamdiu fortuna juvit, ipse juvi.
Sed Deus constituerat mutare, cui me assuefecerat.
Graeci irruebant in terram nostram exorto odio;
Communis juris fecerunt gynaeceum viri, quem invenirent
destitutum,
Corripueruntque omnia, quae occulta erant et manifesta.
Hinc in terris vagor expulsus, fugatus,
Rogans homines, postquam ab iis sum rogatus,
Apparetque in me egestas, quam devoveo.
Infortunium autem, quo laetitiae meae nexus solutus est,
Captivam fecit filiam meam, quam abduxerunt, ut redimatur.
Attende igitur calamitati meae et ad juvandum me extende manum,
Et defende me a tempore, nam injuste agit et hostiliter,
Et opem fer ad liberandam filiam meam ab hostibus!
Hôc enim delebuntur peccata ejus, qui rebellis fuit;
Hôc accipietur poenitentia ejus, qui se continebit;
Hoc erit piaculum ei, qui declinavit, postquam directus erat,
Certe autem, dum hoc declamabam carmen, vicem explevi in rectam
viam ducentis.
Accipe igitur consilium dirigens, gratus directori,
Largireque nunc, quod in promptu est, ut lauderis!
Dixit Abu Seid. Sermone hoc redundante finito, rogatus ille, qui
verbis meis fidem habebat, liberalitatis studio adductus ad me
consolandum, amore excitatus ad subeundum officium miseriae meae
levandae, e vestigio dedit munus, quamquam non magnum, et adspersit
largis promissis. Ego vero in nidum meum reversus sum, laetus ob doli
successum; fictio enim fraudis comparaverat panis fragmenta bene
delabentia; texto carmine contigerat, quod lamberem, pulmentum. Dixit
Haret Hammamita. Laus sit illi, inquii, qui inauditam tibi dedit
artem! sed modum excedit tua fraus. Ibi in immensum risum effusus
est, tum declamavit non balbutiens:
Vive dolo! nam tempore vivis, cujus filii similes sunt leonibus
Bischae[9]!
Quare rota lanceam fraudis, ut rotare possis molam victus;
Venare aquilas; si venari nequis, acquiesce plumis;
Dactylos decerpe; si te fugiunt, animae, fac, placeat gramen;
Et seda in corde, quando fortuna recedit, cogitationes
dementantes;
Certatim enim ingruentes varii casus indicant, omnem conversioni
expositam esse vitam!
1. Hic consessus dicitur ab Haririo compositus esse primus, cum
virum Sarugensem re vera sic loqui audivisset.
2. Vel, conventuum locis et spectatoribus.
3. Gallo.
4. Sole.
5. Proprie, ad standum.
6. E nominibus vini.
7. I. e. diem veneris praecedentem.
8. In textu: sopha.
9. Nomen loci leones alentis; dicitur, in Arabia felice. Cfr.
Lebidi Moallakae v. 15.
IXL
Sâsânicus.
Narravit Haret Hammamita. Relatum est mihi, Abu Seidum, cum ei
immineret mors et senectutis vinculum eum prohiberet a surgendo,
accersivisse filium et animo excitato dixisse. Instat, ut discedam ex
atrio et oculi tingantur specillo interitus; tu autem, laudes sint
Deo, successor meus es et aries turmae Sasanicae post me, nec opus
habes, ut baculo tibi pulsetur[1], aut admonearis percussa glarea,
sed vocatus es, qui moneas alios acuasque cogitationes. Mando itaque
tibi, quod Sethus non mandavit Nabathaeis[2], nec Iacobus tribubus.
Tu vero obsequere mandatis meis et evita repugnantiam; imitare
exemplum meum et intellige dicta. Nam si consilia mea sincera
habueris et aurora mea illustratus fueris, pabulo abundabit domus
tua, assurget fumus tuus; sin neglexeris Suratam[3] meam et rejeceris
consilia mea, paucus erit tripodum tuorum cinis et reprobaberis a
familia tua et gente. O fili! equidem exploravi verum rerum statum,
experientia cognovi mutationes temporum, et vidi, virum esse, qui
opibus valeat, non qui gaudeat majoribus, homines quaerere de
quaestu, non de existimatione. Cum autem audivissem, victum acquiri
regendo, mercando, serendo, artes exercendo, haec quatuor tractavi,
ut discerem, quid convenientissimum sit et utilissimum; sed nullum
adverti suavem efficere vitam. Quod adtinet principatuum sortes,
praedas imperiorum, confusa sunt somnia, umbrae (brevi) tenebris
obtextae, et satis praebet angorum amaritudo ablactationis; quod ad
mercimonia mercatorum, exposita sunt periculis, cibus invasionibus,
simillima avibus volantibus; quod ad emenda praedia et instituendam
agriculturam, violant honorem et prohibent, vinculorum instar, a
commotione[4]; raro sic occupatus liber erit a contemtu, animove
fruetur tranquillo; quod tandem ad occupationes artes exercentium,
nihil praebent quam necessarium victum, nec omni tempore sunt
quaestuosae; maximam insuper partem juvenilem postulant aetatem.
Nullam ergo vidi artem, cujus sit frigida praeda, dulcis cibus,
largus quaestus, sincerus potus, quam illam, cujus Sâsân[5] posuit
fundamenta, distinxit genera, in utraque horizontis parte accendit
ignem, filiisque pulverulentae[6] monstravit pharum. Hujus ego vidi
certamina tesserâ notatus miles, hujusque insignia assumsi tamquam
stigma. Hic enim est mercatus, qui non perit; rivus, qui non deficit;
ignis, ad quem noctu tendunt omnes; a quo lumen petit coecus adeo et
luscus. Homines autem eam exercentes sunt nobilissima tribus,
felicissima gens. Non adtingit eos tactus injustitiae, non turbat eos
strictio gladii, non verentur venenum pungentis scorpii, non se
submittunt propinquo aut remoto, non metuunt tonitru et fulgur, nil
curant stantem sedentemve. Conventus eorum sunt laeti; corda hilaria;
cibus promtus; tempora candida, albis notis distincta. Quocunque
decidunt, colligunt; ubicunque contendunt, carpunt; non habent
patriam, nec timent dominum; haud discernas eos ab illis, qui mane
prodeunt collapso ventre, vespera redeunt pleno[7]. Excepit filius: o
pater! veridicus fuisti in eis, quae locutus es; sed consuisti, nec
dissuisti; explica ergo, quomodo vindemiem et quo loco aggrediar
commedendam scapulam! Respondit: o fili! se movere ejus est porta,
alacritas vestimentum, sagacitas lumen, protervia armatura. Plus
vagare daemone; plus noctu proficiscere locustâ; alacrior es gasalâ,
dum lucet luna; acrior lupo succensente; fortunae igniarium tunde
diligentiâ, portam felicitatis studio; et omnem seca vallem, omnem
vada vorticem, omni pascere prato, omnem in piscinam conjice situlam
tuam; nec taedeat te quaerere, nec fastidias molestam operam!
Scriptum enim est in baculo magistri nostri Sâsân: qui quaerit,
acquirit; qui circumvagatur, lucratur. Cave autem tibi a segnitie!
haec enim est titulus malae fortunae, vestis miseriae, clavis
paupertatis, sperma afflictionum, character debilitatis ignorantis,
indoles impotentiae, res suas committentis aliis. Non eximit mel, qui
deditus est segnitiei; non impletur vola quietem sibi substernenti,
tanquam lectum. Procede potius, etiam versus leonem! nam pectoris
audacia linguam facit disertam et laxat frenum; eaque assequeris
bonam sortem, adipisceris copiam; uti e contra timor geminus est
torporis, causa languoris, retardator operis, frustrator spei; quare
proverbium dicit: qui audet, fortunatur; qui metuit, frustratur.
Porro, prodi, mi fili, matutine, ut pater vaticinii[8]; audax, ut
pater acquisitionis[9]; prudens, ut pater frigoris[10]; dolosus, ut
pater crispitudinis[11]; avidus, ut pater clunium[12]; alacris, ut
pater saltus[13]; dolosus, ut pater munitionis[14]; patiens, ut pater
Iobi[15]; blandus, ut pater invasionum[16]; varius, ut pater
diversorum colorum[17]; et rape figmento linguae, decipe magiâ
facundiae; forum visita, antequam vendatur; uber stringe, antequam
mulgeatur; interroga viatores, antequam verna profectio instituatur;
mollem redde lectum, antequam cumbas; intellectum acue divinando,
oculum intende physiognomiam spectando! cujus veritatem exploraverit
visus, longus ei erit risus, et cujus erraverit intuitus, ei
retardabitur raptus. Nec magno te gravans onere[18], paucam ostende
superbiam, abstine a repetenda petitione, imbris gaude etiam
adspergine, magni aestima contemtos, gratias age pro dactyli
germine[19]; cave animum despondeas repulsus, aut desperes sudorem
lapidis duri, desinasve, spem tuam collocare in spiritu Dei! nam
infideles tantum Deo non confidunt. Quod si vero data fuerit optio,
utrum malis, formicam numeratam, an margaritam promissam; inclina ad
numeratum, hodiernumque diem praehabe crastino! nam dilatio est
periculosa, consilia nova succedunt propositis, impedimenta sequuntur
promissa, et inter haec et praestationem sunt montes. Patientiae
stude proposita exsequentium; mores indue lenes; drachmam vinci loro;
largitionem misce parsimoniâ; manum tuam nec alliga collo, nec
extende, quantum potes; quando non convenit urbs, aut opprimit te in
ea moeror, dirime ab ea spem tuam, liberum concede discessum camelo
tuo; optimae enim sunt regiones, quae te portant[20]; ne igitur nimis
gravem habeas profectionem, despuas de loco in locum migrationem!
Inter sectae nostrae vexilla, catervae nostrae magistros, convenit,
profectionem esse benedictionem, longinquam peregrinationem collybum;
reprehenderunt eos, qui praetendunt, absentiam a patria esse dolorem,
migrationem poenam; contenderunt, haec esse argumenta contentorum
miseriâ, acquiescentium dactylis vilibus et mensurae injustae! At, si
proficiscendi consilium ceperis, et praeparaveris baculum et peram,
quaere tibi socium juvantem, priusquam ascendas! nam vicinus
eligendus est ante, quam domus, et comes ante, quam via.
Haec accipe mandata, quae ante me nemo dedit,
Candida, continentia significationes sinceras, lactis spumae
aequiparandas,
Quas emedullavi more ejus, qui dando consilio mero navat operam!
Fac ergo id, quod proverbiali sermone meo edocui, quemadmodum
facit intelligens, frater viae rectae,
Ut homines dicant: hic est catulus illius leonis!
Adjecit: o fili! ultima mea tibi dedi praecepta, et longe mandando
provectus sum; quod si ea secutus fueris, euge! si transgressus
fueris, ah! tibi acclamandum erit. Deus autem te custodiendi vices
post me sustinebit, et spero, te non adversaturum esse meae de te
opinioni. Excepit filius: o pater, cujus ne humilietur sella, nec
tollatur feretrum sepulcrale! dixisti firma, demonstrasti rata; clare
exposuisti dominationis obtinendae rationes; largitus es, quae non
solet largiri genitor genito. Relictus igitur superstes tibi, cujus
mihi utinam nunquam gustandus esset defectus! mores meos praeceptis
tuis salubribus accommodabo, vestigia tua sequar lucida. Abu Seid,
responso ejus laetitia commotus, ridens reposuit: qui refert patrem
suum, non inique agit. Dixit Haret Hammamita. Nunciatum mihi est,
Sâsânidas, cum praecepta haec audivissent pulchra, ea praehabuisse
sententiis Locmani; memoriae mandasse, ut mandatur mater Corani; immo
ad hunc usque diem dignissima aestimare, quae inculcentur pueris,
eisque utiliora muneribus auri puri.
1. I. e signum detur, ne erres.
2. Nabathaei, ab aquosa regione inter utramque Iracam dicti,
Sethi habentur liberi. Testamentum Sethi refert Ibno’lmokaffa.
3. Corani capiti comparat orationem suam.
4. I. e. ab itineribus.
5. Et hic innuitur Sasanus ille, filius Bahmani, qui, cum pater
moriens tradidisset regnum filiae, pascendo pecori se dedidit,
indeque pro principe habetur mendicorum. Cfr. consessus II.
6. Scil. terrae, i. e. peregrinis.
7. Avibus.
8. Corvus.
9. Leo.
10. Chamaeleon.
11. Vel oviculae, i. e. lupus.
12. Porcus.
13. Gasala.
14. Vulpes.
15. Camelus.
16. Felis.
17. Avis variis distincta coloribus, eosque diversimode mutans.
18. Familia.
19. Proprie, scrobula oasis dactyli, e qua germen prodit.
20. Sustentant.
L
Bazrensis.
Retulit Haret Hammamita. Animam meam aliquando induerat cura, cujus
dolorem afferebat flamma et clara aliis apparebant signa. Edoctus
autem, frequentandis conventibus religiosis pelli obruentes tristes
cogitationes, ut ardentem in me extinguerem carbonem, placuit, adire
templum Bazrense[1], cujus tunc culta erant pulvinaria, frequentata
adaquationis loca; cujusque sermonis flores decerpebantur pratis,
calamorum stridor audiebatur oris. Cucurri ergo illuc non tardans,
nec respiciens quidquam. Iam calcanti mihi ejus glaream, conspicienti
ejus extrema, apparuit, super alto saxo, involutus pannis laceris,
circumdatus caterva innumera, qua ne pusilli quidem clamantis
exaudiretur vox. Ad hunc igitur celeriter tetendi, adaquandi cupidus
et sperans, me apud eum inventurum esse sanationem; nec desii me
transferre de centro in centrum et ignoscere verberanti et trudenti,
donec, considens illi e regione, securus eram de sermone ejus non
intelligendo. Et ecce! erat magister noster Sarugensis absque dubio
et tegente velo; nudoque ejus adspectu fugit cura mea, disgregata est
turma aerumnarum. Me vero animadvertens ille, et locum, quo sedebam,
conspiciens, dixit: O Bazrenses, Deus vos custodiat, tegat et in
pietate provehat! Famae vestrae odor quam est dispersus; quam
praestantia vestra sunt aedificia! Urbs vestra inter omnes maximae
est puritatis, integerrimi ortus, amplissimi spatii, uberrimae
vallis, rectissimae Kiblae[2], latissimi Tigridis, largae aquarum et
palmarum copiae, pulcherrima in summâ et specie, porticus terrae
sanctae, e regione portae[3] et stationis[4], alarum mundi altera[5],
metropolis fundata in pietate, quae non maculatur templis ignium, nec
circumferri videt idola, nec cultum exhibentes in terrae suae
superficie aliis, quam Misericordi. Circos habet confertos, templa
frequentata, scholas celebres, sepulcra visitata, monumenta laudata,
plateas ad regulam structas. Obviam sibi sunt in ea navis et camelus,
piscis et lacerta, agaso et remex, venator et agricola, sagittifer et
hastifer, incedens et natans, apparetque in ea miraculum fluxus
redundantis et defectus aquarum evanescentium[6]. Vos vero, quorum
singulares virtutes ne duo quidem dubias habent, sed osor etiam
agnoscit, *atra*[7] vestra obedientissima est Sultano, gratissima pro
beneficiis; religiosus[8] vester creaturarum omnium est
abstinentissimus et, re vera, quoad viam pulcherrimus; doctus
vester[9] omnium temporum est doctor et auctoritas omnis seculi;
vester itidem, qui scaturire fecit et disposuit disciplinam
grammaticam[10], et qui invenit ac divulgavit versus ponderandi
artem[11]; nec ulla invenitur laus, in qua non habeatis manum longam
sagittamque summam[12], eâ dignissimi et, tanquam debito, ornati. Tum
vos saepius, quam aliarum urbium capitalium incolae ad preces
vocamini, optimas cultus habetis leges, exemplum dedistis diem festum
montis Arafat concelebrandi (terrâ patriâ), et summo diluculo
vendendi mense sacro. Vos, quando quiescunt lecti et dormiunt
dormitores, Dei habetis memoriam, excitantem sopitos, laetantem
precantes; nec ridet, suaves dentes monstrans, os aurorae, nec surgit
lumen, aestate et hieme, quin precum sit per tempora matutina
susurrus similis susurro venti in maribus. Hoc quidem de vobis
circumfertur a narratoribus, et nunciatum est jam olim a propheta,
cui pax sit, declarante: susurrum vestrum per tempora matutina parem
esse susurro apium in desertis. Quanta vobis nobilitas hôc Electi
effato! Euge urbem vestram tum quoque, si quando dirutae nihil
superstes foret, quam extremitas[13]! Hic linguam recondidit et
facundiam capistravit, ita ut acuto eum ferirent visu suspectumque
haberent (pergendi) impotentiae. Sed suspiravit, ut suspirat, qui
vinctus est ad patiendam talionem, aut prehensus est unguibus leonis;
dein dixit: Quod vos adtinet, o Bazrenses! signa estis spectata,
notos habetis et qui vos noverunt; ego vero mihi tantum ipse notus
sum, et pessimus notus est, qui laesit; proinde ignorantibus me veram
mei dabo descriptionem. Ego sum, qui petiit Nagdum et Tahamam,
Iamanam et Syriam, desertum et maria, noctu iter fecit et mane;
proveni Sarugi, educatus sum in ephippiis. Post penetravi angusta,
aperui clausa, affui pugnis, emollivi tubera[14], domui refractarios,
liquefeci congelata, fluere feci saxa. Quaerite de me regiones
orientales et occidentales, ungulas et gibborum vertices, conventus
et exercitus, tribus et equitum catervas; sciscitamini de me
traditores historiarum, narratores confabulationum nocturnarum, duces
proficiscentium et prudentes ariolorum; ut sciatis, quot valles
peragravi, vela laceravi, loca periculosa irrui, pugnas pugnavi; quot
sagaces decepi, inaudita finxi, forte oblata rapui, leones diripui;
et quot summo in aëre volantes reliqui dejectos, fascino elicui
abscondita, lapides fidi incantatione, dulcem aquam excitavi dolis!
Sed factum est, quod factum est, dum ramus erat recens, tempus
nigrum, vestis juventutis nova; nunc vero macilenta evasit cutis,
curvatum est rectum, illuminata est nox tenebrosa[15], nihilque
superest, quam poenitentia, siquidem juvat, et ut consuatur ruptura
late patens. Doctus autem sum traditionibus, fido auctore nitentibus,
et historiis certis, quotidie Deum vos uno dignari adspectu,
reliquorumque hominum omnium arma esse ferrum, vestra vero preces et
veram fidem. Ideo ad vos contendi, macerans jumenta, complicans
itinera, donec hanc coram vobis institui stationem. Neque vero
exprobrationis causa hoc vobis dico; cum meae tantum necessitati
studuerim, meaeque ipsius quieti operam navarim; non a vobis
concupiscam munera, sed expetam, ut pro me oretis; non postulem
facultates, sed vestram devocem intercessionem. Deum summe laudandum
imploro, ut prosperet meam poenitentiam et praeparationem ad
discessum; illum, qui celsissimum tenet gradum, exaudit preces,
accipit resipiscentes servos, condonat peccata! Tum hos declamavit
versus:
Deum rogo remissionem peccatorum, quibus legem excessi et
trangressus sum.
Quoties vadavi mari pravitatis ignorantiâ, vespere et mane errore
versatus sum;
Quoties obedivi libidini, eâ deceptus, defraudavi, suppressi,
mentitus sum;
Quoties exui frenum, ad vetita properans gaudia, nec moratus sum;
Quoties certatim tetendi ad peccata, nec me cohiberi passus sum;
Mors peccatoribus praeoptanda est viis, quibus ego latus sum!
O Domine, condona! tu enim pronus es ad ignoscendum, etiamsi
refragatus sum.
Dixit, qui retulit. Et totus coetus incepit precibus suis ei
succurrere, dum ipse in coelo versabat vultum, donec lacrymas
fundebant oculi et manifestus erat ejus tremor; ubi exclamavit: Deus
est maximus! Apparuit signum exauditionis, laceratum est velum
dubitationis! Remunerationem accipiatis, o Bazrenses, quam ille
accipit, qui in rectam viam duxit seductum! Nec quisquam restitit in
populo, quin laetaretur ejus laetitia, donaretque pauxillum ejus,
quod in promptu erat. Ipse beneficium pietatis accepit, immodice eos
laudavit, de saxo descendit et contendit ad Bazrae fluminis ripam.
Ego vero, eum secutus, donec eramus soli et securi ab exploratoribus
et investigatoribus, dixi: rem prorsus a te alienam hac vice fecisti;
quid tu censes de poenitentia? Respondit: juro per omnia scientem,
condonantem peccata; mirus mihi est habitus; hominum preces sunt
exauditae! Excepi; augeas me dilucidatione, ut Deus te augeat salute!
Dixit: orationem coram eis habui dubitans, decepturus; et reversus
sum poenitens, devotus. Benedictus est, cui illorum corda favent;
deplorandus, quem perseverant execrantes. Tum valedixit et abiit,
reliquitque mihi cor turbatum. Nec cessabam ejus causa cogitationibus
me macerare, et circumspicere nuntios narratorum; quoties vero
viatores et terrarum pervagatores de eo quaerebam, similis eram
roganti brutum, aut saxum surdum; donec, post longum spatium, cum
summum moeror attigisset fastigium, obviam habui equites ex itinere
redeuntes. His dixi: singularisne quid habetis referendum?
Responderunt: rem habemus narrare magis singularem fabulâ de
Anca[16], magis miram oculis Sarkae[17]. Rogavi itaque, ut dicta sua
exponerent et mihi mensurarent, ut ipsis esset mensuratum. Ibi
narraverunt, se attigisse Sarugum, postquam a barbaris esset
relictum, ibique conspexisse notum illum Abu Seidum, indutum veste
*lanea*[18], praeeuntem preces congregatorum ordinibus, religiosum
ubivis celebratum. Dixi: num intenditis auctorem consessuum?
Responderunt: nunc quidem est auctor miraculorum. His auditis,
incitatus desiderio, et occasionem non amittendam esse ratus,
profectus sum ad eum celeritate parati, petivi eum itinere
festinantis; donec descenderam in ejus sacro et valle adorationis. Et
ecce! illum, rejecta amicorum societate, stantem recessu antistitis,
amictum vestimento acicula connexo, palla totum corpus involvente; ut
eum vererer, tamquam veretur intrans ad leonem. Iamque eum inveni ad
eos pertinere, quorum, multae vi adorationis, in vultu expressus est
character. Cum autem absolvisset suum rosarium, salutavit me digito
indice, ne submissa quidem voce alloquens, quaerensve de vetere aut
novo. Dein, conversus ad pensa Corani, me reliquit stupentem de
studio ejus, optantem, ut similis essem illis, quos Deus in rectam
viam dirigit ex servis suis. Nec cessabat consistere et supplicare,
adorare et genuflectere, se humiliare et demittere, donec compleverat
*quinque*[19], et dies hodiernus evaserat hesternus[20]. Tunc,
regressus in domum suam, communicata mihi panis et olei particula,
ascendit in oratorium, et solus mansit in colloquio cum Domino, donec
illuxerat aurora et vigilans meruerat praemium. Hic vigilias finivit
hymno; tum decubuit, ut quietem capturus, et voce clara incepit fari,
singula reciprocando:
Desine meminisse domus et mansionis vernae suetae, sociique, cui
valedixisti; cessa et mitte!
Recordare potius temporis praeteriti, qua denigrasti paginas
(censorias), assiduus in dedecore et probro!
Quot noctes maculasti peccatis, quae perpetrasti, cupidini
litando cubili et lecto;
Quot passus accelerasti ad committenda ignominiosa et
rescindendam poenitentiam, ob ludum et pastum!
Quoties animosus fuisti contra Dominum coelorum excelsorum, non
considerans, nec credens tibi mandata;
Quoties despexisti ejus beneficia, securum te reputasti a
circumveniente dolo ejus; quoties projecisti jussa ejus, ut
projicitur calceus assumentis resartus;
Quoties saliisti per ludicra, consulto dixisti mendacia, nec
observasti, quae imponit foedus obsequium postulans!
Ideo vestem indue poenitentiae, fundens imbres sanguinis,
antequam labatur pes et miserrime jaceas prostratus;
Et humilia te ut confitens, peccatoris quaere refugium, debella
cupiditatem et declina, ut declinat velificans[21]!
Quousque socors eris et tardabis, cum maxima jam vitae pars
evanuerit acquirenti, quod nocet, necdum abstinenti?
Nonne vides senectutem tinxisse, et in capite duxisse lineas? At
cujus in temporibus canitiei lucet tinctura, ei annunciata est
mors.
Vae tibi, a anima! avide quaere, quod salvet; obedi, sinceram te
praebe, audi consilium et serva;
Exemplum specta generationum, quae praecesserunt et interierunt;
verere, ne subito ingruat fatum; cave, ne decipiaris;
Incede via recta, recordare celeritatem exitii, et habitationem
tuam cras esse in fundo foraminis deserti!
Heu domum miseram, mansionem pabulo destitutam, locum
adaquationis iis, qui praecesserunt, et qui vestigia legunt
sequentes;
Domum, qua qui depositi sunt, postquam spatio et amplitudine
gaudebant, trium ulnarum tenentur angustia!
Nec interest, descendat astutus, aut insipiens; pauper, aut cui
regnum erat, aequale illi Tobbaeorum[22].
Post autem est judicium, complectens pudicum et impudicum,
auctorem et imitatorem, pastoram et pastum.
O quanta tum beatitudo pio; quantum lucrum servo, qui sibi cavit
a malo inquisitionis exitialis et terroribus diei metuendi;
Et o quanta miseria illi, qui peccavit, transgressus est,
violenter egit, ignemque belli accendit ob desiderium, aut
desideratum!
O tu, cui confido! increvit in me angor ab caespitationes, quas
commisi vita amissa;
Condona servo obnoxio; miserere lacrimarum deruentium; tu, qui
maxime es proclivis ad misericordiam, et optimus eorum, ad quos
diriguntur preces!
Dixit; nec desinebat tenui voce haec repetere et conjungere suspiriis
et gemitibus, donec illacrimatus sum ejus lacrimis, ut antea
illacrimatus eram ejus peccatis. Tum, functus lotione matutina,
prodiit in sacrum, me sequente, ut preces funderem cum illis, qui
precarentur post eum. Hominibus autem, qui aderant, disgregatis et
quoquoversus dispersis, voce submissa incepit legere et diem
hodiernum fundere in formam hesterni, ingemendo, ut mulier mortui
infantis memor; plorando, ut non ploravit Jacobus. E quibus
perspiciens, eum jam illis annumerandum esse, qui prae aliis pietati
student, et pectus ejus imbutum esse solitudinis amore, consilium
cepi abeundi, eumque isto statu relinquendi. Quasi autem ille e
physiognomia conjecisset, quod animo habebam, aut ei detectum esset,
quod tegebam, ingemuit, ut dolens, tum recitavit: „et si quid tibi
proposueris, confide Deo!“ Quae audienti mihi obsignata est veritas
relatorum Muhammedis dictorum, et firmata fides, in hominibus esse
praesagientes. Postremo, cum ad eum accessissem osculaturus, et
dixissem: ultimum mihi da mandatum, o serve bone! respondit: mortem
pone oculi tui scopum; hoc sit, quod dirimat me et te! Valedixi ei
itaque, lacrimis ex oculorum angulis descendentibus, suspiriis e
pectoris compagibus ascendentibus; idque erat nostrorum occursuum
sigillum.
Dixit Alcasem, filius Alîi, Harirîus. Ultimus hic est consessuum,
quos ut pangerem seductus sum, dictante lingua necessitatis, et
publicae reprehensioni exposui, proclamans in foro venditionis. Non
ignorabam vilem eos esse mercem, dignam, quae vendatur, nec ematur;
et si fortunae insperata mihi orta esset lux et adspexisset oculo
condolente, vitium meum texissem, ut semper texeram. Sed ita in
*libro* scriptum erat. Proinde Deum oro, ut condonet, quas eis
mandavi, futiles fabulas et bono carentes nugas, ac precor, ut recta
me ducat eo, quod ab hallucinatione servet et remissione beet. *Ipse
enim est summa colendus reverentia, ditissimus ignoscente gratia,
dominusque omnium bonorum, hoc mundo et futuro!*
1. Gamia templum est majus, in quo conveniunt die Veneris;
ejusmodi templis scholae junctae erant; hinc universitates.
2. Bazrensium Kibla est Caabae porta; Iamanensium lapis niger
etc.
3. Caäbae.
4. Loci, ubi Abraham precatus est.
5. Altera dicitur Cufa.
6. Hactenus fluxus et refluxus maris sentitur, sine ulla tamen
aquarum salsugine. Texeira.
7. I. e. multitudo.
8. Innuitur Hasan Bazrensis.
9. Abu Obaida, qui Bazram venit regnante Raschido.
10. Abu’laswad Adduli, qui idem est ac Shalim bin Amru.
11. Alchalil.
12. Sive sagittam septimam, i. e. sortem amplissimam.
13. I. e. res exigua.
14. Vel, indoles.
15. Canitie.
16. Anca avis dicebatur fabulosa, quam omnes in ore gerebant,
nemo viderat, gryps.
17. Muhammed bin Habib dixit: mulier erat, quae res conspiceret,
trium dierum iter distantes.
18. I. e. abstinentium.
19. I. e. precationes praescriptas.
20. I. e. abierat.
21. Vel, se avellens.
22. Tres, auctore Ibno’lmokaffa sic dicti sunt reges Iamanenses,
quorum primus Schamr Abu Karb Samarcandam diruerit, unde illi
urbi sit nomen, scil. a Schamr et canden.
Hamedanensis Specimen[1].
Retulit Isa filius Hischami[2]. Cum ego essem urbe Salami[3],
reversus a peregrinatione ad domum sanctam, itineratorum[4] more
jactanter ambulabam in Tigridis ripis, ut contemplarer, quae illic
sunt amoena, lustrarem pulchra ornamenta. Tandem veni ad circulum
virorum se urgentium, quorum colla torquebat videndi desiderium,
risus findebat orum chalinos; et spectandi cupiditas eandem in me vim
exercuit, donec loco steti, quo viri cujusdam audire poteram vocem,
sed non conspicere faciem, ob vehementem concursum et modum
excedentem compressionem. Et ecce! simiarum erat ductor, qui simias
ad saltandum in citabat suas, et adstantibus movebat risum. Ibi ego
in modum canis collari ornati (venatici) insilui, et in hominum
cervicibus incessi instar oblique gradientis[5], hujus quidem humero
me projiciente in illius umbilicum, donec duorum virorum in barba,
ceu pulvinari, insidens, post fatigationem gavisus sum quiete;
quamquam cursu illo, tanquam compedibus impedito, excitata saliva me
paene suffocabat, et loci angustia vix ferendam mihi imponebat
molestiam. Cum autem simiarum ductor opus suum perfecisset, et
spectatorum corona dispersa abiisset, coopertus sum veste
desiderii[6], illius physiognomiam conspiciendi, et en! erat
Abu’lfatch Alexandrinus; quem equidem increpui: quid istud vilitatis?
Sed declamavit:
Vitium est temporis, non meum; vitupera singulares fortunae vias!
Stultitia consecutus sum, quod in votis erat, commodeque incedo
vestibus pulchritudinis.
1. Textum arabicum et versionem gallicam dat Sil. d. Sac. in
Chrestomathie, ed. I., tom. III., p. 192.
2. Similem historiolam exhibet J. de Hammer in libro:
Encyclopädische Uebersicht der Wissenschaften des Orients I. p.
506. Ex quo prodit, Sasanitas non raro simiis uti ad hominum
marsupia mulgenda.
3. I. e. in urbe Barhdâd, vel Bagdâd.
4. In Chrest. Arabe, ed. II. MDCCCXXVIII., Silv. d. Sac.
praeferens variantem vertit: „comme font les gens, qui marchent
a pied“, quod quidem sensum non fundit meliorem. Recepta autem
hac variante, posset etiam verti: jactanter ambulabam, ut esse
solet in vehementia pedestris incessus.
5. Sequimur versionem Sacyanam. Ad verbum vertendum: curvi,
distorti. Notantur vero etiam hac voce, ut vidimus in Cons.
Dimjatensis initio, magnae celeritatis et prae celeritate quasi
stolidi cameli, equive.
6. Varians lectio, quam hic Chrest. ed. II. habet (scil. *Rahb*
pro *Dahsch*), plane nihil mutat in sensu, ideoque hoc
specimine vix indicari merebatur.