1. Nomas maximae potestatis, ante Muhammedem.

XX

Miafarekiensis.

Narravit Haret Hammamita. Tetendi cum sociis, optime inter se

consentientibus, colloquio nunquam ad disceptationem abutentibus,

quive sit clandestini odii sapor plane ignorantibus, Miafarekinum;

eramque inter eos, ut qui non cessit ex antro suo, nec reliquit

proximos et vicinos; ideoque, cum e clitellis transferremur in nidos,

nos invicem monuimus, ne oblivisceremur societatis, sed caveremus in

terra peregrina diremtionem, destinantes conventus locum, quem

utraque diei extremitate visitaremus, communicaturi, quid novi

acciderit. Ibi nobis die quodam versantibus et congregationis filo

insertis, coram stetit vir linguae audacis, vocis clarae, et postquam

salutaverat, ut qui adsputat nodos (praestigiator), venaturque leones

ac pecudes, dixit:

Mirum referendum habeo, o homines, quo commoneatur intelligens et

prudens!

Florente aetate vidi fratrem potestatis, cui gladii erat acies

penetrantis.

In pugna procedebat, ut qui certus est victoriae, nec dubitat;

Impetu suo adversa dispellebat, ut status anxius fieret commodus;

Non certabat cum sociis, nisi ita, ut discederet e praelii campo

hastâ rigatâ;

Non annitebatur oppugnare celsa, clausa, defensa, timenda,

Absque eo successu, ut acclamaretur: auxiliatur Deus, victoria

est propinqua!

Quot autem noctes pernoctavit jactanter incedens veste juventutis

nitidâ,

Sugens gracilium salivam et suctus, omnibus, quem vitâ

redimerent, dilectus!

Sed non desiit fortuna rapere, quod ei erat virium et ligni

duri[1],

Donec noctes eum fecerunt abjectum, a quo avertantur propinqui.

Praestigiator morbum ejus solvere nequit, desperat medicus;

Ita ut discesserit a candidis, et discesserint ab eo, frustra

quondam nec rogato, nec rogante;

Evaseritque similis praepostere creato; nam quicunque vivit,

experitur mala senectae.

Hodie en! eum coopertum[2]; et quis est, qui mortuum peregrinum

donare velit ferali amiculo?

Tum erupit in questum et deflevit ut amatus amatum. Lacrimis tandem

sedatis, moeroreque cessante, dixit: o prata visitanda pabulatoribus,

liberalium exempla! per Deum! non protuli mendacium, nec nunciavi,

nisi quod vidi, et baculus si meus haberet lorum nubesve mea pluviam,

laudem, ad quam commerendam vos incitavi, mihi ipse mererem, nec

starem viae ad eam index. Sed, quomodo volare sine alis? Et num

crimen est illi, qui non potest? Dixit relator. Homines hinc

inceperunt deliberare, quid facerent, et inter se susurrare, quid

darent. Credidit vero, illos ipsum avertere velle repulsâ aut

postulare demonstrationem, et in verba praeceps ruit haecce: o

vapores planitiei aquam simulantes, splendentes vallis lapilli, cur

deliberationem initis istam, vetitam a pudore? Quasi difficilem vobis

injunxerit laborem, qui tantum rogavit viliorem vestem; aut

compellaverit, ut tapetum ad tegendam Caäbam daretis, qui precatus

est, ut largiremini amiculum ferale! Phui illum, cujus non rorat

saxum, nec sudat glarea! Qua conspecta linguae volubilitate et

saporis amaritudine, quisque de coetu munere eum aliquo placavit,

perferens adspersionem metu fluctus. Dixit Haret Hammamita. Stabat

hic mendicus pone me, tergo meo velatus oculo meo; cum vero homines

eum contentum reddidissent donorum fluxu, et statuissem eos imitari,

detraxi annulum meum de digito minimo, illumque adspexi, et en! erat

senex noster Abu Seid Sarugensis absque falsi suspicione dubiove, ac

certus sum factus, eum mentitum esse tetendisseque rete. Sed rupturam

ejus plicae involvere[3], et distortum dentem ab adspectu servare,

antiquius existimans, annulum ei projeci dixique: serva eum ad

remunerandas praeficas! Quo facto exclamavit: euge, flamma tua quam

egregie ardet, quamtamque tuum liberalitatem testatur facinus! tum

abiit festinanter procedens, incitatoque, ut antea, utens gressu. Ego

tamen mortuum ejus cognoscendi cupidus et explorandi, quem

praetendebat, pudorem, pulsabam os tibiae[4], et cursus ardorem

alebam, donec, sagittae jactus spatio emenso, eum attigi, solumque

adspexi sine velo. Comprehensis ibi manicis ejus, a ductu hippodromi

eum averti, dicens: per Deum! non tibi est, quo a me confugias

evadasque, nisi ostenderis mortuum tuum opertum. Hic ille, (ut

mendacium excusaret), detracta vestium parte, ipsius senilem

indigitavit imbecillitatem. Ego vero, occidat te Deus clamavi, quam

versatus es ingeniis ludendis, et quam vafer in acquirendis donis!

Tum reversus ad socios, ut pabulator, qui gentem suam non circumvenit

figmentis, nec fucata utitur oratione, nunciavi quod videram, nec

celans, nec simulans. Hi, cachinnantes de his et illis, execrabantur

illum mortuum.

1. I. e. firmitatis.

2. Mortuum.

3. Tegere.

4. Celeriter currebam.

XXI

Rajensis.

Narravit Haret Hammamita. Curae mihi erat, ex quo mihi ipse

prospiciebam justiusque de rebus faciebam judicium (proprie,

dignoscebam ea, quae coram, ab eis, quae a tergo erant), ut aures

praebens admonitionibus, evitans sermones Dei iram provocantes,

ornarer pulchris moribus, recederemque ab eo, quod vilitatis notam

imprimit. Nec desii animam meam huic mori assuefacere, et carbonem

iras extinguere, donec ei naturae erat, illo dirigi, voluptatique

desideratae, illi operam navare. Cum itaque Rajam venissem, solutus

erroris vinculis, dignoscens verecundum a simulatore, videremque die

quodam mane catervam vestigio catervae, late dispersas instar

locustarum, currentes, ut solent celeres equi, describentes

concionatorem, quem peterent, pluris aestimatum filio Simeonis[1],

nec mihi molestum esset, audituro admonitiones, cognituro

admonitores, tolerare increpantem, ferre comprimentem, ductilem me

praebui ut equus moriger, filoque multitudinis insertus currebam,

donec pervenimus ad coetum, qui continebat imperantem et obsequentem,

amplectebatur nobilem et depressum. In centro autem halonis et medio

lunarum novarum senex erat decrepitus, immisso dorso et prominente

pectore, indutus pileo et veste viridibus, qui declamabat

admonitiones sanantes pectora, mollientes saxa. Hunc, cum animae jam

essent fascinatae, audivi dicentem: o fili Adami, quam deditus es ei,

quod te decipit; quam assuefactus ei, quod tibi nocet; quam adhaerens

ei, quod errare facit; quam laetus de eo, qui immodice laudat! Operam

das ei, quod te fatigat; negligis id, quod tibi incumbit; adducis

nervum arcus transgressionis et cadis in aviditatem, quae te perdit.

Non contentus es eo, quod sufficit; non abstines ab eo, quod vetitum

est; non audis admonitiones, nec repelleris comminatione. Consuetudo

tibi est, sequi cupiditates, ingredi, ut solet luscitiosa; cura tua,

ut facias lucrum et colligas haereditatem haeredi; placet tibi

multitudo ejus, quod penes te, nec meministi ejus, quod ante te;

semper studes duabus speluncis tuis (ventri et pudendis), nec

cogitas, utrum pro te, an contra te? Cogitasne, te missum iri

liberum, nec judicatum postero; credisve, mortem accipere dona, aut

praeferre leonem pullo dorcadis? Neutiquam, per Deum! Fata non

prohibent, nec divitiae, nec liberi; nec prodest quicquam sepulcrorum

incolis, quam benefacta. Felix ergo ille, qui audivit et servavit et

vere fecit, quod praetendit, animamque coercuit a cupiditate certus,

salvum esse resipiscentem, et nihil homini mansurum esse, quam

studium, studium ejus autem appariturum. Tum declamavit ut metuens,

voce sibilante:

Per vitam tuam! nec cantatrices, nec divitiae prosunt locupleti,

quando habitat humum, suum tanquam diversorium,

Expende igitur viis Dei opes tuas, contentus acquirendis ab eo

mercede et praemio;

Et praeverte mutationes fortunae; nam derepente invadit distorto

ungue suo et dente;

Nec crede tempori fallaci et dolo ejus; nam quot sunt miseri,

quos perdidit et laesit!

Cupiditati adversare, cui non obedit frater erroris, quam ut

cadat de monte suo;

Reverentiam et timorem Dei serva, ut effugias timendas poenas

ejus;

Nec neglige memoriam peccatorum tuorum, sed lacrimas ob ea funde,

certantes cum nube profundente;

Et ob oculos habe mortem, uti incidet, et terribilis erit

occursus, amarusque sapor;

Nam terminus habitationis vivi est fovea, in quam certe descendet

postulatus e thalamis.

Bene igitur illi servo, qui contristatus malefactis suis,

corrigere ea coeperat, antequam clausa erat porta!

Dixit; hominum alii lacrimas spargebant, alii poenitentiam

ostendebant, donec sol declinabat diutiusque, quam lege sancitum est,

precati erant. Hic, cum voces quiescerent, silentium coalesceret,

nidumque repeterent lacrimae et significationes, imploravit aliquis

praesentem principem, incepitque conqueri de praefecto ejus injusto;

princeps autem favens adversario a discutienda ejus injustitia se

avertebat. Quare ille desperans de auxilio, rogavit concionatorem, ut

ad eum monendum surgeret; qui surgens more expediti, declamavit

alloquens Amirum:

O miraculum, qui petit munus et, cum accepit, injuste agit,

Stamina injustarum actionum disponens, easque texens; modo ipse

injustitiae aquam lingens, modo ad eam bibendam alios incitans!

Nonne curat sequens cupiditatem, corrigat religionem suam, an

corrumpat?

Vae illi! Utinam sciret, non esse statum, qui non mutetur, quando

inique agit;

Et utinam videret poenitentiam eorum, qui aures praebent

mendaciis delatorum, quando ipse auscultat!

Obsequens autem sis ei, in cujus manu est frenum, et adi salsam

aquam, quando vetat lenem;

Tolera offensam ejus, etiamsi ea tangi dolorem tibi creet,

lacrimarumque tibi fluxum excitet et profundat!

Certe tibi olim fortuna risum commovebit de eo, quando ab eo

recesserit, et ignis tumultus ob dolos ejus excitatus fuerit;

Certe descendet in eum vituperium, quando remotus fuerit ab opere

vacuus a munere;

Certoque miserebit te ejus, quando gena ejus contemtus pulvere

volutabitur.

Hoc ei accidet, praeterea vero sistetur loco, ubi eloquentissimus

apparebit blaesus;

Et resuscitabitur miserior fungo deserti; inquiretur ob deficiens

et distortum;

Corripietur ob ea, quae collegit, et ob eum, quem selegit;

postulabitur de eo, quod sorpsit, et de eo, cujus spumam bibit,

Calculusque cum eo inibitur de minutissimis, uti fecit cum

hominibus, et magis;

Hinc ob praefecturam mordebit digitos optabitque, utinam de ea

optasset nunquam, quod optavit.

Tum dixit; o tu, qui accinctus es imperio et operam das regimini!

desine superbire ob dominationem tuam, et decipi vi tua! nam dominium

est ventus facile se convertens, et potestas nubes fulgurans, pluvia

carens; felicissimusque pastorum est ille, qui ad felicitatem

perducit gregem; miserrimus in utroque mundo, qui male pascit. Tu

autem, ne sis ex illis, qui mundum futurum temnunt et negligunt,

praeferuntque et quaerunt propere praetereuntem, injuria et noxa

afficientes subditos, dominiumque cum nacti sint, terram studiose

peragrant, ut perdant. Per Deum! judex non ignavus erit, nec

negligetur noxa et benefactum, nec liber dimitteris, o homo! sed

trutina coram te statuetur et judicaberis, ut judicasti. Dixit; et

dolorem concepit praefectus ob ea, quae audiverat, et, alteratus et

mutatus colorem, incepit detestari praefecturam et suspirium jungere

suspirio. Tum ad querentem conversus, causam proferre jussit; ad

accusatum conversus, eum anxit; monitorem benigne tractavit et

donatum invitavit, ut ipsum visitaret; affectusque injuria abiit

levatus, qui injuriam exercuerat, anxietate pressus. Monitor autem,

posthaec molliter vacillans per socios, gloriansque de prospero

mercatu, cum eum secutus essem gradu modesto, oculumque ei

ostendissem perspicientem, cognito cordis mei secreto ac vultus mei

in eo gyratione animadversa, dixit: indicum tuorum duorum maxime

laudandus ille est, qui in rectam te duxit viam; tum appropinquavit

et declamavit:

Ego sum, quem novisti, o Haret! confabulator regum, jocose

colloquens;

Gaudii creans, quantum non creant chordae; nunc frater

austeritatis, nunc ludi.

Fata post discessum a te me non mutarunt, nec decorticavit lignum

meum negotium affligens,

Nec dentem meum fregit infortunium percutiens, sed unguis meus in

omni praeda figitur;

Et in omni pascuo lupus meus grassatur, quasi ego mortalium essem

heres, Eorum et Sem et Hâm et Iaphet.

Perrexit Haret Hammamita. Dixi, per Deum! tu es Abu Seid, servistique

Deo, ut non servit Amru filius Obaidi[2]. Ibi laetitia affectus, qua

solet affici liberalis, quando ad eum divertitur, regessit: Audi fili

patrui!

Veritatem dicendi tibi incumbit officium, etiamsi veritas te

ureret igne inferni;

E stude, ut Deo placeas, nam mortalium est maxime falsus, qui ad

iram provocat Dominum, dum propensum sibi facit servum.

Tum valedixit amicis suis, abiitque trahens manicas. Nos vero postea

eum quaerebamus Rajae, nuntiumque de eo petebamus a voluminibus

complicationis (epistolis); sed nostrum nemo rescivit, ubi ille

subsisteret, potuitve dicere, quae eum abstulerint locustae.

1. Orator et admonitor natus anno CCC p. H.

2. Celeber monitor, mortuus 144 p. H., ab ipso Manzuro naenia

defletus.

XXII

Euphraticus.

Narravit Haret Hammamita. Anno quodam tranquillo, cum me contulissem

in agros Euphrate rigatos, obviam ibi habui scribas facundiores

filiis Furati[1], moribus praeditos dulcioribus aqua Euphratis. Quos

accedebam captans puritatem doctrinae, non aurum, saepissime

visitabam ob humanitatem, non ob epulas. Atque erant mihi illi

hospites, qualis Kakâu filius Schauri[2], perveniebamque apud eos ad

(amicitiae) abundantiam post inopiam, ita, ut me sumerent socium

mansionis et pastus, et eo loco me haberent, quo coryphe est digitis,

filiumque consuetudinis facerent tempore negotiorum et otii, ac

secretorum custodem in seriis et jocosis. Accidit aliquando, ut hi,

vocati ad visitandos pagorum agros consitos, eligerent de dromadibus

alto velo ornatis dromadem perfecte atram, quam credideris

congelatam, transeuntem modo nubis, labentem per aquae montes ut

serpens, tum me vocarent ad consensum et invitarent ad societatem.

Cum autem insideremus in jumento nigro, essemusque in mediis

clitellis currentibus in aqua, invenimus senem tectum trita tunica et

cidari vetusta, quem adesse omnes detestabantur et, duriter correpto

praesentiae auctore, de nave expellere aggressi essent, nisi

tranquillitas eis rediisset. Perspiciens itaque, nos umbram suam

nimis gravem aestimare, pluviamque suam pro grandine habere; cum ad

verba faciendum se convertisset, sed silere jussus esset; deum

laudasset, post sternutationem, sed nemo bene ei precatus esset;

conticebat considerans, quo res sua devenerit et exspectans auxilium,

a Deo promissum ei, qui injuria affectus est; dum nos circumvagabamur

viis diversissimis serii et joci. Tandem mentione facta utriusque

scribarum officii, et coorta quaestione, utrum pluris habendum sit;

dicenteque alio, componere tractatus nobilissimum esse scripturae

genus, alio inclinante ad artem calculatoris praeferendam; exarsit

disputatio et crevit altercatio, vehemensque evasit clamor, donec non

supererat certamini locus, disputationive pascuum. Ibi dixit: o

homines! multa verba fecistis, memoravistisque vera et falsa,

judicium autem clarum est penes me; nummis meis paratis contenti,

neminem post me hac de re interrogate! Sciatis velim: ars tractatus

componendi est elatior, ars calculandi utilior; calamus scriptoris

est orator, calamus calculatoris lignator (absque delectu

converrens); litterae orationum scribuntur, ut legantur; libelli

rationarii delentur et teruntur. Tractatuum compositor est Gahina quo

ad nuntios (qui certissimos nuntios referre potest), pera secretorum,

a consiliis secretis principum, primus compotorum; calamus ejus est

lingua regni, eques pugnae, Lokmân sapientiae, interpres

cogitationum; porro, laetorum relator, monitor, intercessor et

legatus; eoque expugnantur castella, possidentur eminentissima, ad

obedientiam adigitur rebellis, appropinquatur remotus; insuper

dominus ejus est liber ab investigationibus, securus deceptorum doli,

laudatus in conventibus, non coactus ad conficiendos codices

rationarios. Cum autem in discrimine exponendo venisset ad hunc

articulum, ex hominum oculorum stricturis perspexit, se seminasse

amorem et odium, aliique placuisse, alii iram commovisse; calci

itaque adjiciens dixit: nisi quod ars calculatoria fundata est

veritatis exploratione, ars tractatus componendi superstructa

consuendis particulis. Praeterea calamus calculatoris amplectitur,

calamus componentis fructus appetit, et inter solutionem tributi

ditionibus impositi et lectionem voluminum syngraphorum interest,

quod non assequitur computus, nec ulli alii rei intricatae

metaphorice designandae inservire potest. Nam solutio implet

crumenas, lectio evacuat capita; reditus consignati in codice accepti

et expensi ditant videntem, pervolvere folia librorum fatigat

videntem. Tum calculatores sunt custodes facultatum, jumenta onerum,

relatores veri, legati fidi, indices ad aequitatem praestandam et

obtinendam, testes sufficientes in dissensu; et ex his est totum

persolvens (quaestor), qui manus est imperatoris, cardo curiae,

trutina operum, fidus praepositus praefectorum, ad quem refertur pace

et bello, ad quem agitur de reditibus et expensis, a quo pendet noxa

et commodum, in cujus manu est frenum largitionis et negationis. Et

nisi calamus esset rationarius, periret fructus laborum, duraret

fraus ad diem usque judicii, solutus esset ordo regni, iniquitas

malitiae impunis, collum justitiae vinctum, gladium contra

injustitiae strictum; ne taceam, calamum componentis (nonnumquam)

fingere, arundinem calculantis veritatem proferre; numerantem

scrupulosa diligentia uti, orationem scribentem (saepius) patrem esse

offuciarum. Ceterum utrique est venenum, cum ascenderit dignitatum

scala, donec obviam itur et ceu amuleto magico extinguitur; et

molestiam creat eo, quod profert, donec visitatur et donatur; iis

exceptis, qui rectam fidem tenent et bonis student operibus; horum

autem sunt pauci. Cum vero aures nutrivisset jucundis adeo et

placentibus, quis esset interrogatus, scrupulosum habuit stirpemque

dicere renuit, etiamsi inveniretur cognatus nobilissimis. Equidem

vero, quod obscurus manere vellet, tristis eram, donec, parvum post

temporis spatium, memoria suggerente, inquii: per eum, qui

firmamentum servire cogit rotundum et naves iter facientes! ego

invenio odorem Abu Seidi, quamvis eum antea vidi pulchriore adspectu

et robore gaudentem. Hoc audito labia diduxit ridens dixitque: ego is

sane, utut mutata apparet fortunae et corporis conditio. Sociis

itaque inquii: hic est, cui non datur aemulus in secando, cujusque

cum perfectione nemo certamen init. Quare omnes expetebant amicitiam

largiebanturque dona. Sed neque societatem, neque munera accepta

habens, dixit: postquam dignitati meae detrectastis ob vile exterius,

scidistisque cor ob tritas braccas, ego vos non adspicere possum nisi

oculo fervente, nec vos comitabor, nisi hac in nave; tum declamavit:

Audi, o frater, monitum, a monitore, cujus merum consilium non

mixtum est adulterato!

Ne festines absolutam ferre sententiam, laudando, quem non

probaveris, vulnerandove;

Differ judicium, donec videris utrumque latus ejus, hilaritatem

et iram;

Apparueritque spectatoribus, nubes ejus fulgurans pluviae sit

expers, an verax, imbrem contineat, an tenues guttas.

Tum, si animadverteris, quod eum dedecorat, absconde id

magnanimitate; si

videris, quod ornet, in publicum profer;

Et qui meretur ascendere, eum tolle; qui meretur dejici, jace eum

in hortum suum (latrinam suam)!

Nam scias, aurum in terrae venis absconditum esse, donec fodiendo

eliciatur,

Aureique virtutem apparere, si teratur, non e pulchritudine

sculpturae.

Stupor autem est, magnifacere ignorantem ob splendidum vestitum

elegantemque ornatum,

Animum eruditum despicere ob vetustum involucrum et lacerum

stragulum!

Quoties frater pannorum duorum lacerorum virtute sua reverentiam

movit, et

involutus vestibus duabus elegantissimis ob vitium vituperatus

est!

Quodsi homo non commisit, quod ei opprobrio esse possit, vestes

lacerae ei sunt scalae ad (honoris) thronum;

Nil nocet gladio, quod vagina est trita, nec accipitri vilis

nidus.

Tum haud mora nautam navigium sistere jussit, descenditque de nave ac

abiit. Nostrum autem quemque poenituit, quod imprudens in eum

commiserat, et palpebrâ texit festucam suam, juravimusque invicem,

nullum unquam posthac despectui habere ob tritam tunicam, gladiumve

contemnere conditum operculo.

1. Quatuor fratres vesiratu functi sub Abasidis.

2. Hic et Cûab bin Mama vixerunt ante Mohammedem, hospitalitate

inclyti.

XXIII

Pomoerius.

Memoravit Haret Hammamita. Non conveniebat mihi temporum meorum

principio suetus commorationis locus, ob negotium timorem injiciens

opprimentemque metum. Effuso itaque somni poculo incitabam jumentum

itineris secabamque vias asperas, nullo gressu complanatas, quibus ne

aves Kathae quidem duces esse possent, donec perveneram ad septum

Chalifatus, sacrumque metuenda defendens. Ibi terroris sensum et

tremorem exuens, vestem et signa securitatis induens, diminuebam

curas decerpendo gaudia, venustumque spectando revelatum. Die quodam

prodieram in pomoerium, ut exercerem equum, et in singularibus

(regionis) amoenitatibus gyrarem oculum; ecce! equites, alium alii

succedentes, et peditum confluxum proruentem senemque, longum quoad

linguam, curtum quoad pallium, qui pectore prehensum trahebat puerum,

recente gaudentem juventute, trita praeditum tunica. Equitavi ergo

vestigio spectatorum, donec pervenimus ad portam praefecturae, ubi

cohortis auxiliatricis dux in pulvinari suo quadrata considebat

forma, reverentiam jubente gravitate; cui senex dixit: Deus

praefectum evehat tarsumque ejus summo loco collocet! Equidem hunc

juvenem curandi officium subii, cum ablactatus esset, educavi eum

orphanum, nec quicquam praetermisi, ut edoceretur. Nunc autem, cum

ingenii acumine valet et excellit, gladium inimicitiae contra me

stringit evaginatque; quamquam non credebam, eum mihi adversaturum

meque inverecunde tractaturum esse, cum de meo se rigaret palmamque

suam foecundaret. Opposuit juvenis: cui crimini in me incidisti, ut

tam ignominiosum de me spargas sermonem? quippe nunquam beneficentiae

tuae faciem occultavi, secretorumve tuorum velum rupi, rerum tuarum

fulcrum fregi, debitasve tibi gratias denegavi. Resumsit senex:

ecquod scandalum ignominiosius est scandalo tuo, et num ullum datur

vitium turpius vitio tuo? Tibi arrogasti et adscivisti incantamentum

meum, tibi tribuisti et furatus es carmen meum; carmina autem furari

apud poetas horribilius est, quam furtum flavi et candidi (auri et

argenti), nihiloque minore zelotypia ardent ob filias cogitationum,

quam ob filias virgines. Dixit praefectus seni: furtumne ejus in eo

consistit, quod *deglupsit*[1] an in eo, quod *transformavit*[2], an

in eo, quod *translocavit*[3]? Respondit: per eum, qui carmina

constituit curiam Arabum humanitatisque interpretem! nihil commisit,

praeterquam quod resecuit expositionis limbum diripuitque peculii mei

tertiam partem. Regessit judex: declama igitur versus tuos cum fune

putrido (totos), ut appareat, quid ex eorum summa selegerit. Quare

declamavit:

O qui procas mundum inferum! rete est exitii et fons sordium;

Domus est hodie risum creans, cras lacrimas; procul sit ejus modi

domus!

Nubes ejus, quamvis obumbrat, non sedat sitim, decipientem ob

vacuitatem;

Impetus ejus non desinunt, et captus ejus non redimitur

praeclaris honoribus.

Quoties illusione ejus elatum, ut appareret insolens,

transgredereturque modum,

Obverso clypei tergo gladii acie trajecit, irruens ad sumendam

talionem

Cave vitae tuae, ne pereat, dum neglexeris, ob deficiens

auxilium,

Et disseca funes amoris et desiderii ejus, ut recta tendas sitque

tranquillitas internis!

Tum quoque, cum machinationes ejus pacem tibi concesserint,

exspecta hostium impetum fraudulentorumque invasionem,

Teneasque, mala ejus improviso incidere, quamvis prolatus sit

terminus, fatorumque iter sit tardum!

Dixit praefectus: tum quid hic fecit? Respondit: ob ingrati animi

vitium versus meos senis pedibus constantes aggressus, binos pedes

rejecit, et pondera ejus duobus diminuit, ut detrimentum detrimentum

sit duplex. Dixit: explica, quid ceperit et unde secuerit? Respondit:

pascendam mihi praebe aurem tuam, vacetque mihi explicanti dextra

tua, ut perspicias, quomodo gladium contra me strinxit, peccatique

ejus in me magnitudinem aestimare possis; tum declamavit

ascendentibus suspiriis!

O qui procas mundum inferum! rete est exitii,

Domus hodie risum creans, cras lacrimas.

Nubes ejus, quamvis obumbrat, non sedat sitim;

Impetus ejus non desinunt et captus ejus non redimitur.

Quoties illusione ejus elatum, ut appareret insolens,

Obverso clypei tergo, gladii acie trajecit!

Cave vitae tuae, ne pereat, dum neglexeris,

Et disseca funes amoris et desiderii ejus, ut recta tendas!

Tum quoque, cum machinationes ejus pacem tibi concesserint,

exspecta hostium impetum,

Teneasque, mala ejus improviso irruere, quamvis prolatus sit

terminus!

His auditis praefectus, ad juvenem conversus, dixit: male sit tibi,

erudite a religione deflectens, discipule furate! Regessit juvenis:

nihil mihi sit negotii cum studiis et filiis eorum, adscriptusque

esse velim adversantibus et aedificia illorum destruentibus, si

versus ejus ad me usque penetraverunt, antequam meum sertum

composueram; sed accidit, ut ingenia eadem de aqua haurirent, ut

ungula incidere solet in ungulae vestigium. Dixit; et judex, quasi,

non reprobans argumenti veritatem, poenitentia praeproperi vituperii

ageretur, infigebatur cogitationi, quonammodo veritatem detegeret

praestantemque a stupido distingueret; sed aliud non reperiebat

remedium, quam ad certamen eos adigere, et conjungere situlam

tractantium fune. Dixit itaque: si vultis, ut pudore afficiatur inops

et veritas discernatur a falso, certate et contendite in versibus

pangendis, quin obite invicem et currite in hippodromo hemistichiorum

alienis versibus addendorum; ut, qui perit, pereat evidente causa, et

qui vivit, vivat evidente causa! Responderunt una lingua et simul

prodeunte responso: contenti sumus tua explorandi via; fac ergo, quid

jubeas, pronuncies. Dixit: equidem ex omnibus eloquentiae generibus

maxime deditus sum paronomasiae, quam principem aestimo. Decem igitur

mihi pangite versus, quibus intexatis picturam, quosque distinguatis

ornatu; injungatis eis autem descriptionem, quomodo habeam cum socio

meo, egregio quoad formam, fusco quoad labium, incessu venustam

corporis gracilitatem ostentante, superbiae et reprehensionis pleno,

foedus oblivisci, diu se avertere et promissa fallere solito, dum ego

quasi servus ejus sim! Quo audito prodiit senex, ceu equus victor[4],

secutusque est juvenis ut equus a victore proximus; et singulos hoc

ordine versus decurrerunt, donec versuum filum perfectum erat et

completum:

*Fuscus* labia blando alloquio *furcam* mihi servitutis imposuit,

*reliquitque* socium vigiliarum *relinquente* fraude sua;

*Avertendo* se *vertit* ad me occidendum, et ego sane *captus*

ejus sum, ex quo *captivum* fecit totum cor meum.

Credo sermonem ejus a vero *declinantem*, metu, ne *declinet*,

lubensque audio *fugientia* rationem, metu, ne *fugiat*.

*Dulcorem* aestimo *dolorem* ab eo illatum, et quoties *renovat*

castigationem, *renovatur* in me studium pietatis erga eum.

Simulat se oblitum esse *foedus*, cum oblivionem simulare sit

*foedum*, *candereque* facit cor meum, quod secreta ejus

*condit*.

Maxime *mira* est in eo jactantia in sui *admiratione*,

*nimisque* eum colo, quam ut loquar de *nimia* ejus superbia.

Illi a me laus est, cujus jucundus est odor sese *explicans*;

mihi ab eo *complicatio* amoris, quam *explicaverat*.

Quod si justus esset, non me *carperet*, cum ipse fructus vetitos

*carpat*; nam alienus *decerpit* osculorum laticem;

Et nisi corpus haberet adeo *flexile*, *flecterem* habenam,

*facesseremque* ad alienae lunae spectandam *faciem*.

Sed quanta quanta sit nostrorum diversitas *morum*, habeo

*amarum* pro *mero*, obsequendo illi *Amiro*.

Cum hoc declamassent coram praefecto certantes, attonitus ob aequum

ingeniorum cacumen dixit: attestor Deum, vos esse duas Farkadas[5],

et quasi duo ligna ignearia in una theca; hic autem juvenis sine

dubio expendit de proprio, nec opus habet peculio alieno; itaque te,

o senex! poeniteat, eum suspectum habuisse, redeasque ad honorem ei

exhibendum. Dixit senex: procul absit, ut mea ei revertatur gratia,

et fiducia ab eo suspendatur mea; expertus enim sum, beneficia

accepta quemadmodum negligit, repugnantiaque remuneratus sum turpi.

Iuvenis quoque ad illum se convertit et dixit: rixa est infausta, ira

vehemens reprehendenda; suspicionem pro veritate habere, peccatum;

accusare integrum, injuria; pone tamen, me decerpsisse fructum

vetitum magnumque commisisse crimen, nonne in mentem tibi incidit,

quod ipse mihi declamasti florente favore tuo?

Benigne tracta fratrem, si quando miscetur ab eo rectum falso,

Abstineque ab eo corripiendo, si quando declinat aut cecidit,

Meritumque de eo tuum serva, sive illud gratus agnoverit, sive

despexerit;

Obsequaris ei, cum repugnat; humilia te, quando se extollit;

accede, quando recedit;

Intemeratam custodi fidem, etsi ruperit, quod pactus es et ipse

pactus est.

Scias enim te, si quaeras purum, concupiscere excedens limites.

Quis est, qui nunquam malefecerit, qui tantum pulchra peregerit

facta?

Nonne vides amandum et detestandum conserta esse uno in filo,

Ut spina apparet in ramis inter exquisitissimos fructus?

Longae vitae dulcedini se immiscet ingrati canities,

Filiosque temporis si probe contemplatus fueris, reperies

plurimos fructus deciduos.

Dixit; et coepit senex linguam agitare ut serpens, et apertis valde

et fixis oculis intueri ut accipiter imminens, tum inquit: per eum,

qui ornavit coelum flammis, et pluviam descendere jubet e nubibus!

non alia de causa a reconciliatione alienus sum, quam quod ignominiae

me exponere vereor. Nam juvenis hic consuevit, ut eum alam et rebus

ejus prospiciam, fortuna quippe liberaliter effundente non avarus

eram; nunc autem tempus est austerum et vitae fartura est adversitas,

ita ut vestis haec mea sit commodata, et ad domum meam ne mus quidem

appropinquet. Dixit; et emollitum eis erat cor praefecti,

miserebatque eum mutatae eorum fortunae, eoque inclinans, ut

singulare eis adjumentum daret, spectatores abire jussit. Dixit

relator. Equidem vultum senis spectare contendebam, ut cognoscerem

ejus characterem, visa physiognomia; sed turba circumfusa eum videre

non concedebat, nec spatium erat, ad eum appropinquandi. Cum autem

dissolutae essent serierum compages, faciei lineamenta protinus

considerabam, et ecce! erat Abu Seid, et juvenis — ejus juvenis;

jamque bene gnarus scopi eorum, quae egerat, prope aberam, ut ei

inciderem meque noscendum exhiberem; prohibuit vero nictante oculo,

stareque jussit innuente manu. Manebam itaque loco meo discessum

differens. Hinc praefectus dixit: quid desideras, et quae tibi

remanendi causa? Senex me praevertit respondens: amicus meus est et

vestitus mei dominus. His auditis benignus, humaniter me tractavit,

permisit mihi ut assiderem, illis autem largitus duas vestes, junxit

nummorum portionem, stipulans, eos conversaturos esse amice, donec

appropinquet dies verendus. Cum autem surrexissent conciliabulumque

ejus reliquissent, alta voce pro beneficiis pronuntiantes gratias,

ego secutus sum, ut cognoscerem deverticulum et lucrarer clandestini

sermonis aliquid. At septum praefecti egressos et vacuum spatium

intrantes assecutus unus de satellitibus, me revocavit ad illius

tractum. Dixi hic Abu Seido: non credo illum me citare alia de causa,

quam ut me interroget; quid igitur dicam, et quam in vallem cum eo

contendam? Respondit: expone ei cordis sui stuporem, meque lusisse

ipsius intellectum, ut cognoscat, ventum suum occurrisse procellae,

rivulumque suum obviam habuisse maris fluctum. Regessi; vereor, ne

exardescat ira ejus, flammaque ejus te urat, efferventeve iracundia

impetum in te dirigat. Dixit: me quidem mox habebit Roha, et quomodo

concurrere possunt stellae Soheil et Soha? Cum vero essem apud

praefectum, et vacuus esset considendi locus, discussaque austeritas,

incepit describere Abu Seidum et praestantiam ejus, et reprehendere

malam ejus fortunam; tum dixit: per Deum te quaeso, tune ille es, qui

ei commodavit vestem? Respondi: per eum, qui te considere fecit hoc

pulvinari! ego non sum vestis possessor, sed tu ludendo victus es.

Hic pupillae ejus in angulos divergebant, rubescebant malae,

dixitque: per Deum! nunquam impar fui detegendae veritati

revelandoque vitio; sed nondum audivi quemquam vitia celasse,

postquam tectus fuerit; hic autem celavit usque ad finem; et quod

nomen huic simiae? Dixi: Abu Seid. Excepit: rectius nominaretur Abu

Keid[6], quam Abu Seid; scisne, quo tetenderit hic sordidus?

Respondi: metuit sibi a te, quod limites transgressus esset, et

reliquit Bagdadum extemplo. Dixit: Deus ei ne donet nucleum dactyli,

nec pabulum, ubivis devertat! nunquam rem habui cum fraude majore,

nec gustavi amariorem dolum; et nisi magni haberem ejus eruditionem,

ei quaerendo operam darem, donec inveniretur, eumque caedi juberem.

Sane autem detestor, facinus ejus urbe Salami dispergi, quo

ignominiae exponerer inter homines, periretque existimatio mea penes

Imamum, fieremque derisui primoribus et vulgo. Stipulatus ergo est,

me non narraturum, quid ille egerit, quamdiu commoraturus essem hac

in urbe. Promisi autem, ut promittere solent, qui fidi sunt

promissisque steti, ut stetit Samuel (bin Adia[7]).

1. Alia verba substituit.

2. Hic, ibi, aliud verbum posuit.

3. Versus alio ordine collocavit.

4. Scil. equorum cursu certantium primus.

5. Vide Barcaidensem.

6. Pater doli.

7. Maluit hic filium interfici, quam fidei commissum prodere.

XXIV

Feudalis.

Narravit Haret Hammamita. In feudo Rabiae[1], ineunte vere,

consuetudine utebar cum adolescentibus, quorum facies splendidiores

erant illius luminibus, mores venustiores illius floribus, verba

leniora aurorarum ejus auris. Conspiciebam in eis, quod contemtum

faceret ver florens et sufficeret pro cantibus instrumentorum

musicorum; et pacti eramus ut, servantes amorem, caveremus

separationem, et nemo sibi soli vindicaret gaudium, aquaeve solus

frueretur gutta. Conveneramus autem die quodam, cujus disparuerat

obscuritas, increscebat pulchritudo, cujusque lucidiores nubes

invitabant ad matutina pocula, ut gauderemus prodeundo in aliquod

viretum, oculos pastum in hortis nitentibus, animos politum

observando pluviam promittentes nebulas. Prodiimus ergo, mensibus

pares quoad numerum, Gasimae[2] compotoribus quoad amorem, in hortum,

qui modo inceperat splendescere et ornari, cujusque florum erant

diversissima genera et diversissimi colores; comitantibus nos vino, e

rufo in atrum vergente, refractarii equi indole praedito, pincernis

quasi solibus et cantore, audientes delectante et a curis liberante,

ac quamcunque aurem eo, quod cuperet, cibante. Cum vero considendi

quiete frueremur, gyrarentque pocula, penetravit ad nos austerus,

super quo vestis lacera, quemque vultu eo ingrato et tetrico

adspiciebamus, quo tenerae virgines adspicere solent canos,

aestimantes, puram laetitiam nostram jam esse turbatam. Sed postquam

salutaverat more prudentium, incipiebat aperire vasa aromataria

prorsae es vorsae, nobis ab hilaritate ejus recedentibus,

complicationi autem tapetorum ejus obviam festinantibus, donec cantor

noster egregius et modulator delectans cecinit:

Quousque, o Suada! noles mecum conjungi, nec misereberis ejus,

quod ego patior?

Sustinui, donec sustinendi defecit potestas, et anima prope abest

ab exitu.

Iam ecce! aequum retribuere mihi proposui, amatoque propinare,

quod propinavit mihi.

Quod si conjunctionem (vaslam) ei dulcius sit, conjunctio

(vaslu); si diremtionem, diremtio divortio aequalis!

Dixit; nos vero cithara ludentem interrogavimus, cur vocabulum

*conjunctio* priore loco accusandi casu posuerit, posteriore

nominandi. Ibi juravit per parentum suorum sepulcrum, se ea dicendi

ratione usum esse, quam pro optima habuerit Sibawaihi. Tunc in varios

se diffundentibus ramos coetus sententiis de statuendo accusandi vel

nominandi casu; parte alia dicente, recte poni utroque loco

nominativum; alia, neutro licitum esse ullum, quam accusativum; aliis

quod, quid respondendum sit, nescirent, tacentibus; itaque inter eos

exarsa tumultuosa pugna; non vocatus ille ridebat, ut solet bene

gnarus, quamquam ne unicam quidem labiorum filiam prodens. Cum vero

strepitus quiescerent et increpatus et increpans silerent, inquit:

ego vobis nunciabo, quod verum est in hac re, sanumque argumento ab

aegrotante distinguam. Utroque loco et nominativus et accusativus

licitus est; utrumque grammatica Arabica alternat; causa efficiens

hoc in hippodromo est ellipsis. Dixit; nec moderari sibi poterat

multitudo, quin festinaret in *disputationem*, celeriterque rueret in

concertationem cum eo. Quamobrem sic orsus est. Quod si mihi

acclamatis, descende in arenam! cogitisque, ut vobiscum jaculando

contendam, *ad has quaestiones respondete*! Quae vox *particula* est,

si vultis, peramata, alias autem *nomen* ejus, in quo repereris

camelam tenuem, lactantem? Quae vox modo est *singularis cingens*,

modo *pluralis manens*? Qualis littera Ha, si affigitur, removet

pondus liberatque vinctum? Quo intrat littera Sin, et deponit a

munere suo regentem absque blandimento? Quod adverbium semper stat

accusativo casu, unius tantum praepositionis causa genitivo ponitur?

Quod nomen in regimine positum maxime opus habet ansis

constructionis, aliamque habet vim in vespere, aliam in tempore

matutino? Quis est regens, cujus finis proximus est initio, et qui

inversus vim habet eandem? Quis regens habet vicarium spatiosiore

nido gaudentem, majore praeditum fraude, Deique magis memorem? Quo

loco masculina induunt ricas foeminarum, velorum contra dominae

prodeunt virorum cidaribus? Ubi necesse est, ut verberatus et

verberans dignitatis rationem habeant? Quod vocabulum non

intelligitur, nisi addantur duo alia vocabula, aut ita mutiletur, ut

duae tantum restent litterae, priore autem casu coactum est,

posteriore cogens? Et quod tandem praedicatum, si ei affigitur Nun,

efficit, ut possessor de dignitate sua in aliorum oculis amittat,

inferiore loco collocetur, habeatur malae indolis vir et ignominiae

prostituatur? Hae sunt duodecim quaestiones, pro coetus vestri numero

materia concertationis; si adjeceritis, adjiciemus, si cessaveritis,

cessabimus. Dixit, qui hanc historiam retulit. Invasit autem nos his

aenigmatibus terribilibus, cum effunderentur, quod mentes attonitas

faceret et vacillantes, et cum impotes essemus natando in ejus mari,

et amuleta nostra se submitterent ejus fascino, convertebamur a

conspectu ejus fugiendo ad petendam ab eo expositionem, et ab

injustitia eum fastidiendi ad quaerendam ab eo doctrinam. Respondit:

per eum, qui posuit grammaticam in lingua loco salis in cibo,

velavitque siderum ejus ortum oculis ignorantium! ego desiderium

vestrum non explebo, nec sanabo vestram curam, nisi donet me omnis

manus, et quisque vestrum me afficiat beneficio. Nec unus in coetu

restitit, quin obsecutus fuerit ejus imperio, eique projecerit, quod

tegeret manica. Quibus sub perae vinculo collectis excitavit flammam

ingenii et exposuit de logogriphorum arcanis inauditisque miraculis,

quod rubiginem detergeret intellectus, fontemque suum collustraret

lumine demonstrationis, Dixit relator. Et attoniti, cum

intelligebamus; mirantes, quoties responsum obtinebamus; poenitentes

quod labiis nostris effugerat; incepimus nos excusare more

prudentium, eumque invitavimus ad lactanda pocula. Sed respondit,

scrupulo, non comitate: vinum bibere non mihi amplius dulce est; tum

nasum efferens inhumane, latusque avertens irate, declamavit:

Prohibet me canities a delectamentis meis, quomodo possum jungere

palmam palmitis succo?

Num licet tempore matutino vetus bibere, cum caput canitie

spargens illustret mihi nigra tempora?

O utinam nunquam vinum se mihi junxisset, quamdiu spiritus

conjunctus erat corpori, sermo perspicuitati,

Nec manum mihi cooperuissent musti pocula, nec sagittae gyrassent

inter scyphos,

Nec convertissem animum meum ad vinum mixtum, nec alacer

cucurrissem ad merum,

Nec unquam animum distractum collegissem ad congregans (homines

vinum), nec compotores elegissem praeter mentis compotes!

Delevit canities laetitiam meam, cum scriberet in capite meo; et

quam exosus est scriba ille delens!

Et apparuit reprehendens, si habenam flectam ad delectationem; o

apage lucentem illum reprehensorem!

Quod si voluptati me darem, dum tempora mea canent, extincta

esset lampas mea inter tribus Rhassanicae magnates,

Cujus gentis mos est hospitem honorare, et hospes honorandus est

canities, o frater!

Tum elapsus est, ut elabitur serpens, festinavitque ut festinat

nubes, me non dubitante, eum esse lampadem Sarugi, plenam lunam

eruditionis, peragrantem omnes stellarum domos; eratque finis noster,

contristari ob ejus abitum et post eum itidem discedere.

Explicatio ejus, quod hic consessus continet de linguae Arabicae

elegantiis aenigmatibusque grammaticis.

Quod adtinet initium ultimi carminis decantati versus, qui incipit

per *quod si* (fäin), simile est phrasi: homo remuneratur pro labore

suo, in chairan, chairon, väin scharran, scharron. Sibawaihi hanc

quaestionem tractat in libro suo, statuitque quatuor casus variandi

modos. Primus et optimus, ut prius chair in accusativo ponas,

posterius in nominativo, itemque agas cum utroque scharr; quod si

feceris, prius chair habendum erit pro praedicato dependente a

subintellecto *câna* fuit; nominativus alterius contra dependebit ab

omisso substantivo, quod dicunt, *inchoativo*. Modus alter est, ut

utrumque accusativo ponas; ubi prius iterum cogites dependens a

*câna*, posterius vero rectum ab amisso passivo *jugsa*,

remunerabitur. Tertius modus est, ut utrumque nominativo ponatur, ubi

prius chair habeas pro, sic dicto, *nomine* verbi *câna*, alterum

referas ad substantivum *inchoativum* omissum; possis vero etiam

chair nominativo ponere, habens pro, sic dicto, *agente verbi câna*,

tribuensque voci significatum absolutum, praedicato non definitum.

Quartus tandem et infirmissimus modus est, ut prius chair nominativo

ponas, iis, quae ad tertium modum afferebantur, argumentis utens,

posterius accusativo, nitens ratione modi secundi. — Vox, in qua

vides modo particulam adamatam, modo nomen ejus, in quo tenuis

camela, est näam, alias significans *bene* alias *gregem camelorum*,

aut in quo est camelus. Vox, quae modo est singularis *cingens*, modo

pluralis *manens*, habetur in Serawil, cujus alii pluralem faciunt

Sarawilat, alii singularem opinantur Sarwal; cingens dicitur

singularis, quod braccae femora cingunt; manens dicitur pluralis,

quod pluralis Sarawil nunnationis expers est. Littera Ha, quae, si

affigitur, removet pondus liberatque vinctum, est Ha, *tali*, qualem

modo memoravimus, plurali adjuncta, e. g. zajârifeh, zajâkileh.

Efficit, ut ejusmodi pluralis levior fiat et nunnationem accipiat,

quia similis fit nominibus singularibus, ut Carâhîjeh, Rafâhijeh

etc.; vinctus hic itidem signat *nunnationis expers*. Littera Sin,

deponens a munere regentem, est Sin intercedens futurum et

conjunctionem An, quae proprie postulat, ut ultimae verbi vocali

fatha detur, amittit autem hanc potestatem, affixo ipsi *hu*, aut

sequenti futuro praefixa littera Sin. Adverbium, quod semper stat

accusativo casu, unius tantum praepositionis causa genitivo ponitur,

est *anda*, apud; quia sola praepositio *min*, a, efficit ut andi

dicatur. Nomen in regimine positum, quod maxime opus habet ansis

constructionis, aliamque habet vim in vespere, aliam in tempore

matutino, est praepositio *ladûn*, *prope*, quae efficit, ut omnia,

quibus jungitur, nomina genitivo ponantur, praeter nomen matutinum

tempus designans, scilicet rhudwat, cui Arabes insuper nunnationem

addunt. Regens, cujus finis proximus est initio, et qui in versus vim

habet eandem, est *jâ*, quod, si invertitur, est aî; utrumque vocando

inservit eandemque vim in nomen vocati habet, quamquam *jâ* est

usitatius. Regens, qui habet vicarium pluribus nidis gaudentem,

majore praeditum fraude etc., est littera *Ba*, in jurando usu

veniens. Haec *Ba* particularum in juramentis adhibitarum radix

apparet, quia non solum cum verbo enunciato, sed etiam cum solo

pronomine ponitur. Serius vero ei in juramentis *Vau* substituta est,

quia itidem ad labiales pertinet, similemque habet significationem,

nam *Vau* infert conjunctionem, Ba adhaesionem; tum *Vau* magis

frequentata est, praesertim in juramentis; tandem vero pluribus nidis

gaudet quam Ba, quod Ba tantum conjungi potest cum nomine et

genitivum tantum regit, Vau autem conjungitur cum nomine et verbo et

particulis; nec solum genitivum regit in juramentis et ubi stat pro

*rubb*, sed etiam e numero est accusativi terminationem inducentium

et conjunctionum. Locus, quo masculina induunt ricas foeminarum etc.,

est, ubi numeri a *tres* ad *decem* conjunguntur cum masculinis;

locus, quo foeminae prodeunt cidaribus virorum, ubi numeri iidem

conjunguntur cum foemininis. Verberatus et verberans dignitatis

rationem habeant necesse est, quando dubium esse potest, quis sit

*agens*, quis *patiens*, quod fit, quando non apparent declinationis

signa, ut in nominibus Musa et Isa et demonstrativis Sak et Hasa.

Agens hoc casu a patiente distinguitur tantum eo, quod ille priorem,

hic posteriorem occupat locum. Vocabulum, quod non intelligitur, nisi

addantur duo alia vocabula, aut ita mutiletur, etc., est *Mahma*

(quotiescunque, quicquid), particula conditionalis et conclusiva,

orta conjunctione vocum *ma*, ma, quarum prioris a transiit in h. Per

se sententiae exprimendae non sufficit, sed, hoc ut efficiat, duobus

aliis vocabulis opus habet, e. g. *quidquid agas, age!* quo nexu

apparet ad agendum coacta. Quod si vero eam redegeris ad duas

consonantes, i. e. mh, significat *abstine*, fitque cogens.

Praedicatum tandem, quod, si affigitur Nun, efficit, ut possessor de

dignitate sua amittat etc., est *Dhaif*, hospes, cui si addatur Nun,

notat umbram, convivam non vocatum, qui habetur pro moneta

adulterina.

1. Regione Bagdadi

2. Cum Malek et Ukeil reduxissent amissum consobrinum,

compotoribus eis usus est usque ad mortem.

XXV

Caragensis.

Narravit Haret Hammamita. Hiemavi in Carag[1] exacturus debitum et

perfecturus negotium, ac sensi tetricae tempestatis et frigidi venti

hiemalis illic saevientis, quod me ad extremum fatigavit[2]

detinuitque ad ignem. Nec reliqui latibulum meum, nec desivi nutrire

flammam, nisi ad necessarium officium compulsus aut ob preces

publicas observandas. Ita necessitate coactus sum die, cujus aether

admodum frigidus, cujusque nubes valde austera erat, egredi e nido

meo, cura quadam me invadente. Et ecce! senex nudus cutem, prae se

ferens miseriam, caput circumvolutus trita vitta et cinctus veste

grossa striata, quam a postica parte per crura transmissam ventri

applicuerat, in medio coetus, cujus margines erant densae. Recitavit

autem sine verecundia:

Non testabitur vobis paupertatem meam veracior testis, quam

nuditas mea tempore frigoris; Concludite autem ex eo, quod

manifestum est calamitatis meae, ad internum statum et

conditionem occultam,

Et veremini conversionem scalae fortunae. Nam ego fui clarus

dignitate;

Habitabam in abundantia et omnia cogente potestate; proderat

aurum meum; hastae meae fuscae exitio erant;

Lamentabantur camelorum agmina, cum mane proficiscerer[3]. Sed

fortuna strinxit gladios fraudis,

Malorum pulverulentorum impetum renovavit, nec desiit vellere et

extenuare,

Donec domus mea deleta erat, et copia mea desederat, perieratque

auctoritas[4] mea inter mortales et fama.

Et factus sum macilentus a calamitate et molestia, nudus quoad

tergum, derasus corticem. Fuso similis sum nuditate; non est

mihi fomentum in extrema bruma[5]

Praeter solis lucem et calorem carbonis. An vero vir liberalis,

vir amplii pallii,

Me tegere velit nova aut vetusta veste, faciem dei quaerens, non

gratias meas?

Tum dixit. O possessores opulentiae, jactanter incedentes vestibus

pelliceis! Qui accepit bona, eroget, et qui potest adjuvare, adjuvet!

Nam mundus est deceptor et fortuna mendax, potestas autem fallit ut

visitatio spectri, et occasio fugit ut nubes aestiva. Equidem, novit

deus, per diuturnum tempus hiemi obviam ivi cum iis, quae ei

tolerandae sufficerent[6], necessitatesque ejus, antequam adveniret,

praeparavi. Nunc vero, o domini mei! brachium mihi est pulvinar,

cutis vestis mea, et vola manus loco scutellae. Prudens exemplum ab

hoc statu meo sumito! Sane festinat mutatio fortunae! Felix ille,

qui, se moneri passus eo, quod accidit aliis, praeparavit sese ad

iter suum! Dicentibus autem nobis, produxisti tuam doctrinam, nunc

revela nobis gentem tuam, respondit: pereat qui gloriatur de ossibus

putribus; gloria nonnisi in pietate est et doctrina selecta; tum

cecinit:

Per vitam tuam! homo tantum est filius diei praesentis, quo statu

ei illuxit, non pertinet ad hesternum;

Nec est gloria (gloria) de osse putrido, sed gloria ejus, qui

suam sua persona gloriam quaerit.

Posthaec resedit incurvatus, et in se contractus tremensque dixit, o

Deus, cujus multa sunt beneficia, jussistique te rogare! benignus sis

Mohammedi ejusque familiae, mihi autem auxilio sis contra frigus et

terrores ejus, ac destines liberalem, qui me donet ob paupertatem,

etiamsi nulla alia re, quam detonsae lanae manipulo!

Perrexit relator: et cum manifestaret animum Azamiticum[7] et

eloquentiam Azamiticam, oculorum meorum stricturae eum explorarunt,

intuitusque mei catapulta eum lapidavit; quo facto cognovi, eum esse

Abu Seidum, nuditatemque ejus dolum venatorium. Ipse autem

perspiciens, se a me agnitum esse, et verens, ne revelarem, dixit:

juro per noctem et lunam, per stellas et flores! hodie me non

reget[8], nisi cujus bonum est ingenium et facies humanitatis aquâ

imbuta[9]. Quibus verbis quod intendebat cum bene intelligerem, etsi

multitudo nesciebat, quid sibi vellet, nec non male affectus, qui eum

invaserat, tremore et cutis horrore, apprehendi vestem pelliceam,

quae die inserviebat vestiendo, noctu stragulum erat, eamque

detrahens, accipe hanc, dixi, a me. Nec cunctatus induere coram

cecinit:

Benedictus, qui me vestivit veste pellicea, quae ceu pluma me

tutetur contra tremorem!

Induit mihi eam sanguini cordis mei cavens; caveatur ei a malo

hominum et daemonum!

Hodie quidem laude mea operietur, cras vero serica paradisi.

Dixit; et cum fascinasset corda multitudinis varie ostentando

eloquentiam suam, jecerunt super eum vestium pellicearum obductarum

et tunicarum pictarum tantum, ut pondus eum incurvaret, vixque ab eo

posset tolli, abitque laetitia exhilaratus largasque Carago apprecans

pluvias. Et secutus eum, donec sublatus erat timor et coelum

apparebat sudum, dixi: vehementer sane te affecit frigus; ne nudus

sis posthac! Verum respondit: vae tibi! non est justa praepropera

reprobatio; ne festines vituperare injuria, nec sequaris quod nescis;

per illum, qui nitere fecit canitiem, bonumque paret sepulcrum[10]!

ni nudassem me, frustratus abiissem et vacuo cophino. Tum intendit

aufugere et, faciei suae instar ricae austeritatem induens, an

nescis, inquit, morem meum esse, transire a venatione ad venationem,

et deflectere ab Amruo ad Seidum[11]? Video quam me impedis et

adversaris ac alterum tantum me perdere facis, quam mihi profuisti.

Libera me ergo, Deus tibi condonet! a loquacitate tua temeraria, et

sine me pertinge ad portam laboris tui et delectationis! Hic adtraxi

eum ad me, ut solent ludentes, jocandoque comprimens, per deum! dixi,

nisi ego te occultassem nudaque tua texissem, non consecutus esses

dona, nec abiisses tectior quam cepe. Igitur remunera mihi, quae in

te beneficia contuli, et quod te texerim et super te[12], eo, ut mihi

gratificeris reddendo tunicam, aut indices, quomodo hiemem tolerare

possim. Ille vero me adspiciens obtutu mirabundi, et prae se ferens

austeritatem iracundi, quod reddendam, inquit, vestem adtinet,

longius absum, ut id faciam, reditu diei hesterni praeteriti aut

mortui in pulverem redacti; quod autem adtinet necessaria ad

tolerandam hiemem, laudatus sit ille, qui obstruxit mentem tuam,

memoriaeque tuae dissolvit vas, ita ut oblitus sis, quos tibi

recitavi in taberna[13], Succaritae versus[14].

Advenit hiems, ejusque ex necessitatibus mihi sunt septem, si

destillans forte pluvia ab eis comparandis probibet:

Latibulum, bursa, caminus, poculum vini post assam, jucundaque

conjux et vestis.

Addidit: responsum curas abigens melius est quam vestis calefaciens.

Nunc igitur contentus sis eo, quod habes, et abeas! Et reliqui eum,

et perdita erat vestis, ad calamitatem meam, nam per totam

hiemationem tolerandus erat tremor.

1. Carag, oppidum inter Adarbiganam et Hamadanam, tertio demum

post Muhammedem seculo inclaruit, huc se conferente gente

Agalitarum, arcesque hic exstruente.

2. Vel: quod mihi notam fecit vim, molestiam, afflictionis.

3. D. S. Scholl.: *die, ubi hospitio excipiebam*, quod scil.

multi cameli mactarentur.

4. Proprie: *scientia*. D. S. Scholl.: *versus, eruditio*.

5. A. v. in Zinni et Zinnabri, i. e. primis diebus ex eorum

numero, qui dicuntur *dies senis*, scil. hiemis, quibus

accrescere fertur frigus, quorumque alii quinque, alii septem

statuunt. Scharischi dicit: sunt quatuor fine Februarii, et

tres initio Martii. Cfr. Castellum.

6. A. v. cum *Câfis* ejus. Id vero est cum rebus ad hiemis noxam

avertendam necessariis, quarum nomina in initio habent litteram

Câf. Hariri hic quoque ambiguo ludere videtur; sumserimus enim,

omissum esse per licentiam poëticam Teschdid, haec vox etiam

notabit: quae *cohibent*, *coërcent*.

7. Azâm fuit cubicularius Noomani, fil. Munsari, non patrum

nobilitate, sed sua ipsius virtute in locum excelsum evectus.

8. D. S. Scholl. explicant: non teget secretum meum in fraudando.

9. Potest etiam verti: cujus bona sunt tentoria, cujusque panis

humanitatis aqua est conditus. Consulto utebatur verbis, quae

diverse explicari poterant.

10. Secundum appositas in editione Sacyana vocales vertendum

erit: bonamque fecit terram Thaibae, i. e. Medinae.

11. I. e. a Cajo ad Titum.

12. I. e. velavi fraudem tuam.

13. D. S. Scholl. explicant *Dascarae*, quod sit nom. propr. loci

inter Barhdadum et Holvanum. Castellus inter alia habet: domus

exterorum, qui Arabes non sunt, in quibus vinum et delectamenta

ludicra exstant.

14. Succarita, sive Ibn Succarae, aequalis Haggagi poëtae;

uterque tanta floruit poeseos laude, ut compararentur Farasdako

et Gariro.

XXVI

Ahvasensis.

Narravit Haret Hammamita. Descenderam in fora Ahvasi egestatis

indutus veste, ibique diu commoratus eram miseriam perpetiens,

transigens dies atros. Tandem longior in ea commoratio aequiparanda

mihi videbatur malis ab inimico illatis. Adspiciens ergo illam urbem

oculo calido, eam reliqui ut veterascentes ruinas, profectusque a

latice ejus deficiente, curto pallio, equitabam ad fontes ubertim

manantes; donec, duorum dierum et duarum noctium itineribus ab ea

remotus, conspiciebam tentorium fixum et ignem flammantem; quos,

dixi, adibo, forsan enim ibi restinguere potero sitim, aut igne in

rectam viam dirigar. Cum autem in tentorii umbram pervenissem, videns

adolescentes pulchros, supellectilem spectatam, senem veste tectum

splendida, et apud eum fructus recentes, salutavi, tum verecunde me

averti. Sed risit, tum salutem pulcherrime reddidit et inquit: non

vis sedere apud eum, cujus splendent fructus, desiderium commovet

jocus? Consedi itaque, ut praedarer sermonem, non ut inglutirem, quod

ei praesens erat. Cum vero retegeret mores suos, et nudaret dentes,

cognovi, eum esse Abu Seidum, cum pulchra eloquentia et turpi

flavedine[1], statimque alter alteri se noscendum praebuit,

cingebarque illa hora duobus gaudiis, utrum sereniorem hilaritatem

largioremque laetitiam crearet ignorans, emersissene eum ex

obscuritate densa itinerum, an abundantiae statu eum frui, postquam

sterilitate laboraverat. Correptus autem desiderio, sigillum secreti

ejus frangendi, felicitatisque ejus causas penetrandi, ei dixi: unde

redis, quo laberis, et quomodo impleti sunt cophini tui? Respondit:

locus quidem, unde veni, est Susa; locus, quo tendo, est Tusa;

fortuna autem, quam consecutus sum, venit mihi ex tempore scripta

epistola. Rogavi igitur, ut interius panderet, epistolaeque

argumentum prosequeretur narrando. Respondit: bellum Basusae[2] est

levius eo, quod tu desideras, nisi me comitatus fueris Susam. Coacte

igitur comitatus, commorabar illic apud eum totum per mensem,

demulcentibus poculis excusationis, retinente nutritae spei freno;

donec, pectore presso, patientia victa, dixi: non tibi restat

excusatio, nec quo amplius possim demulceri; cras itaque corvum

separationis auspicabo, proficiscarque cum Honeini ocreis. Respondit:

avertat Deus, ut ego fidem fallam aut tibi adverser! Non distuli

narrationem alia de causa, quam, ut te apud me manere cogerem; quod

si autem fidem meam suspectam habes, istaque suspicio tibi abire

suadet, ausculta itineris mei longi historiae, eamque annumera

*eventibus prosperis post miserias*. Dixi: cedo! quam longus tuus est

funis, quam tremendus dolus! Excepit: scias, tempus austerum me

conjecisse Tusam; eramque tunc pauper, miser; nec pellicula, nec

nucleus dactyli mihi erat. Induxit me itaque manuum vacuitas, ut ceu

torque cingerer mutuo, adversanteque forte id sumsi a viro male

morato. Opinans autem, me bene multum acquisiturum, largos faciebam

sumtus, nec rediit mihi intellectus, nisi postquam onustus eram aere

alieno, cujus solvendi mihi incumbebat officium, adhaerebatque

creditor. Consilii expers, hoc quid statu agerem, creditori

demonstrabam egestatem meam; sed inopiam non credebat, nec abstinebat

a molestia mihi creanda, urgebat potius, ut judicaremur,

festinabatque me ad judicem ducere, et quoties precabar, benigneque,

ut liberalis, mecum agere rogabam, adducere studens, ut leniorem se

praestaret et exspectaret meliorem fortunam, regerebat: ne

concupisce, ut exspectem retineasque splendidos! Per caput tuum! non

videbis libertatis vias, nisi ostenderis fusos, puros. Cum autem

vehementior fieret ejus objurgatio, nec daretur effugium e manu ejus,

malo cum eo certavi, in eumque insilui, ut me traheret ad praefectum

criminibus dijudicandis, non ad judicem actionum injustarum, ob id,

quod audiveram, de praefecti virtutibus et liberalitate, contraque de

judicis violentia et avaritia. Et cum pervenissemus ad Amiri Tusensis

portam, certum mihi, erat, nihil timendum esse duritiae aut miseriae

sed, postulato atramento et albo, scripsi epistolam *pantherinam*[3]

hancce.

Mores domini nostri amantur; areae ejus inhaeretur; ei propinquum

esse est donatio; remotum ab eo, exitium; amicitia ejus, generis

nobilitas; eam amisisse, morbus. Gladius ejus est secans, virtus

fulgens, integritas ornans, viae rectitudo manifesta, intellectus

versans et probans, gloria pervagata per Orientem et Occidentem.

Dominus est solers, excellens, beneficus, perspicax, rara

perpetrans, abstemius, continens

Opes qui acquirit et decoquit, illustris singularis, nobilis,

liberalis, ingenuus, mala facinora fastidiens,

Mirus, quando disserit; medelae gnarus, quando adversitates

incidunt et praegrandia terrorem incutientia pericula.

Cujus laudes monilia sunt, quae sua sponte connectuntur; munera,

imber large destillans; manuum dona, (mare) redundans; avaritia in

corde deficit; liberalitas ut ubera mulgetur; loculorum aurum est

praedae; cliens prosperitate gaudet et vincit; mercator portae

distrahit et acquirit dolo; animus, integer spurcitiei seducti,

abstinet ab injuste tractando integro; lenitas conjuncta cernitur cum

gravitate. Deflectit a via sordidi; non utitur, quando opportunitas

male faciendi apparet, sed cohibet se, ut solet probus.

Hanc ob rem amatur; intimo eum affectu complecti cogit castimonia

ejus et puritas demulcens.

Mores ejus candidae sunt notae, nitentes; praestantia talis, quae

in certamine vincat.

Humanus, lenem se praebet, condonat caespitanti amico, non habet

dubitantem ipsius de dignitate.

Nos tenax, sed ad largiendum pronus, profundit, quando aditur; se

offert, non occultat pone januam.

Quando mordet angustia, eo auxiliante mordens acies retunditur

densque tollitur.

Quicunque intellectum habet et rationem, prope est aut procul, eum

decet, ut se humiliet *admisario temporis*, sananti ossa fracta, cui

ab eo inde, quo ubera lactantia suxit, tempore proprium erat, munerum

indesinente pluvia rigare, erigere et liberare, juvare et laetare, de

honore disceptare, de statu dejicere et redire cum dignitate

radiante; exemplo suo labores haud exantlandos imponenti

succedentibus; laudato, quotiescunque concussus aut probatus fuerit;

viro, cujus laudes pro corona habent amorem eorum, qui rogantes eum

adeunt.

Utinam ne eum deficiat laetitiae lux, et prolongetur umbra

felicitatis ejus,

Qui, clemens cuicunque lumina siderum ejus spectanti,

Perfectionum suarum elegantiam ceu veste ornat timore Domini sui!

Et conveniat domino meo consecutio honorum firmissimorum,

magnificorum, praeda meritorum, pervagatorum, perfectorum; augeatque

munera, quae Deo sacrat, servo suo bona felicitatis suae particula

adjuvando. Nam filius est nobilis generis, expulsus sterilitate,

vulneratus vicissitudinibus, cicatrices relinquentibus, conserens

armillas (poemata) per orbem laudatas; qui, quando pectus commovetur,

non parem habet dicendo, etiam Kuss ut ibi evadat Bakel; et quando

scribit, vestem esse dixeris jamanicam pictam, aut imaginatus fueris

hortos florentes. Nihilominus vero potat aquam, cibat frustula

decidua; aurora ejus est obscuritas et palla pannus tritus: et jam

turbatur duritia injuste tractantis creditoris, stimulantis ob aes

alienum solvendum. Quodsi dominus noster gratificaretur repulsando

illo muneribus manus suae, laude cingeretur superante, certeque

acquireret praemium redemtionis meae e vinculis. Nunquam praestantes

ingenii ejus dotes juvare desinant observantem fulgur ejus, gratia

faxit Dei indesinentis, viventis aeternum! Dixit; et cum praefectus

vidisset uniones ac perspexisset secretum eis mandatum, e vestigio

jussit, aes alienum, a me contractum, solvere; litem, quae mihi cum

adversario erat, diremit, meque sibi vindicavit gloriae studens,

donavitque exquisitis suis. Ita apud eum commorabar complures annos,

fruens ejus hospitalitate, pascens in pascuo clementiae; donec,

muneribus ejus mersus, syrmate meo auro ejus prolixato, excogitavi,

quî abirem statu hoc, quo me vides, pulchro. Perrexit Haret

Hammamita. Gratias illi ago, inqui, qui tibi destinavit, ut

occurreres benigno, liberali, teque per eum eripuit e compressione

creditoris. Excepit: laus sit Deo ob sortis felicitatem et

liberationem ab adversario contentioso! Adjecit: quid praefers, ut te

mactem dono, an donem epistola pantherina? Respondi: praehabeo, ut

mihi dictes epistolam. Resumsit: levius quoque, per caput tuum! hoc

mihi est; munus, quod penetrat in aures, minore cum molestia datur

eo, quod exit e manicis. Sed erat, quasi dedignaretur et pudore

duceretur, epistolamque non solum, sed etiam munus dedit. Sic

lucratus duas sagittas (sortes) et discedens duabus cum praedis,

redii in patriam oculo frigido, ob acquisitos epistolam et nummos.

1. Proprie, dentium.

2. Bellum quadragenarium, ortum mulieris Basusae socii vulneratâ

camelâ.

3. Logodaedaliam intendit, qua per totam sequentem epistolam

litterae nudae et punctatae alternant, ita ut nudam quamque

punctata sequatur, istaque epistola faciem quasi pantherinam

induat.

XXVII

Nomadicus.

Narravit Haret Hammamita. In primordiis praeteritae meae aetatis

inclinavi ad commorandum inter scenitas, ut imitarer animos eorum

superbos linguamque mere arabicam. Quare tollens syrma, ut cui non

deest diligentia, incepi terram peragrare sursum et deorsum, donec

coegeram agmen mugientium et balantium[1]. Deinde me contuli ad

Arabes, vicarios[2] regum filiosque sermonum; tutissimamque regionem

mihi habitandam dederunt ac cujusque dentis aciem contundendo a me

prohibuerunt. Nec ulla me apud illos invasit molestia, nulla prorsus

percussit sagitta petram meam, usque dum amiseram aliquando, nocte

lunae illustrata lumine, camelam lacte divitem. Nec acquiescebat

anima mea, ut desisterem ab ea quaerenda, vinculumque immitterem ejus

tuberi, sed insilui in equum velocem saltu, collocatâque in stapede

hasta lenta tremulaque, totam noctem peragrans desertum, petivi omnem

arboribus abundantem et vacuam regionem. Cum aurora vexilla sua

explicaret et praeco convocaret ad preces, ibi tantum descendi a

jumenti tergo, ut praecepta facesserem. Tum denuo insilui in tergum

ejus tentavique ejus gressum[3], non animadvertens vestigium, quin

sequerer, nec terrae elationem, quin ascenderem, nec vallem, quin

transirem, nec equitem, quin interrogarem. Sed haec diligentia mea

erat cassa, nec quaesitio ejus inveniebat aquam; jamque oriebatur

aestus meridianus, fervorque oblivisci faciens Rhailanum Meijae[4].

Dies autem erat longior umbrâ hastae et calidior lacrimis orbatae.

Certus itaque, si non subirem umbraculum defendens ab aestu,

refocillarerque somno, defatigationem mihi contracturam esse morbum

et adhaesuram mortem, deflexi ad arborem densam ramis frondosamque,

ut sub ea dormirem usque ad occasum solis. Sed per deum! nondum

anhelitus meus aërem perceperat, nec equus meus quietem, cum

conspicerem tendentem a sinistra ad dextram figuram peregrinatoris

devoti, qui, locum pabulationis meae petens, properabat ad tractum

meum. Quamvis autem invitus animadvertebam deflectentem ad

diverticulum meum, deumque implorabam, ut me tutum praestaret a malo

omnis improviso irruentis, spes mihi tamen affulsit fore, ut

adveniret recitans appareretque hortator ad bonam frugem[5]. Et cum

non multum abesset ab arbore mea fereque descenderet in loco meo,

repperi eum esse senem Sarugensem, cinctum pera sua et sub axillis

gestantem itineris apparatum[6]. Hilaravitque me, cum accessisset,

oblitumque fecit perditae. Tum petivi, ut exponeret, unde vestigium

ejus, manifestaque sua et abscondita narraret, recitavitque ex

tempore, nulla interposita mora[7]:

Dic quaerenti internum rerum mearum statum, tu mihi carus et

honoratus es!

Ego vero nunc hanc, nunc aliam, seco regionem; modo hoc, modo

illud, desertum noctu pererro.

Viaticum meum, quod venor; camelus, ocrea; apparatus meus, pera

et hastula.

Quando descendi in urbem, hospitii coenaculum domus mea,

compotores sunt schidia[8].

Nil mihi est, quo amisso contrister, aut doleam, a tempus auferre

voluerit.

Pernocto vacuus curae, animus se subduxit omni moerori.

Dormio quantum satis palpebris, corde quieto a torrentibus

aerumnis et aegritudine.

Non curo quo ex poculo biberim, nec quid distet dulce ab

acido[9].

Quamvis minime licitum habeo, ignominiosa facere, ut via sit

largam ad remunerationem.

Si negotii quid tegat veste ignominiae, apage! qui illud velit

conficere.

Quando autem vilis impetuose fertur ad facinus malum, natura mea

respuit naturam ejus et malum impetum.

Fata potius quam malefacta! Antiquius feretro ferri, quam ad

malas ferri actiones!

Tum sublato ad me visu, ob causam, inquit, factum est, ut Kozair[10]

abscinderet nasum suum. Ibi ei narravi historiam camelae meae

amissae, quasque hanc ob rem heri et hodie toleraverim molestias.

Excepit me: desine curare quod abiit, et concupiscere quod periit;

nec moere ob illud, quod aufugit, etiamsi esset vallis auri plena.

Nec reconciliare studeas eum, qui declinavit ab aura tua[11],

accenditque tibi afflictionum ignem, vel si esset filius tuus

proprius aut frater germanus. Tum dixit, nonne tibi placet ut

dormiamus, evitantes verba et sermones? Nam corpora sunt lassitudine

debilitata, meridies autem flammis dominatur, nec quidquam magis

polit animum, languentesque recreat, quam somnus tempore meridiano,

praesertim mensibus Nager[12]. Respondi, hoc tui est arbitrii, nec

tibi importunus ero. Instrato itaque humo recubuit seque dormire

simulavit. Ego vero innitebar cubito, eo fine ut vigilarem, non

dormirem. At somnus me oppressit, cum linguae essent frenatae, nec

expergefactus sum, nisi cum nox jam subisset stellaeque

splendescerent[13], et ecce! nec Sarugensis aderat, nec equus

ephippio instructus. In nocte itaque eram Nabegitica[14]

Jacobiticaeque tristitiae, fervore capitis certans cum fervoribus

diei[15], vigilantia certans cum stellis, cogitans modo de incessu

meo pedestri, modo de reditu. Tandem, cum facies coeli ridendo

nudaret dentes lucis[16], apparuit mihi eques properans deserto. Cui

signa veste mea dabam, sperans fore, ut ad me accederet. Sed nil

curabat signa mea, nec miserebatur mearum molestiarum, sed ultra

pergens commode, contemtus me feriebat sagitta. Unde celeriter

cucurri rogaturus, ut me a tergo vectorem reciperet, patienter

ferentem ejus superbiam. Assecutus autem cum molestia, cum in eo

gyrarem obtutum oculi liberum, vidi camelam meam ejus esse jumentum,

amissamque ab eo inventam. Nec in mora habui quidquam, quo minus eum

de gibbo dejicere, habenaeque extrema ei rapere studerem, clamans,

ego possessor, qui eam amisit; mihi lac ejus et foetus; nec similis

sis Aschabo[17], nec mihi simul et tibi molestias crea. Ille vero

mordere et pipire[18], impudentem se gerere et protervum. At, cum

modo acerbum, modo lenem, modo leoni similem, modo submissum, se

praeberet, oppressit nos Abu Seid, indutus pelle pardi, irruens ut

fluctus effusus. Quod animadvertens metuebam, ne hodiernus dies

fieret ut hesternus, et luna ejus similis esset soli ejus,

adjicererque duobus coriariis[19], evaderemque fabula de vere

existente, nec aliud mihi videbatur, quam eum monere pactorum

oblitorum et hesterni facinoris. Obtestanti autem per deum, veniretne

hodie reconciliationis causa, an ut me perderet, respondit: avertat

deus, ut eum trucidem, quem sauciavi, addamque samumo nocturno

diurnum! Status tui explorandi gratia adveni, et ut sinistrae tuae

essem dextra. Tranquillato ibi pectore meo et discusso metu, exposui

historiam camelae et, qua socius meus se operiret, impudentia. Quo

facto illum adspexit, ut leo lustri adspicit praedam; tum coram eo

hastam extendens juravit per illum, qui lucere fecit auroram, sese,

nisi evaderet ut musca[20], et loco praedae contentus esset reditu,

spiculum illius adducturum esse ad sorbendam venam ejus jugularem,

eoque afflicturum filium et amatum. Projecta igitur camelae habena,

fuga se proripiens, evasit celerrimo cursu. Tum me allocutus est Abu

Seid: tene et frena eam; nam duarum rerum pulcherrimarum est altera,

et noxa una levior est quam binae. Perrexit Haret Hammamita. Et

dubitabam, reprehenderemne eum, an gratias ei agerem, utilitatemque

compensarem cum noxa. At, quasi quis ei insusurrasset, quod corde

tegebam, aut quasi hariolatus esset, quae interna mea turbabant,

hilari facie ex adverso me respiciens, recitavit lingua volubili:

O frater, patienter ferens injurias, prae fratribus germanis et

affinibus!

Si te male habuit hesternus dies mea causa, jam exhilaravit te

hodiernus.

Condona igitur, et procul abjice et gratias et reprehensiones!

Adjecit: equidem sum promtus ad iram, tu vero ad lacrimas promtus es;

haud itaque convenimus. Mox conversus secabat superficiem terrae,

bucephalum suum propellens vehementissime. Ego vero, non cunctatus

conscendere jumentum, iter relegi ad hospitium meum, donec adtigi

mansionem, expertus res et reculas.

1. Vel: camelorum et ovium.

2. Vicarius, vel Radafae dignitate gaudens, accumbit ad dextram

regis; quando bibit rex, bibit Radaf ante alios; quando in

expeditionem exiit, vices ejus gerit, quartamque accipit

praedae partem. Ibn Kothaibah p. 200.

3. A. v. vagatus sum in colle (loco elato, tuto) ejus,

exploravique ejus aperturam.

4. Vox *rhailân* notat haud dubie *infantem, quem lactat mater

gravida*, convenitque cum *dsu’lrammah* vel *dsu’ltamimah*,

quod infantibus amuleta appendi solebant. Meija nomen multis

mulieribus commune erat, ortum a *mavâ*, ult. rad. j. pro mâha,

ut *reija* a ravâ, ult. rad. j., significansque *aqueam* vel,

cum mâ etiam *lac* signet, e. g. in Freytagii Hamasa,

*laeteam*. Erat vero etiam *Rhailan* nomen poetae clarissimi,

qui alias audit *Dsu’lrammah*, *Meija* autem nomen amatae ejus,

cujus quam memor fuerit, ab ipso descriptum invenimus in

Tharaphae Moallaka ed. Reiske p. 120. Utrumque respexisse

videtur Hariri.

5. Vel: qui nuntium ferret de amissa dirigeretque ad rectam viam.

6. Cogita: hastam.

7. Proprie: nec dixit St!

8. Dicere vult: schidia papyri, quibus inscribo, quo acquiram,

quod comedam et bibam.

9. Proprie: quid distet dulcedo ab ea qualitate, quae medium

tenet inter dulcedinem et acorem.

10. Kozair nasum sibi ipse abscidit, eo consilio, ut ulcisceretur

dominum suum Gasimam, regem Asdensium, qui Sabbaam, reginam

Hirensem, matrimonio ducere voluerat, sed ab ea occisus erat.

Gasimae enim sororis filium, Amruum fil. Adii, ipsum ita

mutilasse narrans, servus ille, mulierem ad commiserationem et

ad fidem sibi habendam movit.

11. D. S. Scholl.: a potestate tua.

12. I. e. Junio et Julio.

13. Nisi praeferendum est *Plejades*; cfr. Amrulkeisi Moallakam

v. 23.

14. Haririus respicit versum Naberhae, vel Nabegae: Pernoctavi

quasi oppressus a serpente, etc.

15. D. S. Scholl.: dimicabam cum moerore, ira.

16. De oriente sole hoc mihi explicandum esse videtur, non de

aurora.

17. Aschab Medinensis, cognomine avidus, tanta erat aviditate, ut

de se ipse diceret: neminem video manum inserere manicae suae,

quin credam, eum mihi aliquid dare velle.

18. Proverbium, de iis usitatum, qui injuriam exercent et

conqueruntur.

19. Qui nunquam e deserto redierunt.

20. Vel, secundum variantem lectionem: *ut serpens*. D. S.

Scholl. dicunt: evasionem muscae eam esse, quae debeatur

contemtui.

XXVIII

Samarcandensis.

Narravit Haret Hammamita. In itinerum meorum aliquo institui mercatum

sachari, idque adduxi Samarcandam (arundinetum sachari[1]). Eram tum

temporis rectâ staturâ, plenus alacritatis, sagittis a laetitiae arcu

missis petens scopos gaudiorum; adolescentiae fonte me sustentans,

cum deciperent falsi laticis splendores. Adveni autem die Veneris

mane, perpessus molestias, et festinavi, nihil tardavi, comparare

domicilium. In hoc comportatis sarcinis, „*meae sunt*“ dicendi

potestatem nactus, statim me converti ad balneum, itineris

aegritudinem decussi, et secutus traditionem, Veneris die lavare

jubentem, venerantis habitu properavi in templum congregans, ut

adhaererem Imamo propinquis, offerremque optimum sacrificium. Ita

autem cucurri, ut essem primus in stadio, et centrum elegi, ut

audirem orationem. Nec desinebant homines intrare ad colendum Deum,

instar fluctuum, accedere singuli et bini, donec, cum sacrum ad

suffocationem usque congregatis arctatum esset, venissetque tempus,

quo homini aequalis est umbra sua, prodiit orator cum apparatu suo,

vacillando incedens post catervam suam, in precationis suggestum

ascenderet et, cum in fastigio esset, dextrâ salutaret, tum

consideret, donec absoluta erat ad precandum invitatio; ubi surrexit

et dixit:

Laudes sint Deo, cujus celebrata sunt nomina, laudata munera,

largissima beneficia; qui vocatur ad solvendas angustias, regit

populos; finxit teredines, ut liberales et ingenuos, et perdidit Adum

et Aramum; cujus scientia assequitur omne secretum, clementia

complectitur omnem peccatorem (perseverantem), liberalitas involvit

universum, potestas omnem destruit rebellem! Laudo eum, ut laudat

Unitatis cultor, Muslemus; precor prece confidentis, se dedentis, ac

testor: ipsum esse Deum, praeter quem nemo alius, singularem, unum,

justum, num; non genitum, nec generantem; nullo auxilio utentem, nec

adjutore. A quo missus est Muhammedes, ut Islamiticae fidei viam

planaret, religionem stabiliret, insignes Apostolos confirmaret;

nigros et rubicundos dirigeret, jungens cognatos, docens judicia,

praescribens licitum et vetitum, consignans praecepta naziraeatus et

status profani; cui summam Deus tribuat dignitatem, cumulet gratiae

et pacis modum misereatque prosapiae liberalis ac familiae

misericordis, quamdiu effudet compacta nubes, gemet columba, pascet

grex, irruet gladius! — Vos, quibus Deus faveat! perpetrate facta

piorum, studentes felici reditui studio sanorum; debellate libidines

debellatione inimicorum, ad abitum parate apparatum fortuna torum,

induite vestes abstinentiae, sanate morbos concupiscentiae, corrigite

curvitates operum, repugnate insusurrationibus spei; mentibus potius

repraesentate, ut mutabuntur status, ingruent terrores, dominabuntur

morbi, discedendum erit a familia et opibus; recordamini mortem et,

ubi prostraverit, agonem, sepulcrum et descendentis terrores, fossam

et jacentis in ea solitudinem, angelum tremendamque quaestionem et

inspectionem; considerate etiam fortunam et exosos ejus impetus,

malas ejus illusiones et fraudem; quoties delevit vestigia viae et

traduxit praeter cibi locum; fregit undantem exercitum et perdidit

regem magnificum; cujus gaudium est obturare aures[2], effundere

lacrimarum fontes, steriles ostendere cupidinum campos, perdere

dictantem et audientem; cujus potestas complectitur reges et infimos,

dominantem et obsequentem, exosum et odio habentem, serpentes et

leones; nec divitem reddit, quin adversetur et evertat spes; nec

conjungit, quin iniquam se praebeat et vulneret conjunctionis

articulos; nec laetat, quin contristet, sordide agat et affligat; nec

sanat, quin pariat morbum terreatque dilectos. Deus, Deus, custodiat

vos Deus! Quousque permanebitis in ludo, perseverabitis in socordia,

prolongabitis obdurationem, onerabitis vos peccatis, rejicietis

sermonem sapientum, repugnabitis Deo coeli? Nonne senectus messis

vestra, gleba lectus vester? Nonne hora (tremenda) terminus vester,

area resurrectionis meta vestra? Nonne terrores obruentis (horae) in

insidiis vobis positae sunt? Nonne repugnantium domus infernus est

occlusus, custos angelus, adspectus nigerrimus, cibus venenum, aër

samûm, nec auxilio eis erit thesaurus aut natus, nec defendet eos

numerus aut apparatus? Enimvero miseret Deum hominis, qui domat

cupidinem, contendit via ab ipso monstrata, firmam praestat hero sua

obedientiam, studet tranquillitati commorationis futurae,

operaturque, quamdiu vita manet obsequens, fortuna placida, sanitas

plena et pax integra. Si non - supervenit defectus desiderati,

haesitatio linguae, incolatus dolorum, appropinquatio mortis,

cessatio sensuum, tractatio sepulcrorum. Ah! illam miseriam, cujus

dolor est manens, duratio aeterna, conflictatio pungens; cujus

poenitentiam nemo discutit, acerbitatem nemo miseret, impetum nemo

defendit. Deus vobis inspiret optima consilia, vestiat vos veste

munificentiae, constituat in domo salutis (paradiso)! Precor

misericordiam vobis et populo religionis Islamiticae ab eo, qui est

liberalissimus liberalium et salvator! Salvete!

Dixit Haret Hammamita. Videns hanc orationem pretiosum ab errore

liberum, *sponsam sine macula*[3], perductus sum mirae constructionis

admiratione ad considerandam oratoris faciem, et incepi magnopere

observare, oculosque in eo gyrare gnaviter, donec fidis signis

apparuit, eum esse magistrum nostrum. Tum temporis autem non

rumpendum incumbebat silentium; me continui itaque, usque dum ille

liber erat a spontaneis et legitimis officiis, et licebat dispergi in

terra; ibi locum ejus petivi, properavi in ejus occursum. Ille, cum

me conspexisset, celeriter surrexit, modum excessit in me honorando;

tum domum deducto soluta mihi communicavit secreta et, expansa

tenebrarum ala, dormiendi tempore instante, adtulit vini gutturnia,

obturata operculo. Dixi: tune hoc sorbebis ante somnum, qui es

antistes populi? Respondit: desine! tempore diurno concionor,

nocturno delector. Regessi: per Deum! nescio, utrum mirer discessum

tuum a familiaribus et patria, an orationes tuas, dum ita te maculas

et rem habes cum poculis? Respondit: accipe a me!

Ne plora ob discedentem socium regionemve, sed curre cum tempore,

quomodocunque currit;

Omnes homines tibi sint socii, totamque terram habe pro domo;

Mores ejus, quocum conversaris, tolera, eique blandire; sapiens

est, qui blanditur;

Nec omitte gaudii opportunitatem, nescis enim, diemne adhuc

vives, an annum;

Et scias fata grassari et mortales circum gyrare, jurasseque, se

non cessatura

venari, quamdiu vitae tempora reditura sint et gyratura;

Et quomodo sperari potest effugium e reti, e quo nec Chosroes

effugit, nec Darius?!

Dixit; et postquam invicem gavisi eramus poculis, animique laetati

erant, sorbendum mihi dedit juramentum in crimen demergens, me de eo

silentium tenturum; et desiderio ejus obsecutus, servabam initum cum

eo foedus, Fudheili[4] loco eum habebam in populo, syrmaque laxabam

in turpia (gaudia) noctis. Haec mea et illius erat consuetudo, usque

dum institit discessus, eique valedixi, perseveranti in celando

vitio, et secreto sorbendo vetere vino.

1. Sic haud dubie vox Samarcand verti debet, quamquam urbs

denominata dicitur a pellice.

2. I. e. surdas facere malis nuntiis.

3. Vel, sine puncto; in tota enim oratione non occurrit littera

punctata.

4. Vir tempore Haruni Arraschidi, pietate celebris, postquam

latro fuerat.

XXIX

Vasithensis.

Narravit Haret Hammamita. Fortunae iniquae decretum me ursit, ut

pabulatum irem in terram Vasithae; quam petii, utut nullus mihi notus

erat ejus incola, nec habebam in ea, quo me reciperem, domicilium.

Cum autem in eam descendissem, ut piscis in desertum, aut pilus canus

in cincinnum nigrum, mala sors, destituens fortuna, duxit me in

diversorium, ubi habitabant e diversissimis regionibus disgregati,

mixta itineris sociorum turba. Munditie autem loci et habitatorum

comitate peregrinum alliciebat ad ibi habitandum, et immemorem

faciebat aëris patriae. Conclave itaque elegi mihi soli, non invidens

solvendo pretio. Sed non praeterierat tempus longius oculi nictu, aut

eo, quod impenditur, scribendae literae, cum audirem vicinum,

habitaculo proximum, sui septi hospiti dicentem: surge o surge o

fili, cujus ne deses sit fortuna, nec stet adversarius! tecumque sume

praeditum facie plenae lunae, colore margaritae, munda radice,

corpore macerato; qui collectus et expansus, inclusus et productus,

rigatus et ablactatus, acceptis colaphis in ignem immissus est; tum

propera in forum, ut properat desiderans, eoque compara ineuntem

praegnantem, nocivum utilem, contristantem laetantem, affligentem

simul ac tranquillantem; habentem spiritum comburentem, embryonem

splendentem; ore emittentem, quod contentos reddit; donantem, quod

commodo est; qui, cum nocte visitatur[1], fulgurat et tonat,

incendium manifestat et spuit in pannos laceros. Dixit; et cum

garrientis vox quiesceret, nihilque superesset, quam ut exiturus

exiret, prodiit juvenis jactanter incedens, nemine comitatus. Hinc

animum subiit, problema esse intricatum, ludens ingenia, incitans ad

exploranda latentia[2] et legi juvenis vestigia, ut sermonis

intelligerem sensum. Ille vero non desinebat currere geniorum instar,

et quaerere per tabernarum ordinata mercimonia, donec, vespere

revertens, obviam habuit silices igniarios, quorum venditori dedit

*panem*, accipiens *silicem* parvum. Admirans ibi missi et mittentis

intellectum, rescivi Sarugensis esse, quamquam nihil interrogabam,

statimque properavi in hospitium, dato freno, ut spectarem mentis

meae aciem, et an hariolando scopum tetigerit mea sagitta. Et ecce!

artis physiognomicae me repperi magistrum, Abu Seidum considentem in

limine domus. Uterque igitur signavimus laetitiam occursus,

rependimus invicem salutationem amicorum. Dein dixit: quid tibi

accidit, ut reliqueris portam tuam? Respondi: fortuna frangens,

injustitia redundans. Regessit: per eum, qui pluviam mittit e nubibus

et dactylos ex involucris! tempus est perditum, pervagata malitia,

nullum praesidium, a Deo solo salus quaerenda. Quomodo autem

effugisti, et coactusne evasisti, an sponte? Dixi: sumsi pro pallio

noctem; hac (tegente) ad currendum stimulavi extenuatum ventre[3].

Oculos ibi demisit et in terram scripsit cogitans, pabulum mihi

quaereret aere alieno, an extorquendo dono. Tum exultavit alacritate

ejus, cui se offert praeda aut apparuit opportunitas, et dixit: in

corde mihi haeret, ut affinitatem contrahas cum talibus, qui vulnera

tua sanent, alam tuam plument. Dixi: quid utilitatis ferret, si cum

paupertate mea jungerem pediculosi jugi malum, et quis concupiscet,

nec per se, nec per patrem, notum[4]? Respondit: ego index ero tibi,

et ad te, quoque fides nitatur tua et[5] in te; religio autem est,

sanare fractum, solvere vinctum, honorare socium, audientem esse viam

monstranti. Et pro certo quidem habeo, eos, etsi Ibrahim filius

Adhami[6], aut Gabala[7] filius Alaihami, procaret, nonnisi

quingentis drachmis quaesitam ei juncturos esse; exemplo prophetae,

qui hanc dotem statuit suis conjugibus et postulavit filiabus

nubentibus; sed a te neque dos postulabitur, nec adigeris ad

divortium. Nam orationem habebo in loco copulationis et agminis tui

conventu, qualis nunquam antea solvit auris clausum, nec habita est

ullo in coetu. Perrexit Haret Hammamita. Magis descriptione

orationis, quam recitaturus erat, quam sponsâ velum remoturâ me

induxit, ut dicerem: jam committo tibi hoc negotium, quod peragas, ut

qui sanat, quem amat. Quo audito surrexit properans, tum rediit

jubilans et, gratulare tibi, inquit, fortunae redeuntem gratiam,

lactisque, quod mulgebis, copiam! Injunctum mihi est copulandi munus

et commissa pecuniae cura, jamque res se habet, ut se habere debet.

Tum coepit invitare hospitii incolas et praeparare dulcia in mensa

proponenda, et, cum nox tentorii sui funes tenderet, et januam

vinciret omnis januam possidens, acclamavit coetui: agitedum! adeste

hac hora! nec quis quam restitit, quin voci morigeraretur,

accederetque ad ejus habitaculum. Et adstantibus ordine teste et

testatore incepit tollere astrolabium et ponere, directionem ejus

spectare et cessare, donec homines connivebant et somno obruebantur.

Ibi inquii: heus! dirige securim in stipitis caput! Ille vero

adspectis stellis exsiluit e compede silentii, et juravit per montem

Sinai et Coranum, se detecturun esse secretum *rei hujus

absconditae*, memoriamque ejus prolaturum ad diem usque

resurrectionis; tum genubus insedit, rogavit, ut aures praeberent

orationi suae, et dixit:

Laudes sint Deo, regi laudato, rectori amato, creatori omnium

natorum, refugio omnium pulsorum, qui expandit plana, firmavit

palos[8], mittit pluvias, facilitat negotia, scit et assequitur

secreta, delet et perdit reges, succedere et reverti jubet tempora;

rerum initium est et, quo redeunt; benignitatem perfectam fovet et

complectentem omnes, guttatim stillat et profundit, morem gerit

petitioni et spei, spatium efficit egeno et viduae[9]! Laudes ei

offero, quarum remotissima est meta; unicum eum esse fateor, ut

misericordiam implorans (Abraham). Deus est, praeter quem non alius

est populis Deus; nec extat, qui evertere possit, quod ordinavit et

statuit. Muhammedem autem misit, Islamiticae religionis vexillum,

judicum antistitem, populi viae indicem, idolorum Vuddi e Suväae

institutorum destructorem, qui statuit praefectos et docuit,

prohibuit et sancivit, fundamenta posuit et locum eis planavit,

promissa nexuit et comminatus est. Deus eum mactet honore, spiritum

ejus collocet in salutis domo, misereatque gentis ejus et familiae,

dum splendet in dierum finibus vapor, celeriter currit struthio,

surgit nova luna, auditur exultatio! Vos, quos Deus respicere velit,

peragite bona opera, incedite viis licitis, rejicite et relinquite

vetita, audite et tenete Dei jussa, nectite et observate cognationes,

debellate et pellite libidines, affinitatem contrahite cum sociis

honestatis et abstinentiae, scindite foedus cum populo ludi et

cupidinum! Hic quidem affinitatem vobiscum contracturus purissimus

est ingenuorum, quoad gentem; nobilissimus, quoad potentiam;

dulcissimus, quoad conversationem; certissimus, quoad promissa; et

ecce! vos adit et liberat custoditam, sponsae dans honorantia munera,

dotemque ei promittens tantam, quantam Mohammed dedit Umm Salmae[10].

Dignissimus est gener, cui liberi tradantur concedaturque expetita;

filiam ei jungens non hallucinatur, nec maculatur. Oro pro vobis

Deum, ut conjunctionis servet laudes, durationem concedat felicitati,

omnibus vero inspiret, quod statum vestrum meliorem faciat, et

incitet, ut praeparetis vestrum reditum. Gloria aeterna sit ipsi et

laus Apostolo ejus Mohammedi!