circuncidi par otegni la so virtùt.1797
Chistu post sigùr1757 e di chel gjoldi dut plen,
Chista mprimurida zentalòr jòt ben
chèl che par dut l univèrs si scuaderna,1819
chèl che lì a la so sinistra1800 al stà,
chèl che di dut stu marveà al era caua.
chèl ca la domanda, maè pur veretàt
chel altri1824 chai prins doj ghi feva da ters.
Chej doj sintàs lasù pì contèns tjòdis
chej che crodùt ghi vèvin aun Crist futùr;
chej chèrin da un Crist zà vegnùt stàs ispiràs.
chel savej la me mins a veva sospendùt.
chel me aspièt in ic al era rifletùt.
chel lasala par jodi altri aspièt
chel deèrt el martìr sempri da sant
chè1779 a è che vierzùda la veva prin di dut.
chè tu i ti sòs1809 che lumana natura
che spes prin dal domandaghi si la jòt cori.
che se un ben volìnt un a te nol và a ricori,
che sbasada ti ti sòs pa la me salùt
che purificàs a sòn stàs dùcjus scju spìris
che par cuàntis che fin lìn davèva jodùdis
che par chèl il preà e pur amòu mia mandàt,
che pal so fàl Miserere mei al veva dìt chèl,
che pa lantica fama nisùn dic si sàsia,
che ogni dì da lEnìs a si cujèrzin,
che nencja la nèif fin là no ghi riva.
che na còtulal fà secònt la stofa cal à vùt;1806
che luj par jodi pront ti tegnaràsl sguàrt
chè la me vista, doventànt pì pura
che jodi ti podaràs la regina1771
che jò i vuardàs in sù1816, ma a è pur vera
che jò belzà i fevi sè cal voleva;
che ingropàt ti tèn didèis fìnis.
che i vincjasìnc sècuj da che imprea
che i doj òrdins sàcris a divìdin.
che dopol sun fuàrt ti restal sintimìnt
che di pì fà nisùn volej al àusa,1793
che di lòu'l me dii al somèa doma un sun.
che di cussì fà ti vèvis la potentàt.
che da la fede tant l un che l altri aspièt
che djòditi di nòuf ti mi dès li gràsis,
che cun un colp di lancja e claus si vevotegnùt,
che cun so fì balànt sempri ti la jòdis,1759
che cul so sanc Crist fàt al veva spoa;
che cul so calòun ta la pas eterna
che cuj ràis etèrnos ni tegneva luminàs.
Che circolasiòn che cussì concepida
che chistu regn dut sùdit a à e devòt.
chè che d'jodi cussì tant biela ai so piè si gòt,
che bòis genitòus, di fede sempri plens.
che biàvula dal cjantòu a era1780, comchi savìn,
che almancu na luìgna da la to gloria
chòdiu a mostràvin zà prin da la nàsita.1795
chjodìn chìn ta stu mpèro just di Diu stes.
chaltri vuj clars di rivà làn alt a pòsin.
chal me preà a si unìsin li mans!1814
ch'a bocja vierta lasàt a veva Netùn lombrena dArgu.1821
Caritàt mostrànt, dùcjus, lontàns e visìns
cargasi al veva volùt da la nustra salma.
ca vistìvin buni asiòns comornamìns.
ca someàs, cun vuli ridìnt mi veva vuardàt,
ca otegnèvin svintulànt il so flanc.
ca jù vuardan ta stu post1758 nustrimborascjàt!
Bernart, che ben jodùt al veva i vuj mès
balansàt e plen al tegnarà stu gjardìn.1788
Alsàt i vevi i vuj; e comdi matìna
Alòr, secònt la so cjavieladùra,
Alòr il me deideri l era di nòuf zùt
alòr i vuj sos, ma ca no vegni pensàt
al veval puòr Fetòn, pì a sinflàma
al veva tacàt, gòdilu no ti podaràs, jòt,
al veva li clafs di stu flòu ncoronàt.
al pì ruvìnt dal me deideri ieri rivàt.
al èl parlà nustri, che a cussì tant nol pòs,
al dìs prin di vignì dal tetà lasàt fòu.
al deideri al corispùnt l acuìst.1791
Adès vuarda ben il prejòdi divìn;
Adès dut sidìn ti stàs paj to dùbis;
adès chen ta sta viva lus lu miravi
a vera vita a no è sine caua
a sòn stàs metùsn ta scjalìns diferèns
a sòn di sta roa cuai do radìs:
a mòvi làlis tos, crodìnt di zìn sù
a la me Beàda par cognòsi ròbis
a leterna lus a colp sindresàvin
a jodi al vèn la Veronica1769 nustra
a ghi ufrìvin la pas e il ardòu
a fàl bon mestri a si vev' alòr metùt,
a eìst comca eìst cussì che just e ben
a èria pròpit cussì la mua vustra?;
a destra ti ghjòs l antìc pari sintàt
A che lus tant tacàs a si doventa
Signòu me Geù Crist, Diu vero e bon,
parsche luj al è chèl cha Maria la palma
O pari sant, che comun siòr un puòr
O madona me, font di sperà pura,
Mari Vèrgin, fia dal to fì divìn,
La plàja che Maria risanàt1778 a veva e onzùt,
Fì da la gràsia, chistu èsi gjocònt,
ndà che gust al lasa ntànt cal lavora,1754
N ta stu gjoldi mplombàt di cansòns dòlsis
l oràcul da la Sibìlal sparpajava'l sen.1818
FOOTNOTES
915 (return)
[ Par vej sfidàt Apòl a sunà il flàut e pierdùt la sfida al era stàt spelàt, coma un cunìn. (Tal originàl, natura = vagina.)]
916 (return)
[ L oràr. Dante a ghi tegneva un mont di otègni la laurea di poetà.]
917 (return)
[ Li fuèis dal oràr.]
918 (return)
[ E sti vòis a sòn sempri pì bàsis di chès dal poeta o dal imperatòu.]
919 (return)
[ Dafne, tramutada in oràr, a era fia dal flun Penèo. Duncja, il ramusèl al è di oràr.]
920 (return)
[ Cir = la pica dal Parnàs, ca ghi era sacra a Apòl.]
921 (return)
[ Vièrs il soreli.]
922 (return)
[ Il paradìs terestri.]
923 (return)
[ Glauc, seguìnt l eempli dai pes che dopo vej mangjàt na erba speciàl a si èrin rinvigorìs, al veva sercjàt pur luj sta erba, doventànt un diu dal mar.]
924 (return)
[ Doma Diu al sà se Dante al è stàt partàt sùn tal cjèl in cuàrp e ànima o doma in spìrit, ca ghiera apena stàt purificàt.]
925 (return)
[ La saèta a scjàmpa fòu da la sfera dal fòuc; mentri che Dante, purificàt coma cal è, al è cal torna pròpit là.]
926 (return)
[ Dante a si maravèa cal stà zìnt pìn alt sinò laria e il fòuc.]
927 (return)
[ Duti li creatùris a ghi stàn visìnis a Diu (il so prinsìpit) cuj pì cuj mancu secònt li so condisiòns: prima i ànzui, dopo i òmis, etc.]
928 (return)
[ Stistìnt al è la fuarsa che vuèj i clamarèsin ecològica tal sens che dut a unìs in ta na manièra on ta naltra.]
929 (return)
[ Stu istìnt al controla dut tal montbèstis, òmis e ànzui.]
930 (return)
[ Il Empireo.]
931 (return)
[ Il Prin Mobil.]
932 (return)
[ La fuarsa istintìva tratada taj ùltins vers a cjoj chì la forma di un arco cul tiru cal và a finìla in ta un post deideràt.]
933 (return)
[ Pur cognosìnt la strada cal varès il percòrs, il omp da li vòltis al sièls la via sbaliàda, esìnt dotàt da la libertàt di sièlzi.]
934 (return)
[ Il prin impùls al sarès linclinasiòn istintìva pal omp di dirìisi viers il bon e il justvièrs Diu. Ma pa la strada stu impùls al vèn deviàt da cualsìasi altra sorta di plaej ca lu tèn lontàn da la so destinasiòn natural. (Teorìis modèrnisla Freudiana in particulàra diarèsin che il contrari a si visinarès pì a la realtàt da li ròbis, almancu par cuant ca riguarda l ompda la fèmina i no mi riscj di dìilu.)]
935 (return)
[ Sta analogìa a somearès contradii che la tendensa naturàl dal omp a è di zìn sù. A sarès pì fàsil pensà che l omp al è coma il rivulùt, cal tìnt a zì in bas e basta.]
936 (return)
[ Ta sti primi rìghis Dante a ghi consilièa a chej ca no sòn preparàs a seguì il so alt argumìnt di restà indavòu.]
937 (return)
[ Chì in ta la cjera.]
938 (return)
[ Il mar, paj romàns = salum = il mar vièrt e grant. (Espresiòn latìna ca ghi zova a Dante coma ca mi zova a mi.)]
939 (return)
[ Chej ca seguiràn Dante a restaràn pì maraveàs di se ca jodaràn e scoltaràn, che i Argonàutas cuant che, avìnt scjavasàt il mar zìnt in sercja dal vel di òru a vèvin jodùt Gjason cambiàt in bifòlc.]
940 (return)
[ I comentatòus a ni recuàrdin che il firmamìnt (il cjèl la sù) al cor, ta la so rotasiòn, a [Footnote 8400]0 mìis al secònt. Encja se chista velocitàt a è justa, il nustri vuli a no si rìnt sensaltri cont di chista granda velocitàt. Pal vuli nustri, il cjèl la sù al pàr di èsi fer. Cussì chè chì jò i resti un puc perplès di sè che Dante al intìnt dii.]
941 (return)
[ Beatrìs.]
942 (return)
[ Ca sarès la brilantèsa da la prima stela o luna.]
943 (return)
[ Eterna margarita = diamànt incorutìbil (coma che na volta a si pensava ca fòsin la luna e li stèlis.)]
944 (return)
[ Laga a resta inalterada dopo la penetrasiòn dal raj.]
945 (return)
[ Geù.]
946 (return)
[ Coma chi acetàn i elemìns fondamentaj da la matematica.]
947 (return)
[ Dante al veva condividùt chista opiniòn di Averroe. (Vandelli)]
948 (return)
[ La limpidesa dal raonà di Beatrìs a cunfundarà li idèis di Dante.]
949 (return)
[ Li stèlis dal firmamìnt (lotava sfera) a mòstrin divièrsis configurasiòns (mùis) dipendìnt da la so cuantitàt (= costitusiòn fiica o materiàl) o cualitàt (= costitusiòn formal o sostansiàl).]
950 (return)
[ Chèl da la densitàt, za minsonàt taj vers [Footnote 58]- [Footnote 60].]
951 (return)
[ Il rar miscjàt cul dens.]
952 (return)
[ La analogìa a è chè di un spièli: un raj al pasa fral veri ma al vèn rifletùt dal plomp ca ghi stà davòu.]
953 (return)
[ E chistu secont te al spiegarès li màcis scùris da la luna.]
954 (return)
[ Idèis scolàstichis o Aristotèlichis.]
955 (return)
[ E cussì Beatrìs a dimostracu la so maniera medievàl di raonàche il pensà di Dante, su li màcis da la luna, al èra sbaliàt. E in ta li rìghis ca seguìsin a darà la vera raòn di sti màcis.]
956 (return)
[ LEmpireo.]
957 (return)
[ Il Prin Mobil, o il nonu cjèl.]
958 (return)
[ Il nùmar 8; il cjèl da li stèlis fìsis.]
959 (return)
[ I altri cjejdal siètim in jùa ùin li esènsis ca ghi vègnin jù dal cjèl otàf coma simìnsis (càuis) paj so fins.]
960 (return)
[ Dante al vòu savej la caua da li màcis lunàris.]
961 (return)
[ Cjèl.]
962 (return)
[ Li inteligènsis angèlichis.]
963 (return)
[ Il firmamìnt (o cjèl da li stèlis fìsis).]
964 (return)
[ Ca ghi dà forma e ca lu fà movi.]
965 (return)
[ Ca sarèsin li stèlis, consideràdis incorutìbilis.]
966 (return)
[ Linteligènsa che dut a mòuf.]
967 (return)
[ Beatrìs, ca lu veva fàt namorà da frut.]
968 (return)
[ Da li màcis da la luna e da la mecanica dal univèrs.]
969 (return)
[ Provànt la so tei e disprovànt chè di Dante.]
970 (return)
[ Coreùt da la so falsa idea su li màcis da la luna e cunvìnt da la veretàt di sè ca ghi dìs Beatrìs.]
971 (return)
[ Al contrari di Narcìs, Dante al cròt che li imàginis vèris di sè cal jòt a sèdin fàlsis.]
972 (return)
[ Forsi a vèvin fàt voto di no èsi trìstis cul so canarìn o cul so gjat, sensa stàighi fedèlis a stu voto fin in ùltin.]
973 (return)
[ La so osesiòn di otègni na certa roba.]
974 (return)
[ La caritàt di Diu, ca no ghi sièra maj la puarta a nisùn e ca vòu che la so zent (i ànzui e i beàs) a sedi coma luj.]
975 (return)
[ La sfera da la luna.]
976 (return)
[ Pì visìn da la preensa di Diu.]
977 (return)
[ Divièrsis interpretasiòns a sòn pusìbilis: a ardeva cul fòuc dal prin amòu; a ardeva cul amòu di Diu; etc. (Parsè no dùtis insièmit, sensa esclùdini una?)]
978 (return)
[ Il voto ca nol era encjamò stàt partàt a la so fin da Picarda.]
979 (return)
[ Santa Clara di Asii.]
980 (return)
[ Crist.]
981 (return)
[ L àbit dal òrdin di Santa Clara.]
982 (return)
[ Chista Costansa, na zòvina di buna famèa, a si veva fata mùnia dopo vej spoàt Rico VI. La legenda a conta, secònt i comentatòus, che in sèguit a era stada cjolta dal convènt dal Arcivèscul di Palermo.]
983 (return)
[ Da Rico VI a veva generàt Federico II, ùltin imperatòu da la cjaa di Svevia. Il imperatòu al è chì clamàt vint parsè che un imperatòu al fà sè cal à da fà e dopo al sparìs a colp.]
984 (return)
[ Dante a si baa su un concèt di Tomàs Acuina. Su chistu punt a sòn dacòrdu encja i eistensialìscj cu la so idea dal angst ca ni culpìs cuant chi sìn di front a na sièlta da fà. Chistu dilema al fà restà perplès pur li bèstis, coma il me cjan che cuant cal vèn clamàt da me e da la me fèmina al stes timp, par un momènt a nol sà sè fa. A si volta par chì e a si volta par là. A la fin al decìt di zì là di ic. Ta stu cau, però, un puc di pregjudisi al è: ic a è pì bièla di me e a ghi dà pì biscòs di me. Jò i risolvarès stu problema eistensialista cul zì mini maini mo a lamericana.]
985 (return)
[ Cèrvis.]
986 (return)
[ Il profeta Danièl al veva interpretàt un sun di Nabucodònoor che i so consilièrs a no èrin stàs bòis d induvinà, e par chèl condanàs a muàrt.]
987 (return)
[ Secònt Platòn, li nustri ànimis a eistèvin belzà in ta li stèlis prima di ocupà i nustri cuàrps. Dopo la nustra muàrt a tòrnin la sù.]
988 (return)
[ Chè di Platòn, caè contrària ai insegnamìns catòlics.]
989 (return)
[ Spìris coma chej di Picarda che Dante al jòt in ta la sfera da la luna aan in realtàt residènsa in tal Empireo, insièmit cun ducju i altri beàs, da Moè a Maria.]
990 (return)
[ Il sen al sarès, coma ca si capìs dal contèst, un segnàl o indicasiòn di sè ca è mancu celestiàl dal Empireoun segnàl che encja un coma Dante (ca nol à la capacitàt di comprensiòn di un beàt coma Beatrìs) al pòsi rivà a capì. Il punt pì bas dal cjèl, dopodùt, a si visìna al punt pì alt dal mont sensìbil, comprensìbil encja par un cal è mortàl.]
991 (return)
[ Chel dal Platòn.]
992 (return)
[ Alòra, secònt Timeo, li ànimis a si distàchin da li stèlis cuant ca vàn a informà i cuàrps da la zent al momènt da la so nàsita.]
993 (return)
[ Li stèlis dal firmamìnt.]
994 (return)
[ Se Platòn al intìnt dii che li stèlis aan influensa su la zent, alòra li so idèis a no sòn dùtis da scartà.]
995 (return)
[ Par no rìnditi erètic pensànt a la raòn pa la cual un al à raòn da patì par no vej completàt un voto par caua di violensa esterna coma cal è stàt il cau.]
996 (return)
[ Li flàmis di un fòuc a pàrin via a zì in alt, encja sa si prova a controlàlis. Cussì un cal vòu reìstighi a na violènsa personàl, al para via a reìsti, nompuarta sè ca zarà a susedi.]
997 (return)
[ San Lurìns al era stàt bastonàt e dopo metùt a bruà in ta la grilia par vej rifiutàt di dà sù il teoru da la Gliia a li autoritàs romànis. Secònt la legenda (Vandelli) na volta ben bruàt ta la schena al veva insistìt di vignì voltàt par che altra banda par vignì rustìt par dut compàj. La me volontàt, encja sa èben si sàfuarta coma l asàl, a si visinarès amondi puc a che di SaLurìns!]
998 (return)
[ Na volta liberàdis da la violensa ca li veva cjòltis dal monasteri a varèsin podùt tornà, se pròpit a varèsin volùt. A pensàjghila ben, la Providensa a à da li bièli pretèis! Par compuartàsi coma SaLurìns o Sevula a biugna vej dal sorumàn. Purtròp la stragranda magjoransa di nuàltris puòrs mortaj, di che sorta di volontàt lì in davìn amondi pucja. Se par zì in paradìs a tòcja fa coma Sa Lurìns, jò di sigùr i zaràj a finila al màsimo tal inìsi da purgatori, e forsi nencja lì. Jò a la Providènsa i ghi sugerìs di capì li nustri debulèsis un puc di pì.A varès da baasi di pì su li intensiòns di un indivìduo che su la so capacitàt di fa ròbis dal altri mont. Jò, par eempli, sa vèsin da minacjàmi di torturadiìn di cjòjmi il vin a lora di senajò ai me torturatòus i ghi diarès dut sè ca vorèsin savej parsè che jòi no soj bon di sopuartà nisùn tipo di dolòu, èncja si vorès reisti, fà l eròu, fà il martir. Ma jò i no sarès bon; al màsimo i mi rasegnarès a bevi di dut, encja un vinùt di cjaa ca nol è tant bon. E cussì i no doventarès maj protagonista legendari di nisùn libri e di nisùn cinee nencja, purtròp, se cussì a tòcja èsi, i zaraj maj a finila in paradìs.]
]
999 (return)
[ Se il volej al permèt il mal a lu fà doma par evità un mal encjamò peu.]
1000 (return)
[ Chistaltri al sarès il volej relatìf, che, al contrari dal volej asolùt, al permèt un mal a cundisiòn che stu mal al vedi il podej di fa evità un mal pì grant.]
1001 (return)
[ L intelèt umàn a si unìs a la veretàt divina.]
1002 (return)
[ I vuj di Dante a no rìvin a vuardà a lunc il splendòu di Beatrìs.]
1003 (return)
[ Se un al vèn atràt daj bens dal mont a è parsè che chìscjus a ritègnin un puc dal luòu dal ben eterno.]
1004 (return)
[ Cu la stesa lìbera volontàt, o sièlta. Na sutilesa: da stu argumìnt a somèa che il Signòu a ni dedi la libertàt di sièlzi, cussì che nuàltris i podìn sièlzi di fà dal ben o di fà dal mal, di stà cul Signòu o cul Diàu. Di conseguensa, si sielzìn di fà dal ben i vegnìn premiàs; o i vegnìn punìs si no sielzìn il ben. Ma chistu al ecuivàl al dii chistu: Jò i vi daj la libertàt di fà sè chi volèis, basta chi fèdis sè chi vuèj jò, si no
.Ah, scju mistèris da la santa fedea sòn pròpit durs da capì.]
1005 (return)
[ Dal voto.]
1006 (return)
[ La materia dal votopar eempli il voto di sieràsi ta un monasteri a preà.]
1007 (return)
[ La promesa di mantegni il voto.]
1008 (return)
[ Sensa laprovasiòn dal confesòu. (Cfr. Purg. IX, [Footnote 117].)]
1009 (return)
[ Il scambiu a si pòs falu doma cu na materia di valòu superiòu a chè di prima. Par eempli, se al inìsi iai fàt il voto di bevi doma doj gos di vin invènsi di tre, cal è zà un grant sacrifìsi, i sielzaràj, coma nova materia di bevini doma un in dì da adès in davànt e fin al cumplimìnt dal votoun sacrifìsi cussì maestòus cal fa vignì i grìsui doma a pensàighi!]
1010 (return)
[ Tal al sarès, secont Vandelli, il voto da la cjastitàt di na munia. (A mi tocja amèti che il voto da la cjastitàt al è di cualchi scjalìn superiòu al voto di godi un got di vin in mancu.)]
1011 (return)
[ Jefta, il gjudice israelita cal veva prometùt, in voto a Diu, che sal vès vinsùt la lota cuntra i Amonìs, al varès sacrificàt la prima persona ca ghi fòs vignuda incuntra da la so cjasa. Sta prima persona a era stada purtrop so fìa. In tal Hamlet (II.ii), Hamlet al tormenta il puòr Polonius cun referènsis a stu gjudice ebreo. Polonius al è cunvìnt che Hamlet al è un puc ziràt di cjaf. La realtàt, però, a è che Hamlet zà a siè necuàrt che la fia di Polonius, che puareta di Ophelia, a ghi stà di miès chì!]
1012 (return)
[ Agamenòn, il gran duce daj Grecs, al veva fat il voto di sacrificà la so bièla fia Ifgenia se i dèos a ghi dèvin bon timp cuant ca si aviàva vièrs Troja cu li so nàfs,]
1013 (return)
[ Al contrari da li piòris ca vàn di chì e di là sensa savej parsè, il Ebrèo a si cumpuarta secònt règulis fisis. (Da li vòltis encja masa, coma dimostràt dal eempli di Jefta.)]
1014 (return)
[ La mari a sarès la Gliia.]
1015 (return)
[ Vièrs lEmpireo.]
1016 (return)
[ Chèl di Mercurio.]
1017 (return)
[ Dante. Secont i comentatòus: Dante al aumentarà il spìrit di caritàt di chiscju beàs cul dàighi locasiòn di rispùndighi a li so domàndis.]
1018 (return)
[ Prin di lasà la vita di stu mont. (Militia est vita hominis super terram, coma ca ni recuarda Vandelli da un tocùt di Gjobe (vii.1)). Dal momènt che la vita nustra a è joduda da stu spìrit coma un continuo lotà, a nol à tant tuàrt. A pensàighila ben, però, la vita sensa milisia a no sarès tant da preferì.]
1019 (return)
[ La sfera a sarès Mercurio, iluminàt dal soreli. Il spìrit al è chèl di Gjustiniàn.]
1020 (return)
[ Il cjànt sest al parlarà dal Impero, coma che il cjànt sest dal Purgatori al à parlàt da lItalia e il cjànt sest dal Infièr al à parlàt di Firense.]
1021 (return)
[ Enea, cal era vegnùt a Roma (e spoàt Lavinia) dal oriènt. La capitàl dalimpero a era stada trasferida a Bizansiu da Costantìn un duìnta àis prima di Gjustiniàn.]
1022 (return)
[ Cun Enea cuant ca si veva aviàt vièrs lItalia.]
1023 (return)
[ Gjustiniàn, imperatòu romàn un par di sècuj dopo Costantìn, al è laudàt da Dante pì di dut par vej riordinàt li lègis.]
1024 (return)
[ Chistu al sugerìs che, coma cal dis Vandelli, Gjustiniàn al veva in tal pasàt crodùt a la dutrina dal erètic Eutico, secònt il cual Crist al veva doma na natura, chè divina.]
1025 (return)
[ Una contradisiòn a si otèn cuant che una propoisiòn vera a vèn contraponùda a una propoisiòn falsa, coma la storiuta di Diu: al ee bon di fà una pièra cussì peanta da no èsi bon da alsala?]
1026 (return)
[ Chèl dal riordinamìnt da li lègis.]
1027 (return)
[ Belizàr al veva otegnùt vitòris, coma chè cuntra i Gos.]
1028 (return)
[ Il còmpit za minsonàt.]
1029 (return)
[ Par.5. [Footnote 128].]
1030 (return)
[ Il sen da lacuila, sìmbul dal impero.]
1031 (return)
[ I Ghibelìns, i prins; i Guelfs, i secòns.]
1032 (return)
[ I tre Oràsios e i tre Curiàsios.]
1033 (return)
[ Dante al sà, secont Gjustiniàn, sè ca è susedùt ta chel intervàl da la storia dal rapimìnt da li Sabinis a la muàrt di Lucrèsia (q.v. i comentatòus), durànt il cual i re di Roma a vèvin concuistàt i pòpui ca ghi stèvin in zìru.]
1034 (return)
[ Il sen romànlàcuila.]
1035 (return)
[ Comùns tal sens di comunitàs o repùblichis. Pir e Bren a èrin doj aversàris di Roma.]
1036 (return)
[ Cuìns (Quinzio Cincinnato) al era cussì clamàt par via daj so cjavielàs risòs.]
1037 (return)
[ A Firense. Amàr, parsè che chì i Romàns a vèvin, coma ca sugerìsin i comentatòus, pierdùt un eèrcit.]
1038 (return)
[ Stu timp al sarès il timp di Crist.]
1039 (return)
[ Scju fluns a delìmitin i teritòris concuistàs da Sèar in ta la Gàlia antica.]
1040 (return)
[ Sèar al veva scunfìt Pompèo a Farsalia. Pompèo al èera stàt dopo sasinàt in Egjt, indà cal era scjampàt.]
1041 (return)
[ Dopo vej scunfìt Pompeo, Sèzar al vexa viitàt la zona di Troja.]
1042 (return)
[ Sèar a ghi veva cjòlt il podej a Tolomeo e dàt a so sòu, Cleopatra.]
1043 (return)
[ Scunfìt Juba, re da la Mauritania, Sèar al era zut in Spagna a fà fòu i fìis di Pompeo.]
1044 (return)
[ Dal dominio romàn.]
1045 (return)
[ Zan=Janus=Ians. (Da lì al deriva il nustri Zenàr.) Al pierdeva il so silènsiu doma cuant cal vegneva vierzùt, in ocaiòn di na guera.]
1046 (return)
[ L Imperatòu Tiberio.]
1047 (return)
[ Tiberio.]
1048 (return)
[ Lira di Diuplacada cu la soferènsa e muàrt di Gesù pa la colpa di Adàm.]
1049 (return)
[ La distrusiòn di Gjerualèm a era susedùda coma na sorta di vendeta, o retribusiòn, viers i ebrèos par vej cauàt la muàrt di Crist.]
1050 (return)
[ Carlo II, re di Napoli.]
1051 (return)
[ I Guelfs, alieàs cu la cjaa real fransèa, a si contrapònin a lacuila, sìmbul dal Impero, cul cual a sòn schieràs i Ghibelìns. (Chej osteàs di Fransèisencjan ta chej dìs là a volèvin vej la so; pròpit coma tal dì di vuèj, cuant ca si opònin al volej dal Impero mericàn!)]
1052 (return)
[ Scju chì aan fàt dal ben, encja sel ben a lu vèvin fàt sperànt di otegni fama in tal mont.]
1053 (return)
[ Ta li sfèris celèstis.]
1054 (return)
[ Mercurio, cal è rapreentàt coma un brilànt.]
1055 (return)
[ Secònt i comentatòus, stu Romeo al veva fàt tanti buni òperis che in ùltin a no èrin stàdis gradìdis.]
1056 (return)
[ Chej ca vèvin puc aprèsàt lòpera di Romeo a ghi vèvin guadagnàt puc; e lòu stes a vèvin sufrìt sot il dominio daj Angjoìns.]
1057 (return)
[ Raimont Berighier.]
1058 (return)
[ Sot la aministrasiòn di Romeo, il patrimòni di Raimont al era cresùt dal dòdis par dèis.]
1059 (return)
[ Li àrmis e li lègis daj imperatòus.]
1060 (return)
[ Di front di Beatrìs, Dante a si sinteva coma un frutùt davànt da la so maestra, dut imbacuchìt; pròpit coma un mona.]
1061 (return)
[ Adàm. (E cuj sàja parsè alòra che i pitòus di na volta a lu pituravin cul bugnìgul!)]
1062 (return)
[ Tal paganèin cal à carateriàt lepoca pre-Cristiana.]
1063 (return)
[ A Geù, o a che part di Geù ca è umana.]
1064 (return)
[ Il Verbo stes, che incjarnàt al era cu la natura umana.]
1065 (return)
[ Cu la redensiòn.]
1066 (return)
[ Coma cal sugerìs Vandelli, chistu magistràt al pòl èsi o Diu o l imperatòu. Taun cau on tal altri, però, i Ebrèos a vègnin punìs par vej punìt Geù.]
1067 (return)
[ Dante al vorès ca ghi vegnès risòlt il problema da la redensiòn: a nol vèvia, chel puòr diàu di Diu, altri manièris di redìmi l omp (e pur encja la fèmina)?]
1068 (return)
[ Beatrìs a si riferìs, i pensi, a sè che Dante al stà pensànt.]
1069 (return)
[ Chistu mòut di otègni la redensiòncul sacrifìsi di Crist.]
1070 (return)
[ Li ròbis ca vègnin creàdis da la bontàt divina a dùrin par sempri.]
1071 (return)
[ Sè ca vèn creàt pròpit, e in mòut dirèt, da la Bontàt Divina.]
1072 (return)
[ Chistu a mi pàr cal è un concèt Tomìstic, e a si riferìs a sè ca susèit, o a un creàt, in sèguit a la prima caua, ca sarès Diu stes cun dut sè ca ghi è coevàl.]
1073 (return)
[ Coma limortalitàt, la libertàt, la someànsa a Diu. (Vandelli)]
1074 (return)
[ O da la gjustìsia o da la miericordia divina.]
1075 (return)
[ Diu al varès podùt sièlzi di perdonàighi il pecjàt al omp; invènsi al à sielzùt di sacrificasi luj stes. Cuala sielta a ee stada pì generoa?]
1076 (return)
[ Dante al è curious di savej parsè che sti ròbis a no dùrin in eterno.]
1077 (return)
[ A risèvin la so forma distinta da chèl che Diu al à luj stes creàt.]
1078 (return)
[ A bèstis e plàntis a ghi vèn dàt da li stèlis vita individuàl da la so potensialitàt.]
1079 (return)
[ Perìcul di danasiòn par via daj so pensèis pagàns.]
1080 (return)
[ Vènere. Ciprina parsè che nasùda a Cipro.]
1081 (return)
[ Il paganèin.]
1082 (return)
[ Cùpid al veva cauàt linamoramìnt di Didòn par Enea.]
1083 (return)
[ Vènere.]
1084 (return)
[ Il so muvimìnt luminòus al variava a seconda da la so capacitàt individuàl di jodi Diu stes.]
1085 (return)
[ Svelt, dal latìn.]
1086 (return)
[ Un daj òrdins daj ànzui.]
1087 (return)
[ Riga ca taca na cansòn tal Convivio di Dante.]
1088 (return)
[ Carlo Marcjèl, fì di Carlo II dAngjù, muàrt prima di doventà Siòr da la Provènce e di Napoli. (Vandelli)]
1089 (return)
[ Carlo al dovènta pì encjamò contènt tal ricognosi da la vòus Dante, cal veva cognosùt a Firense.]
1090 (return)
[ Sal vès vivùt pì al lunc a no si varèsin vùs chej maj ca èrin capitàs dopo la so muàrt e che luj al varès podùt evità.]
1091 (return)
[ Carlo a ghi varès mostràt il so amòu in mòut concrèt.]
1092 (return)
[ A si trata chì di che part da la Provence ca sarès doventada di Carlo il Marcjèl, coma il regnu di Napoli, dopo la muàrt di so pari, Carlo II.]
1093 (return)
[ Che part da lItalia ca sarès stada il regnu di Napoli e ca cunfinava cuj Stas da la Gliia.]
1094 (return)
[ Euro = vint cal vèn dal S-E.]
1095 (return)
[ Sòlfar.]
1096 (return)
[ Par via di me.]
1097 (return)
[ Par parafraà: i so fiòj a èrin disendèns di nonu Carlo I dAngju e Ridolf dAsburgo, me misièr.]
1098 (return)
[ Ca mòrin i fransèis! a sigàvin i siciliàns, ca no ghi volèvin tant ben ai governàns fransèiscoma che in sèguit a no ghian volùt tant ben nencja a altri governàns.]
1099 (return)
[ I comentatòus a no sòn dùcjus dacordu sul significàt di sti rìghis.]
1100 (return)
[ Stu Berto, fradi di Carlo, al varès biugna di vej intòr zent onesta, di governàns ca no si profìtin dal so ufisi par fasi siòrs.]
1101 (return)
[ Diu stes.]
1102 (return)
[ Seguìnt il pensej scolàstic: sè ca è necesari a nol pòl no èsi necesari. A nol zùja miga ai dàdos, Diu? (A nol vèvia dit chistu, Einstein?)]
1103 (return)
[ Tal sens di civis, citadìn.]
1104 (return)
[ Li sfèris celèstis a làsin il so stamp in taj indivìduos, ma a no distìnguin tra cjaa e cjaa o generasiòn e generasiòn.]
1105 (return)
[ Diu.]
1106 (return)
[ Chistànima luìnt, che ncjamo i no cognosevi, a sia metùt a parlà, coma un ca si sìnt ben diìnt ròbis bièlis.]
1107 (return)
[ Il tiràn Eelìn III da Romàn, cal veva devastàt la cjera treviana.]
1108 (return)
[ Vènere.]
1109 (return)
[ Folc da Marsilia.]
1110 (return)
[ In cuant a li mièriis che la nustra zent di cà dal Tilimìnt a à sufrìt in tal zìru daj sècuj, Dante al à sensaltri raòn; man ta la cuestiòn dal pintimìnt i cròt che Dante a si sbalièj: a no soni li nustri bàndis, dopodùt, plènis di zent ca no ghi interèsa nuja da li ròbis materiàlis, e ca si dedica doma a la vita interiòu e spirituàl?]
1111 (return)
[ A Trevìs, Risard dal Camìn, doventàt tiràn, al era pront da vignì butàt jù. (A par di jodi il crolà da la statua dal puòr Sadàm.)]
1112 (return)
[ Malta = preòn riservada paj ecleiastics. Il vescul di Feltro al era stàt lì imprionàt pal so àt di tradimìnt cal veva cauàt la muàrt di divièrs di lòu.]
1113 (return)
[ Dante al è bravùt in tal ingusà la so lama ironica cuant cal vòu!]
1114 (return)
[ Schiera di ànzui, sùbit sot daj Serafìns ei Cherubìns.]
1115 (return)
[ Laltra ànima che pur a splendeva.]
1116 (return)
[ Gjojèl di na zona da lAia ca si clama Balascàn. (Robuschi)]
1117 (return)
[ Tal infièr.]