Davòu daj to vuj tèn ben fisada la mint

e fà che chej a spièlin la figura

che’n ta chistu spieli1481 ti zaràs jodìnt.”

S’un’l savès ch’jò’i mi stevi godìnt na vura

dut il me contemplà di chel aspièt beàt,

cuant che d’jodi altri mi eri dàt cura,

al capirès benòn cuant ch’i eri grat

di ubidighi a la me biela scorta,

balansànt chistu cul splendòu zà contemplàt.

In ta chel cristàl che il nòn al parta—

zìnt atòr dal mont—dal so duce, tant bon

che sot di luj a era ogni malìsia muarta,1482

dut d’oru che tant’a brilava e benòn

jodùt i vevi na scjala ca zeva in sù

fin che’i me vuj pì no la jodèvin benòn.

par scju scjalìns i vevi pur jodùt vignì jù

tancju di chej lušòus ch’ogni lus dal cjèl

a pareva ca si difondès ca jù.

E com’che par natura al fà ogn’usièl,

ducju ’nsièmit, bunoruta, i crovàs

par scjaldasi ducju’a fàn’l so saltusèl;

e dopo a’n d’è di chej ca vàn a spas,

àltris a si zìrin ma fìs lì a rèstin,

e àltris atòr a vàn di lì ch’èrin pojàs;

pròpit cussì mi pareva ca fèsin

l’ànimis che chì a lušèvin insièmit

cuant che’n tal stes scjalìn si visinàvin.

E chè che pì visìn i’jodevi, e pulìt,

tant clar’si veva fàt, ch’jò mi diševi pensànt:

“Ben jò’i jòt il ben ch’i ti mi tèns sclarìt.”

Ma chè1483 che da chè jò’i spetavi’l coma e’l cuant

dal diši e dal taši, a taševa; e alòr

jò, cuntra’l me volej, sidìn i eri stàt dut cuant.

Alora ic, che ben jodùt a veva’l me puòr

taši tal jodi di chèl che dut1484 al jòt,

dìt mi veva: “Dìs pur di sè ch’i t’jòs atòr.”

“Il me mèrit,” i vevi alòr tacàt di bot,

“grant nol è asaj par vej da te1485 risposta;

ma par chè1486 che’l me grant dešideri a jòt,

dìšmi, beàda vita, che in ta chista

alegrìa i ti ti tèns platada,

sè che tant dongja di me a ti parta;

e dìšmi parsè ca tàs’n ta sta roda

—chè che’n ta àltris1487 a par èsi goduda—

che sinfonìa celestiàl e ’nmielada.”

“La muša e’l sinti mortàl ti’as, ben vuarda,”

rispundùt mi veva; “par chèl chì no si cjanta,

com’che a ridi Beatrìs no ti l’às joduda.1488

I soj paj scjalìns da la scjala santa

vegnuda tant in jù dom’par fati fiesta

cul d욒ti e cu la lus ch’ognùn chì a'n d’à tanta;

e’a no’è pal pì grant amòu ch’i ti faj fiesta;

ch’altritànt amòu o pì chì sù ti jòdis,

com’che dut stu sflameà ti manifesta.

Ma l’alta caritàt, ca ni fà sèrvis

di chel alt consej che’l mont al governa,

uchì a ni sièls, com’che tu ti osèrvis.”

“Jò’i jòt ben,” i vevi dìt, sfavìl di lus plena,

com’che uchì al basta’l vustri benvolej

par seguì la providensa eterna;

ma chistu al è chèl ch’i vorès tant savej—

pars’che predestinada tu, besola,

chì a èsi ti sòs, fra tancju spirs biej.”

No’eri nencja’n ta l’ùltima peràula,

che’n tal so miès a si veva sta lus centrada,

atòr di sè piruetànt com’na trotula;

cussì mi veva ’lòr dìt chist’ànima beàda:

“La lus divìna che su di me si punta

penetrànt’n ta chè ca mi tèn ’nglusada,

che cul me jodi a si tèn ben streta,

cun me su di me a si alsa, ch’jò’i jòt

la pì alt’esènsa da’ndà ca’è cjolta.1489

Èco duncja l’alegresa che’n me a s’jòt;

pars’che cuant ch’al me jodi a’è clara

cussì’l me luši’l lus coma’l luši ch’jò’i jòt.1490

Ma che alma dal cjèl che pì a vèn clara,

chel serafìn che’n Diu’l vuli pì’l tèn fisàt,

al to domandà nol pòl dà risposta clara;

par via che’n tal abìs al è tant sprofondàt

dal eterno decrèt chèl che savej ti vùs,

che capìlu nol podarà maj spirt creàt.1491

Cuant che’i to piè jù’n tal mont sòn di nòuf zùs,

chistu conta, che pì a nol prešumi

di zì ’ndà che nencja’i beàs d’jodi no’an asaj lus.

Com’a pòsia la jù la mins prešumi

d’jodi tal so scur sè che d’jodi no pòs

nencja’n ta chista lus chì—adès dìšmi.”

Di stà sidìn mi vèvin cussì dìt li peràulis sos,

che lasàt i vevi la cuestiòn e domandàt,

ùmil, ghi vevi se di cognòs’lu pusìbil mi fòs.

Un cret a s’jòt che’n Italia al è’nmiešàt, 1492

e no tant lontàn da la to patria,

tant alt che dal ton pì’n bas si sìnt’l boàt;

e na goba’l forma dal nòn di Catria,

cun sùbit sot un monasteri consacràt

che d’adorà Diu maj nol vària.”

Cussì il so ters discòrs al veva tacàt:

e dìt, seguitànt cuj so motìfs:

“Uchì al servìsi di Diu i soj restàt,

che cul mangjà cunsàt cul vuèli d’ulìfs,

i pasavi tant’l cjalt che’l frèit amondi ben,

dut contènt cuj me pensèis contemplatìfs.

Par scju cjèlos stu claustri al era ben

fèrtil; e adès dut vuèit i lu cjatàn,1493

cussi che di rivelasi al farès ben.

Ta chel post jò i’eri Pieri Damiàn,

e Pieri pecjadòu i’eri’n ta la Glišia

da la Madona visìn dal mar Adriàn.1494

Di vivi ulà mi restava pucja gràsia

cuant ch’i eri stàt pocàt vièrs di chel cjapièl

che travašàt da mal in pèšu spes d’jodi a si’a.1495

Cefàs vegnùt al era, seguìt dal grant vasèl1496

dal Spirt Sant, discòls, puarès, e màgris,

mangjant frigùis in ta chistu post o’n ta chèl.

Adès si spètin tanti di che ròbis

chiscju pastòus dal dì di vuej, e che ben

ju àlsi, pa li so gravitàs pešàntis.

Cul mant so a cujèrzin il palafrèn,

cussì che do bèstis a stàn sot di na pièl:

Oh pasiènsa, cuant ch’i ti ghi dàs sostèn!”1497

Lumìns jodùt i vevi, al sinti chist da chèl,

vignì jù svels paj scjalìns e zirasi

e a ogni ziru’l so lumìn si feva pì bièl.

Visìn di stu spirt1498 a èrin vegnùs a fermasi,

dànt insièmit un cussi grant sigòn

ch’a nuja chì al pod’rès paragonasi:

nè jò’i lu vevi capìt, par tant fuàrt cal era’l ton.

Cjànt Vincjaduèšin

Plen di maravèa, a la me guida

voltàt mi eri, coma un ninùt cal còr

sempri là indà che pì si cunfida;1499

e chè, coma na mari cuant ca ocòr

sùbit al fi dut pàlit da la poura

coràgju a ghi dà e ghi stà atòr,

dìt mi veva: “Ma no satu che’n cjèl alora

zà’i ti sòs? E’i no satu che’n cjèl dut a è sant

e che lì dut sè ca’è fàt al è fàt cun cura?

Coma ca ti varès tramutàt il cjànt,

e’l me ridi, adès imaginà ti pòs,

cul tonà di che vòus che movùt ti’a cussì tant;1500

che se ben i ti capìs i pensèis sòs,

zà ti savarès cuala ca è la vendeta

ch’i t’jodaràs prin da la fin daj dìs tos.1501

Ca sù la spada a no tàja masa a la svelta

nè masa tars, com’che’nvènsi a ghi pàr

a chèl che cun voja o timòu a la speta.

Ma a è ora ch’i ti vòltis il to sguàrt clar;

che spìris grancj’ e famòus i t’jodaràs

se’l cjàf ti zìris, com’ch’i dìs, vièrs’l scjalinàr.”

Com’ch’ic voleva, i me vuj si èrin voltàs

e jodùt i vevi sent balìns che insièmit

cuj ràis di dùcjus a vegnèvin ben ’luminàs.

Com’un di chej i’eri jò che, par no someà mas’ardìt,

la gola’l copa, e’n davòu a si tèn

dal domandà, par no vignì stracapìt;

e’l lumìn pì grant cal luševa pì ben

fra che margarìtis pì’ndavànt al era vegnùt

par volej di sè stes contentami ben.

“Se tu t’jodès,” da chèl i vevi alòr sintùt,

“coma me la caritàt che tra nu’a art,

ogni to pensej jodi i ti farès, dut.

Ma pars’che tu no ti tàrdis, nencja’n part,

di rivà al pì alt1502, ghi daraj risposta

jò a chel pensej ch’i ti tèns in riguàrt.

Chel mont cal à Casìn1503 ta la so costa

frecuentàt al era stàt fin la sù insima

da zent ’nganada e puc ben disposta;1504

e chèl jò’i soj che la sù al à par prima1505

partàt’l nòn di chèl che la veretàt

in cjera dal alt ghi’a mostràt a ogn’ànima;

e da tanta gràsia i soj stàt luminàt

che i vilàns di chej poscj’ i’ai convertìt,

che sedušùs ’èrin stàs da’un cult disgrasiàt.1506

Contemplatìf al era stàt ogni spìrit

di scju fòucs tegnùs inpiàs’n ta chel cjalt

che crèsi’l fà’i flòus e’l frutàn sant e scuišìt.

Chì al è Macario, chì al è Romuàlt,

chì a sòn i me fràris che in taj clàustris

i piè’an puntàt e tegnùt il còu salt.”1507

E jò a luj: “’L afièt ch’i ti mi mòstris

parlànt cun me e’l calòu di chel aspièt

ch’jò ben i’jòt in tal brilà daj vustri lùstris,

che fede’n vu tant granda i sìnt’n tal me pet

com’na roša cuant che tant vièrta a vèn

che dà no podarès encjamò pì dilèt.

Ma par plašej, o pari me, dìšmi ben

se jò’i pòs da te la buna gràsia vej

d’jòditi dentri di stu luminòus sen.”1508

Alora luj: “Fradi, chistu grant dešidej

scoltàt ti sarà’n ta l’ùltima sfera,1509

’ndà che scoltàs dùcjus a saràn dal alt volej.

Ulà a è perfeta, ma dura e’ntera

ogni sodisfasiòn, e doma’n ta chè, sìnt,

ogni roba a è ’ndà che sempri a’era,1510

pars’che’n lòuc no è, nè zìrus a stà fašìnt;

e la nustra scjala’n sù a và’n ta chel marc,

che daj to vuj a và plan plan scomparìnt.1511

Fin la sù al à joduda’l patriàrc

Jacob1512 cuant che, pojada’n tal punt pì alt,

ogni scjalìn a ghi era di ànzui car’c.

ma par zìghi sù cuj’l fàja pì un pìsul salt

fin al prin scjalìn? Il me regulamìnt

a nol vèn pì seguìt nencja da’un puòr Svuàlt!1513

I murs ca èrin na volta’un cunvìnt,1514

adès a sòn tànis di làris, e’i vistìs

a sòn sacs di farina zuda malamìnt.

Nencja la pešu ušura ch’i ti pènsis

tant no ghi displàs a Diu com’chel frut1515

che mat al fà doventà’l còu daj fràris;

che dut sè che la Glišia a custodìs, dut

al è da la zent ch’a nòn di Diu’a domanda;

no daj parìncj’ e nè di altri pì brut.1516

La cjàr dal omp a’è debula avonda

ca no basta pal bon propòšit da la zent

vej’l timp dal rori, dal nasi a la so glanda.

Pieri al à tacàt sens’oru e sens’arzènt,

e jò cun tant preà e cul fà dišùn

e Cesco1517 cun umiltàt il so convènt.

E se’l prinsìpit ti vuàrdis d’ognidùn

e’ndà ch’a finì ’l è zùt dopo i ti vuàrdis,

t’jodaràs che da blanc scur si’è fàt ognùn.

Ma vej l’àghis dal Gjordan’ndavòu movùdis,

o vierzùt’l mar cuant ch’a Diu ghi’a plašùt,

pì d’un judà uchì a èrin sti maravèis gràndis.”1518

Cussì mi veva dìt, e si veva dopo metùt

di nòuf cuj sos e cuj sos si veva miscjàt;

e cun chej zì’n sù a mulinèl i vevi jodùt.

Zì davòu di lòu mi veva Beatrìs alòr fàt

cun’un so pìsul sen sù par che scjala,

e la so virtùt a veva pì dal me pèis zovàt;1519

nè maj ca jù’ndà ca si monta e cala

com’che sempri i fin, un motu cussì svelt

jodùt si veva, com’chèl di sta me nova ala.

S’i podès maj jò, letòu, tornà al alt

trionf celestiàl pal cual jò’i plans tant spès

i pecjàs ca mi tègnin lontàn dal alt,

pì timp il dèit tal fòuc a ti volarès

di mèti’e tirà fòu, che’a mi d’jodi’l sen

che dopo dal Toru’l vèn, lì ch’a colp i’eri jò stes.1520

O stèlis gloriòšis, o grant splendòu plen

di che alta virtùt ca mi conferìs,

par puc o tant cal sedi, dut’l me inzèn,

cun vu’l naseva e tramontava, o stèlis,

chèl ch’a dut sè ca’è mortàl ghi da vita

cuant ch’i vevi par prin godùt li àriis toscànis;

dopo, cuant che vustra virtùt conferìt’a

mi veva d’entrà’n ta l’alta1521 roda ca vi zira,

pal momènt chì cun vuàltris mi era dàt di stà.

E adès l’ànima me tant vi suspira—

oh cussì tant!—par podej vej che virtùt

ca ocòr pal gran pàs ch’a sè la tìra.1522

“Ti sòs tant dongja da l’ùltima salùt,”

Beatrìs a veva tacàt, “ch’adès ti convièn

vej’l jodi da li to lus dut clar e nut;

però, prin che tu ti èntris ta chel ben,

dà na ocjada’n jù e jòt pur cuant mont

sot i piè ti’ai zà lasàt—oserva ben;

cussì che’l to còu, par tant cal pòs, gjocònt

si prešenti a la fila1523 trionfànt

che contenta a vèn tra stu etere rotònt.”

E chèl che a stu mont ghi fà puc cont

jò i lu amìri, e chèl ch’a altri al pensa

bravo al è, che la schena ghi volta’al mont.

Jodùt i vevi Diana, dut’clara, ma sensa

che màcis scùris ca èrin stàdis rašòn

ch’jò i la vevi croduda rara e densa.1524

Il grant splendòu di to fì, o Iperion,1525

jodi i vevi podùt, e com’ca si mòvin

atòr e visìn di luj, Maja e Dion.1526

E’n tal miès dal pari e’l fì, jodùt ghi vevi visìn

Gjove stes, pì tempr’àt1527; e clar mi era stàt

com’che da’un post al altri a varièjn.

Dùtis sièt sti sfèris stàt mi era dimostràt

cuant gràndis ca èrin e cuant velòcis

e com’ch’ogni pianèt si tèn tal so post ’ncjašàt.1528

Chel ortùt che cussì tant ni fà salvàdis

tal zì atòr cun scju etèrnos zìmuj,

dut i vevi jodùt, daj glasàrs a li fòcis.

I vuj i vevi dopo voltàt di nòuf ai biej vuj.

Cjànt Vincjatreèšin

Coma ’l usièl che’n ta li so amadi fràscjs,

pojàt’n tal nit daj so biej usielùs

al è lì’n ta la nòt ca scurìs li ròbis,

che’ par ben jodi i so picininùs

e par cjatàighi da mangjà un vierùt

o doj maj no si tèn ’ndavòu, da mùs,

al cricà dal dì, fòu dal nit’l vèn spes jodùt,

che cun grant afièt il soreli’l speta

e’l vuarda fìs pal prin lušòu, a stent stànt mut;

cussì la me Beatrìs a stev’atenta

e dreta, cuj vuj par che banda voltàs

’ndà che’l soreli’l par mòvisi mancu a la svelta:1529

cussì che, jodìnla cuj vuj tant ešaltàs,

doventàt i eri coma chèl che, dešiderànt

di vej altri, cul còu’n gola al spera e’l tas.

Ma di timp no’n d’era pasàt par nuja tant,

tra’l me dešiderà e’l jodi, i dìs,

il cjèl che pì e pì si zeva’mpiànt.

E alòr Beatrìs: “Èco li scuàdris

dal trionf di Crist e di dut cuant’l frut

vendemàt dal zirà di chisti sfèris!”1530

’L aspièt so mi pareva cal ardès dut,

e di gjoldi a veva i vuj cussì plens

che’l diši a è miej tègnilu tašùt.1531

Coma cuant che’i cjèlos a sòn dùcjus serèns

Diana s’jòt ridi fra li nìnfis etèrnis

che dut la sù a piturèjn cuj so biej sens,

jodùt i vevi di miàrs di lùcis

un soreli che dùtis al impiava

com’che’l nustri al fà cun duti li stèlis;

e’n ta sta viva lus a traspareva

che sostansa cussì tant brilànt e clara

che’l me vuli sostegni nol podeva.

Oh Beatrìs, guida me dolsa e clara!

Cussì a mi veva dìt: “Sè ca ti fà mancjà’l flat

la virtùt1532 a’è ch’a dut ghi stà parzora.

Uchì’l è’l savej e’l podej che dàt ni’e stàt

par vièrzini li stràdis tra cjèl e cjera

che par cussì a lunc i vèvin dešideràt.”

Com’che’l fòuc che il nul in sè al siera

a si slargja e da chèl nol è pì tegnùt,

e cuntra natura jù’l và vièrs la cjera,1533

cussi la me mins, nudrida da dut

chel ben di Diu, èco che fòu a vèn

e di savej sè ca veva fàt no veva pì podùt.

“Alsa pur i vuj che jòdimi ti pòs ben;1534

i ti’as jodùt ròbis che preparàt ti’an

a sostegni’l me ridi, com’ca convièn.”

Jò’i eri coma chej che da’un sun sveànt si stàn

e, cul sun cal và svelt svanìnt, a pròvin

a ripartalu a la mins, ma invàn;1535

cussì i’eri cuant che’n mins mi vegnèvin

li peràulis sos, dègnis di èsi scrìtis

taj libris che’l pasàt sempri’a ritègnin.

S’adès a sunàsin dùtis che lènghis,

che Polimnia e li so sòus fàt a vèvin

cussì tant dòlsis e sempri miej nudrìdis,

par judàmi, dal just nencj’un milèšin

a no rindarèsin dal so ridi sant,

e nencj’al so aspièt beàt si visinarèsin.1536

Cussì cuant che dal Paradìs i stìn contànt

a’è miej ch’un salt al fedi’l sacri poema,

com’cuant che un fosàl i si cjatàn davànt.

Ma s’un al pensàs al grant pèis di chistu tema

e a sta puora schena ca lu parta,

il cjàf’nol scjasarès se sot di chèl a trema:

nol è un mar par na barcja pisuluta

chèl che cun coràgju a vièrs sta brava prora,1537

o d’un timonej che pauròus’n davòu’l resta.

“Parsè ti eše la me muša tant cjara

che’i vuj no ti vòltis vièrs il bièl gjardìn

cuj flòus che’i ràis di Crist’a tègnin sot cura?

Uchì a è la roša che’l verbo divìn

incarnàt ti’a; ta scju gìlios volta i pensèis

che tal so bonodòu tacàt’l veva’l so cjamin.”1538

Cussì Beatrìs; e jò, che ai so consèis

i eri dut pront, i mi eri alòr metùt

a lotà cuntra li me debuli sèis.1539

Com’che na dì da l’ombrena i vevi jodùt

un raj di soreli che un prat di flòus

da’un barconùt dal nul al luminava dut;

èco, cussì jodùt i vevi tancju splendòus

iluminàs dal alt da ràis infogàs,

sensa jodi la cauša di scju lušòus.1540

O Signòu me, che un sen cussì clar ti ghi dàs,

tant’n alt ti stèvis che’i me vuj alòr miej

jodi’a podèvin’l splendòu di ducju i beàs.1541

Il nòn dal bièl flòu che jò sempri i’nvochèj

di dì e di nòt, a mi veva dut ingropàt,

e cul còu’n gola’l so fòuc jodùt i vevi'ntej.1542

E ’ntànt che in tant e in cuant1543 i vuj pituràt

mi veva la lus di che viva stela

che la sù a vìns com’che ca jù a veva fàt,

dal alt jù si veva fàt na flamuta biela,

rotonda pròpit coma na corona,

ch’atòr ghi era zuda di sta dolsa stela.1544

La pì dolsa melodìa ca suna

ca jù e che pì l’ànima a tira,

altri no’è che un nul che sclapàt al tona,

in paragon dal sunà di che lira

che coronànt a zeva chel bièl zefìr

che di sè il cjèl a’ngemava, sta biela piera.1545

“Amòu angjelic jò’i soj che inzìr’

ghi vaj dal grant gaudi cal vèn di dentri—

nustri dešideri!—di stu dols zefìr;

e cun te’i staraj, o roša dal cjèl, mentri

che’l fi ti compagnaràs, radiant, O pia!,

ta la roda suprema1546, cul èsighi dentri.”

Cussì a si strinzeva la melodìa

ch’atòr di sè a veva, e l’altri lùcis

a cjantàvin pur lòu’l nòn di Maria.

La mantelìna real1547 che duti li sfèris

dal mont a cujèrs, fervida e viva,

godìnt di Diu’l calòu e ušànsis,

parzora di nu’l so disòt a veva

cussì tant lontàn che la so aparènsa,

da lì ch’i eri, jodi’ncjamò no si feva:

i me vuj, alòr, no vèvin vùt la potensa

di stà visìn di che glorioša flama

ch’alsàt si veva davòu da la so siminsa.1548

E com’chel fantulìn che vièrs la mama

al slungja’i brasùs, dopo vej ben tetàt,

par chel amòu che dut di fòu lu’nflàma;

ognùn di chej lušòus in sù si veva butàt

cu la so flama, cussì che’l grant afièt

che par Maria a vèvin mi vèvin palešàt..

E lì davànt mi èrin restàs, dirimpèt,

cun tal gràsia, ‘Regina coeli’ cjantànt,

che ’ncjamò adès ghi sìnt dut il dilèt.

Oh cuant ben di Diu ca si và cjatànt

fra chisti bunànimis dal còu d’oru

che jù a semenàvin il bon e’l bondànt!1549

Chì a si vìf e a si gòt dal tešoru

otegnùt cul lagrimà’n tal ešilio

di Babilon, ’ndà che lasàt si à ’l oru.

Chì al trionfa, sot dal fì di Dio

e di Maria, da la so vitòria,

e cul vècju e cul nòuf concilio,

chèl che cont’l tèn li clafs di chista gloria.1550

Cjànt Vincjaquatrèšin

“O vuàltris ch’elešùs a la gran sèna

i sèis dal Àgnul benedèt che godi

la sù vi fà cun mins sempri serena,

se par gràsia di Diu chistu’l pòl godi

di na frigùja o dos da la vustra mensa

prin che finìghi’l timp la muàrt’a podi,

vuardàit ben la so granda voja, imènsa;

fèighi sercjà’l vustri ben: i bevèis vuàltris

sempri da l’aga che luj dom’al pensa.”

Cussì Beatrìs; e l’ànimis beàdis

coma sfèris si vèvin fàt tal alt di stàngis,

e flameànt a ziràvin coma comètis.

E com’atorotòr i tocs daj orlòis

si zìrin, cussì ch’un toc al par mov’si planìn,

mentri ’l ùltin al somèa vej àlis,

cussì che zirulìnis, ca balàvin

ben e bièlis, di cuant ca èrin bràvis

in tal so bal, o lent o svelt, capì mi fèvin.

Da una pì presiòša da li àltris

fòu jodùt i vevi da li pì bieli flàmis

un fòuc ch’àltris no’n d’era di pì lùstris;

che tre vòltis ’torotòr di Beatrìs

al era zùt cjantànt un cjànt cussì tant divìn

ch’un pì alt diši a vòu par diši di sti ròbis.

E alòr la me pena a salta stu scjalìn;

ch’al nustri pinèl par tal sfumadùris,

com’al contà, colòus mancu vifs ghi vòlin.1551

“O Sòu me santa, cu li to prejèris

sincèris, e’l to grant e ruvìnt afièt,

da che biela sfera ti mi lìberis.”1552

E uchì a si veva fermàt il fòuc benedèt

e vièrs ic indirisàt al veva'l so rispìru

e com'che dìt i ài, dìt ghi vevi, cun grant rispièt.

E ic: “O lus eterna di chel grant viru1553

che dal Signou Nustri li clafs al veva otegnùt

che partàt jù’l veva da stu lòuc d’oru,1554

stu omp tenta, chì e lì, un puc par dut,

su la fede, s’a ti plàs, dàighi pur sot,

che par ic tal mar tu ti zèvis a piè nut.1555

S’un al è ben dispòst e ben’l spera e’l cròt,

ocultàt no ti’e, ma chì in Diu t’jòs,

indulà che dut pituràt a si jòt;

pars’ch’a vignì chì zent jodi a si pòs

par fede vera, alòr par gloriàla

falu parlà a è’un ben, e ben a si pòs.”

Com’che’l bacelièr1556 si tèn pront e nol parla

fin che’l mestri la cuestiòn no ghi propòn,

par provala e no par terminala,

cussì jò’i mi armavi di ogni rašòn

mentri ch’i la scoltavi, par èsi pront

par un cussì alt mestri e na tal cuestion.1557

“A dìšimi, da bon cristiàn, tègniti pront:

la fede, sè ca è?” Sùbit alsàt i vevi la front

vièrs la lus che di chist a era la font;

Beatrìs alòr coràgju mi veva dàt un mont

par che jò adès a spandi mi metès

l’aga ch’i vevi’n ta la me ’nterna font.

“La gràsia ch’a rispundi mi’ocòr adès,”

tacàt i vevi, “di front di stu tant alt campiòn,

ca mi jùdi a esprìmi ben i me concès.”

E paràt i vevi 'ndavànt: “Com’che tant benòn,

O pari me, al à’l to bon fradi1558 scrìt,

che’n tal just cjamìn, Roma, ti’a’mpostàt benòn,

la fede a è sostànsa dal speràt, al à dìt,

e argumìnt di chèl ch’jodi i no podìn;

e la so esensa a è chè, com’ch’i’ai capìt.”

E luj: “Pròpit cussi; basta ch’a puntìn

ti capìsis pars’che tra li sostànsis,

davànt daj argumìns1559, al à metuda prin.”

E alora jò: “Li ròbis profòndis

che uchì i rivi a jodi benòn,

ai vuj di la jù tant a sòn platàdis,

che doma’n tal crodi a si sà ca sòn

e sul crodi al è’l grant sperà fondàt;

e par chèl in sostansa si fà l’intensiòn.1560

E da chistu crodi la jù a ni’è dàt

di silogišà, sensa vej altra vista;1561

e cun chèl i rivàn a la veretàt.”

E di nòuf luj: “Se dut chèl ca si ’cuìsta

ca jù cu la dutrìna’l fòs cussì ben pensàt,

nol ocorarès ’l inzèn dal sofista.”

Cussi chel amòu in bora’l veva soflàt;

e dopo al veva dìt: “Pensej ti ghi’as cun fuarsa1562

al pèis e lega di sta monèda dàt:

ma dìšmi se pròpit ti l’ às in borsa.”

Alòr jò: “Sì ch’i l’ai, tant lustra e tonda,

ca è la so’mpresiòn1563 ch'i ghi cròt par fuarsa.”

E chist si veva fòu fàt da la lus profonda

che lì’a splendeva: “Sta biela gjoja1564

che su di sè ogni virtùt si fonda,

da’ndà ti vègnia?” E jò: “La gran plòja

dal Spìrit Sant ca cola ben dapardùt

tal vecju e tal nòuf Testamìnt—sta plòja

silogismo a’è ca mi’a dut concludùt,

e cussì ben, che si vès di fà’un paragòn

ogn’altra prova a sarès roba da frut.”1565

E i vevi chistu sintùt: “Chista propošisiòn,

vecja o nova1566, che cussì ben si conclùt,

coma satu ca è na divina cansòn?”1567

“La prova dal ver da chèl ch’i’ai lešùt

a sòn che ròbis nòvis che la natura

a scjaldàighi il fièr a no’a maj podùt.”1568

E a chistu mi veva dìt: “Sè ca ti sigùra

che chès1569 a sèdin vèris? Doma chel medèšin

ch’i ti vòus provà, doma chèl ti lu zùra.”

“Se’l mont si’a convertìt al Cristianèšin,”

i vevi dìt, “sensa miràcuj, chist stes al è’un

che’n paragon i’àltris no sòn che’un centèšin;

jòt tu, ch’entràt ti èris, puarèt e a dišùn,

tal cjamp, par semenà che buna planta

ca no vèn vendemada pì da nisùn.”

Finìt chistu, la cort alta e santa

a plena vòus Diu laudàt a veva li sfèris

cu la melodìa1570 che la sù si cjànta.

E chel siòr che da una a li altri bràghis

cu li so domàndis mi veva partàt,

fin che dongja i’èrin da l’ultimi fràscjs,

di nòuf al veva tacàt: “La Gràsia che marošàt

cu la mins a à, i làvris ti’a vierzùt

fin chì, com’ca è just che cussì a sedi stàt,

e contènt i soj di sè che fòu a’è vegnùt;

m’adès sclisàn pur fòu sè ch’i ti cròs,

e d’indà che stu crodi saltà fòu al à podùt.”

“O bon pari me sant, spìrit ch’i ti jòs

chèl che doma cul crodi batùt ti’as

a la tomba piè ben pì zòvins daj tòs,”1571

i vevi tacàt, “ti vorès ch’i ti manifestàs

duta la sostansa di sè che jò’i cròt

e la rašòn pur ti vorès ch’jo ti pasàs.

E jò’i ti rispùnt: In ta un Diu i cròt,

ùnic e eterno, che dut’l cjèl al mòuf,

sens’èsi movùt—a chist cun amòu i cròt.

E a crodi a dut chistu a no mi mòuf

nè fišica nè metafišica, ma chista

granda veretàt che sù di me a plòuf,

e plovùt a à sù Mošè, sul Vangelista,

suj sàlmos e’i profès e dùcjus vuàltris

indà che’l Spìrit Sant al à fàt posta.1572

E i cròt in tre’tèrnis persònis, e stis

chì, i cròt, a sòn una e a sòn trina,1573

ma’n una sostansa a sòn unìdis.

Da la profonda condisiòn divina

ch’i staj tocjànt, la mins ’mi sigilèa

chèl che’n tal Vanzèli a’è spes dutrina.

Chistu al è’l prinsìpit, cal sfavilèa,

viva lus doventànt cuj so ràis ’nflamàs,

e com ’astri’n tal cjèl’n me’l sintilèa.”

Coma’l siòr che dopo vej scoltàt sè ca ghi plàs,

il servo al imbràsa, congratulànt

chel brav’omp pa li nòvis, apèn cal tàs;1574

la benedisiòn cussì mi veva dàt, cjantànt,

e’mbrasàt tre vòltis mi veva apena ch'i vevi tašùt,

il lustri apostòlic, che al so comànt

parlàt i vevi; e tant ghi vevi plašùt.

Cjànt Vincjasincuèšin

Se maj a càpita che’l poema sacri

che a scrivi mi’an judàt cjèl e cjera,

e che par pì àis a mi’a tegnùt magri,

la crudeltàt a vinsi che fòu mi siera

dal pioràr indà che durmìt i vevi d’agnèl,

nemìc dut daj lùpos ca ghi fàn guera;

cu n’altra vòus alòr, e cun blanc cjavièl,

poeta i tornaraj, e in ta chel stes font

dal me batièšin, sù’i metaraj’l cjapièl;1575

pars’che lì, in ta che fede ca ghi tèn cont

l’ànima a Diu, lì ghi eri entràt,

che par chè uchì Pièr cussì ziràt mi veva la front.

Na lus alòr a mov’si a veva vièrs nu tacàt

da la roda da’ndà cal era vegnùt

fòu chèl che prin Vicari di Crist al era stàt;1576

e Beatrìs, ca era lì contenta’n dut,

mi veva dìt: “Vuarda, vuarda: èco lì’l baròn

che a Galisia’l tira zent dapardùt.”1577

Pròpit coma cuant che’un colomp benòn

si tèn visìn dal compaj e zirànt e riširànt

a mostràighi a si mèt la so afesiòn;

cussì i vevi jò jodùt ’l un da ’l altri grant

principe e gloriòus vignì risevùt,

laudànt chèl che lasù i’u nudrìs ben e tant.

Dopo che di fasi fièstis a vèvin smetùt,

sidinùt coram me ognùn si veva 'mpostàt,

lušìnt cussì tant che ’mbarlumìt m i veva dut.

Ridìnt si veva Beatrìs a un di lòu voltàt:

“Spìrit grant che da la divin’ largèsa

da la nustra bašilica1578 ti’as scrìt,

fà risunà’l sperà’n ta chist’altesa:

chistu ben ti lu sàs tu che tant ti còntis

di com’che Gesù scju tre pì’l caresa.”1579

“Alsa pur’l cjàf e scolta sè ch’i ti dìs;

che sè che ca sù a vèn dal mont mortàl

a’è miej ca si abìtui ai nustri ràis.”

Stu cunfuàrt dal secònt fòuc a mi era stàt tal

che levàt i vevi jò’i vuj a li altèsis

che il grant luši ghi vèvin prin fàt mal.1580