No pal mont, pal cual adès si si afàna

a stàighi’al Ostièns e a Tadèo davòu

ma par puc amòu da la vera mana

ta’un gran puc timp al era

doventàt dotòu;

cussì che ben di vuli’l tegneva la vigna

ca si sècja se cont no la tèn’l vignaròu.1219

E a la sinta che stad’era benigna

ai puòrs pì d’adès, e no a chel grant poltròn

ch’a vòltis lì si sinta, grant lagna;

di no dà doj o tre cuant che’l sèis al sarès bon,

o di godi’l rèdit daj benefìsis,

non decimas, quae daj puòrs di Diu a sòn,1220

domandàt’l veva, ma cuntra li mondani pècis1221

na licensa di combati pal gragnèl

che fàt cresi al veva sti vincjacuatri plàntis.1222

Pì tars, cun dutrina e volej, cun dut chèl;

e sot ufìsi apostòlic movùt

si veva, com’na curìnt cuant che dal alt si sglonfa’n rusèl;

e tal’erètic borascjàn si veva sbatùt

il so sburt, e pì’ncjamò’n ta sti bàndis1223

indà che testàrdus a’n d’era par dut.

Da luj a vegnèvin dopo fòu pì rojùtis

che ’l ort catòlic ognùn al irìga

cussì che pì sànis a sòn li so plantùtis.

Se cussì a era na roda da la biga

che la Glišia Santa a veva difindùt

e judàt li so ròbis a distrigà,1224

clara a varès d’èsiti’n dut e par dut

l’ecelènsa di che altra1225, che Tomàs,

cortèis, prin di me a descrivi ’l era zùt.

Ma i sèrclis a vègnin cussì puc ušàs

ca fòrmin il difòu di chisti ròdis,

che plens di rùšin a si sòn incrostàs.

La so famèa, che ben li so tràcis

a veva seguìt, a si’a’dès tant voltàt

che là ’ndavànt ’ndavòu a par seguìlis.1226

Dal racòlt ben s’jodarà il rišultàt

di no tindi ben i cjamps, cuant che ’l òrzul

si lagnarà che sensa’l gragnèl al è restàt.1227

Lo stes jò’i dìs che s’al sfueàs un bon ànzul

il nustri libri, al lešarès cjarta

ca dìs ‘com’il prin Checo i soj jò pìsul’;1228

ma nol sarès da Cašàl nè d’Agasparta,

da’ndà che cussì a rìvin a la scritura

ch’un l’ignòra e ’l altri a la strins pì fuarta.1229

Jò’i soj l’ànima di Bonaventura

da Bagnorea che ai grancj’ ufìsis

i’ai sempri tralasàt la sinistra cura.1230

Iluminàt e Gustìn uchì ti jòdis,

che fra i prins a zì a piè nùs a èrin,

ch’a Diu ghi’èrin cul so cordòn amìs.1231

Ugo da San Vitòu a ghi’è pur visìn,

e Pieri Mangjadòu e Pieri ’l Ispàn,1232

che la jù i so dòdis lìbris a lùšin;

Natàn1233 profeta e’l metropolitàn1234

Crisostòm e Anselmo1235 e chel Donàt1236

ch’a la prim’art1237 degnàt si veva di mèt’ghi man.

Reban al è chì, e a mi lùs al lat

encja chel abàt calabrèis Gjovachìn,

che di spirt profètic al era dotàt.1238

A ešaltà un cussì grant paladìn1239

mi’a movùt l’inflamada cortešìa

dal frari Tomàs e dal so bièl latìn;

e cun me si’a movùt pur sta compagnìa.”

Cjànt Tredicèšin

Cal imàgini chèl che ben capì’l vòu

chèl ch’jodùt jò i vevi—e che chist’imàgin,

intànt ch’i conti, cal tegni tant a còu—

cuìndis stèlis che chì e là a lùminin

il cjèl cun la clarèsa d’un bièl serèn

che li nulùtis via svèltis a còrin;

cal imàgini il cjàr che in tal sen1240

dal nustri cjèl si tèn di dì e di nòt

cussì che zir’e zira, sempri lu jodìn nu ben;1241

cal imàgini la bocja di chel got

che dal spìs dal so mani zì atòr

la sù’n alt la prima roda a si jòt,1242

che la sù’n tal cjèl fàt a vès doj sens1243 alòr

com’che fàt a veva la fiòla di Minòs

cuant che’l frèit da la muàrt sintùt a veva ’ntòr;1244

e che’ un in tal altri al vès i ràis sos

e che’i doj a ziràsin in tal maniera

ch’jòdiu zì’n davànt e’ndavòu si pòs;1245

e n’idea’l varà alòr di com’ca era1246

la costelasion e la dopla dansa

che zì atòr di me i’jodevi ’ntera;

pars’ch’è tant pì’n là da la nustr’ušansa

com’che dal mov’si da la nustra Chiana

a si mòuf’l cjèl che ducju’i àltris al avànsa.1247

Lì a si cjanta no Bacò, no Peana,1248

ma tre persònis in divìn’ natura,

e’n una persona, chè e l’umana.1249

Dal bal so e cjànt finìt la mišura,

a nuàltris si èrin chej sans lumìns prestàs,

contèns di mostrani la so primura.

Ma ròt al era’l silènsiu stàt di scju beàs

premuròus da chèl1250 che tal sìntilu dal sant

puarèt contà i èrin contèns restàs,

“Sta pàja,” al veva dìt, “zà’i vìn tajusàt pì avànt

e la so siminsa zà via metuda;

ma ’dès bati’n t’altri al vòu ’l amòu tant.

Ti cròdis tu che’n tal pet da’ndà che gjavada

la cuesta par fà la biela muša1251 a era stada

cun che gola ch’al mont tant cjàr’a ghi era stada,

e’n ta chèl che, da lancja ben gusada

trafìt, prin e dopo1252 tant al à sodisfàt

che ogni colpa a vìns la so banda,

par cuant ca ghi sedi lècit a l’umanitàt

di podej rašonà, il dut al è infùs

da chel valòu che ’l un e l’altri1253 al à fàt;

par chèl a ti pàr ch’i no si sìn pì ’ntindùs

di sè che pì’n sù contàt i’ai che’l secònt

dotàt nol è dal ben da la cuinta lus.1254

Adès vièrs i vuj a chèl ch’i vuej rìnditi cont,

che’l to crodi, e’l me diši, al puntarà

chì, pròpit in tal centri dal stes rotònt.

Sè ca no mòu e che maj no morarà

di che idea a no è che’l splendòu

di chè1255 che amànt al parturìs chel là parzora:

che lus viva, alòr, ca s’jòt vignì fòu

dal so grant luši, ca no si dišunìs

da luj1256 ma a lòu s’intrèa1257 cul so amòu,1258

par bontàt so il so luminà a s’unìs

coma’n ta spièlis, in ta nòuf susistènsis1259

ma par sempri’l resta un, com’ch’i dìs.

E tant jù’l vèn, fin a l’ùltimi potènsis,

d’àt in àt, pì e pì dèbul doventànt,

fašìnt doma pìsuli contingènsis;1260

e chisti contingènsis a sòn chel tant

di che ròbis generàdis cal prodùs,

cun siminsa o sensa, il cjèl zirànt.

La so cera e di chej ca ghi dà inflùs1261

sempri no’è la stesa, ma lo stes sot’l sen

dal ideàl a s’jòt che pì o mancu’a stralùs.1262

A susèit pròpit par chèl che’l stes lèn,

d’un tipo, al dedi miej o pešu frutàn;

e che vu’i nasèis1263 cun pì o mancu ’nzèn.

S’a la cera a puntìn ghi vegnès dàt man

e s’al fòs’l cjèl la so virtùt suprema

la lus dal sigìl s’jodarès da lontàn;

ma al resta chistu un problema

che tanti vòltis al à un artista

partàt a l’art ma cun man ca ghi trema.

Però se’l vif amòu a la clara vista

da la prin’ virtùt a dispòn e’a segna,

duta la perfesiòn uchì a cuìsta.1264

La cjera ’era cussì stada fata degna

di podej ben rivà a la perfesiòn;

cussì da la vergin rivàt al era chèl cal regna:1265

cussì ch’jò i pòl doma laudà la to opiniòn,

che l’umana natura maj, coma lòu,

a no’a vùt, nè maj varà, la perfesiòn.

Adès, s’jò uchì i ti lasàs besòu,

‘Duncja, coma ’l èria stu chì1266 sensa par?’

di domandà a ti colarès il còu.

Ma par ca pari ben sè ch’adès no pàr,

pensa com’che stu re al veva reagìt

cuant che ‘Dìs pur,’ ghi era stàt dìt ben clar.1267

Chist’i no’ai dìt par tegniti di vej ben capìt

cal era un re cal voleva’l sintimìnt

vej di podej’l just diši su ogni dirìt;

no pal gust di savej in cuàncjus ca sòn

chej motòus1268 ca sù, o se’l necesari’n sè,

cul contingènt, maj àvos d’un necesari a sòn;1269

nè, si est dare primum motum esse,1270

o se un semisìrcul maj vej’l pòs

un triàngul ca nol sedi ret’n sè.1271

Alòr, se sè ch’i’ai dìt, prin1272 o adès, ben t’jòs,

na real prudensa a è chel jodi ’mpàr1273

che tant turbàt al veva i pensèis tos;

e s’al ‘maj’1274 i ti àlsis il to jodi clar,

ben t’jodaràs che dom’a si riferìs

ai re, ca sòn tàncjus, ma un bon al è rar.

Cun sta distinsiòn il me diši capìs;

cussì ti pòs ritegni sè ch’i ti cròs

d’Adàm e di chèl che godi ni fà1275, jò’i dìs.

E che chist ai to piè’l sedi’un toc di plomp gros1276

par fati zì a plan e stà tant atènt

di chèl sì e di chèl no che tu no t’jòs:

pars’che un pì stùpit si lu cjata a stent

che a dišì’l sì o’l no si mèt sensa distinsiòn1277

roba che maj no varès da fà la zent;

pars’ca susèit che la nustra opiniòn

a vèn pleàda ta la banda sbaliada

cussì ch’afièt e’ntelèt spes leàs a sòn.1278

Pì e pì da la riva a si sbanda,

che maj nol torna coma prin di vèisi movùt,

chèl che di pescjà pal ver nol sà avonda.1279

Tàntis a sòn li pròvis, e prin di dut

Parmenide, Melìs, e Bris1280e àltris

che di zì—ma’ndulà?—nisùn al era maj pasùt:

cussì pur Sabelio e Ario1281 e i stùpis

ch’a li scritùris a èrin coma spàdis

ch’jodi a fàn stuàrtis li mùšis drètis.

Ca no sèdin li zens masa sigùris

tal dà judìsi, coma chel tal cal stima

li panòlis prin ca sèdin madùris:

ch’jodùt jò i’ai durànt dut ’l unvièr prima

che’l rošàr cal pareva spinòus e brut,

pì tars in bòcuj vièrzisi, e coma!

E’un batèl dret e ràpit jodùt

i’ai cori tal mar durànt dut’l so cjamìn,

e visìn dal puàrt—èco che jù'l è zùt!

Ca no crodi siora Berta o’l siòr Martìn,

tal jodi un robà e n’altri ufrì,

di savej cuàl cal sarà’l judìsi divìn;

che un al pòl zì’n sù, e’l altri’n jù’l pòl zì.

Cjànt Cuatordicèšin

Dal centro dal sercli, o dal sercli al so còu

a s’jòt ca mòuf l’aga ta’un vas rotònt,

sè’l sburt al vèn da dentri o dal di fòu:

la me mins a’a pròpit a colp tegnùt cont

di sè che jò’i dìs, cussì ch’apena dìtis

che santi ’monisiòns di Tomàs al mont,

èco doventà do ròbis sìmilis,1282

il so discòri e chèl di Beatrìs,

che, dopo di luj, tacàt a veva cun sti peràulis:

“A chist ghi plašarès, ma no vi lu dìs,

nè a vòus e nencja encjamò pensànt,1283

d’jodi di n’altra veretàt la radìs.

Dišèighi se la lus ca’nflurìs cussì tant

la vustra sostansa, cun vu’a restarà,

com’ca’è, taj secuj ca ni stàn davànt;

e dišèit coma, se cussì a restarà

dopo ch’i sarèis višìbils rifàs,1284

puc a puc a no vi imbarlumirà.”

Coma, da nova contentesa partàs,

ogni tant chej che in ziru a bàlin

cjantànt fuàrt, pì vita ’ghi dàn ai so às,

cussì al preà1285, ch’atèns stàs ghi èrin,

i sèrclis sans a colp mostràt pì legrìa

tal so dols cjantà e balà a vèvin.

Chèl che chì di murì al à pùcja voja

par zì a vivi la sù, ulà maj al à godùt

chel bièl frescùt da la eterna ploja.1286

Chel un e doj e tre che sempri al à vivùt1287

e che sempri’l regna’n tre e’n doj e’n un,

maj circoscrìt ma che pur al circoscrìf dut,

tre vòltis cjantàt al era da ogni un

di chej spìris cun tanta melodìa

che just regàl al sarès pal mèrit d’ognùn.

E sintùt i vevi jò na vòus che dal pì lustri’a

vegneva dal sìrcul minòu dut modesta,

com’chè, forsi, dal ànzul a Maria,

rispundi: “Fin ca durarà la fiesta

in tal paradìs, tant il nustri amòu

atòr’l spandarà na lus coma chista.

La so clarèsa davòu ghi stà al ardòu;

’l ardòu a la višiòn, e chè a’è tanta

com’che di gràsia an d’à il so valòu.1288

Coma che la cjàr glorioša e santa

a sarà rivistida, la nustra persona

tant miej sarà par cussi èsi duta cuanta;1289

parsè ca cresarà sè ca ghi dona

di gràsia luminòša il pì grant ben,

lus ch’a jodi luj a mi condisiòna;

in tal cresi, sta višiòn a lasa un clar sen,

e l’ardòu ca’mpìja al và cussì cresìnt,

fašìnt cresi pur’l raj che da chèl al vèn.

Ma pròpit coma’l cjarbòn che flama al rìnt,

e che di chè al è’l so splendòu pì grant,

cussì che la so ’parènsa nol và pierdìnt,

cussì stu lušòu ca n’inglusa dut cuant,

dal jodi da la cjàr’l sarà superàt,

ch’encjamò sot cjera a è’n chistu istànt;

ma di barlumièris no’n varìn afàt,

pars’che i òrgans dal cuàrp a saràn fuàrs

a dut sè che di dilèt ni sarà dàt.”

Di chistu a si èrin prons tegnùs e necuàrs

tant ’l un che ’l altri coru, “Àmen” dišìnt!

dešideri cussì mostrànt paj so cuàrps muàrs;1290

pa li màris1291, e no forsi par lòu stes volìnt;

e paj pàris e chej che ben ghi volèvin

prin d’otegni stu eterno aspièt lušìnt.

Èco che’ntòr, par dut compaj, a jodèvin

un lustri nasi p’intèns di chèl cal era

che’i so ràis in tal orišònt dut a splendèvin.

E coma ch’al tacà di prima sera

la sù’n tal cjèl a s’jòdin ròbis nòvis

cussì che la vista a pàr e a no pàr vera,

a mi veva parùt lì che altri ànimis

ta n’altri ziru jodi a si fèvin

al di fòu da li prin’ circonferènsis.

O sfavilà dal Spirt Sant, just lumìn!,

com’ch’a jodi, incandesènt, i vevi provàt

cuj me vuj che, domàs, no lu sufrìvin!1292

Ma Beatrìs, biela e ridìnt, si veva mostràt

davànt di me, che tra chès ch’i vevi jodùt

par no vej la mins seguìt, ’ndavòu i vevi lasàt.1293

I me vuj a vèvin alòr di nòuf1294 vùt la virtùt

d’alsasi, e jodùt mi eri trasportàt

besòu cun ic in ta na pì alta salùt.1295

Mi eri ben necuàrt ch’i’eri pì’n alt rivàt

pal ridi, com’un fòuc coloràt, da la stela,

che pì ros dal sòlit mi’era someàt.

Cun dut il me còu e cun che peràula

che dentri ducju’i vìn, Diu ošanàt

i vevi par vej vùt sta gràsia nova e biela.

Tal me spirt no si veva ’ncjamò ’nfreidàt

il colòu dal me laudà, che savùt

i vevi che, dal jodi, luj lu vev’apresàt;

che cun’un grant luši di rubìn ’ntinzùt

tal miès di doj ràis jodùt i vevi doj lušòus,

che dìt i vevi: “O Elios com’ch’in lòu ti s’jòt dut!”1296

Com ch’jodi si fà, cun puntìns luminòus

pìsuj’e grancj’, blancjastra fra i pòlos dal mont

Galàsia, ca si gràtin’l cjàf òmis famous,1297

cussì costelàs chej ràis’n tal profònt

di Mars a fèvin il veneràbil sen1298

ca unìsin i cuadràns ta’un rotònt.

Chì pì fuarta ’è la memoria me dal inzèn;

parsè che’n ta che cròus al lampava Crist

cussì ch’jò no saj cjatà fòu un ešempli dèn;

ma chèl cal cjoj sù la so cròus e’l seguìs Crist,

mi scušarà par chèl ch’jò’i no pòl diši e’i tàs,

ben jodìnt ta dut chel lušòu balenà Crist.

Da’un bras al altri e fra’l pì alt e’l pì bas1299

un sintilà s’jodeva di gjugjulùtis,

pì di dut tal so unìsi e tal trapàs:

cussì a s’jòdin, drètis e stuàrtis,

svèltis e stràchis, rifašìnt la vista,

duti che robùtis che, lùngis e cùrtis,

tal raj si mòvin, cu li cuals si lista

spes l’ombrena1300 che, pa la so protesiòn

cun inzèn e art a otèn a pusta.

E com’che giga1301 o arpa, cu la tensiòn

di tanti cuàrdis un tintinà dols ghi crèjn

a chèl che ben nol capìs la so funsiòn,

cussì da li lus ca mi si mostràvin

da la cròus’l vegneva’l sun di na cansòn

ca ni estašiàva, sensa capì ’l ìn.

Ca’ntendeva tant laudà’i capìvi benòn,

che a mi “Risurìs’ e “Vìns” mi vegnèvin

com’a chèl cal sìnt ma di capì nol è bon.

Chisti melodìis tant gust a mi dèvin

che fin a chel momènt lì nuja di nuja

a veva vèncs tant dols che cussì leàt mi vèvin.

A pareva chista na tant granda voja

da pospòni il plašej di chej vuj1302 biej

che’n chej mirànt dutl’ rest si ridùs’n nuja;

ma chej ca jòdin che chiscju sigìj miej

a fàn ogni bielesa pì’n sù ch’i zìn,

e ch’jò no mi’eri’ncjamò voltàt a chej,

di chèl ch’i mi acuši par scušàmi a pòsin

scušàmi1303, jodìnt che jò i dìs il ver;

pars’che’l plašej nol à chì’l so cunfìn,

ma zìnt in sù si fà pì e pì sincèr.1304

Cjànt Cuindicèšin

La benevula volontàt ta la cual

sempri si dìsfa ’l amòu che dret al suspira

coma la cupiditàt ta chè1305 dal mal,

sidina sidina fàt stà a vèvin che dolsa lira,1306

cussì che tašùt a vèvin che santi cuàrdis

che la destra1307 dal cjèl a mola e tira.

Cuant maj a sarani al bon preà sòrdis

che sostànsis che par dami coràgju

di fàighi domàndis a èrin sidìnis stàdis?

Al è un ben1308 che sensa fin a ghi planzi sù

chèl che, par amòu di ròbis ch’etèrnis

no sòn, il amòu ver al buta jù.

Coma ta li nòs cujètis e pùris

ràpit s’jòt un foghùt ogni tant

che’l vuli al mòuf ta che plàcidi sèris,

e’a pàr stela che’l so post a stà cambiànt,

s’a no fòs che par indà ca s’impìa

dut al è compaj e chèl al dura’un istànt;

cussì dal bras ch’a destra’l para via,

ai piè di che cròus al à corùt un astro

da la costelasiòn brilànt di gloria;

sta gema a no veva lasàt il so nastro

ma pa la strica radiàl si veva movùt,

someànt fòuc davòu dal alabàstro:

svelt cussì1309 al era’l spirt d’Anchìs davànt vegnùt,

se fede i vìn ta la nustra miej muša,

cuant che’n Elišio dal fì si veva necuarzùt.1310

“O sanguis meus, o superinfusa

gratia Dei, sicut tibi cui

bis unquam coeli ianua reclusa?”1311

Cussì’l lumìn, ch’jò voltàt mi eri a luj;

e’i me vuj a èrin dopo zùs a Beatrìs,

che, zìnt chì e là, ’mbacuchìt mi vèvin i vuj

che tant ridìnt a ardèvin di Beatrìs

ca pareva che’i mès tocjàt a vèsin’l font

da la me gràsia e dal me paradìs.

Alòr, in tal jodi e’n tal sinti gjocònt,

si veva metùt stu spìrit a contà ròbis

ch’jò’i no vevi capìt pal so parlà profònt;

intindùt nol veva di dìšmi ròbis scùris,

ma ghi veva tocjàt, par via che’l so concèt

tant pì alt al era dal capì daj òmis.

E cuant che ’l arco dal so ruvìnt afièt

sfogàt si’era, che’l so parlà ’l era jù vegnùt

visìn di lì cal taca’l nustri intelèt,

chistu stàt al era chèl ch'i vevi par prin comprendùt:

“Che benedèt ti sèdis Tu, triùn e un,

par vèighi a la siminsa me cussì ben tindùt!”

E al veva dopo dìt: “Un bièl e lontàn dišùn

che vegnùt mi veva’n tal leši’l libri grant1312

che fòu nol lasa nisùn sen, ma nisùn,

contènt ti’as fàt, fiòl me, stu lušòu, e tant,

da’ndà ch’i ti parli, da che stesa1313 ’sistìt

che l’àlis ’mplumàt ti’a par zì’n alt cussì tant.

Che’n me’l to pensej al lus, ti pàr di vej capìt,

da chèl che prin1314 al è, com’cal radièa

dal’un il sinc e’l sèis, sè ben al è capìt;

par chèl cuj ch’i soj e parsè ca ti somèa

pì viva la me flama no ti domàndis,

di ogni altra tal splendòu di st’asemblèa.

E ti par just; chè, pìsuj e grancj’, i spìris

di chista vita tal spieli a jòdin,

tal cual, prin di pensalu, il pensej t’jòdis;1315

ma pars’che dal amòu sant, ch’jò’i jòt da visìn

e no mi’è maj fòu di vuli e m’implenìs

di na voja dolsa, àltris ghi gòdin,

cun buni peràulis, sigùris e fuàrtis,

il volej to cal suni e’l to dešidej,

ch’jò’i rispùnt par volej di altri lègis!”

Voltàt mi eri a Beatrìs, che’l pensej

me zà’a saveva e, ridìnt, un sen

mi veva fàt che l’àlis vièrt ghi veva al me volej.

Tacàt i vevi alòr cussì: “Il afièt e’l sen,1316

cuant ch’jodùt i vèis la prim’ ecualitàt,

compàis vi sòn stàs dàs, ch’ognùn adès al tèn,

chè’l soreli che àrdi vi’a fàt e luminàt

cul cjalt e cu la lus1317, in dut al è compaj,

che chist a chèl nol pòl èsi paragonàt.1318

Ma voja e argumìnt ’n taj mortaj,1319

pa la rašòn ca vi’è manifesta,

àlis da li stèsis plùmis no ùšin maj;

jò, duncja, ch’i soj mortàl, i sìnt chista

dišegualitàt, e par chèl i ringrasièj

cul me còu par chista paterna fièsta.

E alora, topàs bièl, ti suplichèj,

te che chistu presiòus gjojèl t'ingèmis,

di dìšmi’l to nòn—èco’l me dešidej.”

“Contènt di vèiti fra li me ramàsis1320

i soj belzà stàt; jò’i soj la to radìs”:

dìt ghi veva cussì a li me peràulis.

E pì ’ncjamò al veva dìt: “Chèl dal cual si dìs

che’l to nòn al vèn, e che sent’àis e pì

ziràt al à’l mont’n ta la prima curnìs,

il to bišàvul al era e me fì:

pròpit ben a zarès se la so fadìja

lungja1321 cul to fà ti vès da scurtàighi.

Florensa dentri da la mura vecja,

da’ndà ca cjoj ’ncjamò la tersa e la nona,1322

a viveva moderada e sensa pecja.1323

Cjadenuta no veva nè corona,

nè còtulis ornàdis nè sintùra

che’l vuli a fès tirà pì da la persona.

No ghi fèvin, nasìnt, encjamò poura

li fiis al pari; chè’l timp e li dòtis

no’èrin’ncjamò fòu d’ogni mišura.1324

Non d’èrin cjàšis di famèa vuèjtis;1325

nol era ’ncjamò rivàt Sardanapàl1326

a mostrà sè ca si fà’n ta li cjàmaris.1327

Encjamò nol era vinsùt Montemàl

dal vustri Usieladòu che coma vinsùt

tal zì’n sù, cussì al sarà’n tal so cal.1328

Cun sintùra di coràn e vuès i’ai jodùt

Belincjòn Berti, e sensa truc fasi avànt

la so fèmina, ch’era naturàl in dut;1329

Chej dal Nerli e dal Vecju lì davànt

i jodevi, contèns, cun pièl scujèrta,

e li so fèminis ca filàvin cjantànt.1330

Furtunàdis lòu! ch’ognùn’era certa

di vignì lì soterada1331, e nisuna

pa la Fransa, a era lì tal lièt dešerta.1332

Una a tindeva’l nini’n ta la cuna

e cul ninanana lu consolava,

che paj genitòus ’ndà’n èria roba pì buna?

Che altra’nvensi, mentri ca filava,

fiàbis daj Trojàns a la so famèa

—e pur di Fièšul e Roma—ghi contava.

Ta chej timps a sarès stada na maravèa

na Cjanghèla o un Lapo Saltarèl

com’ch’adès’l sarès Cincinàt o Cornèa.1333

Ta’un cussì ripošàt e ta’un cussì bièl

vivi di citadìns e ta’un so Cristiàn

ambiènt ch’alora al era chistu ostèl,

Maria mi veva dàt, clamada dal sigà san;1334

e’n ta chel antìc Batisteri1335 vustri

fàt i eri stàt Cjasaguida e cristiàn.

Morònt mi’era fradi, e Elišeo n’altri;

la me fèmina’era da Val di Pat,1336

e da là’l vèn il nòn di Alighieri.

I’ai dopo seguìt ’l imperatòu Coràt;1337

e pa li me òperis al veva vùt la gràsia

di ricognòsimi, e cavalièr i veva fàt.

Davòu ghi eri zùt cuntra la malìsia

da la lès di chel pòpul cal ušurpèa

par colpa daj pastòus1338, la vustra gjustìsia.

Da che zentàja—eše maravèa?—

dal mont fals i eri stàt alòr disleàt

che par amòu so tant’ànimis al plèa;

e dal martìri a chista pas i eri rivàt.

Cjànt Sedicèšin

O nobilitàt dal nustri sanc, se tu puarèt

la zent zì cussì tant in gloria i ti fàs

ca jù indà che flap al è’l nustri afièt,

na maravèa maj no ti mi saràs;

pars’che là che’l nustri apetìt maj nol è sviàt,

tal cjèl i dìs, gloria i vevi sintùt, e pas.1339

Ti sòs tu com’un mant ca si tèn prest scurtàt

che, s’a no si lu slungja’un puc di dì’n dì,

coma cun fuàrfis a lu tèn’l timp ben tajàt.

Cul “vu”1340 che par prin i vìn jodùt Roma sufrì,

e che la so famèa no’a pì tant ušàt,

alora i’ai di nòuf scuminsiàt a partì;

ma Beatrìs, ca no mi veva maj lasàt,

ridìnt, a pareva chè ca veva tosùt

al prin fal di Ginevra, com’che scrìt a è stàt.1341

“Vu’i sèis me pari,” a diši mi eri metùt;

“Vu’i mi dèis di parlà gran cunfidènsa;

vu’i mi tegnèis alt, cussì che jò’i soj pì che jò’n dut.

La me mins a gòt cussì tant di sè stesa,

e dapardùt di contentèsa a s’implenìs,

ca no si romp di tanta ’legresa.

Alòr, bon pari, i vuej ch’i mi dišèdis

cuj ca èrin i vustri vècjus, e com’che’i àis

a èrin ta’i vustri prins mèis e dìs.1342

Dal pioràr di San Zuan s’eše ch’i pensàis?1343

com’ al èria alora? E li zens cuj ca èrin

ulà di pì grant mèrit, s'i vi recuardàis?”

Com’ch’al soflà dal vint àrdi pì ben i jodìn

la flama dal cjarbòn, jodùt i vevi che ulà

al me dols diši pì’l luševa’l lumìn;

e com’ch’ai me vuj si feva la lus pì biela,

cussi cun vòus Oh cussì biela e dolsa,

ma no cun chista moderna favela,

dìt mi veva: “Dal dì dal prin ‘Ave,’ com’si sà,

che dal so part me mari, ca è santa,

cun me liberàt si veva da la gravidansa,

al so Leòn ben sincsènt e sincuanta

e trenta vòltis al era vegnùt chistu fòuc

a’nflameàsi di nòuf sot ogni so planta.1344

Chistu’a basta sinti daj vècjus, zent di sest;

cuj ca èrin e da’ndà che vegnùs a èrin

al è miej’l taši che’l discori onèst.1345

Ducju chej che, che volta, chì a podèvin

àrmis partà fra Mart e il Batista1346,

il cuint a èrin di chej ch’adès chì a vìvin.

ma la citadinansa, ca e adès mista,

di Cjamps, di Certaldus e, sì, di Feghìn,

a era pura fin al ùltin artista.1347

Oh cuant ca sarès miej èsighi visìn

da li zens ch’jò’i dìs, e a la Galusa

e al Trespiàn di vej il vustri cunfìn,

che dentri vèilis e sopuartà la spusa

dal contadìn di Guigliòn e di Signa,

che’l vuli par baratà sempri’l gusa!1348

S’a no ghi fòs stada a Sešar madrigna

che zent che tant miej da curà’l mont ’varès

e coma mari al fì èsighi benigna,

un tal1349, fàt fiorentìn, al cambia’e smercja’dès,

invensi di zì dret là daj Similfòns,

elemošinànt, com’i so àvos puarès;

Montemurlo’l sarès encjamò daj Cons;

a sarèsin i Sercuj sot’l plevàn d’Acòn,

e forsi in Valdigràf i Bondajmòns.1350

’L inflùs di zens nòvis al crèa cunfušiòn

e chistu al è sempri’un mal pa li contràdis,1351

com’che mal ghi vèn a un cal è mangjòn;

un toru svuàrp a colà pì svelt ti lu jòdis

che n’agnela svuarba; e spes a taja

di pì e tant miej una che sinc spàdis.

Se tu ti vuàrdis Luni e Urbisalia

com’ca sòn zùdis, e coma ca zaràn

davòu di lòu Chiuši e Sinigalia,1352

di sinti com’che li stìrpis a disfasi’a vàn

no ti sarà nè roba nova nè dura

cuant che clar a è ch’encja li sitàs na fin a àn.

Ca mòri dut a è roba sigura,

e vuàltris pur, ma la muàrt’n cualchiduna1353

ben a si plata; ma la vita puc’a dura.

E com’che’l zirà dal cjèl da la luna

sempri’l cujèrs e’l discujèrs li spiàgis,

cussì a Firense ghi fà la furtuna:

par chèl un nol à di fasi maravèis

s’jò a parlà’i mi mèt daj als Fiorentìns

ca’an li so grandi làudis’n tal timp platàdis.

Jodùt i’ai jò’i Ugos e’i Catelìns,

i Filìps, i Grecs, i Ormàns e’i Alberìcs,

zà’n tal calà, ma ilùstris citadìns;1354

e di chej’n daj jodùs, tant grancj’ che antìcs,

cun chèl da la Sanèla, chèl da l’Arga,

e Soldanièrs e Ardìngas e Bostìcs.

Là di che puarta ch’adès a è carga

di cussì tanta cativèria in dut,

ca’nfondarà sta barcja1355 di maj cussì carga,

I Revignàns a èrin, da’ndà che vegnùt

al era’l cont Guido e ducju chej che’l nòn

di Beluncjòn a àn in sèguit otegnùt.1356

Chej che da la Preša a savèvin zà benòn

coma governà, e chèl dal Galigaj

zà di oru a vèvin il pòmul dal so nòn.1357

La strica dal Gris1358 era granda asaj,

com’pur i Sachès, Zòucs, Fifàns e Barùs

e Gjaj e chej che ros a doventàvin pal staj.1359

La sòcja che cresi a veva fàt i Calfùs

a era zà biel’e grosa, e zà magistràs

a èrin i Sìsios e i Arigùs.

Oh cuant ben ch’jodùt i’ai chej stàs disfàs

da la so rogansa! E li bàlis d’oru1360

flurì a fèvin Firense in ducju i so gran fàs.

Cussì a fèvin i pàris di chej che di oru,

cuant che la vustra glišia’l vèscul no veva,

gràs si sòn fàs sintàs a consistoru.1361

Che rasa di zent ’rogànta, ca è belva

cun chèl cal scjàmpa, ma s’jodi un’l fà’l dint,

o’l tacuìn, na pioruta a fasi jodi a và,

se pur zentuta, zà si zeva ’ngrandìnt;

chist no ghi zeva dret a Bertìn Donàt,

che’l misièr al à chej1362 dopo fàt parìnt.

Belzà al era’l Caponsàc tal mercjàt,

da Fièšul vegnùt, e belzà al era

un bon citadìn Gjuda, e’l Infangàt.

I dìs na roba ’ncredìbil ma vera:

tal sìrcul di miès si’entrava pa na puarta

ca cjoleva’l nòn da chej da la Pera.1363

Ognùn che la biel’insègna al parta

dal grant baròn, cun che stima e nòn

ch’a recuardà il dì di San Tomàs ni parta,