a la lus ch’ufrìt si veva si èrin voltàs,

e alòr “Cuj sèišu1088 vu?” ghi veva domandàt

cun vòus rota da’un còu cal bateva da mas.

E cualicuanti fièstis jodùt i vevi che fàt

al veva pa la gran’ contentèsa, che pì sglonfa1089

encjamò fàt si veva cuant ch’jò ghi vevi parlàt!

Cussì a mi veva dìt: “Jù’n tal mont timp fà

puc timp i’ai godùt; ma se pì lunc’l fòs stàt

vùt no si varès’l mal ca no si pòl disfà.1090

Da te mi tèn la me ’legrèsa platàt

che d’intòr dut luminàt a mi siera

com’cavalej da la so seda fasàt.

Asaj ben volùt ti mi’as la jù’n cjera;

che se pì al lunc i fòs stàt, ti varès mostràt

dal me benvolej la pì biela siera.1091

Chel trat da la riva sinistra lavàt

dal Rodàn dopo ca s’unìs cul Sorga,

part da li me cjèris’l sarès doventàt,1092

cun che part da l’Ausonia1093 cussì carga

di poscj’ com’Gaeta, Bari e Catona

da ’ndà che’l Tront, e’l Vert, in mar al sgorga.

Zà mi luševa’n tal cjàf la corona

di che cjera dal Danubio tajada

dopo che li rìvis todèscjs al bandòna.

E la biela Trinacria, frušinada

tra Pachìn e Peloro, insima’l golf

che da Euro’l risèif la pì gran’ menada,1094

no da Tifeo ma doj vapòus di solf,1095

i so res a varès encjamò spetàt,

nasùs par me1096 da Carlo e da Ridolf.1097

se’l brut governà, che sempri ateràt

il pòpul sclaf al tèn, alòr nol varès

il sigà di Palermo—‘Morèit!’—caušàt.1098

E se me fradi fin d’adès chist al jodès,

da la crumira mišeria daj Catalàns,

par no ufìndiu, lontàn si tegnarès;1099

e a è miej ca si sbarasi daj so malàns,

o di chej d’àltris, cussì ch’a la so barcja

càrgus no si ghi meti masa pešàns.

luj, che di largjesa’n d’aveva pucja—

no coma’l pari—tant bišugna’l varès

di zent che’l ben daj àltris a no stòrcja.”1100

Sicòma che jò’i cròt che dut’l gjoldi stes

di sè che’l to parlà, o siòr me, m’implenìs,

là’ndà ch’ogni ben al tàca e finìs, adès

lu aprèsi jò com’che tu ti lu gòdis,

e pì’ncjamò i lu gòt; e chist pur mi’è cjàr,

che stu gjoldi in Diu stes ti lu mìris.

contènt com’ch’i ti mi’as fàt, rìndimi pur clar,

sicòm’ch’a dubità parlànt ti mi’as movùt,

com’che da mari dolsa’l pòl èsi un frut amàr.”

Chist’jò a luj; e luj a mi: “Se jò’n dut

ti mostri’l ver, a sè ch’i ti domàndis

vièrs il to vuli, e tègnilu ben vierzùt.

Il ben che dut il regn che tu ti scàlis

al volta e’l fà contènt, ghi dà pur virtùt

cu la so providensa a sti grandi stèlis.

E no sòn doma curàdis par dut

li natùris che la mins a àn perfeta,

ma dut il so èsi e la so salùt:

e par indulà che chist’arco al saèta,

a ghi cola la frecja’n ta predestinàt fin

com’se’n tal so sen a fòs mandada, e dreta.

Se cussì no fòs, il cjèl ca ti è visìn

al produšarès na sorta di efiès

che pì che art a sarèsin un cašìn;

ma chist nol pòl èsi, se i intelès

ca mòvin sti stèlis no sòn difetòus

o al è difetòus il prin1101, ca no ju’a fàs perfès.

Vutu chistu jodi’n ta’un mòut pì luminòus?”

E jò: “N’ocòr, chè impusìbul mi par

che’l mont’n ta chèl ca à di èsi al sedi estroùs.”1102

Alòr luj: “Nol sarèsia pal omp amàr

se tal mont a nol vès da èsi civìl?”1103

“Al sarès par luj,” i’ai dìt, “un brut afàr.”

“E chèl al pòsia èsi pur tant pusìbil

pal omp la jù, sensa vej pì ufìsis?

Sens’altri no, se ben vi dìs Aristotil.”

Cussì al veva dedušùt chisti ròbis

fin a concludi: “Altritànt diferènt

a à duncja d’èsi d’ogni cauša la radìs:

cussì che un Solòn’l nàs, n’altri Sers, potènt,

un’altri Melchišedech e n’altri chèl

che’l fì pierdùt al à, zùt sù’n aria’mpasiènt.

La natura rotonda ca è sugèl

pa la mortàl cera ben a fà la so art

sensa distìngui fra un o altri ostèl.1104

Par chèl a pàr ch’Ešau nol fedi part

da la siminsa di Jàcu; e’l vèn Cuirìn

di sì vil pari ca si lu dìs di Mart.

La natura generada’l so cjamìn

a farès compagna e sempri di chè daj pàris

se’n miès a no si metès il volej divìn.

Adès ben t'jòdis chèl che prin no ti rivàvis:

ma pars’che d’jòditi pì contènt mi plàs,

d’un corolari i vuej ch’i ti t’insiàrpis.

Se pucja furtuna in zìru a cjatàs

la natura, com’ogn’altra siminsa

’n ta cjera ’nglerada, a no darès rišultàt.

E se il mont la jù ben a ghi pensa

al inclìn naturàl che natura a inpòn,

di mala zent al restarès’l mont sensa.

Ma vuàltris i pocàis ta la religion

un cal è nasùt par partà la spada,

e re i fèis un che di predicjà al è bon:

par chèl il vustri pas al è fòu di strada.

Cjànt Nonu

Dopo che’l to Carlo, O biela Clemensa,

in clar mi veva metùt, contàt mi veva daj ingàns

ca doveva risevi la so siminsa;

ma al veva dìt: “Tàs, che’l timp dut al tèn’n ta li so mans”;

cussì che altri diši i no pòs che cul zì ’ndavànt

il just lamìnt si alsarà daj vustri dans.

E belzà la vita di chel lustri sant

voltada si’era al Sol1105 ca la’mpleniva

coma chel ben che dut al sodisfa tant.

Ah brut’ ànimis che pròpit no vi và

di vièrzighi a stu grant ben i vustri còus,

ma di mostràighi vustra vanitàt viva!

E èco là un’altri di chej splendòus

vièrs me vignì, e che plašej’l voleva

dami s’jodeva dal so cuàrp luminòus.

“Il me dešideri alòr sodisfa ben,

spirt beàt,” ghi vevi dita, “e dami prova

ch’in te rifletùt s’jòt sè che pensàt i tèn!”

Alòr la lus ch’encjamò mi era nova,

dal so profònt, da’ndà che prin’ a cjantava,

com’un’a veva dìt che di fà dal ben ghi zova;1106

“Tal itàlic toc di cjera cal tocjava,

in tal so èsi salvadi, dal Rialt

fin là che’l Brenta e’l Piave pur’l naseva,

un culinùt a si alsa, no tant alt,

da’ndà che jù na torcja1107 era vegnuda

ch’a sta cjera ghi veva fàt grant asàlt.

Da la stesa radìs i soj pur jò nasuda:

Cunìsa i soj, e uchì i lùs cussì tant

parsè ca ni veva sta lustra stela1108 vinsuda;

ma contenta i soj cuant ch’i vaj recuardànt,

sensa fastidi, la cauša dal me destìn;

che’l comùn pòpul forsi nol capirès tant.

Di stu presiòus gjojèl1109 ca mi stà visìn

uchì, in tal nustri cjèl, dut luminòus,

gran’ fama’è restada; e’i la godarìn

encja taj sècuj da vignì, la so vòus:

jòt che se ’l omp al à di fasi ecelènt,

di cambià’l vivi al à di èsi volonteròus.

E a chistu adès no ghi pensa la zent

ch’entri’l Tilimìnt e'l Adige a’a vùt,

no pintimìnt ma mišèria a plen, sta zent;1110

ma’mòndi prest Padova ta la palùt

a cambia l’aga che Vicensa a bagna

pars’che fà ’l so volej li so zens no’an volùt;

e’ndà che’l Sil al Cagnan si compàgna,

un tal sioràt1111 a s’jòt cal và a cjàf alt,

ma puc pì’l godarà la so cucagna.

Feltro’l planzarà pur il viliàc asàlt

dal so danàt di vèscul, cussì schifòus

ch’in Malta maj un simil al à fàt il salt.1112

Masa’l sarès il caretèl voluminòus

cun dut chel sanc risevùt daj Ferarèis,

che di pešalu a sarès na biela cròus,

cal regalarà chistu predi cortèis

par ingrasiàsi cuj Guelfs, e scju regaj

al paìs stes no ghi sarèsin di pèis.1113

Chej lasù, ch’i clamàis Trònos1114, spièlis specjàj

a sòn che lus ni dàn dal Diu gjudicànt;

cussì che just ni par sè che contàt i’ai.”

Chì ic a veva tašùt, e a mi parùt mi veva tant

ch’altri a pensàs, par via dal bièl bal

che di nòuf a veva tacàt, coma'n tal vignì ’ndavànt.

L’altra gjòja1115, ca mi’era tal e cual

presiòša com’la prima, che di vej jodùt i saj,

com’cuant che’l raj al bàt s’un rubìn balascàl.1116

La sù’l godi si esprìn cul splendòu dal raj

com’ca è cul ridi; ma la jù1117 si scurìs

pì e pì’l spirt secònt il pèis daj so maj.

“Se sè che Diu al jòt, tu ti lu jòdis,

spirt beàt,” i vevi dìt; “e a’è roba alòr

che’i volèis sos daj tos no saràn làris.

La vòus to, duncja, che il cjèl a’nfièsta

sempri cun chel dols cjantà di chej fòucs beàs

che cun l’àlis sèis a la fraresca ju fàn stà,1118

parsè no tègnia’i me dešidèris sodisfàs?1119

Jò’i no spetarès pa la to domanda

se in te, coma tu in me, i entràs.”1120

“La pì granda val,” al veva alòr tacàt, “indà

che dal di fòu a sbìcin li àghis

di chel mar1121 che la cjera dut a ghirlànda,

cuntra’l soreli, tra oposti spiàgis,

tant si espànt cal doventa meridiàn

là che orišònt prin ti lu jodèvis.1122

Da la spiàgja di stu mar i eri jò paešàn

tra l’Ebrèo e’l Macra, che par un tocùt curt

a spartì al và’l Genovèis dal Toscàn.

Il stes tramònt a si jòt e il stes ort

da Bušìa fin al post d’indà ch’jò’i vèn,

che cul so sanc al vevà scjaldàt il puàrt.1123

Folc mi clamava che zent che ’l inzèn

a veva di savej’l me nòn; e chistu cjèl

di me’l cjoj’l sen, com’ch’jò’l so splendòu i otèn;

che pì no’a maj ardùt la fia di Bel—

dant dolòu a Sicheo e a Cruša—

di me, fin che cussì ghi zova’l zòvin cjavièl;1124

nè pur che Rodopea che delùša

a’è stada da Demofònt nè Èrcul

cuant che d’Jòle tal còu’l jodeva la muša.

Chì ’no si pentìn, ma i ridìn, no cul

sens da la colpa, ch’a mins a nol torna,

ma par chèl che dut al prejòt, fin tal so pìsul.1125

Chì i gjoldìn di che art ca adòrna

dut’l dapardùt e che ben mi mostra’l ben

pal cual la jù’l mont a chèl chì’l torna.1126

Ma par che ogni to dešideri a plen

ti gòdis di sè ca nàs’n ta la sfera,

di parà pì avànt alòr mi convièn.

Savej ti vùs cuj ca è’n ta sta lumiera

che visìn cussì tant mi sintilèa,

com’raj di soreli in ta n’aga clara.

Èco, la dentri si trancuilišèa

Raab; e ic, al nustr’òrdin unida,

a chèl ghi dà na luminoša maravèa.

Da stu cjèl, ’ndà che l’ombrena a è puntada

che’l vustri mont al fà, prin ch’altr’ànima

dal trionf di Crist asunta a è stada.1127

A è stàt tant just elevala par palma

ta un daj cjèj pa la granda vitòria

otegnuda cun’l un e l’altra palma,

pars’che favorìt a à la prin’ Gloria

di Gjošuè in ta la Cjera Santa,

che puc ghi meseda al papa la memoria.

La to sitàt, che cjaša a è dut’cuanta

di chèl che prin si’a voltàt cuntr’l so fatòu1128

e che pa l’invidia so zent a plans, e tanta,

a prodùs e a spànt chel maladèt di flòu1129

che straviàt’ al à li piòris e i agnèj

par vej cambiàt in lupo1130 il so pastòu.

Par sti rašòns i grancj’ mèstris i Vanzèj

a bandònin, studiànt invensi i Decretaj1131

com’che daj màrgins sos n’idea si pòl vej.

Chistu a ’ntìndin Papa e cardinaj:

a no vàn i pensèis sos a Nazaret,

’ndà che ’l Ànzul li gran nòvis al è zùt a daj.1132

Ma il Vaticàn e ogn’altri post elèt

di Roma ca sòn stàs fàs simiteri

da che schièris che seguìt’an Pieri, puarèt,

fra puc lìbars a saràn dal adulteri.1133

Cjànt Dècim

Vuardànt in tal propri Fì cun chel Amòu

che dols ’l un e ’l altri’n eterno al tira,

il prin, che pì grant dal diši al è’l so valòu,

in dut’l spirt o roba che’n tal mont sempri’a zira,

tant òrdin al à creàt che maj nisùn

nol pòl tègnisi da godi sè cal mira.1134

Vuàltris ch’i lešèis alsàit duncja, ognùn,

i vustri vuj cun me la sù’n ta che part

’ndà che’i doj mòtus1135 s’incròšin, ognidùn;

e lì, letòu, taca a maraveàti da l’art

di chel mestri ch’in sè sempri al àma

tant che di dut e’n dut a si tèn necuàrt.

Jòt com’che da chel punt lì si diràma

di sbiègu’l sìrcul che’i panès al parta,

par dàighi plašej1136 al mont ca ju clama.

E se la so strada a no fòs stuàrta,

tal cjèl si varès na vura di virtùt invàn

e ca jù cuaši ogni fuarsa muarta;1137

e sè dal zì dret pì o mancu lontàn

al fòs il partì1138, tant a ghi mancjarès

ca jù e pur la sù dal òrdin mondàn.

Adès resta pur tal to banc, tu ch’i ti lès,

e’ndavòu vuarda par gustà chèl pì avànt,1139

se contènt ti vùs restà, coma adès.

Mangja pur di sè ch’i ti’ai metùt davànt;

che dàighi mi tocja duta la me cura

a che matèria ch’jò chì i staj contànt.

Il pì grant ministro da la natura

che cu la so virtùt il mont al stampa,

e che cul so lustri’l timp a mi mišura,

cun chèl unìt1140 ch’jodùt ghi vìn zà la stampa,

a si zirava sempri pì pa li spiràls

indà che pì e pì prest1141 gh’jodìn la stampa;1142

e jò chì cun luj; ma d’èsi’n ta scju poscj’ als

rivàt no m’eri necuàrt, com’che un no si rìnt

cont daj prin’pensèis prin che zà a sèdin als.1143

Beatrìs a è chè che pì svelta dal vint

mi mena di ben in miej cussì’n ta’un lamp,

che’l so àt a no si pòl jodi’n tal timp.1144

Chèl che lì al era, il lušòu dal lamp

da vej’l veva lì che’n tal soreli i jodevi,

che no’l colòu, ma’l lustri ghi deva’l stamp!

Chì jò nè ’nzèn nè art ’nvocà’i podevi

par diši chèl che doma ’l imaginà’l è dur;

ma crodighi si pòl, e bramà d’entravi.

E se l’imaginà nustri al resta al scur

di tant’altèsa, di fasi maraveà

n’ocòr: pì’n alt di là nisùn al è zùt par sigùr.

Cussì a era pròpit la cuarta famèa

dal alt pari, che sempri la sàsia

mostrànt com’cal ispira e generèa.1145

Beatrìs a vev'alòr tacàt: “Ringràsia,

ringràsia’l lampiòn1146 daj ànzui che’a stu lušìnt

di planèta1147 ti’a sù partàt cu la so gràsia.”

Maj nisùn si veva dispòst cun còu tant ridìnt

a la devosiòn, rindìnt a Diu dut se stes,

cussì svelt, e di falu cussì tant godìnt,

com’ch’al sinti sti peràulis i vevi fàt jò stes;

e alòr dut l’amòu me’n luj al era zùt

coma che se Beatrìs dut dismintiàt i vès.

A no si la veva cjapada; ma tant podùt

a veva cul splendòu di chej so vuj ca ridèvin

che la me mins alòr’a veva pì ròbis jodùt.

Jodùt i vevi lušòus, ch’atòr a splendèvin;

cun nu’n tal miès a si fèvin corona;

i’u sintevi pì dols che’n tal jodi a lušèvin:

cussì serclada la fia di Latona

ogni tant i jodìn cuant che l’aria cussì plena

a è ca ritèn i ràis ca fàn stà zona.1148

In ta stu alt cjèl ’ndà che rivàt i’eri apena,

gjèmis an d’era a plen, ninìnis e bièlis,

che chì nè’n vòus nè’n fàt nisùn maj ni mena;1149

cussì ’l era’l dols cjantà di che lùcis;

chej ch’a svualà’n sù no si prepàrin,

da’un omp mut ca spètin alòr notìsis.

Alòr che’i sorèlis, che cussì tant a ardèvin,

atòr di nu ziràs si vèvin tre vòltis,

coma stèlis che visìn’l so pòl a stèvin,

frùtis a parèvin al bal encjamò strètis

ma al smèti pròntis e sidìnis, scoltànt

atèntis’l tacà da li novi nòtis;1150

e dentri d’un1151 sintùt i vevi cussì tacà: “Cuant

che il raj da la gràsia, ca impìa

il benvolej che dopo al crès amànt,

tant moltiplicànt in te la so Gloria

che la sù’n alt ti parta par la scjala

che, zìnt jù, di torna’n sù sempri al à un voja;

se un t’impedìs na gota di vin di bèvila

par cjòiti la sèit, libertàt nol varès,

com’ca no varès aga che’n mar no cala.1152

Se flòus a soni chej, savej ti vorès,

che cun cussì tanta gràsia a’nghirlandèjn

chè che d’jòditi zì’n sù cussì tant a vorès?

Stàt i’eri un daj agnèj ca pasculèjn

cun Meni1153, che pur ju mena pa’un cjamìn

plen di buni ròbis, s’a no si stravièjn.

Chistu, che a la me destra mi’è visìn,

Berto al è e fradi e mestri mi’è stàt;

da Colonia ’l è; e jò’i soj Tomàs d’Acuìn.1154

E se di scju àltris ti vùs tegn’ti ’višàt,

seguìs ben il me parlà cul to jodi

sta corona e ogni so sant beàt.

Chel altri flameà fòu’l vèn dal ridi

di Grasiàn1155 che tant ’l un che 'l altri foru1156

al à judàt fin a fài’lu al paradìs godi.

’L altri che visìn al ornèa’l nustri coru,

Pieri al era che cu la puora vèdula

ufrìt’l veva a la Glišia’l so tešoru.1157

La cuinta lus, fra di nu la pì biela,

cussì tant d’amòu a gjugjulèa1158 che dut’l mont,

di ic curiòus, la jù’l tèn vièrt l’orèla1159:

dentri d’ic a’è la mins ’ndà che un cussì profònt

savej al è stàt metùt che s’an d’è di vertàt,

di cussì tant jodi no si’a maj vùt un secònt.

Visìn chì t’jòs pur stu post iluminàt

che la jù’n cjàr e vuès1160 pì a fìn’l à jodùt

il ministeri1161 che ai ànzui ghi’è stàt dàt.

Pur cal rìt si lu jòt’n ta stu luminùt

chel avocàt daj lontàns timps Cristiàns

che dal so latìn Justìn1162 si veva prejodùt.

Adès se tu’l vuli da la mins ti tèns

puntàt su ’l un’e l’altra lus ch’i staj laudànt,

di sinti da l’otava zà ti sìns afàns.

Par podej ogni ben jodi, il spìrit sant

dentri a vi gòt che’l mont d’ogni falsitàt

ghi mostra a chèl che ben lu và scoltànt:1163

il cuàrp che fòu di chèl stu spirt al è stàt butàt,

jù a Cjèldauri al è, e dal martìr

e ešilio’n ta sta pas al è rivàt.

Pì’n là jòt’l flameà dal ardìnt respìr

di Išidoru, di Beda e di Ricart,1164

ch’a pensala ben al è stàt pì che vir.1165

Chistu, dal cual a me’l torna il to sguàrt,

al è’l lumìn di un spìrit che’in pensèis

sèrius di murì nol voleva èsi’n ritàrt:

chista ’è la lus eterna di Sigèis1166

che, in ta la via da la pàja discurìnt,

al silogišava veritàs scòmudis.”

Alòr, com’che ’l orlòj sunà si sìnt

cuant che la spoša di Diu bunora

al nuvìs ghi cjanta’l so amòu volìnt,

tant che na banda a mola e l’altra a tira,

un dindinamìnt cussì dols fašìnt,

che un grant sintimìnt d’amòu al spira;

cussì i’ai da la glorioša roda’l muvimìnt

jodùt e l’armonìa da li vòus sintùt

che par vej di dut stu dols’l just sintimìnt

ulà si’a d’èsi, ’ndà che sempri al è godùt.

Cjànt Undicèšin

O’nsensada cura da li zens mortàlis,

cuant ca sòn difetòus i silogìšmos

che doma'n bas ti fàn bati l’àlis!

Un davòu d’jura1167 e un daj aforìšmos

al zeva, un al seguiva il sacerdosi

e’un cun fuarsa’l regnava o cun sofìšmos;

e un tal trufà o’n tal civìl negosi,

e un in tal plašej da la cjàr ’nviscjàt

al era, e un jòt lì a’mpoltronasi,

cuant che, da duti sti ròbis disleàt,

cun Beatrìs i’eri stàt la sù tal cjèl

cun bras vièrs e glorioša-mìnt1168 acetàt.

Dopo che ognùn al era tornàt’n ta chel

punt dal Sìrcul ’ndà che pì avànt al era,

fermàt si veva, com’ta cjandelàr’l so luši bièl.

Alòr che lus da la splèndida siera

che parlàt prin mi veva, dut suridìnt

a mi veva dìt, doventànt sempri pì clara:

“Com’che jò daj so ràis i vaj risplendìnt,

cussì, ben vuardànt ta la lus eterna,

i pensèis tòs e li caušis1169 sòs i intìnt.

Tu ti dubitèis e ti vòus ch’esterna

pì e pì clara si fedi la vòus

me par ch’in te si fìsi, dut interna,

cuant ca trata di buni ròbis—la me vòus—

e ca dìs di no vej ‘maj vùt un secònt’;

e chì a’è miej mostrà dut’n taj juscj’ colòus.1170

La providensa ca governa il mont

cun chel sintimìnt che da chèl ogni aspièt

creàt1171 vinsùt al è prin di zì a font,

par ca podès zì ’ncuntra al so dilèt,

la spoša che di chèl’n cròus a era àvida,

a veva spošàt cun chel sanc tant benedèt1172,

e par ca fòs ic com’cun’un ch’in dut si fida,

doj prìncipes ordinàt a veva’n so favòu,

che cussì e culà1173 ognidùn ghi fòs di guida.

Il prin al era dut seràfic in tal so ardòu;

chel altri pal so savej’n cjera al era stàt

di lus cherubica un grant splendòu.

Dal’un i dišaraj, ma pur ’l altri laudàt

al sarà dal me diši di un, o chistu o chèl,1174

par ch’al stes fin si veva ognùn dedicàt.

Fra Tupìn e l’aga ca và a dislivèl

dal alt dal mont1175 sielzùt dal beàt Ubàlt,

un trat fèrtil’a si slungja’n jù, pel a pel,

vièrs Perugia, ca ghi sìnt il frèit e’l cjalt

dal Puartòn dal Sol; e davòu1176 ghi stàn planzìnt,

par èsighi sot1177, tant Nocera che Guàlt.

In ta che riva chì, indà che lišerìnt

si steva'l so zì’n jù, un soreli’n tal mont al era nasùt,

com’ch’ogni tant dal Gange chistu’l vèn, risplendìnt.1178

Si chè, se un di stu post’l vòu contà dut,

ca nol diši Asìši, che puc al sarès,

ma che Oriènt lu clami, chistu postùt.1179

Pì zovinùt di sè ca si pensarès

tant cunfuàrt ghi deva zà a la cjera

cu la gran’ virtùt ca era part di sè stes;

che par sta siora1180, zovinùt, in guera

dal pari al era corùt, che com’la muàrt

la puarta volentej ognùn ti siera;

e davànt di stu so spirituàl puàrt

et coram patre1181 luj si ghi veva unìt;

e di dì’n dì ’l amòu par ic1182 si veva fàt pì fuàrt.

Chista, dop’che’l prin omp1183 ghi veva sparìt

mil e sent àis prin, vilida e scura

fin a stu chì a era stada sens’invìt;

zovàt no veva che cjatada sigùra

cun Amiclàt a la veva al sun da la vòus

so chèl ch’a dut’l mont ghi veva fàt poura;1184

nè zovàt al veva’l so fà coragjòus

cuant che, cun Maria restada a bas,

ic cun Crist a veva planzùt tal alt da la cròus.

Ma timìnt che dut chistu scur ti lu pensàs,

Francesc e la Povertàt a sòn i amàns

che’n tal me rašònamìnt ziràs a sòn stàs.

Il mòut che lòu si caresàvin li mans,

li maravèis ca si fèvin e’l so dols sguàrt

nasi’n altra zent a fèvin pensèis sans;1185

fin al punt che il veneràbil Bernàrt,

sensa calsìns, par prin davòu di tanta pas

al veva corùt, e corìnt parùt ghi’era d’èsi’n ritàrt.

O scognosùt tešoru! O cjamps ben sestàs!1186

A si gjava i calsìns Gidio, e pur Silvestri,

e’l seguìs il spošu, che la spoša ghi plàs.

E cussì’l và chel pari e chel mestri

cu la so fèmina e che famèa

che cul umil cordòn davòu ghi vàn dal mestri.

Nè sbasà al à dal so sguàrt la sèa

par èsi il fì di Pieri Bernardon,

o par èsi jodùt com’na maravèa;1187

ma coma un re la so ferma intensiòn

a ’Nocènt1188 ghi veva prešentàt, e da chèl vùt

il permès pa la so nova religion.1189

Cussì ghi’era’l grup di scju puarès cresùt

davòu di luj, che la so miràbil vita

tal alt dal cjèl ben cjantà si varès podùt,

tant che na seconda corona ghi’è stada data

da Onorio1190, dal spìrit sant ispiràt,

al puòr pastòu di chista mandria santa.

E dop’che, da la sèit dut martoriàt,

pròpit davànt di chel orgoliòus Soldàn1191

Crist e i so disèpui al veva predicjàt;

e par no vej di conversiòn vùt asaj ledàn,

’n ta l’erba italica al era ’lòr tornàt

par miej gjoldi sè che là ghi sarès stàt invàn,

tal cret cal è tra’l Tever’ e ’l Arno ’nmiešàt

al veva ’l ultin sigìl1192 di Crist risevùt,

che par ’ncjamò doj àis al veva ’ntòr partàt.

Cuant che Diu, che a tant ben lu veva sielzùt,

di vèjlu sù cun luj lu veva premiàt

par èsisi fàt cussì picininùt,

ai fràris sos, coma justa ereditàt,

racomandàt ghi veva la siora so pì cjara1193

e di volèighi sempri ben cun fedeltàt;

e dal so grin1194 la so ànima clara

movùt si veva, tornànt la sù in tal so regn,

lasànt il so puòr cuàrp in ta la cjera.

Pensa adès cuj che stàt al era un so degn

colèga1195 par ben pilotà la barcja

di Pieri’n ta la buràscja, fin al so sen;

e coma nustri patriarca, encja

luj, coma chèl coma luj, al comanda,

e, com’ch’i t’jòs, roba buna’l mèt in barcja.1196

Ma la so mandria a no’n cjata avonda

dal sòlit mangjusà, cussì ch’i no ti pòdis

tegnila ta’un boscùt, ca vòu zì in ta n’altra banda;1197

e pì che li so piòris torzeònis

remòtis e lontànis da luj a vàn,

mancu lat a dàn in tal tornà’n ta li crìgnis.1198

An d’è però di chès ch’an poura dal dan

e si’ngràpin al pastòu, ma pùcis a sòn

che par 'ncapucjà a rèstin cussì a man.1199

Adès, se a sè ch’i’ai dìt ti’as fàt atensiòn

e se ben capìt ti’as li me peràulis,

s’a ti è sè ca è stàt dìt da lampiòn,

contèns a saràn in part i to dešidèris

tal jodi d’indà che ì maj1200 di sta planta a vègnin,

e ben ti comprendaràs i me pensèis

su li buni piòris ca no si stravièjn.1201

Cjànt Dodicèšin

Al momènt stes che l’ùltima peràula

la flama benedeta dìt a veva,

a zì atòr tacàt a veva la santa muèla;1202

ma’encjamò tal prin sìrcul si moveva

che n’altra dut atòr a la’nserclava

e motu a motu e cjànt a cjànt ghi zeva.

E ogni spirt tant miej lì al cjantava

da li nustri mùšis, serènis, dòlsis,

com’l prin splendòu chèl ch’in luj si spielava.1203

Com’ca si mòvin ta nùlis finùtis

doj arcos paralèlos daj stes colòus,

cuant che Gjunòn un sen ghi fà a Iris,1204

doventànt dal di dentri chèl di fòu sfarsòus,

com’il parlà di che biela ninina1205

cunsumada d’amòu com' dal soreli i vapòus;

e che chì a la zent ghi dàn n’idea fina

dal pàt che Diu cun Noè’l veva fàt,

che maj pì sot aga ’zarès nè val nè culìna;

pròpit cussì ogni sìrcul ghirlandàt

di chisti bieli rošis sempitèrnis

a un si voltava, cun l’altri concordàt.

Dopo che ’l vif balà e l’altri grandi fièstis

tant dal cjantà che di dut il sflameà

si vèvin, lus cun lus, ’lègris e dòlsis,

cujetàdis, dùtis d’un’unica plèa,

com’che i vuj che dal stes plašej sòn movùs

tal stes timp a si mòvin, da maravèa;

alòr dal miès d’una da li novi lus

èco na vòus che com’na bùsula vièrs la stela1206

movùt si veva, cussì i me vuj vièrs ic a èrin zùs;

e dìt a veva: “Il benvolej ca mi fà biela

dal altri duc’a rašonà mi parta

com’che da là dal me1207 tant ben si favèla.

Just a è che com’l prin, ’l altri pur al impuarta,

parsè che ognùn al è stàt bon militàr

par dàighi a la gloria na lus pì fuarta.1208

’L ešercit militàr di Crist, che cussì cjàr

di riarmà al è stàt, davòu da l’insègna

plan si moveva, sospetòus e di rar,

cuant che ’l Imperatòu che sempri’l regna

l’armada malandada al à judàt,

par gràsia so, no parsè ca era degna;

e com’zà dìt1209, a la spoša so ghi veva mandàt

doj grancj’ campiòns che cul so diši e fà

tanta zent il troj just a vevs di nòuf cjatàt.

Da indulà cal sofla e vièrzi’l fà

chel dolsùt di Zèfir li frescj fràscjs

e cun chès a rivistì l’Europa’l và,

no tant lontàn dal bati da li òndis

che davòu di lòu cussì tant si slùngjn,

da ogn’omp si plata’l soreli a vòltis,

i furtunàs camìns da Cal’roga1210 s’jòdin

ca èrin sot la protesiòn dal grant scùt

cuj leòns che sot e parzora s’jòdin.1211

In ta stu post nasùt al era ’l amoròus drut1212

da la fede cristiana, sant’atleta

bendispòst cuj sos ma cuj nemìs1213 dur e crut.

Dal inìsi a era tant completa

la so mins di na tant ruvìnt virtùt

che’n ta la mari al veva fàt da profeta.1214

Dopo il so spošalisi tegnùt

cu la fede là dal batisteri sant,

indà ca si vèvin dotàt di mutua salùt,

la santula ca si’era par luj fata ’ndavànt

jodùt a veva’n sùn il straordenàri frut

che dàt ’varèsin luj e’i sos1215 cul zì ’ndavànt.

Ma par cal fòs com’cal era stàt pre-jodùt,

un spirt a si veva movùt a nominalu

cul posesìf di chèl che zà’l veva dut.1216

Meni al era stàt nominàt, e jòdilu

i podìn coma chel contadìn che Crist

al veva metùt’n tal ort par judalu.

Un bon servitòu al era, e mès di Crist,

chè’l prin amòu che’n luj si era manifestàt

al era stàt chèl di seguì’l prin consej1217 di Crist.

La so puora serva, sidinùt ma sveàt,

distiràt’n cjera a lu jodev’a vòltis,

com’cal dišès: ‘A chistu i soj rivàt.’

Oh so pari al era pròpit Felìs!

Oh so mari pròpit a era Giovana,1218

se pròpit a è vera sè ca si dìs!