W tym momencie czarne mają opozycję, tak więc król białych nie może
dalej iść do przodu; białe mają jednak do dyspozycji o tyle więcej
możliwych ruchów pionami, że czarne będą wkrótce zmuszone wykonać
posunięcie swoim królem, pozwalając białym wedrzeć się swoim królem z
jednej czy drugiej strony. Na przykład: (7) a3-a4, a6-a5; (8) f2-f4,
f7-f6; (9) g2-g4, h7-h6; (10) h2-h3, g6-g5; (11) f4-f5; ruch króla i
białe wygrywają piona „f” lub piona „b”.
Ten przykład ukazuje jeszcze inną przyczynę, dla której warto
powstrzymywać się z ruchami pionów na skrzydłach. W końcówkach często
powstają pozycje, w których dobrze jest mieć w zapasie kilka posunięć
po to, aby móc utrzymać opozycję króli; gracz, którego piony są
bardziej cofnięte ma oczywiście więcej posunięć do dyspozycji.
Słabość powstała na skutek ruchów pionami na skrzydle, która
manifestuje się zarówno w grze środkowej jak i w końcówkach wieżowych,
a polegająca na otwieraniu sąsiedniej linii dla wrogiej wieży, pokazana
jest na diagramach 50, 51 i 54. W grze środkowej jest to również
prawdziwe dla pewnych pionów, jak na przykład w następującej pozycji
powstałej po: (1) e2-e4, e7-e5; (2) Sg1-f3, Sb8-c6; (3) d2-d4, e5:d4;
(4) Gf1-c4, Sg8-f6; (5) o-o, Gf8-e7 (Diagram 59). Teraz właściwą
kontynuacją jest (6) Wf1-e1, chroniące centralnego piona. Dalszy ruch
tym pionem jest całkowicie przeciwwskazany. Nie tylko pozwoli czarnym
na otwarcie linii „f” dla wieży poprzez marsz pionem „f”, ale pozbawi
również białych największej korzyści będącej konsekwencją posiadania
piona centralnego, a polegającej na kontroli dwóch pól centralnych.
Dopóki białe posiadają piona na e4, pola d5 i f5 są niedostępne dla
figur czarnych; kiedy jednak pion przesunie się do przodu nie uczyni
czarnym żadnej krzywdy ponieważ pola, które będzie wtedy kontrolował –
d6 i f6 i tak są w rękach czarnych ze względu na dwa piony f7 i d7.
+---------------------------------------+
8 | #W | | #G | #H | #K | | | #W |
|---------------------------------------|
7 | # | # | # | # | #G | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | #S | | | #S | | |
|---------------------------------------|
5 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | ^G | # | ^ | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | | | | ^S | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | | | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | ^S | ^G | ^H | | ^W | ^K | |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 59.
Oto dalsza kontynuacja partii: (6) e4-e5, Sf6-e4; (7) Gc4-d5, Se4-c5;
(8) Sf3:d4, Sc6:d4; (9) Hd1:d4, o-o; (10) Sb1-c3, d7-d6; (11) Gc1-e3,
c7-c6; (12) Gd5-b3, d6-d5; (13) Wa1-d1, Kg8-h8; (14) Hd4-f4, f7-f6. Te
posunięcia decydują o przewadze czarnych w grze środkowej. Nie tylko
będą one miały bardziej mobilne wieże, ale również ich gońce są
znacznie silniejsze niż lekkie figury białych, zwłaszcza gdy zbity
zostanie biały goniec.
+---------------------------------------+
8 | #W | | #G | #H | #K | #G | #S | #W |
|---------------------------------------|
7 | # | # | # | # | | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
5 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | | ^H | ^ | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | | | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | ^S | ^G | | ^K | ^G | | ^W |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 60.
Co więcej, czarne mają większe szanse również w końcówce, ponieważ mają
większość pionów na skrzydle hetmańskim. Kiedy wszystkie figury zostaną
wymienione, z pionów tych powstanie w końcu wolny pion (przechodni),
którego białe będą musiały powstrzymać swoim królem, podczas gdy czarne
będą mogły spokojnie zaatakować piony na skrzydle królewskim.
Niekorzystną cechą poruszania pionami, która dotychczas nie była
omawiana jest słabość tak zwanych „pionów odstałych”. Pion odstały to
taki pion, którego sąsiedzi pomaszerowali do przodu, a on nie jest w
stanie przesunąć się na tyle daleko, aby uzyskać ochronę od frontowego
czy diagonalnego ataku. Na przykład w pozycji przedstawionej na
diagramie 60 czarne uczynią swojego hetmańskiego piona odstałym, jeżeli
zagrają c7-c5. Stanie się tak, ponieważ gdy białe dobrze poprowadzą
rozgrywkę, czarne nigdy nie będą w stanie przejść swoim pionem „d” poza
d6 czyniąc go łatwym celem ataku na linii „d” lub diagonali h2-b8, jak
również utrudniając przemieszczanie się czarnych figur w centrum. Dla
białych właściwą metodą zorganizowania swoich bierek jest zagranie
c2-c4, a następnie po rozwinięciu lekkich figur zdwojenie wież w linii
„d”. Najlepszym miejscem dla hetmańskiego gońca białych będzie f4, skąd
będzie on pomagał naciskać na d6.
Diagram 61 pokazuje pozycję, która powstała w trakcie jednej z partii
meczu pomiędzy Emanuelem Laskerem i S. Tarraschem podczas Mistrzostw
Świata w 1908 roku. Przykład ten jest dobrą ilustracją problemów
wynikających z posiadania odstałego piona. Gra toczyła się jak
następuje: (1) Se4:d6, c7:d6; (2) Wa1-d1, Hd8-f6; (3) c2-c4, Wf8-e8;
(4) He2-g4 (grozi Hg4-d7), Gb7-c6; (5) We1-e2, We8-e4; (6) Hg4-g3,
Hf6-e6 (grozi We4-g4); (7) h2-h3, Wa8-d8. Czarne nie są w stanie bronić
piona d6 tyle razy, ile razy białe go atakują. Wygląda na to, że
mogłyby wziąć piona c4 hetmanem, ale prawdopodobnie obawiają się
słabości jaką białe mogłyby sprowokować grając Ge3-h6, (8) We2-d2,
We4-e5; (9) Ge3-h6! Czarne nie mogą wziąć gońca ze względu na Hg3:e5.
(9) ..., He6-g6; (10) Gh6-f4 z wygraną, ponieważ piony d6 i c5 są na
straconych pozycjach.
+---------------------------------------+
8 | #W | | | #H | | #W | #K | |
|---------------------------------------|
7 | # | #G | # | | | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | | #G | | | | |
|---------------------------------------|
5 | | | # | | | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | | | ^S | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | | | ^G | | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | | ^H | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | | | | ^W | | ^K | |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 61.
W pozycji takiej jak na diagramie 45, białe mogłyby zagrać f2-f4 nie
czyniąc swojego piona królewskiego odstałym, ponieważ nie jest możliwy
ani atak frontowy, ani diagonalny na e3. Oczywiście powinny uważać, aby
możliwość takiego ataku nie powstała w przyszłości. Na przykład nie
mogą brać piona c5 pionem d4, ponieważ pozwoliło by to czarnym użyć
diagonali a7-g1 dla operacji przeciwko e3.
Gracz starający się stosować w każdej sytuacji do zasad strategii
szachowej naszkicowanych w tym rozdziale będzie szybko zwiększał siłę
swojej gry i nabędzie w krótkim czasie znacznie więcej zrozumienia dla
gry, niż inni gracze mający lata praktyki, a nie posiadający jasności
co do zasadniczych praw rządzących każdą pozycją na szachownicy.
Partie ilustracyjne przeanalizowane w tym rozdziale nie zawierają
żadnych nowych treści. Są po prostu przykładami zastosowania
generalnych zasad strategii do serii kombinacji, z których składa się
partia szachów. Autor wybrał partie z turniejów, w których brał udział,
jako, że pozwala to na znacznie bardziej dogłębną analizę, niż w
przypadku komentowania partii innych graczy.