Po (1) e2-e4, e7-e5, jedynym pionem, którym obie strony powinny wykonać
posunięcie w celu umożliwienia rozwoju wszystkich figur, jest pion w
linii „d”, blokujący gońca na skrzydle hetmańskim. Możliwe jest
oczywiście otwarcie drogi wyjścia dla tego gońca poprzez ruch pionem
„b” tylko o jedno pole; na długiej przekątnej goniec nie jest jednak
ustawiony dobrze, ze względu na to, że rozwój hetmańskiego skoczka na
jego najbardziej naturalne pole - c3, będzie blokował ruch gońca.
Hetmańskiego skoczka najlepiej jest ustawić na linii „c”, ponieważ na
krawędzi szachownicy - na linii „a” jest mniej mobilny; dostępnych jest
dla niego mniej pól szachownicy. Aby postawić skoczka na linii „d”
należy również przesunąć hetmańskiego piona, a ponieważ stworzy to
także możliwość wyjścia gońcowi, posunięcie pionem „d” jest bardzo
dobre.
Przed wykonaniem posunięcia pionem hetmańskim gracz powinien upewnić
się, że nie zablokuje tym ruchem drogi innym bierkom. W drugim
posunięciu białe nie zagrają więc d2-d3. Najpierw rozwiną królewskiego
gońca. Oczywiście nie można postawić gońca na d3, blokując hetmańskiego
piona i w ten sposób hetmańskiego gońca. Nie zagramy również Gf1-b5
ponieważ czarne mogą szybko zmusić go do wycofania się posunięciem
c7-c6, otwierając kolejną diagonalę dla hetmana. Dokonanie wyboru
między pozostałymi polami – e2 i c4, nie jest trudne. Na e2 goniec
znajdzie się na drodze hetmana, a jego droga zostanie z kolei
zablokowana wkrótce przez królewskiego skoczka, który z powodów
podanych już dla skoczka hetmańskiego stanie na polu f3. Tak więc
jedynym dobrym polem jakie pozostaje dla królewskiego gońca na tym
etapie gry jest c4.
Białe nie są w żaden sposób zmuszone w drugim posunięciu rozwijać
gońca. Mogą zagrać albo (2) Sg1-f3 albo (2) Sb1-c3 lub też (2) d2-d4.
Wadą tego ostatniego posunięcia jest to, że po (2) ..., e5:d4;
(3)Hd1:d4 biały hetman jest narażony na atak skoczka z b8, co oznacza
stratę tempa. Sg1-f3 lub Sb1-c3 są prawdopodobnie lepsze niż Gf1-c4 w
drugim posunięciu, ponieważ z pewnością skoczki nie znajdą w swoim
pierwszym ruchu lepszych pól. Gońcowi jednakże może nadarzyć się okazja
do ustawienia się na b5 zamiast na c4 i dobrze jest, mówiąc ogólnie,
pozostawiać sobie możliwość ustawienia bierki w różnych możliwych
pozycjach tak długo, jak pozostaje to w zgodzie z ideą danego otwarcia.
To, że korzystne może być ustawienie gońca na b5 można zobaczyć w
następującym wariancie. Przypuśćmy, że białe grają (2) Sg1-f3.
Zaatakowany zostaje pion e5. Jedyną sensowną obroną jest (2)...,
Sb8-c6; f7-f6 nie bierzemy pod uwagę, jako, że jest to posunięcie
pionem, które nie wnosi nic do rozwoju figur; d7-d6 blokuje gońca z f8;
Gf8-d6 blokuje hetmańskiego piona, a Hd8-f6 czy Hd8-e7 spowalnia rozwój
skoczka czy gońca. Teraz wyraźnie widać, że po (2)..., Sb8-c6 zamiarem
białych może być ustawienie swojego królewskiego gońca na b5, ponieważ
tym posunięciem powtarzają pośrednio atak na królewskiego piona poprzez
groźbę zbicia broniącego go skoczka. Prawdą jest, że groźba ta nie
wymaga uwagi jeżeli królewski pion białych nie jest chroniony (na
przykład po (3) ..., Sg8-f6; (4) Gb5:c6, d7:c6; (5) Sf3:e5 nastapi
Hd8-d4 z jednoczesnym atakiem na skoczka i piona), ale kiedy tylko
białe zaczną bronić tego piona, być może posunięciem d2-d3, czarne
muszą szukać dodatkowej ochrony dla piona e5 ze względu na gońca na b5.
Jeżeli białe w drugim ruchu grają Gf1-c4, atakują piona f7. Pion ten
broniony jest przez czarnego króla i nie musi mieć zapewnionej dalszej
ochrony; ale czarne muszą uważać na mogącą nastąpić dalszą koncentrację
sił białych wokół pola f7. Białe mogą spróbować zagrać(3) Hd1-f3 lub
Hd1-h5. Jednak czarne będą miały w tym przypadku czas na obronę Sg8-f6
lub Hd8-e7.
Tak więc w drugim ruchu czarne muszą wykonać jakieś rozwojowe
posunięcie; mogą oczywiście zagrać (2) ..., Sg8-f6 nie pozwalając
białemu hetmanowi na wędrówkę na h5, ale nie jest to konieczne,
ponieważ Hd1-h5 byłoby bardzo złym posunięciem i ustawiało by hetmana
na polu, na którym szybko rozpoczęłaby się na niego nagonka. Na
przykład: (2) ..., Gf8-c5; (3) Hd1-h5, Hd8-e7 (nie g7-g6 ze względu na
Hh5:e5 z jednoczesnym atakiem na króla i wieżę). W tej sytuacji,
niezależnie od posunięcia wykonanego przez białe, będą one zmuszone
wycofać się swoim hetmanem, gdy tylko czarne zaatakują go skoczkiem
Sg8-f6. Białe stracą w ten sposób przynależne im od początku partii
prawo pierwszeństwa w ataku. Teraz to czarne będą miały inicjatywę.
Jeżeli obaj gracze nie będą atakować w początkowej fazie gry, partia
może rozwijać się w sposób następujący: (2) Gf1-c4, Gf8-c5; (3) Sg1-f3,
Sb8-c6; (4) d2-d3, Sg8-f6; (5) Sb1-c3, d7-d6; (6) o-o, o-o; (7) Gc1-g5.
To posunięcie jest pierwszym, które narusza zasadę umownej “granicy”
mówiącą, że gra w otwarciu toczy się na pierwszych czterech liniach.
Gońce są jedynymi bierkami, które już w pierwszych posunięciach mogą
działać w obozie wroga. Wiążą one wrogiego skoczka i wywierają w ten
sposób pewien nacisk na przeciwnika, który oczywiście nie chce aby
jakiekolwiek jego bierki były pozbawione mobilności. To, że czarne mogą
poprzez h7-h6 zmusić białego gońca do wycofania się, nie prowadzi do
spowolnienia rozwoju białych ponieważ goniec może wycofać się na h4 w
dalszym ciągu utrzymując związanie, podczas gdy czarne nie
przyspieszyły swojego rozwoju poprzez ruch pionem; w rzeczywistości
nawet osłabiły swoją pozycję, a jak to zostanie wyjaśnione podczas
omówienia pozycji na diagramie 37 dalsze ewentualne posunięcie g7-g5
wiąże się z ryzykiem, że białe utrzymają związanie nawet za cenę figury
i przeprowadzą przytłaczający atak.
Fakt stworzenia posunięciem h7-h6 słabości (nawet jeżeli nie nastąpi po
nim g7-g5) wykazany będzie dalej, podczas dyskusji dotyczącej gry
środkowej. Właściwą odpowiedź na siódme posunięcie białych można
znaleźć przy pomocy reguł rozwoju. Jeżeli białe niczemu nie zagrażają,
czarne powinny myśleć tylko o rozwoju hetmańskiego gońca, jedynej
lekkiej figury, która dotychczas się nie poruszyła. Tak więc pierwszą
rzeczą, którą czarne powinny uwzględnić rozważając groźbę zawartą w
ostatnim ruchu białych jest ochrona przy pomocy posunięcia wykonanego
hetmańskim gońcem. Białe grożą posunięciem (8) Sc3-d5, po raz drugi
atakując skoczka na f6. Mimo iż skoczek jest podwójnie broniony czarne
będą oczywiście próbowały zapobiec akumulacji wrogich sił na f6, a mogą
dokonać tego naprawdę łatwo posunięciem (7) ..., Gc8-e6 mając na uwadze
zbicie skoczka jeżeli stanie na d5.
Wymiana (8) Sc3-d5, Ge6:d5; (9) Gc4:d5 nie będzie korzystna dla
białych, ponieważ nie poprawia w żaden sposób mobilności ich jednostek.
Białe tracą także posunięcie, ponieważ rezultatem całej operacji jest
tylko zmiana lokacji królewskiego gońca, który był już rozwinięty, a
zasada szybkiego rozwoju sprzeciwia się wykonywaniu dwóch ruchów tą
samą bierką zanim WSZYSTKIE figury nie zostaną rozwinięte.
Ponieważ posunięcie czarnych nie zawiera groźby, na którą białe powinny
natychmiast odpowiedzieć, powinny one rozważyć tylko te ruchy, które
zapewnią rozwój wież, to znaczy manewry, które mogą stworzyć gdzieś na
szachownicy otwarte linie.
+---------------------------------------+
8 | #W | | | #H | | #W | #K | |
|---------------------------------------|
7 | # | # | # | | | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | #S | # | #G | #S | | |
|---------------------------------------|
5 | | | #G | | # | | ^G | |
|---------------------------------------|
4 | | | ^G | | ^ | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | ^S | ^ | | ^S | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | | | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | | | ^H | | ^W | ^K | |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 43.
Można tego dokonać tylko przez wymianę pionów, a ponieważ jedynym
pionem w zasięgu jest e5, linie które można otworzyć to linie „d” i
„f”. W pozycji przedstawionej na tym diagramie niełatwo jest dokonać
otwarcia którejś z linii bez wyszukanego przygotowania. Nie można
zagrać d3-d4 zanim pole d4 nie będzie trzykrotnie kontrolowane przez
białe, a jeżeli białe spróbują to osiągnąć poprzez (8) Sc3-e2, czarne
pokrzyżują ich plan posunięciem Ge6:c4 możliwym ze względu na ustanie
groźby Sc3-d5, która istniała dopóki skoczek był na polu c3. Jeżeli, z
drugiej strony, białe wymienią najpierw gońca ma e6, pomogą w ten
sposób w rozwoju czarnym otwierając linię „f” dla wieży. Aby uniknąć
tych komplikacji białe mogą wycofać gońca z c4 na b3 i wtedy zagrać
Sc3-e2, a następnie c2-c3 i d3-d4. Ale manewr ten zakłada udział dwóch
figur, które wykonywały już posunięcia, tak więc preferowany jest
raczej ruch wieżą z a1, która powinna zostać rozwinięta na linii
hetmańskiej, a dopiero w następnej kolejności wykonanie opisanych
posunięć. Innymi słowy najlepiej jest zagrać białymi (8) Hd1-d2 i (9)
Wa1-d1.
Czarne, w tym czasie, powinny oczywiście również skoncentrować się na
rozwinięciu swoich wież. W pozycji pokazanej na diagramie jest im nawet
łatwiej niż białym przygotować otwarcie linii „d”, z tego względu, że
nie ma przeciwwskazań dla zagrania od razu Sc6-e7, c7-c6 i d6-d5.
Jedyną przyczyną wstrzymującą czarne od zagrania Sc6-e7 może być obawa,
że białe w odpowiedzi zagrają Gg5:f6 zmuszając czarne do odbicia pionem
g7 i w ten sposób stwarzając wyrwę w łańcuchu pionów chroniących króla.
Przyczyna dla której nie należy się tego obawiać, zostanie wyjaśniona
podczas omawiania gry środkowej.
+---------------------------------------+
8 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
7 | # | # | # | | | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | | # | | | | |
|---------------------------------------|
5 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | | | ^ | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | | | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | | | | | | | | |
---------------------------------------
a b c d e f g h
DIAGRAM 44.
Marsz do przodu pionami w linii „d”, poza możliwością otwarcia linii
„d” dla wieży, ma również inną ważną przyczynę. Zachęca, a często
zmusza przeciwnika do wzięcia tego piona pionem „e”, co powoduje utratę
kontroli nad “centrum”. Co rozumiemy przez centrum w otwarciach pionem
królewskim, stanie się zrozumiałe po analizie diagramu 44, na którym
przedstawiono tylko szkielet pionowy partii królewskiego piona,
zakładając, że czarne wymieniły piona e5 za piona d4. Ta formacja
pionów jest korzystniejsza dla białych ponieważ pion e4, centralny pion
białych, kontroluje dwa pola d5 i f5, podczas gdy dwa pola analogiczne
w obozie białych, czyli d4 i f4, nie są pod kontrolą czarnych i mogą
zostać zajęte przez bierki białych.
Korzyść płynąca z sytuacji, gdy możemy ustawić bierki w centrum
szachownicy jest oczywista, ponieważ mają one wtedy w naturalny sposób
większą mobilność niż wtedy gdy znajdują się blisko krawędzi
szachownicy, gdzie część ich promienia działania jest obcięta. Na
przykład skoczek ustawiony na d4 będzie miał możliwość ruchu na f5,
skąd następnie może zaatakować g7. Pole f4 może być użyteczne dla
hetmana podczas prób szybkiego osiągnięcia skrzydła królewskiego i
skoncentrowania tam przeważających sił. Te i inne zalety panowania w
centrum staną się lepiej zrozumiałe po omówieniu manewrów gry
środkowej, dla których pola centralne stanowią bazę. Konieczne jest
jednak choćby powierzchowne zaznajomienie się z tymi zagadnieniami już
teraz, ponieważ w wielu otwarciach gracz już po kilku pierwszych
posunięciach staje w obliczu dylematów, których podstawowym problemem
jest utrzymanie piona centralnego.
Oto kilka przykładów:
Przypuśćmy, że białe po (1) e2-e4, e7-e5, grają (2) d2-d4. W tej
sytuacji czarnym już w tej chwili zagraża utrata piona centralnego,
którego nie mogą obronić posunięciem d7-d6, ponieważ po (3) d4:e5,
d6:e5 białe mogą wymienić hetmany i pozbawić czarne możliwości
wykonania roszady i szybkiego uaktywnienia wież.
(2) ..., Sb8-c6 również nie wchodzi w rachubę; nie ze względu na (3)
d4-d5, co tylko pomogłoby czarnym w przeprowadzeniu skoczka na
skrzydło królewskie przez e7 i pozwoliłoby na utrzymanie piona
centralnego, ale ze względu na (3) d4:e5, Sc6:e5; (4) f2-f4, które
zapewnia białym kontrolę centrum i nie pozostawia czarnym cienia szansy
na ruch hetmańskiego piona na d5 i perspektywę pozbawienia białych ich
centralnego piona.
Z wymienionych powyżej powodów czarne nie mają innego wyboru niż bicie
(2) ..., e5:d4. Wprawdzie, poprzez tą wymianę czarne oddają swojego
piona centralnego, ale białe nie mogą zapobiec w dalszej perspektywie
d7-d5, tak więc również tracą swojego piona centralnego i nie osiągają
w porównaniu do czarnych żadnych korzyści w tym względzie. Następujące
warianty są typowe dla prezentowanego przypadku. Białe próbują
powstrzymywać hetmańskiego piona tak długo jak się da, ale w końcu
czarne wymuszają jego marsz naprzód.
I. (3) Hd1:d4 Sb8-c6
(4) Hd4-e3
Teraz nie jest możliwe d7-d5 ze względu na e4:d5 szach.
(4) ... Sg8-f6
(5) Sb1-c3 Gf8-e7
(6) Gc1-d2 d7-d5
Zagrożenie zdobycia bierki poprzez d5-d4.
(7) e4:d5 Sf6:d5
Teraz białe również nie posiadają centralnego piona; czarne mają
doskonałą grę.