Są dwa podstawowe rodzaje ataku. Z pierwszym z nich mamy do czynienia,
gdy jedna bierka jednocześnie atakuje dwie lub więcej bierek
przeciwnika; z drugim, gdy do ataku na bierkę przeciwnika skierowanych
zostaje więcej bierek, niż może on zgromadzić do jej obrony.
Początkujący, z reguły, przeprowadza ataki wyłącznie w celu
wyeliminowania bierki przeciwnika; jasnym wydaje się więc, że tego
rodzaju ataki w większości przypadków są daremne, ponieważ pozwalają
atakowanej bierce przemieścić się na inne pole, być może bardziej nawet
dla niej korzystne. Przewaga jednoczesnego atakowania dwóch bierek jest
oczywista, choćby z tego względu, że prawdopodobnie tylko jedną będzie
można uratować. Z kolei korzyść wynikająca z atakowania większą liczbą
bierek niż jest ich zgromadzonych do obrony jest nie mniej oczywista,
ale trudniej jest taki atak przeprowadzić. Połączenie obu tych metod
ataku stanowi sekret udanej współpracy bierek.
Na kolejnych diagramach przedstawione są proste ilustracje
elementarnych przypadków takich ataków. Takie pozycje często pojawiają
się w partiach początkujących z racji częstego ustawiania przez nich
bierek na niekorzystnych pozycjach. Podczas studiowania tych przypadków
oko początkującego zaznajomi się z tymi niebezpiecznymi formacjami
bierek i nauczy się przewidywać zagrożenia z nimi związane.
+---------------------------------------+
8 | #W | | | | #K | | #S | #W |
|---------------------------------------|
7 | # | #G | # | | #G | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | # | #S | # | | #H | | |
|---------------------------------------|
5 | | | | | # | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | ^G | | ^ | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | ^S | ^ | ^G | ^S | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | | | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | | | ^H | | ^W | ^K | |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 20.
Jest to szczególnie prawdziwe w przypadku pozycji matujących,
przedyskutowanych dalej, w połączeniu z atakami hetmana w grze
środkowej. Są to w dziewięćdziesięciu przypadkach na sto te ataki,
których ofiarą staje się początkujący gracz w początkowych stadiach
gry, grając z doświadczonym przeciwnikiem.
W pozycji przedstawionej na diagramie 20, białe mając ruch, wygrywają
wymianę i w zasadzie całą grę, grając (1) Sc3-d5. Tym posunięciem
atakują hetmana i jednocześnie piona c7. Czarne, aby nie stracić
hetmana, muszą go przesunąć, ale nie są w stanie umieścić go na polu,
na którym broniłby on piona c7.
+---------------------------------------+
8 | #W | #S | #G | | #K | #G | | #W |
|---------------------------------------|
7 | # | # | # | | | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | | | | #H | | |
|---------------------------------------|
5 | | | | | # | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | | | ^ | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | ^S | | | | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | | | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | | | ^H | ^K | ^G | ^S | ^W |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 21.
Tak więc w następnym ruchu białe wezmą piona, szachując jednocześnie
króla i atakując wieżę na a8. Król musi odejść na inne pole i skoczek
zbija wieżę.
Całkiem często taki atak skoczkiem wygrywa hetmana, jeżeli przeciwnik
nie jest biegły w tego rodzaju sytuacjach. Jeżeli w pozycji z diagramu
21 białe zagrają (1) Sc3-d5, czarne muszą chronić piona c7 przesuwając
hetmana na d8 lub d6, ale nie na c6; to ostatnie posunięcie
spowodowałoby następującą kontynuację (2) Gf1-b5, Hc6:b5; (3) Sd5:c7+ i
(4) Sc7:b5.
+---------------------------------------+
8 | #W | #S | #G | | #K | #G | | #W |
|---------------------------------------|
7 | # | # | # | | | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | | | # | #S | | |
|---------------------------------------|
5 | #H | | | | | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | ^G | ^ | | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | ^S | | | | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | ^G | | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | | | ^H | ^K | | ^S | ^W |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 22.
Czasami dwie bierki biorą udział w podwójnym ataku w ten sposób, że
linia ataku jednej z nich zostaje odkryta przez drugą. Tak więc, w
pozycji na diagramie 22, do której może dojść po serii posunięć:
(1) e2-e4 d7-d5
(2) e4:d5 Hd8:d5
(3) Sb1-c3 Hd5-a5
(4) d2-d4 Sg8-f6
(5) Gf1-c4 e7-e6
(6) Gc1-d2
białe grożą zagraniem (7) Sc3-d5, odkrywającym atak gońca z d2 na
czarnego hetmana i w tym samym momencie atakując piona na c7, którego
czarne nie są w stanie dalej bronić.
Zagrożenia tego typu często występują w połączeniu z odkrytym szachem.
Jako przykład może posłużyć następujące otwarcie:
(1) e2-e4 e7-e5
(2) Sg1-f3 Sg8-f6
(3) Sf3:e5 Sf6:e4
(4) Hd1-e2 Se4-f6
Ostatnie posunięcie czarnych wystawia ich króla na odkrytego szacha i
białe wykorzystując szansę wygrywają hetmana posunięciem
(5) Se5-c6+.
Po skoczku, drugi pod względem częstości występowania pozycji
odpowiednich dla podwójnego ataku jest hetman. Dwa typowe przykłady są
pokazane na następnych diagramach.
Po otwarciu:
(1) e2-e4 e7-e5
(2) f2-f4 Gf8-c5
(3) f4:e5??
osiągnięta zostaje pozycja przedstawiona na diagramie 23, w której
czarne wygrywają wieżę posunięciem Hd8-h4+. Białe nie mogą odpowiedzieć
(4) Ke1-e2 ze względu na Hh4:e4 i mat. Ich jedyna obrona to (4) g2-g3,
po czym nastąpi Hh4:e4, z jednoczesnym atakiem na króla i wieżę.
To otwarcie oferuje kolejną możliwość zademonstrowania niebezpiecznej
mobilności hetmana. Zamiast (3) f4:e5 białe mogą zagrać (3) Sg1-f3. Gra
może dalej przebiegać w następujący sposób:
(3) ... d7-d6
(4) Gf1-c4 Sg8-f6
(5) f4:e5 d6:e5
i znowu białe nie mogą wygrać piona e5 ze względu na to, że (6) Sf3:e5
spotka się z odpowiedzią Hd8-d4, z jednoczesnym atakiem hetmana na
skoczka i gońca oraz groźbą mata na f2.
+---------------------------------------+
8 | #W | #S | #G | #H | #K | | #S | #W |
|---------------------------------------|
7 | # | # | # | # | | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
5 | | | #G | | ^ | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | | | ^ | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | ^ | | | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | ^S | ^G | ^H | ^K | ^G | ^S | ^W |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 23.
Diagram 24 pokazuje typowy przypadek podwójnego ataku hetmana w
połączeniu z inną figurą. Białe grają Gb5-d3 i czarne nie mogą roszować
ze wzgldu na Hf3-e4 z groźbą mata He4:h7 i jednoczesnym atakiem na
gońca e7 po raz drugi, podczas gdy goniec ten jest broniony tylko raz.
Czarne muszą bronić się przed matem albo posunięciem g7-g6 albo f7-f5
lub też Hc5-h5, a wtedy białe biorą gońca.
Podczas roszady na stronie królewskiej gracz musi zawsze być świadomym
zagrożenia atakiem hetmana czy innej figury na piona linii „h”.
+---------------------------------------+
8 | #W | | #G | | #K | | | #W |
|---------------------------------------|
7 | # | # | # | # | #G | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
5 | | ^G | #H | | | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | ^ | | | ^H | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | | | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | | ^G | | ^W | | ^K | |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h