Gra w szachy w takiej formie, w jakiej znana jest obecnie uważana jest
zwykle za znacznie starszą niż można to z pewnością udowodnić na
podstawie posiadanych dokumentów. Najstarsza wzmianka dotycząca szachów
znajduje się w perskim romansie napisanym w roku 600 n.e., lokującym
początki gry w Indiach. Wiele europejskich określeń szachowych
stosowanych w Średniowieczu, których korzeni można doszukiwać się w
języku hinduskim, również zdaje wskazywać na to, że to Indie są kolebką
szachów.
Możemy dość bezpiecznie przyjąć założenie, że szachy mają ok. 1300 lat.
Oczywiście moglibyśmy iść dalej, rozważając stopniowe rozwijanie się
szachów hinduskich z prostszych gier planszowych. Rzeczywiście, na
podstawie odkryć dokonanych w egipskich grobowcach zbudowanych ok. 4000
lat p.n.e. wiemy, że grano w gry planszowe już ok. 6000 lat temu; nie
ma niestety możliwości poznania reguł według których je rozgrywano.
Gra w szachy rozprzestrzeniła się z Indii do Persii, Arabii i innych
krajów Islamu, a następnie rozpowszechniła się w Europie w czasie, gdy
dokonywała się mauretańska inwazja na Hiszpanię. Dotarła również na
Daleki Wschód, a gry podobne do szachów do tej pory istnieją w Japonii,
Chinach, Centralnej i Północnej Azji. Ich nazwy i zasady świadczą o
pochodzeniu od starych, hinduskich szachów.
W Europie szachy rozprzestrzeniały się z Hiszpanii w kierunku
północnym, do Francji, Niemiec, Anglii, krajów skandynawskich i
Islandii. Szachy błyskawicznie zdobywały szeroką popularność, mimo iż
na początku ich znajomość ograniczona była do klas wyższych, dworów
królewskich i arystokracji. Z biegiem czasu, gdy rola arystokracji
ulegała zmniejszeniu, a wiodącą rolę przejmowali mieszkańcy miast, gra
w szachy stawała się znana wśród wszystkich klas społecznych i wkrótce
osiągnęła poziom popularności nieporównywalny z żadną inną grą.
Podczas gdy we wczesnym Średniowieczu w Europie stosowano te same
zasady gry co w krajach Dalekiego Wschodu, pewne innowacje poczynione
przez europejskich graczy w późnym Średniowieczu okazały się tak
znaczącymi ulepszeniami, że w ciągu kilkuset lat zostały zaadoptowane
we wszystkich państwach, włączając w to Daleki Wschód. Przyczyną
wprowadzenia zmian był fakt zbyt długiego trwania otwarcia w starej
wersji gry. Nowa wersja gry, której powstanie datujemy na rok 1500 A.D.
z jej nowymi cechami charakterystycznymi – wzmocnieniem siły hetmana i
gońca, to właśnie współczesne szachy, znane w całym cywilizowanym
świecie.
W siedemnastym wieku gra w szachy przeżywała swój rozkwit głównie we
Włoszech, co zaowocowało tym, że kraj tej słynął z najsilniejszych
szachistów. Niektórzy z nich podróżowali po Europie, rywalizując z
najlepszymi graczami z innych krajów i w większości przypadków
wychodząc z tych pojedynków zwycięsko. W tamtych czasach szachy
cieszyły się wysoką estymą, zwłaszcza na dworach królewskich idących za
przykładem Filipa Drugiego, władcy Hiszpanii, który przyjmował z
honorami podróżujących mistrzów i sowicie ich wynagradzał za występy
turniejowe.
Na początku osiemnastego wieku gra osiągnęła wysokie stadium rozwoju we
Francji, Anglii i Niemczech. Najsłynniejszym mistrzem tamtych czasów
był Francuz, Andre Philidor, który przez ponad czterdzieści lat bez
problemów pokonywał wszystkich przeciwników, których napotkał i którego
sława równać się może tylko sławie amerykańskiego arcymistrza Paula
Morphy'ego oraz niemieckiego arcymistrza Emanuela Laskera.
Na przestrzeni wieków osiemnastego i dziewiętnastego liczba graczy o
międzynarodowej renomie gwałtownie wzrosła i w końcu w 1851 roku
staraniem angielskiego arcymistrza Stauntona został ustanowiony
międzynarodowy turniej szachowy w Londynie, który miał wyłonić mistrza
Europy. Zwycięzcą został niemiecki arcymistrz Andersen, który utrzymał
swój tytuł przez następne piętnaście lat, do czasu aż został pobity
przez młodego Morphy’ego. Ten ostatni, mając dwadzieścia lat, był
pierwszym amerykańskim arcymistrzem, który odwiedził Europę i pokonał w
błyskotliwym stylu wszystkich europejskich arcymistrzów, z którymi
stoczył pojedynki.
Po powrocie do Ameryki Morphy wycofał się z czynnego udziału w
turniejach szachowych i nie wziął udziału w turnieju z udziałem Czecha
Steinitza, który w międzyczasie pokonał również przybyłego do Ameryki
Andersena. Steinitz przyjął tytuł mistrza świata i bronił go aż do roku
1894, kiedy to został pokonany przez Emanuela Laskera, który nie
przegrawszy nigdy meczu do chwili obecnej jest mistrzem świata [Lasker
panował na szachowym tronie do roku 1921, gdy stracił tytuł na rzecz
Capablanki].
Następnym kandydatem do tytułu mistrza świata jest młody Kubańczyk Jose
Raoul Capablanca, który udowodnił swoją wyższość nad wszystkimi
arcymistrzami oprócz Laskera. Wkroczył on na arenę międzynarodowych
turniejów w wieku 22 lat i w roku 1911 w San Sebastian w Hiszpanii
uzyskał pierwsze miejsce mimo udziału prawie wszystkich europejskich
arcymistrzów. W ostatnim turnieju międzynarodowym, który miał miejsce w
Piotrogrodzie w 1914 roku, uzyskał drugą lokatę, za Emanuelem Laskerem.
Obecna lista rankingowa arcymistrzów szachowych wygląda następująco:
1. Emanuel Lasker, Berlin, Mistrz Świata.
2. J. R. Capablanca, Hawana, Mistrz Obu Ameryk.
3. A. Rubinstein, Warszawa, Mistrz Rosji [Przyp.tłum.:
książka była pisana gdy Polska była pod
Zaborami].
4. K. Schlechter, Wiedeń, Mistrz Austrii.
5. Frank Marshall, Nowy Jork, Mistrz USA.
6. R. Teichmann, Berlin.
7. A. Aljechin, Moskwa.
Inni gracze o międzynarodowej sławie to: Niemcy - Tarrasch i Spielman,
Austriacy - Duras, Marocy i Vidmar, Rosjanie - Bernstein i Nimzowitsch,
Francuz – Janowski i Anglik – Burn. Aż do wybuchu wojny wiodące kluby
szachowe z różnych krajów, organizowały doroczne krajowe i
międzynarodowe turnieje, które umożliwiały rywalizację graczom
szachowym z całego świata.
Umiędzynarodowienie szachów jest bardzo korzystne dla gracza
szachowego, podróżującego za granicę. Istnieją niezliczone kluby
szachowe ustanowione w różnych zakątkach świata, a znajomość gry w
szachy jest wszystkim czego potrzeba aby być tam gościnne przyjętym i
nawiązać odpowiednie osobiste oraz służbowe znajomości.
Próba przedstawienia nawet w zarysie niezwykle interesującej roli jaką
szachy odegrały we francuskiej, angielskiej i niemieckiej literaturze,
od Średniowiecza, aż po czasy obecne wykraczałaby poza ramy tego
podsumowania historii szachów. Wystarczy stwierdzić, że objętość
literatury szachowej zdecydowanie przerosła wszystko co zostało
napisane o innych grach. Na temat szachów zostało napisanych ponad pięć
tysięcy woluminów, a tygodniki i miesięczniki poświęcone wyłącznie
szachom są publikowane we wszystkich krajach, czyniąc z szachów, można
by rzec, uniwersalny język międzynarodowy.