Da casa de purgar o assucar nas fôrmas.
A casa de purgar he commummente separada do edificio do engenho: e a
melhor de quantas ha no reconcavo da Bahia, he sem duvida a do engenho
de Sergipe do Conde, fabricada de pedra, e cal, emmadeirada com páos de
massarandûba, e coberta com todo o aceio de telhas, de comprimento de
quatrocentos, e quarenta, e seis palmos, e oitenta, e seis de largura,
dividida em tres carreiras de andainas, com vinte, e seis pilares de
tijolo no meio, altos quinze palmos, e meio, e largos quatro, para
sustentarem o tecto, que assenta ao redor sobre paredes largas, e
fortes. Recebe esta casa a luz, e ar necessario por cincoenta, e duas
janellas, altas oito palmos, e largas seis, vinte e tres de cada
banda, tres na fachada com sua porta, e tres na testada. Repartem-se
as andainas por quarteis de taboas abertas em redondo sobre pilares
de tijolo, altos da terra sete palmos; e leva cada taboa dez destas
aberturas, para receber outras tantas fôrmas; de sorte, que por todas
são capazes de purgar commodamente no mesmo tempo até a dous mil pães.
Debaixo das ditas taboas, assim abertas, ha outras tantas taboas do
mesmo comprimento, cavadas á maneira de regos, e inclinadas na parte
dianteira, que servem de bicas, ou correntes, por onde corre o mel,
que dos buracos das fôrmas, em que se purga o assucar, aos tanques
enterrados, e ha no fim huma fornalha, para o cozer, e tornar a fazer
delle assucar, com seu tendal, capaz de quarenta fôrmas. Ha tambem na
entrada á mão esquerda da porta huma casinha de madeira, para nella
guardar o assucar, que sobejou ao encaixar; e quantos instrumentos são
necessarios para barrear, mascavar, secar, e encaixar: e o primeiro
espaço da casa de purgar, capaz de trezentas caixas, antes de chegar
ás andainas das fôrmas, serve de caixaria mais resguardada, e segura,
com a porta ao poente, para que gozando toda a tarde do sol, defenda
com o seu calor ao assucar do maior inimigo, que tem depois de feito, e
encaixado, que he a humidade!
Diante da porta da casa de purgar, levanta-se sobre seis pilares, hum
alpendre de oitenta, e dous palmos de comprimento, e vinte e quatro
de largo, debaixo do qual está o balcão de mascavar; e da outra parte
está o cocho, para amassar o barro, que se bota nas fôrmas, para purgar
o assucar: e mais adiante o balcão para o secar, comprido oitenta
palmos, e largo cincoenta e seis, sustentado de vinte e cinco pilares
de tijolo, mais alto no meio, e com bastante inclinação nos lados para
excorrer a agua, que cahir do Céo, e ser de mais dura. E para isso
serve tambem ser feito tambem de páo de lei, a saber; de massarandûba,
de vinhatico, capaz de setenta toldos, e de secar no mesmo tempo outros
tantos pães de assucar.