I. In struthione. II. In grue vel anate perdice turture palumbo
columbo et diversis avibus. III. In turdis. IV. In ficedulis.
V. In pavo. VI. In fasiano. VII. In ansere. VIII. In pullo.
LIB. VI _tit._ Aeropetes _Hum_, Tropetes (-is E _hic_) _et hic et
in subscriptione_ EV | _capitula:_ I._hic omisit_ V; in strutione
E | IV fecetulis (fet- E) EV
I. IN STRVTHIONE. 1. (212) +In struthione elixo+: piper,
mentam, cuminum assum, apii semen, dactylos vel caryotas,
mel, acetum, passum, liquamen et oleum modice
et in caccabo facies ut bulliat. amulo obligas, et sic partes
struthionis in lance perfundis, et desuper piper aspargis 5
si autem in condituram coquere volueris, alicam addis
+2+ +Aliter <in> struthione elixo+: piper, ligusticum, thymum
aut satureiam, mel, sinape, acetum, liquamen et
oleum.
1 IN STRVTIONE V, IN STRVCTIONE E, _post (item l. 5. 7)_ struti-
EV2 | 2 menta EV | 5 lance V, lace E | 6 conditurã V, -rum _corr.
in_ -ram E | 7 in _om._ EV | 8 sinaper (r _erasa_) E
II. IN GRVE VEL ANATE PERDICE TVRTVRE PALVMBO
COLVMBO ET DIVERSIS AVIBVS. 1. +1+ (213) +Gruem
vel anatem+ lavas et ornas et includis in olla. adicies
aquam, salem, anethum, dimidia coctura decoques, dum
obduretur, levas et iterum in caccabum mittis cum oleo 5
et liquamine, cum fasciculo origani et coriandri. prope
cocturam defritum modice mittis, ut coloret. teres piper,
ligusticum, cuminum, coriandrum, laseris radicem, rutam,
caroenum, mel, suffundis ius de suo sibi, aceto temperas.
in caccabo reexinanies ut calefiat, amulo obligabis. imponis 10
in lance et ius perfundis. +2+ (214) +In grue <vel> in anate vel
in pullo+: piper, cepam siccam, ligusticum, cuminum,
apii semen, pruna [uel] Damascena enucleata, mulsum, acetumi
liquamen, defritum, oleum et coques gruem. (215) cum coquis,
caput eius aqua quam non contingat, sed sit foris ab 15
aqua. cum cocta fuerit, de sabano calido involves gruem
et caput eius trahe: cum nervis sequetur, ut pulpae vel
ossa remaneant; cum nervis enim manducare non potes.
2 columbo V, _om._ E | 3 et ornas _Gi_, uel ornas EV, ornas _Hum_ |
5 leuas V, lauas E | 7 coloret V, coleret E | 11 grue vel in] grue
in EV, grue uel ς | 12 cepam V, capam E | cumiminum E | 13 pruna
_Hum_, pruna uel EV, _cf. +10+ 2, 1_ | mulsum _Gi_, mustum EV _cf.
+10+ 2, 1_ | 14 grue EV | 15 aqua quam non contingat (non tingat V)
EV; quam non _i ‘quam minime’_ | ab aqua (aquã V) EV | 16 sauano
EV | 17 ut pulpe (-pe _ex_ -be) E, ut in pulpe V | 18 potest V,
poṣtest E; _cf. p. 50, 20 {+7+ 4, 2}_
+3+ (216) +Gruem vel anatem ex rapis+: lavas, ornas et in olla
elixabis cum aqua, sale et anetho dimidia coctura. rapas
coque, ut exbromari possint. levabis de olla, et iterum lavabis,
et in caccabum mittis anatem cum oleo et liquamine
et fasciculo porri et coriandri. rapam lotam et minutatim 5
concisam desuper mittis, facies ut coquatur. modica
coctura mittis defritum ut coloret. ius tale parabis: piper,
cuminum, coriandrum, laseris radicem, suffundis acetum et
ius de suo sibi, reexinanies super anatem ut ferveat. cum
ferbuerit, amulo obligabis, et super rapas adicies. piper 10
aspargis et adponis. +4+ (217) +Aliter in gruem vel anatem elixam+:
piper, ligusticum, cuminum, coriandrum siccum,
mentam, origanum, nucleos, caryotam, liquamen, oleum,
mel, sinape et vinum. +5+ (218) +Aliter gruem vel anatem assam+:
eas de hoc iure perfundis: teres piper, ligusticum, 15
origanum, liquamen, mel, aceti modicum et olei. ferveat
bene. mittis amulum et supra ius rotulas cucurbitae elixae
vel colocasiae ut bulliant. si sunt, et ungellas coques et
iecinera pullorum. in boletari piper minutum aspargis et
inferes. +6+ (219) +Aliter in grue vel anate elixa+:
piper, ligusticum, 20
apii semen, erucam vel coriandrum, mentam,
caryotam, mel, acetum, liquamen, defritum et sinape. idem
facies et si in caccabo assas.
2 elixabis P, exiliabis EV | 3 leuabis de V, lauabis de E |
6 modica EV, media _Sch_ | 11 grue E | 12 elixam E, in elixam V |
piper ligusticum E, ligusticum piper V | 15 assam _Hum_, assas EV |
18 colocasiae E, colocas V | ungellas _Sch_, ungellae EV |
19 iecinera V, iocinerẹa | E boletari V, -rio E | 20 elixa V,
alixa E | 21 erucam E, -ca V | uel ς, et EV | coriandri EV |
mentam E, -a V | 23 facies P, faciet EV
III. IN PERDICE ET ATTAGENA ET IN TVRTVRE
ELIXIS. 1. +1+ (220) <+In perdice+>: piper, ligusticum, apii semen,
mentam, myrtae bacas vel uvam passam, mel, vinum, acetum,
liquamen et oleum. uteris frigido. <+Aliter+> +2+ (221) +perdicem+:
cum pluma sua elixabis et madefactam depilabis. 5
[perdices coctura]. occisa perdix potest ex iure coqui, ne
indurescat; si † dierum fuerit, elixa coqui debet.
+3+ (222) +In perdice 7
et attagena et in turture+: piper, ligusticum
mentam, rutae semen, liquamen, merum et oleum.
calefacies. 10
1 perd ic///ę (_erasa_ r _vel_ i) E | attagena V, adtagenẹa
E | 2 in perdice _add. Vo_ | 3 mirtae _Sch_, mirtam et EV | mel
_Hum_, uel EV | 4 Aliter _add. Gi_ | 5 elixabis _Hum_, elixas
(-ias E) ibi EV; _vide tamen an_ ibi _sit pro_ deinde _ut p. 40, 6
{+5+ 4, 5} et_ et _delendum_ | 6 perdices EV, perdicẽ P;
_glossam marginalem agnovit Brandt; cf. Sitz.-Ber. p. 23 s._ |
ne E, ñ V | 7 dierum EV, dura P, _latet aliud_
IV. IN PALVMBIS COLVMBIS [+auibus in altile et
in fenicoptero+].
1. +1+ (223) +In assis+: piper, ligusticum, coriandrum, 2
careum, cepam siccam, mentam, ovi vitellum,
caryotam, mel, acetum, liquamen, oleum et vinum. +2+ (224) +Aliter
<in> elixis+: piper, careum, apii semen, petroselinum, 5
condimenta moretaria, caryotam, mel, acetum, vinum,
oleum et sinape. +3+ (225) +Aliter+: piper, ligusticum, petroselinum,
apii semen, rutam, nucleos, caryotam, mel, acetum, liquamen,
sinape et oleum modice. +4+ (226) +Aliter+: Piper, ligusticum,
laser vivum, suffundis liquamen, vino et liquamine 10
temperabis, et mittis super columbum vel palumbum. pipere
aspersum inferes.
1 palumbus E | auibus--fenicoptero _delevit Sch; illud_ altile
_videtur ortum ex p. 45, 11 {+6+ 5, 7}_ aliter avem _vel ex
p. 45, 9 {+6+ 5, 6}_ altiliorem | 5 in P, _om._ EV | 6 condimenta
_Hum_, -tam E, -tũ V | moretaria E, mortaria V | 7 Aliter E2V,
Alite E1 | 10 laser uiuum E, laserum uinum V, _cf. 46, 13. 25
{+6+ 9, 2; +6+ 9, 5} exc. Salm. §25, Niedermann ad Marcell. med.
p. 157, 29_ | liquamen E, -ine V | 11 piper EV
V. IVS IN DIVERSIS AVIBVS. 1. +1+ (227) Piper, cuminum frictum,
ligusticum, mentam, uvam passam enucleatam aut
Damascena, mel modice. vino myrteo temperabis, aceto,
liquamine et oleo. calefacies et agitabis apio et satureia.
+2+ (228) +Aliter ius in avibus+: piper, petroselinum, ligusticum 5
mentam siccam, cneci flos, vino suffundis, adicies Ponticam
vel amygdala tosta, mel modicum <cum> vino et
aceto, liquamine temperabis. oleum in pultarium super
ius mittis, calefacies, ius agitabis apio viridi et nepeta.
incaraxas et perfundis. +3+ (229) +Ius candidum in avem elixam+: 10
piper, ligusticum, cuminum, apii semen, Ponticam
vel amygdala tosta vel nuces depellatas, mel modicum, liquamen,
acetum et oleum. +4+ (230) +Ius viride in avibus+: piper,
careum, spicam. Indicam, cuminum, folium, condimenta
viridia omne genus, dactylum, mel, acetum, vinum modice, 15
liquamen et oleum. +5+ (231) +Ius candidum in ansere elixo+:
piper, careum, cuminum, apii semen, thymum, cepam, laseris
radicem, nucleos tostos, mel, acetum, liquamen et
oleum. +6+ (232) +Ad aves hircosas omni genere+: piper, ligusticum,
thymum, mentam aridam, calvam, caryotam, mel, 20
acetum, vinum, liquamen, oleum, defritum, sinape. avem
sapidiorem et altiliorem facies et ei pinguedinem servabis,
si eam farina oleo subacta contextam in furnum miseris.
+7+ (233) +Aliter avem+: in ventrem eius fractas olivas novas mittis
et consutam sic elixabis. deinde coctas olivas eximes. 25
3 damascena E, -nã V | myrtheo _Hum_, myrto EV | 4 liquamine E,
-men V et satureia E2V, _om._ E1 | 6 cneci flores _Sch_, eneci
flos EV _quod videtur pro indeclinabili vel pro neutro in usu
fuisse, cf._ aeris flos _Marcell. med. ed. Niedermann p. 297 II_ |
7 cum _add. Gi_ | 9 api///o E uiridi V, -de _ex_ -do _vel_ -d& E |
12 amigdalam tostam EV | depelatas V, depilatas E | 14 spica
indica EV | 19 genere _Sch_, gere EV | 20 mentã V, menta E |
22 altiliorem _Sch_, altiorem EV _dubito an probe_ | 23 farina
oleo subacta _Hum_, farinam oleo subactam EV | 25 eximens EV
VI. IN PHOENICOPTERO. 1. +1+ (234) Phoenicopterum eliberas,
lavas, ornas, includis in caccabum, adicies aquam,
salem, anethum et aceti modicum, dimidia coctura alligas
fasciculum porri et coriandri, et coquatur. prope cocturam
defritum mittis, coloras. adicies in mortarium piper, 5
cuminum, coriandrum, laseris radicem, mentam, rutam, fricabis,
suffundis acetum, adicies caryotam, ius de suo sibi
perfundis. reexinanies in eundem caccabum, amulo obligas,
ius perfundis et inferes. idem facies et in psittaco.
+2+ (235) +Aliter+: 9
assas avem, teres piper, ligusticum, apii semen, sesamum 10
frictum, petroselinum, mentam, cepam siccam, caryotam;
melle, vino, liquamine, aceto, oleo et defrito temperabis.
1 fenicoptero. fenicopterum EV | eliberas EV, elixabis α, elixas
_Hum_ | 3 et coquatur _Sch_, ut c. EV | 9 psittato EV | 11 cepã V,
capem E
VII. AVES OMNES NE LIQVESCANT: (236) cum plumis
elixare omnibus melius erit. prius tamen exenterantur per
guttur vel a navi † as sublata.
2 elixare _Gi_, elixate EV, -to _Sch_ | 3 vel a navi (_sic
Baseggio_) ac sub latera _Gi_, uel in abias sublata EV, vel in
ambigas sublatae _Hum_; _cf. p. 46, 10. 24 {+6+ 9, 2; +6+ 9, 5}_
VIII. (237) <IN ANSERE.> +Anserem elixum calidum
ex iure frigido Apiciano+: teres piper, ligusticum,
coriandri semen, mentam, rutam, refundis liquamen et
oleum modice, temperas. anserem elixum ferventem sabano
mundo exsiccabis, ius perfundis et inferes. 5
1 IN ANSERE _add. Vo_ | 2 ex _α,_ et EV | 3 liquãm V, -men _ex_
-mine E1
IX. <IN PVLLO.> 1. +1+ (238) +In pullo elixo ius crudum+:
adicies in mortarium anethi semen, mentam siccam, laseris
radicem, suffundis acetum, adicies caryotam, refundis liquamen,
sinapis modicum et oleo <et> defrito temperas
et sic mittis. (239) pullum anethatum mellis modico <et> liquamine 5
temperabis. levas pullum coctum et sabano mundo
siccas, caraxas et ius scissuris infundis, ut combibat, et
cum combiberit, assabis et suo sibi iure penitus tangis.
pipere aspersum inferes. +2+ (240) +Pullum Parthicum+: pullum
aperies a navi et in quadrato ornas. teres piper, ligusticum, 10
carei modicum; suffunde liquamen; vino temperas.
componis in Cumana pullum et condituram super pullum
facies. laser [et] vivum in tepida dissolvis, et in pullum mittis
simul, et coques. pipere aspersum inferes. +3+ (241) +Pullum
oxyzomum+: olei acetabulum maius, <laseris> satis modice, 15
liquaminis acetabulum minus, aceti acetabulum perquam
minus, piperis scripulos sex, petroselini scripulum,
porri fasciculum.
1 IN PVLLO _add. Vo_ | 2 _fortasse ex +7+ 6, 13, praecepto
simillimo post_ mortarium _addendum_ piper _et v. 3_ mel _ante_
liquamen | 4 oleo et _Vo ex +7+ 6, 13 p. 52, 30_, oleum EV |
5 _a_ pullum anetatum _novum praeceptum ordiuntur_ EV, _vide an
recte; totum sic constituit Hum_: mittis <in> pullum anetatum
(_scil. ius ante descriptum_). <Aliter pullus>. Mellis modice
_eqs._ | modico et _Vo_, modice EV | 6 levas _Sch_, lauas EV |
7 conuiuat et cũ conuiuerit (uiuerit _om._ con E) EV |
8 penitus tangis _Vo_, pertangis _Hum_, pinnis tongis
(ton_̵̅̅gis E) EV | 9 pipere E, pip V | particum E, partiũ V |
11 suffunde _sic_ EV | 13 vivum _Vo_, et uinum EV _cf. p. 44, 14
{+6+ 4, 4}_ | in tepida _Baseggio_, interidas EV | 14 piper EV |
15 oxizomum EV | olei V, oleum E | maiorem EV | laseris satis
_Gi_, satis EV | 16 _et_ 17 minorem EV | 17 scripulos E, -lis V |
petrosilenum (-lin-E) EV | scriptulum EV | 18 porros EV
+4+ (242) +Pullum Numidicum+: pullum curas,
elixas, lavas, lasere ac pipere <aspergis> et assas. teres
piper, cuminum, coriandri semen, laseris radicem, rutam,
caryotam, nucleos, suffundis acetum, mel, liquamen et
oleum, temperabis. cum ferbuerit, amulo obligas, pullum 5
perfundis, piper aspergis et inferes. +5+ (243) +Pullum laseratum+:
pullum aperies a navi, lavabis, ornabis et <in> Cumana
ponis. teres piper, ligusticum, laser vivum, suffundis
liquamen, vino et liquamine temperabis, et mittis pullo.
coctus si fuerit, pipere aspersum inferes.
+6+ (244) +Pullum paroptum+: 10
laseris modicum, piperis scripulos sex, olei acetabulum,
liquaminis acetabulum, petroselini modice. +7+ (245) +Pullum
elixum ex iure suo+: teres piper, cuminum, thymi
modicum, feniculi semen, mentam, rutam, laseris radicem,
suffundis acetum, adicies caryotam et teres; melle, aceto, 15
liquamine et oleo temperabis <et in> pullum refrigeratum
et siccatum mittis; quem perfusum inferes.
1 numidicum E, -dum V | 2 lasere ac pipere aspergis et _Gi_,
laseras piper et EV, lasere et pipere aspersum _Hum_ | 6 laseratum
E, rasseratum V | 7 aperies a navi _Hum_, asperges anabi EV in P,
_om._ EV | 8 laser uiuum _sic_ EV, _cf. ad p. 44, 14
{+6+ 4, 4 app.}_ | 9 pullo _Sch_, pullum EV | 10 piper EV |
paroptum _sic_ EV | 16 et α, ex EV et in _add. Vo_ | _a_ pullum
_nova sectio orditur in_ EV | 17 siccatum mittis _Hum_, mittis
siccatum EV
+8+ (246) +Pullum
elixum cum cucurbitis elixis+: iure supra scripto,
addito sinapi, perfundis et inferes. +9+ (247) +Pullum elixum cum
colocasiis elixis+: supra scripto iure perfundis et inferes.
<idem> facis et in elixum cum olivis columbadibus.... 5
+10+ (248) non valde, ita ut laxamentum habeat, ne dissiliat
dum coquitur in olla, submissus in sportella. cum bullierit,
frequenter levas et ponis ne dissiliat.
+11+ (249) +Pullus Vardanus+: 13
pullum coques iure hoc: liquamine, oleo, vino, <cui
mittis> fasciculum porri, coriandri, satureiae. cum coctus 10
fuerit, teres piper, nucleos, <adicies liquaminis> cyathos
duos et ius de suo sibi suffundis et fasciculos proicies.
lacte temperas, et reexinanies mortarium supra pullum,
ut ferveat. obligas eundem albamentis ovorum tritis, ponis
in lance et iure supra scripto perfundis. hoc ius candidum 15
appellatur. +12+ (250) +Pullum Frontonianum+: pullum praedura,
condies liquamine, oleo mixto, cui mittis fasciculum anethi,
porri, satureiae et coriandri viridis, et coques. ubi coctus
fuerit, levabis eum, in lance defrito perunges, piper aspargis
et inferes. 20
3 sinape perfundis _Hum_, sinape piper fundis EV | 4 cologasiis
EV | 5 idem facis _Vo_, facit EV | elixum cum _Hum_, elixam et in
EV | columbadibus _Hum_, columbaribus (-bir E) EV; _post hoc
verbum lacunam indicavit Vo, deest praecepti initium cf. p. 48, 16
{+6+ 9, 14 (253)}. 53, 10 {+7+ 7, 1 (290)}_ | 7 ollam _et_
sportellam EV | 8 levas _Sch_, lauas EV | uardanus EV, Varianus
_Hum, cf. Sitz.-Ber. p. 34, 1_ | 9 cui mittis _add. Gi_ |
10 satureie P, -reia EV | 11 adicies liquaminis _add. Gi_ |
13 lacte _Hum_, lac EV | mortarium _Sch_, inmortarium EV | 14 ut
EV, et _Sch_ | tritis EV, tribus _Sch_ | 15 candidum V, _item, sed
altera_ d _a man. 2 in loco adraso_ E | 16 frontonianum E2V,
frotito- E1 | 18 satureie P, -reia EV | 19 levabis _Hum_, lauabis
EV, _item p. 48, 2 {+6+ 9, 13}._
+13+ (251) +Pullus tractogalatus+: pullum coques
liquamine, oleo, vino, cui mittis fasciculum coriandri, cepam.
deinde, cum coctus fuerit, levabis eum de iure suo
et mittis in caccabum novum lac et salem modicum, mel
et aquae minimum, id est tertiam partem. ponis ad ignem 5
lentum ut tepescat, tractum confringis et mittis paulatim,
assidue agitas, ne uratur. pullum illic mittis integrum vel
carptum, versabis in lancem, perfundis ius tale: piper
ligusticum, origanum, suffundis mel et defritum modicum,
et ius de suo sibi, temperas. in caccabulo facies ut bulliat. 10
cum bullierit, amulo obligas et inferes.
+14+ (252) +Pullus farsilis+: 11
pullum sicuti liquaminatum a cervice expedies. teres
piper, ligusticum, zingiber, pulpam caesam, alicam elixam,
teres cerebellum ex iure coctum, ova confringis et
commisces, ut unum corpus efficias. liquamine temperas et 15
oleum modice mittis, piper integrum, nucleos abundanter.
fac impensam et imples pullum vel porcellum, ita ut laxamentum
habeat. (253) similiter in capo facies. ossibus eiectis
coques. +15+ (254) +Pullus leucozomus+: accipies pullum et ornas
ut supra. aperies illum a pectore. accipiat aquam et oleum 20
Hispanum abundans. agitatur ut ex se amulet et humorem
consumat. postea, cum coctus fuerit, quodcumque porro remanserit
inde levas. piper aspargis et inferes.
2 oleo E, oleum V | 5 aquę minimum E, aquã eminimum V, aquae
eminam α | 67 carptum _Hum_, cariotum EV | lancem _Brandt_,
lance quem EV | defrito EV | 11 farsilis _Hum_, fusilis EV |
12 sicuti liquaminatum _Brandt_, sicut ilique cuminatũ EV, sic
ne aliquid in eo remaneat _Hum_, sic ut aliquae pulpae in eo
remaneant _Gi ex p. 63, 27 {+8+ 7, 3}; breviter_ sicut aliqui
cuminatum _To; cf. p. 63, 27 {+8+ 7, 3}_ | 13 gingiber E, geng- V |
pulpam P, pulpem EV | aliquam EV | 15 commiscis EV | 16 abundanter
E, -tes V | 18 capo α, capso EV | 19 _titulum_ Pullus leucozomus
(leocozomus E, leocezumus V), _qui in_ EV _abiit post_ |
20 pectore, _suo loco restituit Baseggio_ | 21 spanum EV | amulet
_Baseggio_, ambulet EV | 22 porro P, porri EV | 23 leuas V, leues E