I. pultes. II. lenticula. III. pisa. IV. concicla. V. tisana et alica.
VI. fabaciae virides et Baianae. VII. faenum Graecum. VIII. faseoli et
cicer.
lib. V _in tit._ ospreo E, ostreo V, _at in calce libri_
ospreo EV | _cap._ VI fabacia EV balanae E | VII fenum V, feno
(ũ _s._ o) E
I. PVLTES. 1. (186) +Pultes Iulianae sic coquuntur+:
alicam purgatam infundis, coques, facies ut ferveat. cum
ferbuerit, oleum mittis, cum spissaverit, lias diligenter.
adicies cerebella duo cocta et selibram pulpae quasi ad
isicia liatae, cum cerebellis teres et in caccabum mittis. 5
teres piper, ligusticum, feniculi semen, suffundis liquamen
et vinum modice, mittis in caccabum supra cerebella et
pulpam. ubi satis ferbuerit, cum iure misces. ex hoc paulatim
alicam condies, et ad trullam permisces et lias. ut
quasi sucus videatur. +2+ (187) +Pultes cum iure oenococti+: 10
pultes oenococti iure condies, copadia, similam sive alicam
coctam hoc iure condies, et cum copadiis porcinis apponis
aenococti iure conditis.
_V 1, 1 fere idem praeceptum redit V 1, 4_ | 2 alica purgata EV |
3 lias _Sch_, ligas EV | 5 liate _sic_ EV | 8 ferbuerit _Hum_,
fuerit EV _cf. p. 36, 14 {+5+ 1, 4}_ | 9 lias _sic_ EV |
10 oenococti EV, oenogari cocti _Tor_ | 11 pultes bene (beno V)
cocti EV, pultes oenogari bene (bene _om. Hum_) cocti | 13 oeno
cocti EV, oenogari cocti _Hum_; _cf. +8+ 7, 11. 16 Exc. §21
Petron. 47, 10. 74, 4_
+3+ (188) +Pultes tractogalatae+: lactis
sextarium et aquae modicum mittes in caccabo novo et
lento igni ferveat. tres orbiculos tractae siccas et confringis
et partibus in lac summittis. ne uratur, aquam miscendo
agitabis. cum cocta fuerit, ut est, super agninam mittis. 5
(189) ex melle et musteis cum lacte similiter facies, salem et
oleum minus mittis. +4+ (185) +Pultes+: alicam purgatam infundis,
coques. cum ferbuerit, oleum mittis. cum spissaverit, adicies
cerebella duo cocta et selibram pulpae quasi ad isicia
liatae, cum cerebellis teres et in caccabum mittes. teres 10
piper, ligusticum, feniculi semen, suffundis liquamen et
meri modicum, et mittis in caccabum supra cerebella et
pulpam. ubi satis ferbuerit, cum iure misces. ex hoc paulatim
alicam condies, et lias ut quasi sucus videatur.
1 tractogalatae _Hum_, tractogalę EV, _cf. +6+ 9, 13_ |
2 mittes V, -is E | 3 sorbiculos EV | 5 agitabis ς, sagittabis
EV | agninam _Gi_, ignem EV, inguen _Sch_ | 6 ex melle et _Gi_,
melle ex EV | 7 alicam E, alicã (_virgula erasa_) V | 8 dum EV |
10 liate _sic_ EV | 13 ferbuerit _Hum_, fuerit EV, _cf. p. 35, 23
{+5+ 1, 1}_ | misces V1 -is V2E | 14 et lias _p. 35, 24
{+5+ 1, 1}_, sed us EV _hic_ | 15 ex fondilos siue fondilis
(_post_ ex _erasa_ s _in_ E) EV
II. LENTICVLA. 1. +1+ (190) +Lenticula ex sfondylis+ [sive
fondilis]: accipies caccabum mundum, <mittes, coques>.
adicies in mortarium piper, cuminum, semen coriandri,
mentae, rutae, puleium, fricabis, suffundis acetum, adicies
mel, liquamen et defritum, aceto temperabis, reexinanies 5
in caccabo. sfondylos elixatos teres et mittis ut ferveant.
cum bene ferbuerint, obligas. adicies in boletari oleum
viride. +2+ (191) +Lenticulam de castaneis+: accipies caccabum
novum, et castaneas purgatas diligenter mittis. adicies
aquam et nitrum modice, facies ut coquatur. cum coquitur, 10
mittis in mortario piper, cuminum, semen coriandri, mentae,
rutae, laseris radicem, puleium, fricabis. suffundis acetum,
<adicies> mel, liquamen, aceto temperabis, et super
castaneas coctas refundis. adicies oleum, facies ut ferveat.
cum bene ferbuerit, tudiclabis [ut in mortario teres]. gustas: 15
si quid deest, addes. cum in boletar miseris, addes
oleum viride.
+3+ (192) +Aliter lenticulam+: coquis. cum despumaverit, 17
porrum et coriandrum viride supermittis. <teres>
coriandri semen, puleium, laseris radicem, semen mentae
et rutae, suffundis acetum, adicies mel, liquamine, aceto, 20
defrito temperabis, adicies oleum, agitabis. si quid opus
fuerit, mittis. amulo obligas, insuper oleum viride mittis,
piper aspargis et inferes.
2 mittes coques _add. Hum_ | 3 inmortarium V, imor- E | 4 menta
EV | pulei EV, _at cf. l. 12 et p. 37, 5 {+5+ 2, 3}_ |
6 spyondilos EV | 7 ferbuerint V, -it E | 8 uiridem EV | de
castaneis _bis scriptum in EV_ | 10 coquitur V, -atur E |
11 mentae E, mentã V | 13 adicies _add. Gi_ | 15 tudiclabis _Hum
(cf. Varro Men. 287 Cels. 4, 25, 6 Marcell. med. 14, 44 Plin. med.
p. 104, l. 6)_, tutunclabis EV, turundabis _Sch; cf. p. 38, 26
{+5+ 3, 6}_ | ut (_sic_ EV)--teres _ut glossema inclusit Vo_ |
gustas V, guttas E | 16 addes V, -is E | 17 uiridem EV |
despumaveris EV, _at cf. l. 10 {+5+ 3, 1}. p. 38, 5 {+5+ 3, 3}.
39, 5. 22. 28 {+5+ 3, 9; +5+ 4, 3; +5+ 4, 4}_ | 18 teres _add.
Gi_ | 20 mel P, melle EV | 22 uiridem EV | 24 Pisa. pisum EV
III. +1+ (193) PISA. 1. Pisam coques. cum despumaverit, porrum,
coriandrum et cuminum supra mittis. teres piper, ligusticum,
[careum hoc est caravita] careum, anethum, ocimum
viride, suffundis liquamen, vino et liquamine temperabis,
facies ut ferveat cum ferbuerit, agitabis. si quid defuerit, 5
mittis et inferes. +2+ (194) +Pisam farsilem+: <pisam> coques. cui
oleum mittis. <accipies> abdomen, et mittis in caccabum
liquamen et porrum capitatum, coriandrum viride. imponis
ut coquatur. isicia minuta facies quadrata, et coques simul
turdos vel aucellas vel de pullo concisa et cerebella prope 10
cocta cum iuscello coques. Lucanicas assas, petasonem
elixas, porros ex aqua coques, nucleorum heminam frigis.
teres piper, ligusticum, origanum, zingiber, ius abdominis
fundis, lias. angularem accipies, qui versari potest, et
omentis tegis. oleo perfundis, deinde nucleos aspargis et 15
supra pisam mittis ut tegas fundum angularis, et sic componis
supra petasonis pulpas, porros, Lucanicas concisas.
iterum pisam supermittis. item alternis aptabis obsonia,
quousque impleatur angularis. novissime pisam mittis, ut
intus omnia contineat. coques in furno vel lento igni imponis, 20
ut ducat ad se deorsum. ova dura facies, vitella
eicies, in mortario mittis cum pipere albo, nucleis, melle,
vino candido et liquamine modico. teres et mittis in vas
ut ferveat. cum ferbuerit, pisam mittis in lancem, et hoc
iure perfundis. hoc ius candidum appellatur. 25
3 careum hoc est carauita (_sic_ V, caruitam E) careum EV,
_glossema eiecit Sch_ | ocymum uiridem EV | 6 pisam _add. Gi_ |
7 accipies _add. Vo_ | 10 concisa _Sch_, conciso V, deconciso E |
12 porros _Hum_, porro EV | 13 gingiber E, geng- V | 14 qui
versari _Baseggio_, conuersari (cou- V) EV | 15 perfundis _Gi_,
prof- EV | et _Hum_, ut EV | 19 pisadmittis EV | 23 liquamines
(s _erasa_) E | 4 hoc ius E, ocius V
+3+ (195) +Pisam Indicam+:
pisam coques. cum despumaverit, porrum et coriandrum
concidis et mittis in caccabum ut ferveat et accipies
sepias minutas, sic quomodo sunt cum atramento
suo, ut simul coquantur. adicies oleum, liquamen et vinum, 5
fasciculum porri et coriandri. facies ut coquantur. cum
coctum fuerit, teres piper, ligusticum, origanum, carei modicum,
suffundis ius de suo sibi, vino et passo temperabis
sepias minutatim concidis et in pisam mittis. piper asparges
<et inferes. +4+ (196) +Aliter+:> pisam coques, agitabis et mittis 10
in frigidam. cum refrigeraverit, denuo agitabis. concidis
cepam minutatim et albamentum ovi, oleo et sale condies,
aceti modicum adicies. in boletari vitellum ovi cocti colas,
insuper oleum viride mittis et inferes. +5+ (197) +Pisam Vitellianam
sive fabam+: pisam coques, lias. teres piper, 15
ligusticum, zingiber, et super condimenta mittis vitella
ovorum, quae dura coxeris, mellis unc. III, liquamen, vinum
et acetum. haec omnia mittis in caccabum et condimenta
quae trivisti. adiecto oleo ponis ut ferveat. condies
pisam, lias, si aspera fuerit. mel mittis et inferes.
+6+ (198) +Aliter 20
pisam sive fabam+: ubi despumaverit, teres mel, liquamen,
caroenum, cuminum, rutam, apii semen, oleum et
vinum. tudiclabis. cum pipere trito et cum isiciis inferes.
1 Pisum (-am V) Indicum pisum EV | 9 pisum EV | asparges V, -gis
E | 10 et inferes _add. Gi_ | Aliter _add. Gi_ | pisum V, ipsum E |
11 denuo _Vo_, deinde EV; _cf. p. 50, 24 {+7+ 4, 3}. 53, 13
{+7+ 7, 1}. 62, 10 {+8+ 6, 6}_ | 12 ouiṇoleo E | 13 boletari
_Hum_, boletam EV | 14 uiridem EV | uitellianam EV, uitellinam
ς | 16 gingiber E, geng- V | 17 III E, III teres V | uinum _ex_
uirium E | 18 acetum E, aceta V condi///menta (_erasae_ men; -ta
_corr. ex_ tum_?_) E, condimentum V | 19 quae EV, quod ς |
20 mel _Tor_, melle EV | 21 pisa siue faba EV | dispumauerit EV |
23 tudiculabis _Hum_, tutunclabis EV, turundabis _Sch; cf.
p. 37, 1 {+5+ 2, 2}_
+7+ (199) +Aliter pisam sive fabam+: despumatam subtrito lasere
Parthico, liquamine et caroeno condies. oleum modice
superfundis et inferes. +8+ (200) +Pisam adulteram versatilem+:
coques pisam. cerebella vel aucellas vel turdos
exossatos a pectore. Lucanicas, iecinera, gigeria pullorum 5
in caccabum mittis, liquamen, oleum. fasciculos porri capitati,
coriandrum viride concidis, et cum cerebellis coques.
teres piper, ligusticum et liquamen. +9+ (201) +Pisam sive fabam
Vitellianam+: pisam sive fabam coques. cum despumaverit,
mittis porrum, coriandrum et flores malvarum. dum 10
coquitur, teres piper, ligusticum, origanum, feniculi semen,
suffundis liquamen et vinum, <mittis> in caccabum, adicies
oleum. cum ferbuerit, agitas. oleum viride insuper mittis
et inferes.
1 lasare EV | 2 liquamine P, -men EV | 3 adulteram (d _ex_ 1) E |
4 cerebellam EV | 5 pec///tore (_erasae_ ca) E | gizeria EV |
7 fascilos E | porri _corr. in_ -o E | 10 f̣ẹfabam coques E |
13 mittis _add. Gi_ | 14 uiridem EV
IV. CONCHICLA. 1. +1+ (202) +<Conchiclam> cum faba+: coques.
teres piper, ligusticum, cuminum, coriandrum viride, suffundis
liquamen, vino et liquamine temperabis, mittis in
caccabum, adicies oleum. lento igni ferveat et inferes.
1 Concicla EV, _et semper_ conci- _deinceps_ | <conchiclam> _add.
Vo_ | 3 liquamine _Hum_, liquamen in ea EV
+2+ (203) +Conchiclam Apicianam+: accipies Cumanam mundam,
ubi coques pisam, cui mittis Lucanicas concisas, isiciola
porcina, pulpas, petasonem. teres piper, ligusticum, origanum,
anethum, cepam siccam, coriandrum viride, suffundis
liquamen, vino et liquamine temperabis. mittis in 5
Cumanam, cui adicies oleum, pungis ubique, ut combibat
oleum. igni lento coques ita ut ferveat et inferes.
+3+ (204) +Conchiclam 7
de pisa simplici+: pisam coques. cum despumaverit,
fasciculum porri et coriandri mittis. dum coquitur
teres piper, ligusticum, origanum, fasciculum, de suo 10
sibi fricabis, suffundis <liquamen, vino et> liquamine temperabis,
mittis <in Cumanam>. super adicies oleum, et
lento igni ferveat, et inferes. +4+ (205) +Conchicla Commodiana+:
pisam coques. cum despumaverit, teres piper, ligusticum,
anethum, cepam siccam, suffundis liquamen, vino 15
et liquamine temperabis. mittis in caccabum ut combibat.
deinde ova quattuor solves, in sextarium pisae mittis, agitas,
mittis in Cumanam, ad ignem ponis, ut ducat, et inferes.
2 pisum EV | 3 petasonem EV, -nis _Sch ex p. 37, 26 {+5+ 3, 2}_ |
6 ut combibat _Hum_, et cum bibat EV _cf. v. 16_ |
8 dispumauerit E | 9 coandri E | 10 origani P, _at cf. p. 29, 10
{+4+ 2, 27}_ | 11 liquamen vino et _add. Hum ex v. 15; cf. add._ |
12 in cumanam _Gi_, in caccabum _add. Hum; cf. p. 40, 1
{+5+ 4, 4}_ | 14 dispumauerit (-rit _in loco adraso_) E | 16 cum
bibat V, bibat E, _cf. v. 6_ | 17 Deinde E2V, Dein E1 |
18 cumana EV
+5+ (206) +Aliter conchiclam sic facies+: concidis pullum
minutatim, liquamine, oleo et vino ferveat. concidis
cepam, coriandrum minutum, cerebella enervata, mittes in
eundem pullum. cum coctus fuerit, levas et exossas. concides
minutatim cepam et coriandrum, colas ibi pisam 5
coctam non conditam. accipies conchiclarem, pro modo
componis varie. deinde teres piper, cuminum, suffundis ius
de suo sibi. item in mortario ova duo dissolves, temperas,
ius de suo sibi suffundis pisae integre elixae, vel nucleis
adornabis, et lento igni fervere facies et inferes.
+6+ (207) +Aliter 10
conchiclatus pullus vel porcellus+: exossas pullum
a pectore, femora eius iungis in porrectum, surculo
alligas, et impensam [concicla farsilis] paras. et farcies
alternis pisam lotam, cerebella, Lucanicas et cetera. teres
<piper>, ligusticum, origanum et zingiber, liquamen suffundis, 15
passo et vino temperabis. facies ut ferveat, et, cum
ferbuerit, mittis modice. et impensam cum condieris, alternis
in pullo componis, omento tegis et in operculo deponis
et in furnum mittis, ut coquantur paulatim, et inferes.
1 concidis E2V, condis E1 | 3 cepa EV | eneruatas EV | 4 levas
_Sch_, lauas EV | 8 mortario (-io _ex_ -ia) E | 9 nuncleis E |
11 concicla conciclatus EV, conchicla farsilis sive conchiclatus
_Hum cf. v. 13_ | exossas _Hum_, exossatus EV | 13 inpensam
concicla farsilis paras EV; _glossema eiecit Sch, titulo
praefixerat Hum_ | 15 piper _add._ V3, _om._ EV1 | gingiber EV |
17 impensam _Sch_, ipsam EV, pisam _Hum_ | cum condieris E2V, cum
dieris E1 | 19 coquantur _sic_ EV
V. TISANAM ET ALICAM. 1. +1+ (208) +Alicam vel sucum
tisanae sic facies+: tisanam vel alicam lavando fricas,
quam ante diem infundis. Imponis supra ignem. cum bullierit,
mittis olei satis et anethi modicum fasciculum, cepam
siccam, satureiam et coloefium, ut ibi coquantur. propter 5
sucum mittis coriandrum viride et salem simul tritum et
facies ut ferveat. cum bene ferbuerit, tollis fasciculum et
transferes in alterum caccabum tisanam, sic ne fundum
tangat propter combusturam. lias bene et colas in caccabo
super acronem coloefium. teres piper, ligusticum, pulei 10
aridi modicum, cuminum silfi frictum, ut bene tegatur. suffundis
mel, acetum, defritum, liquamen, refundis in caccabum
super coloefium acronem. facies ut ferveat super
ignem lentum. +2+ (209) +Aliter tisanam+: infundis cicer, lenticulam
pisam, defricas tisanam et cum leguminibus elixas. 15
ubi bene bullierit, olei satis mittis et super viridia concidis
porrum, coriandrum, anethum, feniculum, <betam, malvam
cauliculum> mollem. haec viridia minutatim concisa in
caccabum mittis. cauliculos elixas et teres feniculi semen
satis, origanum, silfi, ligusticum. postquam triveris, liquamine 20
temperas et super legumina refundis. agitas. cauliculorum
minutas super concidis.
{Transcriber’s Note: All page-and-line references in this
paragraph are to recipes +4+ 4, 1 (p. 33, l. 5-17) and +4+ 4, 2
(p. 33, l. 18ff).}
1 _cf. +4+ 4, 1 p. 33, 5-17_ | 3 cum] ueldum cum EV (_i._ cum
_ss._ uel dum); _ex p. 33, 7_ calidum. cum _Hum_ | 5 coloefium
_cf. p. 33, 9_, coleuium E2V, coleuinum E1 | 8 alterum E, -ro V |
9 ligas bene et colas EV | 10 acronem colouium (-inum E1) EV |
11 silfi _p. 33, 15_, sil EV _hic_ | 13 super _Gi_, sed EV _et hic
et p. 33, 16_ | coloefrim EV _cf. p. 33, 17_ | 14 _idem praeceptum
p. 33, 18 {+4+ 4, 2} seqq._ | 15 elix///as (_erasa_ i) E | 17 betam
maluam culiculum molle EV _p. 33, 22, omiserunt hic_ | 18 haec EV
_hic_, et _p. 33, 22_ | uiridla E1 _ut vid._ | minutatim _Hum
utrubique_, minuta EV _p. 33, 22_, mina _hic_ | 19 coliculos EV,
_item_ col- _v. 11 {+5+ 5, 2}_ | 20 silfi EV _et hic et p. 33, 24_,
silfi piper ς | 21 agitas EV _hic_, iagites EV _p. 33, 25_ |
22 minutas _sic_ EV _et hic et p. 33, 26_
VI. FABACIAE VIRIDES ET BAIANAE. 1. (210) +Fabaciae
virides+ ex liquamine, oleo, coriandro viridi, cumino et
porro conciso coctae inferuntur. +2+ +Aliter: fabaciae frictae+
ex liquamine inferuntur. +3+ +Aliter: fabaciae+ ex sinapi
trito, melle, nucleis, ruta, cumino et aceto inferuntur. 5
+4+ +Baianas+ elixas minutatim concidis. ruta, apio viridi,
porro, aceto, oleo, liquamine, caroeno vel passo modico
inferes.
1 baianae E, baganae V, _cf. capitula_ | 3 conciso V, concis E |
5 et _Hum_, ex EV | 6 apio V, opio E