’t Is ien de Mei; veurmiddag; zoo’n bietje deinzig. A’j langs den
Riendiek kiekt, zoo wied a’j kunt, dan zie’j niks.... as ’en volle
pracht van de appelbloesems; rechts lienks, rood-wit, jong zoo mooi,
da’j d’r verliefd van zoudt worden; en ’t ruukt.... Meiachtig, van
d’appelbloesems, meidoorns, sering’.... ’k weet niet wat.
Zie, nou ’t zunneke êfkes deur de deinzigheid brêkt, en ’en stroalje
glimt op de volle bloesempracht, nou is ’t um te lachen zoo mooi; en ’k
denk oan de vier modes van dat geboomt; Ien ’t zomer, gruun; ien den
harfst bruin, ge weet wel met rood er tussen; ien den weinter, krek
andersum as de minsen—die dik ien ’t pak stêken—of ien ’t wit, vol
smeltende diamant; en dan ien de Mei, zoo as nou.... Harrejennig!
Luuster!.... Wat klinkt doar van verre? Is ’t meziek?.... Ge kunt niet
onderscheiden.... Heur!—Nee, ’t is alweer uut.
Luuster hier, da’s ook ’en oarige meziek van de mus’ en spreeuw’ ien ’t
rond.—Snoaks!—Joa, alles op z’n tied; moar, as zoo’n mus of spreeuw ’s
oavends as de nachtegoal sleet, meinde dat ie mee kon
doen....!?—Complement!
Kiek, nou zwiebelt heel in de verte ’en droaiwölkske stof.—’t Kumt
noader en noader. ’t Hinnikt en briest doargunder. ’t Kleppert.—Meziek
klinkt. Luuster, ’t snoatert en schoatert al harder. Rood wit en blauw
zwiert onder ’t wit van de appelbloesems.—’t Is ’en stoet die al noader
kumt. ’t Geet ien gestrekten draf vort over den diek. De
peerdspooten—wel honderd—spitsen neer, en spatten ’t keizand
umhoog.—’En knappe jonge boer die met ’en oranjesjerp um ’t lief, op ’t
veurste peerd zit, zwoait met de vlag, en as ie zien vlugge bruine ’en
bietje loat kapriolen en altied zwiert met de vlag, dan roept ie ’en
jongeren rijer toe:
„Borst veuruut! Ge zit as ’en zoutzak! Alla jongens, toeter op! Hiep
hiep hoeroa! Lêve onze neie Burgemeister!”
En ’t getoeter, en ’t hiep! en ’t peerdsvolk ien run en de roai van ’en
rietuug knoerpend ien ’t zand, schiet joelend veurbij, en—veur ’t stof
kneep mooie Bella, die ter helft van den diek achter ’en appelboom
sting, heur oogen dicht; joa, heur gemoed schoot vol.... moar schreien,
nee dát dee ze niet.
Bella Roel drukte de beide handen vast voor ’t gelaat. Dan ziet ze op,
en naar ginder waar de stoet verdwijnt. Bittere droefheid spreekt uit
haar donkere zielvolle oogen, en starende naar de zij waar nu het
volkslied zachtjes wegsterft, lispt ze: „Goed zoo! lochtig en vroolik
moar Govert, welzeker! Ik bin moar ’en erme wees! Is er dan geen
woarheid meer! Most ik dát ondervienden! O God, zóó te motten lêven;
zóó, zonder....” Eensklaps ter zij van den dijk staart ze strak voor
zich uit.—Zie, gunds blinkt de zon ien ’t blauw van de diepe
woaikolk,—Och wóárum niet?—Bij voader en moeder zal ze
doarboven....—Vort, joa zeker, vort!—En den boezelaar trekt ze los; en
den halsdoek van den boezem; en.... doar is ie de woai, de groote en
diepe plas.—O goeje God!
Een half uur later zit Bella Roel onder een wilg aan den oever der
kolk, met de beide ellebogen op de knieën, en ’t hoofd in de handen.
Goddank! Heur vroeg gestorven voader had hoar toegeroepen:
„Bella, Bella, niet doen! Bella, ’t is slecht!”
Heur lieve moeder ien den Hemel had heur ien ’t hart gegrepen, en
teruggetrokken, en gefluusterd:
„Mien beste kiend, lêven zu’j zoo lank as God wil!”
En heur voader nog ens:
„Ik docht dat ons goeje kiend stark zou wêzen, zooas heur moeder stark
was toen ze achterbleef ien kommer en ellend.”
Moar, hoe kwiem Bella Roel dan ien d’ellend? Luuster: Al doagen lang
was ’t heele darp in rep en roer. D’r is ’en veurnoame heer in ploats
van den veurigen burgemeister benuumd; en, umdat Govert Ros van ’t
Hoenderveld d’r ’en poar honderd gulden extra veur over had, en, umdat
die neie burgemeister ook goed ien de moppen zit en zeker óók wat zou
doen, wou ’t jongvolk hum ienhoalen, noar den eisch. Nou, as Govert met
z’n centen oan ’t roer sting, dan was er geen kwoad bij, en hoefde geen
mins over ’en eereboog meer of min te prakkezieren! Govert was de
riekste boer uut den omtrek; pas vier en twintig joar, en—nog vrijgezel
ook. Dat was ’en goeje okkazie. Joa, en oogen had ie as kwik, en ’en
pestuur as ’en prins.—Veul zin er ook die Govert—’t liefst as ie d’r
bij is—vol verstand en wiesgeleerdheid nuumen, omdat ie wel is zoo’n
soort van fransig woord nuumt, en altied weet te redenieren; en veural,
omdat ie veur de vuust weg en veers kan dichten, of ten minste wel drie
keer achter mekoar ’en regel kan zeggen dat ’t riemt; bijveurbeeld lest
nog ien Bella’s oor:
„Gijs de Rooje, is uut ’t darp van allemoal de roojste,
Dooje Doan uut de Roskam de doojste,
Moar gij lief dierke, gij blieft van allen de mooiste.”
En, in die veerzerij—veural ien verband met dat letste—dóárin zat nou
krek heur ellend. Niet dat ze zoo gern de mooiste wou wêzen. Nee, moar
dat Govert heur dát en nog zooveul méér gezeid het—alschoon ze moar ’en
loontrekkende op ’en andere hofstee was—dat ie hoar hart had weggenomen
en bijkans heur eer, dát was ’t; went luuster: Toen ie giester zou
uutsprêken wie ’s oavends nóá den ienhoal—as burgemeister de schoai
weerum, gaf—bij ’t zingen van ’t welkomstlied, den mooien blomruuker
zou geven—die hij betoalde—toen had ie Bella veurbij gezien, en Leene
Braks benoemd, zonder blikken of blozen.
O, met zien veerzerij kon Leene hum vleien en ien de locht stêken; zij,
moar dat kan Bella niet; went—behalve um dat ééne veerske misschien—het
Bella dukkels over die prulveerzerij heuren lachen, en zeggen dat ’t
noarigheid was. En nou....
Stil, ziet ze goed? Kumt doar....? Joa Heere, hie is ’t! Ien ’t
feestlikke pak; bestoven van ’t riejen.—Bella sleet heur hand’ veur de
oogen.
„Groote hemel! Bella, zit ie hier zoo alleen bij de woai?” roept Govert
reeds van verre, en naderkomende: „Iedereen vroeg woar mooi Belleke
was, en ’k wiest ’t niet.—Bella, woarum zit ie hier? Woarum?” Hij wil
haar hand vatten. Zij weert hem zachtjes af:
„Woarum Govert? Umdat er geen twee op dezelfde ploats kunne zitten.”
„Kemprie!” roept Govert Ros: „Joa wel, da’s ’en doorn van den
blomruuker, welzeker! Moar Bellekelief, mo’j doarum nou kwoad zin?
Luuster, ge weet ’et: Meister Lucht wou met alle geweld dat Leene—zien
appel van goud—’et peket van oavend oan burgemeister zou geven. ’k
Lachte wat ien meister Lucht, en zei: Bella zal ’t doen.—Nou kom ik
eergiesteroavend thuus, en ’t veers, da’k van oavend veur ’t festijn
most kloar hebben, ’t wou moar iens-geheel niet vlotten. Heur ’t begon:
„’k Bespan de cyther met de snaren
Ik zing een lied ter uwer eer
Ik zing den neien burgervader
Ik zing Wilhelmus v. d. Neer.
Ik roem hem als een man vol stoacie
En met veul duiten in de kast.
„Moar zie je, toen zat ik met stoacie en kast. ’k Was ’et riem
kwiet.—Goeje road was duur. Ik noar meister Lucht.—En joawel, hie ree
oardig op zien peerdje. Kemprie! ’k Most niet denken umda’k Govert Ros
van ’t Hoenderveld was, zei die, da’k doarum ’en oud man, die mien had
„zien leeren brood êten” ongemoeid zou achteruutzetten. Albeneur Bella,
’t was niet anders; hie wou dat z’n kleindochter Leene ’t peket zou
geven, of.... joa.... luuster: of boer Govert Ros, zoo dreigde ie, zou
zoo lang hie lêfde, nooit lid van de kark- of gemeinteroad worden, niks
nimmendal.”
„Precies! en toen?” komt Bella.
„Nee Belleke, stil, niet en toen; begriep ie dan niet da’k lillik ien
de knooi met ’et veers zat. Lucht keek as ’en spin, ’en ouwe!”
Bella ziet eensklaps op:
„En toen hei’j uut valse glorie—um met geleende veeren te kunne
pronken, toegestoan dat ’en ander zou doen wa’j mien vrijwillig hadt
toegezeid.”
„Noe! of ik begriepen kos dat ’t geven van die blommers zoo’n groot
plezier zou wêzen, en da’j dóár zóó op gesteld was!—Kom liefke, gêf
mien de hand?”
„Nee! Ge hebt oe woord gebroken. Ge hebt hóár liever dan mien.”
„Hoar!? Kom Belleke, ’t is kienderachtig. Um den ouwe plezier te doen
he’k Leene benuumd.”
„Nee Govert, niet um meister Lucht te believen; moar um oe veers kloar
te kriegen, doarum hei’j mien vergêten en achteruutgezet. Loop! ik
veracht oe!”
„Da’s stark! Jongens, ’k mot zeggen da’j vast in oe schoen’ stoat.”
„Dat he’k oe al meer geteund.”
„Belleke, ik heb oe lief!”
„Dat geleuf ik niet.”
„Meer as één ien de wereld!”
„Dat hou ik ’en leugen!”
„Bella, zoo wreed? Zou’k dan mien liefke, noa den woeligen rit van drie
uren, zuuken; ’k weet niet hoe lang, overal, as ze mien onverschillig
wier; zou ’k hoar zuuken as ’k niet verliefd op hoar was; as ’k haar
niet stelde bovenoan.... Bella....?”
„Bovenoan Govert? Boven Leene, goed! Moar ’k weet niet, bovenoan!?”
De jonge boer valt op één knie, ter zij van zijn liefke, vat haar om ’t
middel.... Nee ze weert hem toch niet af. En hij luider:
„Niet weten! Ondervinden zu’j ’t, joa, zeker! Ielkeen zal ’t zien dat
Govert Ros van ’t Hoenderveld ’t woord dat ie gaf weet te houen. Gij
zult van oavond den blomruuker geven, gij, en geen ander: de melkbooi
van de hoeve De Eendenkooi!”
Terzelfder stond ziet Bella hem vorschend aan:
„En oe woord dan Govert oan meister Lucht? Is dàt woord te brêken nog
niet arger dan ’t woord oan mien, a’j nou te schand zoudt stoan veur ’t
heele darp?”
„Moar ik lach ien ’t heele darp. Ik wil ou, Bella, en goedmoaken wa’k
misdreef; lieve dierke!”
Bella trekt haar blozend hoofdje ter zij:
„Govert, as ’k geen arme wees was op de wereld, dan sprak ik anders
misschien; moar nou, as de riekste jonge boer uut den umtrek de liefde
wil van een die veur loon dient, dan mot heur noam in zien hart stoan,
as ’en noam op ’en zark.”
„Moar Bella, zoo is ’t!”
„Kus mien niet Govert: erst wi’k de woarheid: Hei’j niemand liever dan
mien op de wereld?”
„Niemand! zoo woar as God!....”
„Vluuk niet. Ik ken toch een misschien.”
„Éen! wie durft dàt zeggen? Mein ie Leene toch weer?—Nog ens ik zweer
oe!”
„Nee, moar die, die doar!” en met den vinger op hem wijzende ziet ze
hem aan.
„Nou, da’s ’en mooie!—Joa, ’k weet wel da’k ’en knappe jong bin: moar
verliefd...! Harrejennig, nee, dat bin ’k op ou; deur vuuren za’k veur
oe vliegen.”
„Ge bint al te veul ien feeststemming Govert. Luuster kalm: Ik wil oe
gleuven, joa, went ik had oe ook wel lief, al was ’t umda’k niet vergêt
wa’j ien ’t letst oan mien erme moeder gedoan hebt. Moar toch, ’k wil
nou ’t bewies van oe liefde.”
„Vroag op, lieve snuutje.”
„Ik wil dat van middag op ’t feest alles zal goan zooas bepoald was,
moar één ding niet.—Nee, niet te hoastig.—De blomruuker zal Leene
geven, dát blieft bepoald; moar gij Govert: gij houdt oe veers ien den
zak!—Joa, kiek, dat wou ik....”
„Moar da’s ’en roare vroag. ’t Veers is....”
„Hei’j dan zelfs oe veers liever dan mien?”
„Liever!—Noe!” Na een oogenblik stilte, met verruiming: „Zeg, a’j mien
nou is fleurig woudt oanzien; a’j mien nou is kneuterig um den hals
woudt pakken, dan....”
„Nee Govert, erst oan mien veur den ontrouw ’t bewies van trouw weerum
geven: Oe veers—of eigenlik ’t veers van ’en ander—blieft ien den zak!”
„Van ’en ander! nee dat is ’t niet! ’En poar regels, noe joa; ’t veers
is van mien! Verechtig!”
„Zooas gezied is: ’t blieft ien den zak den heelen oavend; bij ’t noar
huus goan krieg ik ’t van ou as ’en mooie herinnering, en ’k geef oe
den zoen die ’k nou niet kan geven.”
En Govert, als hij Bella eensklaps vast aan ’t hart drukt, en bij
verrassing zoent op die donzige wang, dan roept hij: „’k Zou mien veers
liever hebben dan mien schat, mien liefste op de wereld! Nee Goddank!
’t Veers zal kapot zoo gauw a’k thuus kom!”
„Ik zeg Govert: ien den zak mot ’et veers, en dan niet er uut!”
„Ien den zak!? Nou albeneur, lieve kleine Koeje neur! Joa, gij kunt den
boas speulen over Govert Ros van ’t Hoenderveld. Moar—niemand zal ’t as
mooi Belleke alleen!”
Geen boas speulen wou ze; nee zeker niet. Alêvel hum kussen.... doar
kwiem niet van in, neen, nóu nog niet. „Moar,” fluustert ze: „’k gleuf
toch wel da’k oe nog liefheb Govert, joa, ’k gleuf ’t wel.”
Tegen zes uur in den middag was ’t dorpsfeest in vollen gang. De nieuwe
burgemeester, die des morgens met zijn jonge vrouw feestelijk werd
ingehaald, en over bloemen, door de jeugd gestrooid, zijn woning was
binnengetreden, had na ’t beantwoorden van de welkomstgroeten der
burgerlijke en kerkelijke autoriteiten, den vrienden een tot weerziens
in den middag toegeroepen, en—men wist wat dat beduiden moest.
’t Was alles van te voren zoo wat „bestoken”.—De ouwe meister Lucht was
ien ’t geheim, en Doan uut De Roskam was ook ien ’t geheim, van wegens
de tien groote kêtels koffie met zuut, en de zes voatjes bier, en de
drie mandes wien; bakker Wullings van wegens ’t wittebrood en de
krientebreudjes en de tullebands, en Dries uut de koomenij van wegens
de keeze, en de halve piepkes en de verrels tabak, alles noar den oard!
„Ik zeg, ’t is niemeer as rezenoabel dat ie zoo duut,” zegt dampend een
boer, die ’t gejoel zijner jongere medegasten op ’t ruime veld achter
’t burgemeestershuis met welgevallen beschouwt: „Govert Ros het zeker
’t grootste part van den ienhoal bekostigd, moar, ’t het mien alêvel
toch drie en twintig centen oan gruun moaken van de letste eereboog, en
negentien en ’en halve cent oan ’t opsieren van Dorus’ peerd gekost. Ik
zeg da’s toch soamen twee en dartig en ’en halve cent, niewoar? Nee,
dat ie ons nou traktiert, da’s niemeer as rezenoabel zeg ik.”
„Welzeker!” klinkt het uit bruin merrinos aan zijn zij: „’en mins is
zóó niet of wil de schoai wel gern is weerum hoalen; moar ’k moet dan
ook zeggen ’t is meer as oarigheid! Kiek, da’s al mien vierde
krientebreudje, en straks zeidie tegen mien: Kom juffrouw, u moet moar
toetasten: Op z’n Hollandsch, zie; moar vrindelik!—Luuster! heur!”
„Zeker hebben ze gunds met mastklimmen den heugsten pries gehoald. Kom
loawe es kieken.”
„Nee man, nee, loa wij hier bij de befettoafel blieven; ’t zeggen is
dat straks hier de tullebands kommen.”
Dat was oarigheid; ze wisten er allegoar van, allinnig burgemeister en
z’n jonge vrouwke niet. Doar kwiem ze oan: De winteroavend zangschool
met den ouwen meester Lucht en drie ekfetieve meziekanten veurop.
Behalve Lucht, de directeur, allemoal jong spul—boven de vieftien,
ongetrouwd.—Kiek, ze trekken tot bij de plek woar burgemeister met de
doames, en domenei, en de pastoor en notoabelen bijmekoar zitten. En,
ien ’en halven cirkel steet nou die zangschool; de boerinnekes
veurop—twee zin er bij die d’r al heel liefkes uutzien. Achter de
meiskes stoan de jonge kerls. Zie, allegoar he’n ze ’en pampier ien de
hand.
Meister Lucht, neemt met de lienkerhand den hoed af, sleet met den
veursten vinger van de rechter noar boven, en dan met kracht noar
umlêg,—’t klinkt verechtig lieflik rein:
„Welkom in de vruchtbre dreven,
Die in d’ arm van Waal en Rijn,
Nog van ’t eerste Oud Neerlandsch leven
De onverpoosde tolken zijn.
„Welkom, welkom in deez’ oorden,
Waar de lachende oeverboorden,
Saam, als met een krans van blâren
Tooien malsche koren-aren.
„Welkom, waar de vette klei,
’t Rund doet tieren ien de wei,
Waar het goudgele akkerzaad,
Schittrend als een zonne staat.”
Ja „Welkom, „Welkom!” zoo ruischt het steeds voort: „Welkom in het
goede land, waar trouw en eenvoud wonen, waar men de grijsheid eert, en
liefde ’t cement blijft, waarmee men zijn huisaltaren bouwt.” En als nu
ten slotte den jongen burgervader nog uit volle borst een heilbee wordt
toegezongen; den wensch: dat hij de schoonste bloemen zal plukken in
den gaard van zijn ambts- en huwelijksleven:
„Echt Betuwsche rozen; jasmijns, anjelieren,
Lieflijk van kleuren;
En, met haar geuren
Zoet, als wanneer haar de dauwdroppels sieren.”
dan wuift meester Lucht, steeds de maat slaande—met den vinger tevens
naar de zij van een mooi blond boerinnetje, en, Leene Braks—meesters
kleindochter—verstaat dien wenk:
Een groote bloemruiker, dien ze onder haar hagelwit voorschoot
verborgen hield, te voorschijn halende, treedt ze—vluchtig blozend—uit
den kring naar voren, en biedt den jongen burgervader, met een soort
van schok—die voor dienaresse moet gelden—de bloemen aan, terwijl de
slotregels van het lied nog krachtig en welluidend klinken, en het
welkom, welkom herhalen.
Natuurlijk, men zag slechts naar burgemeester, die van mooi Leentje met
zichtbare ontroering de bloemen aannam, maar, als men op sommige leden
van ’t koor in dat oogenblik tersluiks een blik had geworpen, dan....
Op ’t gelaat van den ouden schoolmeester-directeur was een trilling van
victorie te zien, terwijl zijn wijsvinger het laatste woord der hulde
met een vervaarlijken ruk als naar zich toehaalde. Leenes broeder,
bijgenaamd Zwarte Jan—kon ’t niet loaten um gluups, links, ’en oog te
sloan op Govert Ros, die oan d’andren kant bij de bassen sting. Ros
eiges keek schuuns langs ’t meziekblad noar Bella, die êfkes ’en
pijnlik trekske um den mond kreeg, moar toch vigelant veur zich uut
zag; krek asof er ’s mergens niks nimmendal gebeurd was.
Moar luuster: Nou de zang gedoan is, en burgemeister met ’t groote
peket ien de hand stoat, nou drêjt ie zich zoo’n bietje um; kucht;
kiekt nóg ens um; kucht ook nog ens, en—luuster, luuster, hie sprêkt:
„Edele dorpelingen! Jongelui! Toen Zijne Majesteit onze geëerbiedigde
Koning, mij tot burgemeester van uwe gemeente benoemd had,
toen—ofschoon ik het zelf gewenscht had—toen bekroop mij allengs toch
de vrees dat ik mij—en vooral met mijn geliefde, die zich door den
teedersten band aan mij verbinden wilde, in uwen kring niet tehuis zou
gevoelen, omdat.... omdat....”
De jonge burgemeester hokt en kucht....
—Drommels! hij kon toch niet zeggen: Omdat ik hier een troep lummels en
pummels dacht te vinden; een troep schaapskoppen en ezels; volk dat
rechts niet weet dat links aan den anderen kant is; vrouwen als koeien;
en boerinnekes tot geen hooger trap van beschaving te brengen dan tot
„een schotsche drie op de hakken”. Sapperloot!—En hij herhaalde:
„Omdat....—Ik zeg.... omdat....” Maar hij was de kluts kwijt, en
kuchend stampt de jonge burgervader—die van z’n leven toch zoo menigen
gloeienden toost had geslagen, met den voet; en nu hij de meisjes
daarginds om zijn confusie de oogen ziet neerslaan—sommigen met een
ternauwernood bedwongen glimlach, sommigen blozende uit meelij, nu
voelt hij al zijn veerkracht wegzinken. Zijn handen beven en zijn
knieën klapperen zóó geweldig dat hij een stoel moet vastgrijpen om
zich te kunnen staande houden. Maar hoor, zijn jong vrouwtje met een
hoogroode kleur, fluistert hem angstig toe: „Omdat ik niet gedacht had
hier al dadelijk zooveel liefde te vinden.”
—Och hemel ja, ’t was dood eenvoudig. Hij herstelt zich:
„Omdat....”
„Joa we begriepen ’t best! Schei moar uut a’j beteuterd bint,” valt nu
eensklaps Govert Ros uit: „Burgemeister had niet gedocht dat ’t
boerenvolk zooveul stoacie zou sloan. Nou, ’t is niks; we begriepen oe
wel.—Alla jongens: Lêve de neie burgemeister! Hiep hiep hoeroah!”
Zoo iets moest den jongen Van der Neer wel totaal genezen. Welk een
vernedering. Een boerenknul zal hem zóó den mond stoppen!? Ha! nu zal
hij toonen wie hij is, en terwijl plotseling de student in hem opleeft,
wenkt hij gebiedend dat men zwijgen zal, en spreekt dan, ofschoon nog
klam van het angstzweet, dat hem straks heeft uitgebroken, en inwendig
bevend, een gansch kwartier lang zooals een student dat boven op een
tafel zou gedaan hebben. De woorden: Tot heil der burgerij. Heerlijke
Betuwsche dreven. Inspanning van alle krachten, en Jongste snik, zijn
de hoofdbestanddeelen der nu vloeiende improvisatie; maar, als ze
geëindigd is, en een driewerf herhaalde juichtoon moet zeggen: „Je hebt
het netjes overgedaan!” en de leden van den Raad en de notabelen, en
dominee en de pastoor, hem weer de hand drukken, maar—zooals Van der
Neer meent—er allemoal zoo’n valsch lachend bakkes bij zetten, dan is
er maar één, die het heele Betuwsche dorp met al zijn bewoners op de
Mookerhei wenscht, en dat is de jonge burgemeester in eigen persoon.
Weinige minuten later stond Govert, met Leene Braks en Zwarte Jan en
nog anderen, achter in den boomgaard, waar zak werd geloopen.—Zwarte
Jan speulde veur kemiek. Hie trok ’en gezicht asof ie ’en gluujenden
eerdappel had iengeslikt, en keek benauwd—kemiek—krek as burgemeister
toen ie er straks niet uut kon.
Al ’t jongvolk lachte dat ’et schoaterde.
„Schei uut!” riep er een: „’t is um te bezwieken!”
Jan trok nog gekker gezicht en knikte krek as burgemeister met de
knieën.
„Hou-op! Ik stik van de lach!” klonk het weer.
„O lieve mins, as Govert Ros hum niet op z’n plaats had gezet, dan
stond ie er nog met z’n totteloazie!” riep Leene Braks.
En Govert van ’t Hoenderveld keek heur oan—ze was toch mooi—en hie zei:
„Ja ’k wou ’em is teunen dat welluu hier ook niet van giesteren zin as
’t um ’en oanspraak te doen is. Ik zei ’t hum netjes niewoar?
Ekfetief!”
„Nou dat zal woar wêzen!” riep Leene: „En wa’n kienderachtig stemmeke
het ie! Toen gij goengt sprêken, toen was ’t krek asof ’t karkurgel
tegen ’en krekel begon.”
Govert lachte tevreden.
„Heur ie wel Bella, hoe Leene Govert ien de locht stêkt?” fluistert
molenaars Driekske, die Bella’s liefste vriendin is.
Bella keert zich van Driekske af en ziet gunds ’en jong die zakloopt
keukelen, en dan—’en bietje loater Govert oan den erm trekkende:
„Govert, heur is.”
„Zoo lief bekske, bin ie doar.”
„Joa, luuster is êfkes.—Kom mee?”
„Meegoan?—Allo, waar mowwe noar toe?”
„Govert, ’t is in mien oog, van Zwarte Jan ’een loensche streek, um den
mins te bespotten woar we nog pas dat welkom oan zongen.”
„Och, oarigheid moar.”
„Nee, da’s geen oarigheid; da’s valsch!”
„Noe!.... ze zeiën niks anders as dat hie ’en kikkert in de
redenierkunst, en ikke hum wiedweg de boas was.”
„Zóó! Hebt gij dan een toesproak gehouen?”
„Wat blief! Toen ’k hum zoo netjes op zien plaats en op z’n gemak heb
gezet!”
„Nuum ie dat ’en toesproak!? Nee, ’t speet mien Govert, da’j doar, bij
al die grootheid—en domenei en allegoar—de mins ien ’t geloat sloeg.”
„Ikke?”
„Zeker!”
„Jandorie dern, a’j niet zoo’n duuvels mooi snuutje hadt, en ’k oe nog
drie keer liever as ’en ander had, dan....” Eensklaps ernstig:
„Belleke, zeg: ’k heb oe zoo lief; moar gij—as ’en ander d’r wat opdoet
dan kniep gij d’r altied weer ’en stukske van af. Da’s niet oarig
Belleke, went ze zegge allemoal dat ikke nog veul bêter burgemeester
dan hie zou wêzen.”
„Zeg Govert, as ’en mus meint dat ie ’en nachtegoal is, wát zou’j dan
zeggen?—Kom! wês wiezer.”
Govert vuulde ’en heeleboel kruuzen en krieskrassen over de borst en
deur ’t hart goan. Wat weerlich, allegoar zeien ze toch dat hie....
Moar verdrêjd, as ie dat snuutje oanziet, harrejennig! Én, ze het zich
eiges toch goedgehouen aldat Leene ’t peket had gegeven.... Alêvel ’t
is ook woar: umdat Leene dat gedoan het, mot ’t veers nou ien den zak
blieven!—Anders, joa ’t zou nou nog ’en ander effect moaken as veur ’t
geval dat burgemeister niet was blieve stêken.—Jong!—Moar nee, Belleke,
z’n lieve dierke mot toch ’en teiken hebben dat ie hóár en geen ander
lief het.
Heur, doar klinkt de meziek. ’t Is ’en Schotse Drie!—’t Soa!—Hij pakt
heur vast in de boutjes!—’En kus?—Nee, nóg ens nee! die geeft ze nog
niet; moar de Schotse Drie, albeneur! En Govert Ros en Bella Roel ze
zwieren mee met de bonte paren die wielen op ’t malsche grastapijt.
Zwarte Jan speult niemeer veur kemiek. Hie stoat noast zuster Leene
achter ’en appelboom onder de volle bloesems. Straks, toen Govert en
Bella samen apart goengen sprêken, toen is ie heur zuutjes noageloopen,
en het ie heur ongemarkt beluusterd.
„Kiek, nou dansen ze alweer,” zegt Leene: „Ik gleuf toch niet Jan, dat
Govert ’t op mien het.”
Jan geeft geen antwoord en kiekt op den grond. Hie en Leene, alschoon
ze van moeders kant, grootvoader tegen meister Lucht motte zeggen, ze
zin toch ekfetief van de boerendêl; moar—vetpot was ’t bij voader op
den kleinen pachthof niet; en....
Jan sting nou met Leene achter den boom, en hie zag Govert met Bella
dansen, en.... O! wat gluujde ’t hum van binnen: as rieke Govert Ros,
Leene tot vrouw nam en zien zwoager wier, en as Belleke met heur mooie
oogen dan in zien armen lee. Och Harrejennig!
„Geen nood Leene, da’s moar dansen veur ’t fatsoen. Ou het ie ’t peket
blommen loate geven; da’s genogt, en—zoowoar as ze mien zwartkop
nuumen, zóó woar zulde gij boerin van ’t Hoenderveld wêzen.”
’t Was wat later. Zwarte Jan hield Govert Ros vertrouwelik bij den arm
vast, en zei:
„Wel Heere-minsen! zou’j oe veers niet veurdroagen! Moar dat zou zunde
en schand zin! ’t Is ’en pracht, verechtig!”
„Joa wat dát betreft! Moar.... Nee! ’k zeg nee! ’k Heb er mien
redenoasie veur!”
„’k Weet niet Govert-boer of ie ’t niet verplicht bint.”
„Ikke?”
„Zeker! As ze stommerikken en stotteroars hier as burgemeisters sturen,
dan motten ze niet denken dat welluu hier ezels zin!”
„Nee, dat motte ze net niet! Doar zouwe ze nog ’en punt oan kunne
zuugen.”
„Grootvoader Lucht zei giester nog: Jong, ’t is toch jammer dat boer
Ros niet op studie is gewêst.”
„Zoo! zeidie dát?”
„Joa Govert. Nou! en ge weet ’t ook eiges wel. Gij schudt ze uit de
mouw. Grootvoader zeit dat gij, a’j veerzen moakt, net zooveul mans
bint as hie eiges.”
„Joa, wat ’t kunnen betreft....! As ’k op streek bin dan is ’t
oarigheid! ’k Mot soms wel is lank prakkezieren eer ’k ’t riemwoord kan
vienden; moar, soms ook smiet ik ze zoo uut de mouw.... vrouw, dauw,
lauw, bouw, trouw, zou.... Heur ie? ’t Kan mien niks schêlen, al wou’j
d’r nog tien!”
„Nou da’s oarigheid! Moar van vrouw en trouw gesproken Ros, ’k gleuf
verechtig da’j ’en goed oog op Belleke het. ’t Is ’en oarig kiend.”
„Nou! en niet kienderachtig!”
„Nee zeker niet. Moar of ze ou ien alles verstoat!?”
„Wat mein ie?”
„Begriept ze oe veerzen Govert? Ku’j met er proaten over de
versefecoasie zooas grootvoader ’t nuumt?”
„Dat he’k nooit geprebierd; moar....”
„Nee, dat gleuf ik toch niet. ’t Is ’en mooi en lief dernje, aldat ze
arm en ’en wees is—doar niet van—moar ’t verstand! Grootvoader zei
letst nog dat ’t verwonderlik was hoe twee uutersten mekoar zoo
opzochten; toen sprak ie van ou Ros, en van Bella Roel.”
„Noe! dat ze ’t groot op veerzen en wiesgeleerdheid het, dat za’k óók
niet zeggen; ten mienste....”
„Watblief?”
„Ten mienste.... Joa, ze het mien eiges gevroagd ’t veers ien den zak
te houwen.”
„Wat zeg ie doar!?” zegt Jan—krek asof ie straks niet geluusterd had:
„Het ze dàt gevroagd! Moar da’s te arg, da’s.... Goeje God as boer Ros
van ’t Hoenderveld zich zóó koejeneeren loat!”
„Koejeneeren! Nee zie.... moar ’t was, umdat....”
Ros stond nou ook—krek as burgemeister straks, noar ’t woarum te
zuuken. Hie kon toch oan Jan de woarheid niet zeggen. En Jan, snel
invallende:
„Allemoal ’tzelfde wóárum! moar ik zeg, da’s te arg!” en roepende noar
de zij van een paar jonge boeren en boerinnen—waarbij zuster Leene zich
bevindt: „Wat deksel; mag boer Ros ’en veers dat ie eiges gemoakt het,
moar zonder veurdracht loaten!?”
En Jan trekt Leene oan heur jekske; en Leene, zacht kleurende:
„Wel zekerlik niet! ’t Woar zunde en schande!”
’t Wier donker.
„Joa zunde zou ’t zeker wel wêzen! dát mot de jonge boer van ’t
Hoenderveld zich eiges grif akkerdieren; moar.... Nee, ’en geldig
„maar” is er toch niet. Jan het geliek: ’t Is geen mooie trek van mooi
Belleke: Uut wroak dat ie Leene—’t kleinkiend van meister Lucht ’t
peket liet geven, mot Govert nou ’en stuk ien den zak houen woar ie wel
dartig dagen op gedicht het.
Govert staat eenige oogenblikken later—onbespied, en nabij een papieren
lichtballon—met zijn gedicht in de hand. Zachtjes de lippen bewegende,
leest hij. En dan: nee ’t was toch onverstandig van Belleke um zóó te
willen regieren. Belleke most begriepen dat ze geen cent ien de wereld
had, en dat Ros.... Noe joa, moar aldat Ros nóg zooveel had, en Belleke
geen joa wou zeggen, dan kon Ros nog voor tienmaal zooveul geen Belleke
oan zien hart drukken.
....Nee! Da’s woar! Verdrêjd!—Vort met ’t ding, vort er mee! Zie zoo!
’t kan loater bij ’en andere okkoazie nog wel te pas kommen. As ie ’t
bijveurbeeld veur ’en trouwerij of ’en begroafenismoal wat veranderen
kos....? Loa’s kieken!
’t Veers weer ien handen, tuurt Govert er in. En ’t is toch jammer; ’t
slot was óók zoo mooi; krek asof ’t ’en ekfetief gedrukt veers was:
„En leeft gij samen onvermeden.
Onvermeden, joawel, dat wil zeggen da’j alles vermeejen hebt of
vermijdt.... van noarigheid, begriep ie:
„Ien eendracht, vreugd en nog veul meer,
Dan zal ik steeds den dichter wezen,
En zing Wilhelmus Van der Neer.”
Nee, veur ’en andere okkoazie zou ’t toch slecht te sjanzieren
zin.—Noe!—as ’t op ’en verjoardag van den ouwen Vermeer kos wêzen; of
op den vief en twientigjoarigen dienst van den domeneer. Joa, t woord
is domenei, moar as ’t um de moat en ’t riem zoo wêzen most, dan ko’j
ook zeggen: domeneer. Meister Lucht sprêkt altied van dichterlijke
vrijhedens.
En dan—zoo prakkeziert Govert al wiejer, dat ik nou geen ens de
dichterlikke vrijheid zou kunne gebruuken, um met dit veers den stadsen
kwiebes is te loate zien, wát er ien ’en boerenkop kan stêken. Och
harrejennig, ik moak en ik brêk ’em; dát he’k allang begriepen.—’t Is
vremd da’k niet eerder op ’t adee kwiem dat ze mien hier burgemeister
hadde motte moaken. As ’t gewed was dan dee ik ’t op riem; ten mienste
de trouw-redenoasies. Noe, dat zou oarigheid zin! Jong! Mien Belleke
burgemeistersvrouw!—En dan... soamen ien de dubbele karkbank.
Harrejennig!—Joa, as ik mien veers nou veurdroeg, dan kwiem ’t
misschien wel bij ’t verslag van burgemeisters ontvangst, ien de krant;
joa! En dan, as ze ’t lazzen, dan zou zoo’n govverneur, en zoo’n
menister ien Den Hoag, zich ook nog wel is achter ’t oor krabben,
en....
„Wie roept doar?”
’t Is Jan. En Jan zeit dat ’t onvergeeflik en onbegriepelik was zooas
Ros noar zich wachten liet. Allegoar wisten ze ’t nou dat ie uut noam
van ’t jongvolk—nee van ’t heele darp—den neien burgemeister ien
dichtmoat zou toesprêken, went—Govert most niet kwoalik nemen—zoo’n
bezonderheid uut ’en boerenmond doar hadden Jan en zien zuster Leene
niet van zwiege kunnen: en kiek, nou ielkeen gespannen was, nou bleef
ie weg: „Kom Govert-boer, kom mee?”
En Govert-boer keek nóg ens noar ’t licht ien den papieren ballon,
en—volgde Jan.
’t Was eenige minuten later.
Bij en onder de veranda van ’t burgemeestershuis zat de grootheid, met
de voornoamste en oudste boeren van ’t darp, ien ’t licht van ’en
oarige illemenoasie.
Ge kondt wel marken dat burgemeister op alles gepreparierd was gewêst,
en dat ie van klienktum had!—Noe, d’r was getraktierd, en geklonken, en
gedanst, en zie, boer Govert Ros, sting boven op ’en stoel, en Zwarte
Jan op ’en andere noast ’m, met ’en brandende vetkeers op ’en flesch
ien de hand.
En Govert, met ’en rooje kleur—went ien ’t letst was ie oarig oan de
natte gewêst—Govert riep met ’en handzwonk noar umlêg:
„Alla, stil dan jongens!” En verder met ’en forsche stem: „Proaten is
proaten, moar ieder mot de eere hebben, die ’em toekumt; en as ik den
neien burgemeister zooveul as vereerd heb met ’en dichtstuk te moaken,
dan zeg ik: dan ie dan alêvel de eer zal hebben ook!”
„Goed zoo! Lêve Ros den dichter!” krijschte Zwarte Jan zwaaiend met de
kaars, zóó dat ze bijkans uitging; en ’t jongvolk riep mee: „Lêve Ros
den dichter! Hiep hiep hoeroah!”
„Doar niet van,” vervolgde Govert: „moar die ’t licht het, die mot ’t
loate schienen zeg ik!”
„Krek zoo, dát mot ie!” gilde Jan en hij zwaaide zóó dat de vetkeers
uitging. Zuster Leene stak ze weer aan, en met de hand er voor, gaf ze
de kaars aan Jan terug, terwijl Govert vervolgde:
„Sprêken is niks; moar zooas Keuning Doaved bijveurbeeld of voader
Cats, of domenei Ten Koate die te Hemmen ien de leer is gewêst, op riem
dat ’t klapt—zooas wij zeggen—da’s de boas! En, alda’j veur prefester
in de wieg bint geleid, moar da’j geen heufd veur verssefekoatsie hebt,
dan bi’j nog heel wied van de heugste wiesheid af, went de heugste
wiesheid had Soalemo, en Soalemo het ’t Hooglied gedicht. Zoo is ’t er
mee. En nou, nou za’k niet weerstoan as ze mien de eere geven; went ’en
mins die zich verhooveerdigt op geld of goed is dwoasheid, moar die de
wiesheid eert zal wandelen. Doarum bij ’t vreugdevolle drinken, zal ik
mien gedicht loate klinken!”
„Broavo!” riepen de meesten; en de grootheid glimlachte bemoedigend.
En zie, domenei en de pastoor ze nammen—asof ’t afgesproken was—te
geliek ’en snuufke, ielk uut z’n eigen deus, en keken toen mekoar ien
’t geloat, asof ze zeggen wouen: „Hé, doet uwe d’r ook aan!?”
Meester Lucht sprak met de jonge burgemeesters-vrouw; en het vrouwtje
vernam natuurlik in ekfetief Hollandsch—dat de dichtkunst van dien
jeugdigen grondeigenaar wel niets beteekende, maar dat hij een zeer
edelaardig karakter bezat, weshalve hij—meester Lucht—dan ook niet
aarzelachtig was om hem zijn kleinkind tot vrouw te geven.
—Of Leene dan al met Govert Ros....?
Luuster:
Op dit oogenblik trekt Bella’s beste vrindin, Driekske van den mulder,
den jongen boer van ’t Hoenderveld bij zien jas, en Govert kiekt noar
under:
„Wat blief?”
Driekske fluustert: „Of ge niemeer oan Bella denkt?”
„Oan Bella? Wel zeker! Moar....”
„Ge hebt Bella oe woord gegeven da’j....”
„Kom wat leuter ie toch!” roept Zwarte Jan en zwaait met de vetkaars
langs Driekjes hoofd: „Veuruut er mee Ros, ze kieken oe allegoar oan!
Lêve de burgemeister! Lêve de dichter Govert Ros!”
Den jongen boer van ’t Hoenderveld is ’t ’en oogenblik asof ie begoaves
kriegt. ’t Suuzelt hum ien ’t heufd; ’t is hum asof al de grootheid met
de veranda en de heele illemenoasie met erms en been’ ien de locht
stoan!
—Lêve de burgemeister, lêve Govert Ros....!
Wie, wie is hier dan de burgemeister? Wie te deksel mot dan teunen dat
ie méér is as ’en domme boer? Allo Govert! ’t was ’en kienderachtigheid
van Bella. Wat!! Steet ze doar? doargunder....? met de troan’ in de
oog’?.... hum smêkend: Govert dóárdeur zou’j mien bewiezen da’j niemand
liever hebt op de wereld....?—Moar veur den weerlich! is ’t dan geen
gekheid da’j nog zult bewiezen wat geen bewies meer neudig het! En
ziedér, ’k stêk veur Belleke ’t heele Hoenderveld ien brand as ze d’r
schik in het. Moar alêvel, um zoo’n veers, da’j eiges gemoakt het, ien
den zak te houen as ze oe allemoal zoo oankieken. Nee!
Dat alles is Govert ien ’en zwonk deur ’t heufd gegoan, en toen:
.... Nee tóch niet! Verdrêjd! Nee! Ien één sprong was ie den
stoel af. ’t Veers zou d’r in blieven! Zeker!
Moar—Jan en Leene woaren d’r ook nog. En, ’k weet niet, d’r kwiem toen
zooveul lêven, zooveul rumoer. En hie pruufde nog ens. En, hoe ’t zoo
liep wist Govert ook niet, moar.... ’en klein bietje loater toen sting
ie weer op den stoel, en—joa dan; ’t veers zal ie veurdragen. As ie
stark prakkezierde dan kos ie ’t wel van buuten. Luuster.... Nee, erst
begon ie met ’en roadselje:
„Noe! ’t zal der uutkommen en toch d’r inblieven. Roaje-roaje wat is
dat?”
Jan en allemoal hadden ’en schik van geweld. De jonge burgemeister
kneep zien gezicht asof ie óók lachen most. En Govert begon, uut ’t
heufd:
„’k Bespan de cyther met de snaren
Ik dicht een lied ter uwer eer
Ik zing den neien burgervader
Ik zing Wilhelmus Van der Neer.
Ik roem hem als een man vol stoacie
En met dik duiten in de kast,
Al met een vrouw, alsook vol stoacie
Moar nog geen kienderkroost tot last.
’t Goeng best zoo. En Belleke: Joa ’t veers bleef ien den zak. Nou
wiejer, met ’en ophoal:
„Ik zing den man, die ons zal leien
Gelijk een hond den blindeman
Die anders wied van ’t spoor zou glijen
En zonder hum niet loopen kan.
Ik zing....
„Ik zing.... Wat duuvel! Ik zing. En zonder hum niet loopen kan.—Ik
zing.... Wel verdrêjd!”
„D’r uut er mee! Ik zal ’t oe veurlêzen!” klonk ’t bij de vetkeers.
—Jong dat was ’en goed addee! Moar—’t most dan tóch den zak uut. Alêvel
dat zou sikkepittig wêzen: ’t zat ’m toch niet ien dat ien den zak
blieven, moar wél ien ’t veurlêzen.
En ’t veers kwiem er uut, en Zwarte Jan las, en fluustert:
„Ik poot tabak en....’”
„Nee, doar is ’t niet!” zegt Govert. En Jan weer:
„Eerdappels ien de klei gestoofd.”
„Nee nee! hooger.... Ik zing....”
„O!”
„Ik zing de goedheid die noar ’t klein tracht.”
„Dat steet er niet.”
„Joa wel! Zie moar.”
„Nee, weg er mee.... Ik zing....” En Jan weer:
„De goedheid....”
En Govert met kracht: „Nog ens, ik zeg nee! Zoo is ’t niet!”
„Nou lês ’t dan eiges. Wie kan ’t bêter as gij.”
En Ros?—Wat weerlich zal ie zóó nog langer veur gek op den stoel
stoan!—Zie, hij grijpt het papier, en vuurrood geworden, galmt hij nu:
„Ik zing de goedheid die zich klein acht.”
Ik.... IK en nog vijftigmaal IK; en als ’t gedaan is, en de vetkaars
halve cirkels van vreugde door de lucht beschrijft, dan galmt het nog
sterker dan vroeger:
„Lêve de burgemeister! Lêve de dichter Govert Ros!”
Bella Boel, de wees, die haar loon op de groote boerenhoeve De
Eendenkooi trok, en dat loon méér dan waard was—umdat er geen tweede
zoo veur de melkerij bekwoam wier gevonden—Bella is den dag na ’t feest
al heel vroeg opgestaan.
A’j niks geweten of begrepen hadt, dan zou’j oan Bella ook niks gemarkt
hebben.
Erst—zooas altied—goeng ze noar ’t land um te melken. Ien ’t veurbij
loopen, bij ’t goan en weerkommen, keek ze ’en poar keer strak noar de
woaikolk. Nou, ’en mins mag toch wel noar ’en woaikolk kieken. Wat zou
dat!—Ien ’t melkhuus gekommen, schonk ze de melk ien de vleuten; dee
dit en dat, en trok toen ’t bovenjekske uut om oan ’t karnen te goan.
Mooi is ze. Zoo, wat minder stief ien ’t kleedoazie, en met de beie
hand’ oan den karnboom, dan is ’t oarigheid veural, en wel begriepelik
dat zelfs de rieke Govert Ros....
Nee, kiek moar, ze denkt niet oan Govert. Ze het er zich overheergezet;
heelegoar; zie moar.... Jong wa’n kracht! Tjieng-tjoeng-tjieng-tjoeng;
altied moar vort. Kiek, nou zakt ’t heufd wat umlêg. Altied karnend,
tuurt ze nou stief op de rooje vloersteenen van ’t melkhuus. Zie,
ienéns geet ’t heufd weer noar boven, met ’en lach, moar ’en schampere
lach; en—altied karnend, klotst ’t nog starker ien ’t karnvat, en piept
en snauwt ’et scharnier van den karnslinger met geweld, en jankt heur
toe asof ’et heur uutlacht....
—Uutlachen! dát, nee dat kos ze niet verdroagen. Nee, dan schiet heur
de kracht toch tekort. De karnslinger glipt uut heur hand’, en jankt en
grienst nog êfkes; en, as ie stil is, dan.... Och zie—met ’en slip van
’t bonten boezeloar op de mooie donkere oogen gedrukt, schreit Bella;
joa! veur ’t erst sedert voader- en moeders dood. Erm kiend, wat
schreit ze! Joa goeje God, ze was wel stark, moar toch niet van iezer
of steen.
Govert Ros zag Bella wel, al zag zij hum niet, en al is ’t ook pas
zeuven uur ien de vroegte. Toen Bella straks van ’t melken weerum
kwiem, en langs de kolk goeng, tóen zag ie hoar al.—Hie wou noar heur
toeloopen.... Moar nee.—Wóarum niet?—Joa hie durfde wel veul, went op
’en roazende stier was ie ens iengevlogen, en had ’em den kop met ’en
kartouw gestriekt; en, twee ienbrêkers had ie ens van ’t Hoenderveld
afgesmeten dat heur ’t karkas had gekroakt; moar nou—noar mooi Belleke
toe te goan........ nee!
Achter ’en plankenschuurke het Govert gestoan toen Bella
veurbijliep.—’t Was.... onneuzel; moar toen ze op geen tien passen
afstand schuuns langs hum heer kwiem, toen zelf het ie geen koeroazie
gehad um Belleke toe te sprêken.—Wát! zij, zoo’n erme simpele melkbooi;
en hie, Govert Ros van ’t Hoenderveld, de darpsdichter, de....—Lêve de
burgemeister! lêve de dichter Govert Ros! hebben ze giester geroepen.
Joa, dat most de meining zeker gewêst zin: Lêve de burgemeister-dichter
Ros! Natuurlik a’j zoo uutblinkt!
En toch—nou, hie durfde niet ens noar Belleke toegoan.—Zie, doar goeng
ze ’t hek van de hofstee De Eendenkooi ien.—Nou lupt ze noar ’t
melkhuus.—De glimmende koperen kan op heur rug blinkt en flikkert ien
de zon asof ze roept: „Kom moar; Belleke zal ook wel lachen a’j ze weer
helder ien de oogen ziet.”—Moar nee, ’t was toch noarigheid; hie vuult
dat ’t stark spektoakel zal wêzen. Hie wil....
Op dit oogenblik stoat Govert aan den achterkant van ’t melkhuus op een
hoogen hoop takkenbossen, met den neus tegen een klein verweerd
tuimelvenster gedrukt. Door ’t grauw-groen-roodachtig glas, vol spinrag
in de hoeken, tuurt en kiekt ie.—Zie, heur jekske geet uut. Och
harrejennig!—Nee, ge kunt niks geen verdriet oan d’r marken; niks, geen
spier.—Ze karnt.—Kiek; forsch!—’En goeje boerin! Noe!—’t Is wel zeker
dat ze d’r niet meer oan denkt; went zie, jong, wat karnt ze! Kloek!
egoal!—Moar, ’en burgemeistersvrouw, wat zou die oan de
karn!—Burgemeistersvrouw! Alêvel, Govert zou nou wel is vieftig
rieksdoalders wille geven as ie wiest woar of Belleke nou krek oan
denkt.—Jong jong, wa’n oarig pestuur! En wa’n bekske! Och harrejennig!
Met ’en schrik trekt Govert eensklaps het hoofd terug. Bella keek naar
boven. Had ze hum gezien? Zou ze gevuuld hebben dat hie.... um
hoar....?—Nog êfkes, heel êfkes mot ie kieken:
De karn steet stil.—En, och lieve God, is ’t woarheid; ziet ie goed
deur dat hoornige glas: Steet Belleke doar met de boezeloar veur
d’oogen, ien weemoed te schreien?
—Vort, vort, da’s ’en oakelik gezicht. Vort!
Bella schrikt. D’r wier op de deur geklopt.
„Wie is doar?”
„Ikke. Govert.”
Bella vliegt noar de deur.—Zóó, met éen knars dan sleutel umgedrêjd ien
’t slot!
—Ze was oan d’r wark en veur niemand te sprêken.
—Moar hie most heur vragen; hie moet heur toch zeggen....
—Stil! Bella Roel most hum zeggen, dat alles uut was finoal! Ze had ’et
allang zoo veurzien.
Terwijl Bella sprak, wischte zij zich haastig de tranen af; liep snel
naar de pomp; drukte met kracht den slinger omlaag, en, als nu de
zilveren straal naar beneden schiet, dan vangt ze dien op in de volle
hand, en verdrijft met het ijskille water het laatste spoor van een
dwaze weekheid.—Nu zegt ze luider:
„Nee Govert Ros, ik spreek oe niemeer. Nog ens: ’t is uut!”
En Govert?—Hie wil hoar toch zien en sprêken. Hie mot heur de troanjes
wegkussen uut d’oogen.
„Dat mag doen wie God wil,” roept Bella: „moar gij Govert, nooit!”
Kiek, dóar was ze bang veur gewêst: Nou steet ie veur ’t venster;
schuift ’et roam op; en—eerdat ze ’t gebêteren kan, is ie ien ’t
karnhuus gesprongen:
„Liefste Belleke, ik heb oe zien schreien!”
„’k Zou niet weten woarum boer Ros; of ’t most um de anstrantigheid
wêzen da’je deur dat roam hier binnenkumt.”
„Bella, ik heb oe toch verechtig lief.”
„Da’s niet woar; en al was ’t zoo, IK heb ’t oe niet.”
„Och Bella, toe, vuul nog is êfkes oan ’t hart.”
„Met ’en zwak mins hei’j deernis. Oe vrouw wor ik nooit!”
„Bella, sprêk rezenoabel; was ’t niet te kienderachtig van ou, um zoo’n
eisch te doen!? Is ’t kwoad of zund dat ’en mins d’eere kriegt die ’em
toekumt. De eere is ’en heerlijkheid woar we zelfs den Heer mee dienen.
Nou, en as zoo’n stadskiend van ’en burgemeister—woar ik nog ’en halve
zak guldens veur wegsmeet—stêken blieft as ’en kiend, dan....”
„Dan hadt gij toch motte onthouen d’j oe woord gaf oan mien.”
„Moar zou ’k oe dan tóch niet trouw blieven ien der eeuwigheid!? Och
Belleke, gij vuult niet wat de eere is. Toen ik mien veers had
veurgelêzen, riepen ze allegoar asof ze ien den darden hemel woaren; en
ielk die me nou tegenkumt ziet me zoo verheerlikt oan, asof ze denken:
doar hei’j ’em nou.... hum!”
„De gek.”
„Watblief?”
„Ze denken: doar hei’j nou de gek. Joawel, zoo is ’t! Doarum he’k oe
gewoarschouwd. Mein ie niet da’k allang geheurd heb dat ze oe uutlachen
met oe prulveerzerij.”
„Bella!”
„Joa! Ik zeg oe, zoo is ’t! Die oe verheerlikken, ze doen ’t um oe room
en oe wien; um oe gunst en oe geld! Van Leene wi’k niet spreken; ’t is
natuurlik dat ze gern oe vrouw wil wêzen, en ’t vleien leert van zoo’n
luupert as Zwarte Jan.—Moar zeker is ’t, joa ze lachen oe uut!”
„En ik zeg, die oe dat wies moakt is ’en leugenoar. Heb ik geen duuzend
bewiezen veur één, da’k ze allegoar beteuterd heb. Mien veers was zelfs
bêter as ’t lied dat we zongen; dat zei Jan, en dat zeien ze allegoar.”
„Welzeker! Bêter as ’t Welkomstlied, dat meister Lucht niet ens
heelegoar eiges dichtte, moar deur z’n nêf ien Den Hoag, van een, die
altied ekfetieve drukveerzen moakt, ien de moat brengen liet.”
„Ik zeg oe, ’t miene was bêter. Ze schrauwden wel éns zoo hard toen ’et
uut was!”
„Umdat ’t uut was.”
„’k Had nooit gedocht da’j zoo stêkelig woart, Bella.”
„De stêk van ’en wesp is venijn moar ’en dokter kan ook ien ’en wond
stêken ten nutte.”
Bella opent nu de deur, die ze straks heeft gesloten; en dan: „Moar ’t
past niet da’j hier nog langer ien ’t karnhuus van De Eendenkooi stoat.
Goa weg Ros; ’t is uut! ik heb ’t oe gezeid.”
Govert Ros was wit, spierwit. As ’en ander zóó gedoan had, dan zou die
ander allang met den neus op de rooje steen hebbe gelêgen. Nou sprêkt
ie:
„Bella, wie anders as gij kos tegen mien moar de helft zeggen van ’t
geen da’j gezeid hebt. En nou, nou wies ie mien nog ’t gat van de deur.
Weet ie wel wie da’j dat gedoan hebt?”
„Dat he’k ’en mins gedoan die de koei vergêt, die ien de sloot viel, en
loat starven umdat ie de geleerdheid en de stadslui zit noa te knooien
um gedichtstukken te moaken? dat doe ’k ’en mins, die tweemoal op één
dag loat zien dat ie uut malle glorie zien liefste ontrouw kan wêzen—en
wel ien de doagen van ’t dolst verlangen; ’en mins die liegt; die
alleen zien lust wil koopen deur ’en trouwwoord op ’t roadhuus en ien
de kark; ’en mins die gek is umdat ie z’n eigen zottetoal veur de
heugste wiesheid houdt.”
Ros was nog witter geworden. Zoo as ’t hum nou ien de borst krabde en
schrijnde, had ie ’t nog nooit gevuuld.—Bij God ien den hemel! was er
dan grovver toal te heuren!—Wat hum ’t liefste was, stond doar as de
nijdigste, de alleen ongeleuvige, de tegenstander; as één tegen duuzend!
—Bedoar Govert, bedoar! vermoant ie zich eiges: Ge kunt zoo’n mooi
kiend den hals toch niet brêken. Redenier as ’en wies mins tegen ’en
dom mins. Bedoar!—Joa mooi is ze, moar.... met zóo’n onverstand en
onbegriep te lêven op den duur.... nee, da’s onmeuglik!—Wát is ’en
vrouw die geen verstand en geen wiesheid het, en veural geen vereering
veur d’r man, as ie zóó bij ’t heufd is! bedoar Govert Ros!
Eensklaps vast besloten um de dwoasheid veur de wiesheid te loaten; nóg
spierwit, moar ook—joa verechtig, niet zonder weemoed, zal ie in alle
woardigheid en bedoardheid ’t weerwoord geven:
„Bella, ’t is zeker, ’en gek mins kan met ’en wies mins niet lêven. Wie
’t gekke mins van ons beien is doar za’k niet op antwoorden. Ik veur
mien doei iemand niet gern zeer ien ’t gemoed. Moar as ik oe dan deur
dát gat van de deur zal verloaten, dan he’k oe niks anders te zeggen as
wa’k ien de letste woorden van zoo’n gekkeveers—niewoar heb gezeid, ’en
veers, woarvan Jan en allegoar, zeien dat ze ’t nooit zoo geheurd
hadden. Luuster:
„Moar ik zeg, albeneur, in de wiesheid is ’t gelêgen;
De Heer schiep de zon, en de Heer schiep de rêgen.”
Ien ’en schoaterlach is Bella losgebarsten toen ze Govert met z’n
wiesheid van zon en rêgen zag vortgoan.
Moar die lach.... Nee.... En toch.... O God! ze most zoo lachen; zóó,
dat heur de oajem beklemd wier: zóó dat ze te stikken docht....! Zóó,
dat ze zich noar de borst greep.—En zie, woar ze stond op de rooje
steenen, doar lag nou Bella neer; witter dan Ros, toen ie goeng met z’n
wiesheid van zon en van rêgen.
Toen de boer van ’t Hoenderveld thuus kwiem—op z’n stedeerkamer! toen
was ’t al oavend.—’t Heufd het ’em ien de loatste doagen zoo roar
gesoesd; moar, ien de Roskam en oan ’t veerhuus—en ook wiedweg oan
gunne kant van ’t darp ien de Zwarte Moor, doar had ie oarig verzet
gehad, en veul vrindschap en erkenning genoten van wat ie—ook met zien
gedichtstuk—veur ’t heele darp gewêst was, zoodat ie met plezier
getraktierd en had vrijgehouen.
Woest was ie op ’t loatst ien ’t heufd gewêst, moar ook—zooas Lucht
zeit: zénioal! Joa, went toen er één ’t glas had genomen en geroepen;
„Ik drink de gezondheid van boer Govert Ros van ’t Hoenderveld met z’n
liefke mooi uut De Eendenkooi”, toen was ie ienéns opgestoan, en had ie
zoo moar veur de vuust weg gedicht:
„Dóárop drinken?
Za’k verzinken!
Belleke
Kan veur mien part blieve melleke!”
Toch, nou ie thuus kwiem, was ie vremd en roar.—Hie kos nog niet
gleuven dat ’t uut was met dat lieve snuutje.—Lief....?—Nee, nijdig,
zonder verstand. En ’t mooie oog? Nee, eigenlik dof; joa, dof.
—Prulveerzerij! Wel Heere bewoare! as dàt zoo was, dan zou die heele
grootheid en veural de ouwe Lucht hum niet zooveul eere hebben
toegezwoaid.
’t Is zeker, ’en poar van ’t jongvolk het ie ’s oavends bij ’t
veurdroagen, zien smuuspelen en lachen, alêvel dat was geen uutlachen,
moar um de oarigheid van ’t gedicht gewêst. Zeker!
Ros werpt zich in den stoel voor zijn toafel; trekt de la open, en
neemt er eenige papieren uit. Op één er van blijft hij turen.—Zou zóó’n
veers niet goed wêzen! zóó’n veers!—Riemt ’et niet allegoar?
Schoot-dood; man-kan, mins-kind.—Mins-kind? Watblief?—Joawel,
mins-kind.—Welzeker!—Wacht êfkes.... mins-prins zou toch bêter zin.
Krek, mins-prins dat riemt sekuur. As ’k nou van dat kind ’en prins kos
moaken....? Joa woarum niet!—Moar.... ien ’t gedicht kamt heel niks
prinseliks ien.—Hoe ’em der bij te kriegen?—Kiek, da’s den
dichterskunst da’j d’r krek van moakt wa’j wilt.
Moar verdrêjd, mins, dat mot eigenlik op z’n goed Hollandsch mensch
wêzen, en.... dán kan ’t weer geen prins worden. Noe joa, zóó ku’j wel
oan de gang blieven! Wat weerlich!
Hos valt met den elleboog op de tafel dat ’et dreunt; en, met het hoofd
in de hand blijft hij voor zich heenstaren.
„Bella!—Prulveerzerij!” zegt hij overluid, en nog eens: „Bella!”
Wat heurt ie?—Kiek, doar vliegt Zwarte Jan de koamer ien; ’en groot
pampier houdt ie in de hugt. ’t Is ’en krant.
De jonge boer van ’t Hoenderveld ziet ’et, en wordt zoo rood as ’en
hoanekam. Hij begriept; hij vuult ’et: doar mot zien noam ien gedrukt
stoan!
„Luuster!” roept Jan: „Luuster is Govert.” En Govert luistert met
opgespalkten mond noar ’t lêzen van Jan.... den kleinzeun van meister
Lucht:
„„Voor weinige dagen werd in het naburige E. de nieuwbenoemde
burgemeester Mr. W. Van der Neer feestelijk door de gegoede bevolking
ingehaald en ontvangen....”” Sprekende: „Nou kumt er ’en heele boel
woar we niks oan hebben. Wacht, hier he’k ’et: „Onder de dorpelingen,
die wel voornamelijk den dank van denzelven”—dat sleet op den
burgemeister—„verdienden, moet in ’t bijzonder worden gerekend den Heer
Govert Ros, vermogend grondeigenaar, die....””
„Steet er dat....!?”
„Zeker! Kiek moar.” En wijzende met den vinger: „„die niet slechts op
de meest onbekrompene wijze uit deszelfs eigen middelen, eerebogen en
een eerewacht had daargesteld, maar ook deszelfs dichttalent in een
sierlijk en diepgevoelig lied had neergestort.””
„Nee Jan, nee! bi’j gek; dat steet er niet.”
„Hier, gedrukt ien de krant!” Weer lezende: „„Algemeen was de
opgetogenheid toen dezelve had geëindigd. Den dank werd hem van alle
zijden toegebracht, alsmede dewijl hij de schoonste onder de jeugdige
vrouwelijke feestgenooten, eene kleindochter van den straks genoemden
onderwijzer Lucht, Helena Braks, in staat had gesteld om den nieuwen
burgemeester een bouquet te overhandigen die inderdaad prachtig mocht
genoemd worden. Dat behalve de nieuwe burgemeester, de genoemde heer
Ros en mejuffrouw Braks verder de middelpunten van des burgemeesters
avondfeest waren, zal niet vermeld behoeven te worden, en evenmin dat
door allen, bij wie de herinnering aan het gevierde feest levendig zal
blijven, de wensch werd geuit: dat de heer Ros zal kunnen besluiten
zijn gedicht door den druk voor de feestgenooten verkrijgbaar te
stellen, met welken wensch wij ons, voor de ingezetenen van E., ten
volle vereenigen.””
Govert Ros wist niet krek woar ie was.... wat ie dee: „Zal ik die krant
hebben?” zei ie ten letste met bevenden greep noar het blad.—En Jan:
„Joa wat za’k zeggen, over ’en half uurke wacht grootvoader de krant,
en....”
Govert wist nóg niet wat ie dee. Hie keek op z’n gouwe harlozie, moar
zag eigenlik niet hoe loat dat ’t was: „Zal ik die krant hebben?” zei
Govert nog ens met ’en schorrigheid ien de kêl; en—nee, hie wiest ien
’t geheel niet wat ie dee, te geliek stak ie ’t harlozie oan Jan
toe.—En Jan:
„Wat! Veur mien!?”
„Noe! Wat kan ’t schêlen! kunt wel houen. Gêf mien, gêf mien die krant
moar.”
’s Anderendaags toen de dorpsklok tien had gebromd, zaten de
loontrekkenden van ’t Hoenderveld aan de avondpap, en gedurig was ’t
’en verknepen gelach um te stikken: Veurtoan mosten ze den boer,—zoo
had ie gezeid—menheer nuumen. Hie sting—zeidie—zooveel as op de
nommennoaise veur burgemeister; en—as ’t op wiesheid oankwiem dan sting
ie ien ’t gelid van de keuningen Doaved en Soalemo.
’t Booienvolk lachte. En Ros: Hie zat weer op z’n stedeerkoamer, en hie
kos ’t niet loaten um zien gedichtstukken nog is noa te kieken. Zie,
veural ’t pronkdicht op den keuning van Holland. Jong, dát was toch
oarigheid. Luuster, nee maar luister:
„O Sire Majesteit
Die in heerlijkheid
Met uwes gemalin
En Sire’s kinderen
Als zonen van Oranje,
Die vochten tegen Spanje,
Op ’t Loo en ien den Haag
Gezeten zijt, welaan,
Ten troon verheven vorst
In goud en zij gedost,
O vaar des vaderlands
O spruit eens dooden thans
O Konink Majesteit
U zij mijn lier gewijd.
De boer zaait rog en weit
Maar uwe heerlijkheid
Oogst lauwers, roem en glans.
De mol die wroet en graaft
De ezel zwoegt of slaapt
Elk zingt zoo op zijn wijs;
Maar komt een adjedant
Die zeit de boer is dom
Dan zeg ik ezel kom
Eens op met jou verstand;
Dan roep ik Majesteit
Kom met uw heerlijkheid
Ook eens bij Govert Ros
En voor een groots bestaan
Zeg jij is hij bekwaam
En dichter is zijn lot,
Zoo leef dan Koning vorst
Ten troon nog lang gedost
En met zijn krijgsgeluk
En hoor wat ik je zeg
Jaag alle ezels weg
Een boer die heeft zijn nut.”
„Nou, dat was toch niet kienderachtig, en dat eigenste veers, jong,
doar zou ie plezier van gehad hebben as ie ’t den keuning bij ’en
woatersnood had kunne voorlêzen; moar ’en woatersnood was er ien de
Bêtuw niet gekommen. Alêvel nou, as ie ’t den keuning stuurde.... joa
met de krant er bij woar zien noam in sting! Jong! jong!
Ros gronnikte, en dan, dan lachte ie êfkes da’j ’et heuren kos.
Nou kiekt ie op.
Zie, doar geet ie noar ’en kleerkast; ’en laai trekt ie open; ’en witte
doek kriegt ie er uut en vouwt ’em als ’en halsdoek.—Zóó, tweekeer geet
de doek um den hals. Nou deftig ’en knoop er ien.—Hie kiekt in ’t
spiegel. Harder lacht ie. Hoa....! Dichter-burgemeister! De heer Govert
Ros!—Alles ien éénen oajem met Mejuffrouw Helena Braks. Hoa....! En
wijzende naar den spiegel: Kiek, en dat bin ik. Dichter Burgemeester!
Dat is die—die doar. ’t Steet ien de krant! Hoa!........ alles ien de
krant!
Toen Ros ’en groot uur loater sliep, vast sliep, toen sloeg buuten in
’t essenhout de nachtegoal lieflik. Moar toen Ros ’s mergens wakker
wier, en de krant onder ’t heufdkussen uuttrok, en er doadelik ienkeek,
toen.... toen piepten en sjielpten de musschen en spreeuwen op ’t dak
van geweld: Of ze hum uutsjielpten, dát zeien ze niet.
En dien zelfden morgen toog Bella Roel weer vroeg naar ’t melkland. ’En
frissche wiend woei deur de locht, en koelde den gloed van heur wang,
went gesloapen had ze niet. Toen ze de kolk veurbij goeng.... nee, toen
keek ze niet noar de kolk, nee, went ze zag de witte bluumpkes afwêjen
van de appel- en peerbooms langs den diek, en ze heurde nog ens de stem
van heur lieve moeder ien den hemel: „Schrei niet um de bluumpkes die
vallen, den oogst zal ’t goedmoaken.” En nog weer, heur trouwe vader:
„Wês kloek en stark mien liefste kiend, zooas oe Moeder stark was, toen
z’ alleen bleef ien kommer en ellend.”
Moar driemoal ien’t verloop van den ganschen zomer en ’t noajoar er
bij, zag Bella Roel den jongen boer van ’t Hoenderveld.
De erste keer was ’t op ’en vroege mergen toen ze mee ien ’t heujland
hielp.—Zie, doar gunds doar ree ie over den hoogen diek ien de fergon
met twee peerden.—Zwarte Jan zat noast ’em. Govert had ’en hoed op;
stads!—geen pet—en uut z’n das stakken oan weerskant spitswitte
boorden, zóó dat ie zich niet drêjen kos of hie prikte zich eiges.
Derk van De Eendenkooi wist wel woar dat noar toe most. Noar stad. Doar
goeng ie tegenwoordig krek alle doag’ met Jan noar toe, went ze woaren
er doende um al zien gedichten ekfetief te drukken. Jan had dat veur
achthonderd gulden geakkerdierd, moar dan mosten ook al die exemplaren
met gouwe letters buutenop uut de pers kommen, krek as van de dichters
ien stad, en eenige nog mooier veur den Keuning ien Den Hoag en voorts
veur de menisters en de govverneur van Oarem!
Zie, doar ree ie! Govert Ros.—Bella leunde op de hark, en keek ’em
noa.—Toen ie uut ’t gezicht was toen gleejen heur oogen gunds over de
weilanden, die allemoal van Ros woaren, moar woar ze geen volk tussen
de heuj-oppers zag, alschoon ’et heuj toch krek als hier diende
geburgen te worden umdat er verandering van weer oan de locht was.
Bella keek nóg ens noar den kant woar Ros verdween, en nóg ens over
zien heujvelden, en—ze schepte diep oajem, en toog weer oan ’t wark.
De tweede keer dat Bella Govert-boer zag, dat was ’en heele boel
loater, op ’en karmisoavend ien September, toen Govert veur ’t erst met
Leene Braks oan den erm ien ’t pebliek langs de kroamen kuierde.
De jongens oan de koekblokken keken-um, en lachten. Ros was ien ’t
spiksplinternei, en alles neimodisch deur Limpers de darpskleermoaker
noar ’en ekfetieve modeploat van zestien joar vroeger, gesneejen en
gemoakt. De jas was rejoal lang—’en verrel over de knie; soepjees had
ie onder de leerzen: ’en wit vest had ie oan—’t zeggen liep umdat ie
geheurd had dat Voader Tollens ien ’t bosch bij Rotterdam óók ien ’t
wit goeng.—Nou, de jongens lachten; geen wonder, went boer Ros had ’en
knêvel loate stoan, en ’t gekste was nog dat ie vergêten had um uut z’n
ooren de zilveren ringkes te doen, die toch niet pasten onder den
glimmend zieden hoed en de spitse boorden.
De jongens lachten en wezen naar de bovenste verdieping.
Bella lachte niet.—Ze stond achter ’t zeil van ’en koekkroam. En
Ros—zonder dat ie Bella zag—bij ’en Neurenberger speulkroam.
Zie, Leene Braks had ’en zwart zieden japon oan; en rood lient op hoed
en gemoed. Moar, heur gezicht was ook rood. Ze keek zoo schuchter, asof
ze bang was dat iemand heur vragen zou van ’t een of ander; en van de
okkoazie—ge weet wel.
Bella zag Govert: moar hij zag hoar niet. En Ros vroeg noar ’en
handharmonikoa, went hie wou de schoone kunsten ien de hand warken.
Keuning Doaved speulde ook op de harp, zeidie; en ’en oogenblikske
loater vroeg ie oan den koopman: of ie wel wiest met wie ie de eer had
te sprêken?—„Nee;” zei de koopman. Ros hoalde toen uut den achterzak
van z’n lange jas ’en buukske met gruunen umslag en gouwe letters d’r
op—hie had er altied bij zich—en gaf ’et den koopman met dichtgeknepen
oogen, en sprak:
„Nou weet ie veurgoed met wie da’j de eer hebt te sprêken.”
„Ja kind,” zei de kramer tot een klein meisje, terwijl hij meteen het
exemplaar, getiteld: Kleibloesems en Vruchten aannam: „Ja dat vogeltje
kost ’en stooter; a’j d’r van onder op drukt dan zingt ’et.”
’t Kind drukte. ’t Vogeltje mauwde.
„Net ’en kat!” zei het kind, en liep lachende heen.
Govert zag Bella niet.—En Bella? Bella Roel gieng noar huus; en toen ze
thuus op haar bovenkämerke was, en ’en halfuur lang met de kin ien de
hand veur ’t kleine venster ien de locht had zitte kieken, toen sprong
ze op, en proatte bij zich eiges: Moar as z’em dan gek moaken, gek: Mot
ik dát oanzien.... dát!?—O goeje God, joa. Wat kon ze!—Ze most ’et!
En de darde keer dat Bella hum zag. Luuster:
’t Was ien October, nacht, stikduuster. Bella sliep niet, went, over
drie doagen dan zou ’t wêzen; ge weet wel van Govert en Leene Braks.—’t
Zeggen was gewêst dat er zwoarigheid tegen heurluu trouwerij had
bestoan, umdat Govert zóó vremd en wonderboar handelde da’j denken
zoudt dat ’t ien ’t heufd niet pluus bij ’em was; althans, hie zou ’en
stuk bij den notoaris hebbe wille teikenen, woarbij ie Jan Braks,
Zwarte Jan, veur z’n heele lêven tot z’n secretoaris benuumde „met den
uutkeer doarveur,” zoo had ie gezeid, „van z’n halve koninkrijk.”—Och,
dat halve koninkrijk—had Jan gegronnikt—dat was moar ’en oarigheidje
van den boer; zie, hier stond ’t bêter beschreven.—De notoaris had ’et
gezien, moar van onderteikenen was toch niks iengekommen, en, ’t
oarigheidje was oarigheidje gebleven.
Alêvel, wat er ook van Goverts verstand wier geproat, zóóveul was
zeker, dat ’t overmergen wêzen zou, van hum en Leene.
En Bella lei nou te bed, en, as ze uut ’t bed noar de donkere glimp van
’t roam leit te kieken—went sloapen dat kan ze niet—zie, dan is ’t krek
asof ze rooje slengskes en ook somtieds ’en rosse gloed veur d’oogen
kriegt.—Och, bij ’t noar bed goan toen is ze nog êfkes kienderachtig
gewêst; en nou, van ’t lange kieken ien ’t duuster, niewoar?—Alêvel....
was dat verbeilding....? Starker tuurt ze. Die slengskes....? Die rosse
gloed....? Nee zie, die gloed is buuten; gunds ien de richting van ’t
Hoenderveld.
In één oogwenk is Bella het bed uut.
Weer tuurt en tuurt ze.... En: „Joa, God, zoo is ’t!”
Ien ’t zelfde oogenblik het ze wat kleeren oan ’t lief:
„Op! Op!!” roept ze: „Brand ien ’t darp. Brand op ’t Hoenderveld!”
Eer nog iemand op de hofstee De Eendenkooi kon gereed zijn, was Bella
al ter deure uit op weg naar ’t Hoenderveld. De nacht was donker en
koud. Het dorp sliep. Er waakte geen Wacht. Die kwam eerst met
November.
Toen de dichter Ros er van ’t zomer voor zorgde dat zijn: Kleibloesems
en Vruchten werden verduurzaamd; toen lette boer Ros niet op ’t
avondrood, of op ’t roepen van den koekoek, of op de slakken om te
weten of ze kropen met zand of ’en streujken op den steert.—’t Letste
heuj dat ien ’t darp wier binnengehoald was ’t natte heuj van den
dichter van ’t Hoenderveld.—En toen? Ien de bargen was ’t geloajen en
broeiig hadden de heujbargen wel geroken, moar—geen mins docht er
giesteroavond oan dat de broei zoo stark was.
Ge weet ’t, as ’t zoo arg broeit ienwendig, da’s verrotting, en as ’t
op z’n strafst kumt dan sleet er de vlam uut.—Da’s ’t verhoalje van ’t
helsche vuur misschien.
En o God! de vlam sloeg nou den heujbarg uut met geweld; en tussen den
heujbarg en ’t roam van Goverts sloapkoamer is krek zooveul breedte dat
er ’en kar kan stoan moar ook niks meer.
Bella op de bloote vuut’—wat schêlt ’t hoar—is ’t erf van Govert
opgevlogen.
Alles is er in diepe rust. Alleen de vlam is wakker, en uut den barg
spitst ie de tong noar ’t vensterluuk woarachter de dichter sloapt.
Bella beukt op de deur der hofstee.—De honden blaffen binnen en buuten.
„Brand, brand!” roept Bella.
—De kalkoenen beginnen te schoateren, en de hoan krêjt van geweld;
alêvel de minsen doarbinnen droomen wel dat er onroad is, moar blieven
sloapen.
Ien ’t eind doar geet ’en bovenluuk open. En gunds, zie, deur ’t hek,
doar kommen ze ook al oan met lanteerns en emmers en slangen en hoaken
en ’k weet niet wat.
En ’t klotst doargunder op klompen; en ’t roept en schrauwt. En ’t vee
loeit ien den bongerd. En de honden roazen jankend, met den neus’ ien
de locht. En ’t woater knettert al ien den brand; moar de heujbarg
sleet twee armen vuurs uit, die de hoeve ien gloed zetten.—En ’t vuur
lacht um ’t woater en stêkt er al sissend z’n gluujende tong tegen
uut.—Luuster, nou bromt ook de brandklok.
En binnen de opkamer, Goverts slaapvertrek? Ros sliep er.... Nee....
hie zat er noast Keuning Soalemo op ’en troon, net as er ien den
ploatenbiebel sting; en Ros speulde op ’en trom.... bom bam, bam bom—’t
was de brandklok doarbuuten—altied deur bam bom, bom bam bom.... veur
’t plezier van Keuning Soalemo.—En de zon scheen fel—gluujend fel; moar
hie kon toch oan Keuning Soalemo z’n gedicht Op den Keuning van Holland
veurdroagen. ’t Was ’t erste uut de Kleibloesems en Vruchten.
En Keuning Soalemo, en al ’t volk, dat al gedurig onder ’t lêzen had
gejubeld—altied met de Turksche trom er tusschen—ze hadden toen ’t uut
was, losgebroken, met ’en geweld asof ze ’t heele kastêl—went ze woaren
ien ’en kastêl met piloaren, net as ien den prentenbiebel sting—asof ze
’t kastêl met den troon en alles ten onderstboven schupten; jong, zoo’n
lêven!—En Goverts noam hadden ze gegild; en gebeukt op de piloaren;
moar ’en ander dan hie eiges sloeg nou de trom: luuster, veel starker:
boem bam boem bam....
Zie Leene en Jan stonden gunds ielk op één been boven op ’en kolom met
’en soabel ien de hand’ en ’en tulleband op ’t heufd. Zie, en ienéns
wieren ze zoo rood as vuur, en ’t donderde overal; en de bliksem
schoot, en de trom sloeg moar altied deur; en.... O God! ienéns smakte
Keuning Soalemo van den troon, en, Ros met ’em mee.
Govert ontwaakte: Woar was ie? Wat was er?—Deur ’en benauwden damp zag
ie nou gloedrooje randen flikkeren um ’t venster, en de halve moantjes
ien ’t midden, goud-rood as ’en felle oavendzon.
Wat, wát was er!? Heur, ’t gilt: „Ros, wor wakker! Op! Brand!” En op
d’eigen stond krakte de deur met donderend geweld, en stormden twee
mansluu de kamer ien.
’t Was Goverts manier dat ie ’s oavends de grendels van binnen
dichtstreek veur venster en deur, went dóár ien ’t kammenet doar had ie
z’n geld ien. Alzoo, die buuten woaren hadden de deur motte stormloopen
en brêken. Nou grepen ze den boer bij den erm en riepen:
„Ien Godsnoam, kom mee; ’t beschot van de bedstee steet al ien gloed!”
Govert was nog sloap-suf, went.... niewoar, keuning Soalemo.... en....
’t kastêl, en.... luuster moar, hier sloeg toch de trom nog: boem
bam.... En zie, doar was Jan de secretoaris ook. Joawel! Ros wreef zich
de oogen: „Brand!? wát brand!?” roept ie: „’t Is werm ien ’t Oost en
keuning Soalemo....!”
Weinige oogenblikken later terwijl Govert door de forsche hand van zijn
bouwknecht was buiten gebracht, stond de slaapkamer in
lichtelaaie.—Maar toch waren Ros en zijn bouwknecht niet de laatsten in
’t vertrek geweest.
Geen seconde was er voor Zwarte Jan te verliezen. Hij heeft Ros met den
bouwknecht in den rook zien verdwijnen. Hoa! ’t brêkiezer het ie nog
ien de hand. Behalve de specie lee doar ien dat groote kammenet wel
veur anderhalve ton oan alderlei pampier. De secretoaris wist ’et! Hoe
was ’t meuglik dat Ros dat alles vergêten kon. Jan vergat ’et niet:
Lienks ien de loai.... Krak krak! Harrejee!
Wezenloos, als versuft zat de jonge boer van ’t Hoenderveld buiten
tusschen eenig uitgedragen huisraad neer, terwijl de vreeselijk door
den wind gesarde vlammen, steeds woester om zich heen grepen.
’t Werd ontzettend, dat vuur. Ook de tweede hooiberg was door den
eerste in laaie vlam gezet. ’t Gekraak binnen de hoeve: ’t Gerakkel der
pannen: ’t Gesis en geknap van spek aan balken en in schoorsteen; ’t
ontploffen van eenig buskruit, ’twelk de kast waar het inlag deed
uiteenslaan; dit alles, vermengd met den naren brul- en janktoon der
dieren en het geschreeuw der toegestroomde helpers en kijkers, ’t moest
wel in ’t hart grijpen.—En dan, rood was alles! Rood de appelbongerd
gunds; rood de donkere hemel—helsch ien vuur—en ’en rood geflikker was
’t mee op al die gezichten, ook op ’t geloat van Govert, dat nog altied
as wezenloos stond, als verlamd deur den schrik.
En zoo, zóó zag Bella hum veur den darden keer.
Moar kiek, ienéns vliegt de jonge boer uut de bedwelming op; ze hadden
hum gevroagd: Woar z’n geld lee. Ze zouwen ’t nog zien te redden as ’t
ien ’t achterhuus was....?—Zie nou vliegt ie overeind, en springt half
op een stoel, en half op een neergeworpen klaptafel. Zijn oogen
fonkelden akelig, vuurrood in den gloed van den fellen brand.—En
luuster.... nou gilt ie, terwijl ie ’t rooie peerdedek, dat z’em straks
over de schouders sloegen, vast um zich heer klemt:
„Begriep ie dan niet woar mien schat brandt!? Helpt! helpt! ’t Vuur
vliegt er op oan! Helpt! Ze branden! Al de zeuventig banden
Kleibloesems en Vruchten branden! Help minsen, helpt!”
Met akelig krijschenden kreet het laatste herhalende, springt Ros
vooruit en over de hindernissen heen; werpt twee mannen ter zij, die
hem weerhouden willen: „Vort, vort! Zie je niet dat ik de keuninklike
dichter bin!?”
O God, dat mot z’n dood wêzen! As roazend vliegt ie ’et brandende huus
in. Joa roazend, krankzinnig is ie, wel zeker. Wie zal ter redding
meevliegen in dien helschen gloed!? Niemand, nee! Heur, ’en dikke
stroal woater sist ’em noa; nog een; en nog een! Alêvel wat zal ’t
boaten!
„O Heere, Heere!” roept Leene Braks: „de arme gekke mins!”
„Stil, geen nood meer!” fluustert Jan: „Hier Leene, hier he’k den oap.
Loat hie moar zuuken, de gekke mins!”
Alêvel, op d’eigen stond trilt Zwarte Jan deur al zien lêjen.
Wie houdt ’em vast ien den erm as ’en knieptang....?
Wie dondert hum in ’t oor: dat de dief noar den toren mot....?
Steet ie doar de neie burgemeister, de stotteroar....? Moar gekscheren
is ’t niet.... en, wat ie ook spartelt—de veldwachter kumt er nog
bij—vort mot ie, vort, noar den toren!
Moar de erme gekke mins?—Joa ’t is nou zeker wat allang ’t geproat was,
erme Govert-boer!—Roazend mot ie wel wêzen. ’t Brandend stuk hout, dat
ien de huusgang noast ’em neersmakt, ziet ie niet. Den smook en damp en
gloed hie markt en vuult ze niet. Doar gunds ien z’n stedeerkoamer,
boven ’t melkhuus, doar liggen ze, de zeuventig banden! Zou dan de
schat van zien harsens ien damp vergoan! Zou keuning Soalemo ien de
hand hebben geklapt as Jehova niet wou dat zulke bloesems en vruchten,
krek as de Psalmen en ’t Hooglied, ien den biebel kwammen, en de
dichter eiges op ’en troon van goud, met ’en harp ien de hand, krek as
keuning Doaved boven op ’t urgel ien de kark?
Vort! geen nood! Dat vuur doar, da’s ’t Dichtervuur!—Moar ’t vuur sleet
hum ien ’t oangezicht.—Hie heurt ’t sissen van zien hoaren. Hie
vuult....
Nee, vort mot ie! Redden zien schat!
Alêvel, nog êfkes blieft ie stoan.—Ziet ie goed....? Steet doar, doar
gunds ien ’t luuk van ’t melkkelder.... den Engel Goabriël?—Zal die hum
helpen?—Nee! Jehova eiges mot ’em bijstoan. De hits gluujt te stark; de
oajem.... Alêvel Vort, vort! Zien schat mot ie redden! Vort!
En, de brandende koamer wil ie invliegen. Erme krankzinnige mins!—Moar
zie, de Engel Goabriël—heelegoar ien wit gewoad—kumt veuruut:
„Hier gauw! Kom mee!” roept ie wenkend: „’k Heb den schat al gered!
Zie. Kom mee Govert Ros?”
En Ros? Joa, zoo is ’t! De engel het de Kleibloesems en Vruchten zeker
geburgen toen Govert eiges nog bij Soalemo was. Kiek moar: Ien den
grooten zak doar het ie al de exemploaren bijeen. En Goddank dat den
Engel hum ’en anderen weg wiest; went, vanwoar Govert straks noar
binnen kwiem, sloeg ’t vuur nou met heele balken kroakend en spattend
neer.... En de oajem.... en ’t gevuul........
„Hier, hier!” riep den Engel Goabriël. En met Ros oan de hand vloog ie
de keldertrappen van ’t melkhuus af.—En doar? Joa, de borst wier er
minder beklemd. En straks op ’en oanrecht geklauterd, en dan ’t kleine
losstoande keldervenster uutgeklommen, zin ze buuten, buuten! Goddank!
En Ros, as ie doar steet en oakelik rondziet, is ’t zeker, dan oajemt
ie ruimer! Moar o God, die pien overal; en ’t suust ’em deur ’t heufd,
en hie zakt ien de knie, en hie smakt....
Nee, ge begriept ’t; ’t was Bella die ’em ’t erst mee opving en
steunde. Heur inval, um oan den achterkant van ’t huus deur ’t kleine
roam van ’t melkkelder noar binnen te goan, en hum met ’en zak vol
boonen die ze vond—echte kleivruchten—te lokken, die inval had hum ’t
lêven gered. Eh och, ze kos ’et niet loaten, straks zonk ze noast hum
op de knieën neer, en dankte God: en ’en troan blonk ien heur eug: O
goeje hemel! den erme krankzinnige Ros!
Er is een nacht, een sombere nacht gevallen over ’t leven van den boer
van ’t Hoenderveld. Schrikkelijke pijnen heeft hij geleden. En, toen ze
voorbij waren... och, toen duurde de nacht toch voort.
Nee, hie was niemeer woar ie vroeger lêfde. Heel andere minsen zag ie
rondom zich, in ’en groot huus ien stad; veul vremds, veul droevigs.
En, geen korn, of weiveld zag ie hier; noch koeien of schoap’; en de
forsche rozen niet in den hof; en ook niet.... den Engel Goabriël....!?
Watblief? Wie was dat.... de Engel Goabriël?
„Stil Govert Ros, ge bint nog zwak en verward; moar luuster. De
kleibloesems en vruchten ze kommen uut den grond en oan de boomen
niewoar? En de boer is geen Keuning, niewoar?”
„Nee, nee!”
„En de boer die zien wark loat verloopen, en dicht en meint dat ie
dichter is....”
„Nee, nee! Moar den Engel Goabriël dan? Zou die, zou dat....? Joa, die
was er toch gewêst, niewoar....? Dat was zij. Zij.... Belleke!....
Joa!!!”
En zoo, zóó is dan langzoam, heel langzoam de zon weer oan den hemel
gekommen.
’t Was op ’en oavend, ’en groot joar loater.
Veur de nei opgebouwde hoeve ’t Hoenderveld zoaten er twee, alleen met
z’n beien, ien ’t kamperfoeliepriëel. De zon ging lieflik onder,
glanzend over de gelpe weit en peerse kleevervelden. En ’t kamperfoelie
rook.... o zoo zuut.... Zóó zuut da’j—ge weet wel!
Nou ’t was dan ook liefde in ’t priëel, reine klinkkloare liefde!
Met heur erm om zien hals, kuste ’t wiefke den lieven man, nou heel uut
zich eiges.
En Ros? Hie vlocht zien hand met die van Bella ineen; en dan met de
andere hand gestrekt naar de rosse akkers:
„Dat zin de echte kleibloesems en vruchten, mien beste wiefke.”
En zij, noa ’en knikske:
„Heur Govert, hoe mooi dat de nachtegoal sleet.”
En Govert met zachte stem:
„En de musch, hie spielt en piet niemeer, umdat—niewoar m’n engel—umdat
ie begriept, dat toch ’en wies mins”—hie kust hoar,—„met ’en gek mins
niet lêven en kan.”
’T HART OP DE VÊLUW.
Phu! zoo gluujend was ’t ien doagen niet gewêst. Wie over den Rien
voer—van de Bêtuw noar de Vêluw, of andersum—die most, as mins, al z’n
verstand gebruuken om niet over den rand van ’t bootje as ’en rot ien
’t water te springen, went die zon.... neemoar die zon, ze stak as ’en
noald! Wiend? Zelfs geen onneuzel trekske liep er over ’t woater.
As Bram Oarends, uit de Bêtuw, niet zoo arg verliefd was gewêst, dan
zou ’t hum zeker berouwd hebben dat ie zich met zóó’n hits noar de
Vêluw liet overzetten.—Brams voader zei giesteren da’j van zoo’n hits
heelegoar versmelten kos, krek as ’en keers deur de vlam.—Nee, gekheid!
Alêvel, ’t is toch gluujend op den Rien.
Bram streupte de mouwen van zien Zundagsche jas op, en sliert de beie
hand tot over de polsen deur ’t woater. Moar wat helpt ’et! ’t Water is
zoo werm dat de boars d’r wel goar ien mot wêzen.—Phu! wat ’en hits!
Nou, ’t lupt op ’en eind; de boot kumt ’t kribhout al noader. Teun de
veerknecht zeit: „Goddank!” Bram griept ’en tak van ’t rieshout oan den
Vêluwschen oever; zeit: „G’endag soam!” en stapt dan de boot uut.
Teun de veerknecht brendt zich bijkans de vingers oan den ketting van
’t oakske dat ie vastleit; kruupt onder ’en wilgeboom; bloast tegen de
knoas’—’t klein gediert’—dat ’em ien de oog’ wil vliegen, en gluurt
toch Bram noa; Bram, die nou al gunder oan ’t eind van de wei, de
zwoare eikenloan ienstapt, woaronder ’t zwart ziet, arg
lommerig-duuster, met kleine glimpscheutjes van de zon d’r deurheer.
Teun kiekt ’em noa, en gronnikt met ’en bezonderen gloed ien ’t oog.
Hie weet er meer van! Bram Oarends het niet zwiegen kunnen. Bram het
’en liefke op ’t Hoog. Moar sjuut! d’r kos niks van ienkommen; went,
a’j zooas Brams voader groote gloas’ ien oe hofstee, en dik duiten ien
’t kammenet het zitten, dan zu’j ’en erm kiend van ’en tolboas toch
krek zoomin oanzien as ’en verloopen schoenzool.
—Alêvel, wat schêlt ’t mien, denkt Teun, en kiekt nog lilliker: ’t
Geval is er veur mien niet te slechter um. Aldat Oarends en de vrouw ’t
goedvonden; Nolleke Janssen zal in ielk geval as roazend wêzen. Van
kiends af oan woaren Bram en Nolleke oan mêkoare toegezeid. De Janssens
en Oarends zin altied koek en ei.—Joa, Nolleke zal schuumen van
kwoadheid; en ikke...... Wel deksels ding! doar was hum en knoaske vlak
ien ’t oog gevlogen; hie drukte ’t dood, en ’t beet hum ien ’t
oog.—Zu’k duuvels gediert’!
’En klein bietje loater kwam Teunes hoastig onder den wilg uut, en
stapte weer de boot ien.—’t Woater liep ’em met heele stroal’ langs de
hoaren, went hie roeide zoo hard as hie kos noar de Bêtuw weerum, veul
harder dan straks met Bram noar de Vêluw.
Teun had ’en adee gekregen; ’en ienval, sekuur! Hie zou ’en brief
schrieven op den noam van ’en ander.
Toen ie straks thuus en op zien kämerke kwiem, toen nam ie uut de loai
van z’n loaitoafel, ’en gruune portefeuille; scheurde ’en blad er uit,
en schreef met potlood:
„Mejuffer Nolleke Janssen!
„Wetende dat UE in de rechtveerdigheit zeit, en geen verdraaijing of
logentoal duldende, zoo heef ik UE kennis te geven alsdat UEdles
uitverkorene, vol haat en tegenstand, schandelijk leugens tegen UEdele
uitbroeit als een kiep z’n eiers. Hij heeft UE. smadelik verraaijen als
een Judas Iscariot, want ofschoon UE meer as meer zijt van aanzien en
biên, zoo heef hij zich eiges verslingerd aan een vrouwspersoon dat
krek zooveul as niks is.
„Als UE. daarvan meer wil weten dan heef ik UE. bloot den noam van een
manspersoon te noemen die....”
Teun scheurt opnieuw een blaadje uit de portefeuille en schrijft dan
verder:
„.... die altijd zeedig en onbesproken van handel en wandel, er niks
geen belang bij zou hebben om UE tegen het adder op te stoken, maar hem
over het water mot schipperen als hij zijn eigen op Het Hoog gaat
verslingeren. Deze persoon, zijnde Teunis Van Vlot, veerknecht, raai ik
UE aan van denzelven de waarheid en niks dan de waarheid te goan
vernemen. Deze persoon is een vriend van mij, ofschoon hij niet
wetenschappelijk is dat ik UE deze schrijf, moar ikke weet dat hij u
ganschelijk vereert omdat UE de eerste uut de Bêtuw zijt van aanzien en
biên. Wetende alzoo dat alles in de overtuiging is gelegen, en van niks
geen nietsigheid, eindig ik met de pen maar niet met het hart, mejuffer
Nolleke Janssen, zijnde ik uw Vriend....”
Even hield Teunes op; zag eenige oogenblikken naar boven; en schrijft
dan: „Jan Peper.”
Teun lachte, ’t was goed geprakkezierd: Jan Peper! Zoo’n mins was er
geen ien ’t heele darp.
—Zie zoo! Nog ’en dubbel blad uutgescheurd; nou ien ’t vierkant
gevouwen, den brief er iengeleid; ’t adres er buuten op; ’en rood
ouweltje d’r tussen; zes keer den duum met den noagel er op gedrukt....
Kloar is ie!
Omstreeks denzelfden tijd zat Wouter Arends, de dikke boer van de hoeve
’t Rijnland, onder de linden aan de schaduwzij van zijn schoone hoeve,
puffend en blazend zijn portie bier te verorberen.