Stil, as’t begint is ’t nacht, duustere stikduustre September-nacht.
Ge stoat midden op den kleiweg die van B. woar ’t karmis is, noar den
Rien-diek geet. Ge stoat er, en de erste dorre bloai—gezwiept deur ’en
griemelige weind—ze fledderen oe um ’t heufd, moar, zien ku’j ze niet.
Zien, krek zoomin as de tak’ van de boom’ die hen en weer scharmieren,
en krek zoomin as ’t wêke, klesse, oan weerskanten hoog opgesjoepte
woagenspoor, woar ie ien stêken blieft a’j d’r ien trooit.
Niks geen spier ku’j zien, ook rechts, den Roojen Toren niet. ’t Was in
den ouwen tied ’en kastêl—ge weet wel, met ’en toren, die rood was as
’t vuur ien de hel; en woater d’r um heer, en soldoatenvolk d’r ien;
huzoaren en meer zu’k gesnor; mansluu stief ien ’t iesder as duuvels,
en vrouwluu die heksen woaren altied ien ’t wit! Al ku’j ’em niet
zien—zelfs bij kloarlichten dag niet—rechts is ’t nog altied: de Rooje
Toren. Siends joar en dag is ie verdwenen; ’en klein gedoei bij ’en
elzenpas is d’r ien stee van gekommen, moar—dat er nou geen rooje toren
meer steet, en ’et tóch nog de Rooje Toren is, zie da’s ’t wonderbare,
veural ien ’t duuster. En da’s oakelik ook! went, alda’j dan ien ’t
duuster niet zien kunt, ’en mins die niet doof is kan heuren; en ’s
nachts, bijnoame as de karkklok twoalf het gebromd, dan heurt ie—lienks
van den weg woar de kolk van ’t kastêl zal gewêst zin, en ’t land nog
altied lêg en zoer, vol riet en vol lies steet—doar heurt ie kloagen en
zuchten; ’t zin de heksen. Rechts, woar ’s nachts de toren eiges nog
wêzen mot, doar heurt ie knoerpen op de tand’ en du’k en geweerwolverie
da’j meint de begoaves te kriegen. ’t Zin de huzoaren, lebendige
duuvels!
Dat er ’en heele zooi domme minsen zin, die niet begriepen woarum ’t
bij den elzenpas de Rooje Toren heit; of ook, dat ’et geen Rooje Toren
zou heiten, as ie ’t niet was; en nóg, dat ze ongeleuvig genogt zin um
te meinen dat ’et kloagen en zuchten en knoerpen, geschuufel van ’t
lies, en gekräk van ’t hout, of gesnoavel van wilde eend’ zou wêzen;
dat er zulke domme minsen bestoan—heurende doof en ziende stêkebliend,
dat kan woar zin, moar—juffer Sanne Goesterman van ’t Heunings-arf, die
gunds, op ’en goeje honderd pas afstand, achter ien de huufkar zit, ze
verdrêjt ’et um deur te voaren langs ’t helse gedoei, nou Jan
Goesterman van ’t Heunings-arf, heur bruur, die ’t peerd ’en eindwêgs
bij den kop het vortgeleid, zoo onneuzel is gewêst um ’t glas ien de
lanteern kapot te stooten, dat de keers is uutgewêjd.
’t Kan allemoal best woar wêzen—wat Jan heel goejig zeit—dat ze toch
hier met de kar niet kunne stoan blieven, en, dat zoo veul minsen ’s
oavends den toren zonder ongemak gepassierd zin; ’t kan best woar
wêzen, moar, zeker nooit as ’t zoo loat en zoo hels duuster as nou was.
Juffer Sanne kos niet ens de vief vingers zien die ze veur de oog’ het
uutgespreid. Dat ’et licht krek zoo dicht bij den toren is uutgegoan,
dat most verdacht wêzen; liever wil ze umdrêjen en weer noar B. as
wiejer noar huus voaren. Zuster had zat genoojd um te blieven; alles
zou thuus wel terecht kommen.—Joa, as ze lang noar gunder ien ’t
duuster kiekt, dan is ’t asof ze den toren ien vuur ziet stoan.
Umdrêjen wil ze: „Niewoar Grietje?”
Moar Jan-boer zei, dat umdrêjen niet kos. Zuster Sanne most begriepen,
dat de weg zoo doanig slecht was, dat bruur de kar ten onderste boven
zou smieten as ie dee wat zuster gern wou: ze most....
„O Heer!” vluukte juffer Sanne, en ze kneep nicht Grietje, die lienks
noast heur zat, ien ’t been, dat ze opvloog.
Jan en Grietje hadden óok gevuuld wat juffer Sanne vuulde: ’en zachte
schok van de kar die stil sting. Niet éen van drie die uut durfde
sprêken wàt ’et wêzen mocht? Ielk had z’n eigen eksplikoasie, moar
zéker was’t dat Grietje met de neusdoek veur den mond zat: lachen most
ze, en ze durfde ’t niet.
’t Was van Peter Mullenk, die—heel toevallig?—óók B.-sche karmis had
gehouen, wel ’en oarige spikkeloasie gewêst um met Jan en Sanne—die ’t
niet groot op hum hadden—mee noar D. te voaren, woar ie óók thuus
heurde, zonder dat ze’t gewoar wieren. Als Sanne-meu geweten had dat
Grietje—toen ze ’s oavends met bruurs en zusters karmis hieuw—oan
Peters erm had geloopen, ze zou heur Grietje, die ze anders zoo
liefhad, heel niet vrindelik hebben oangezien. Moar Grietje! wat kos
zij ’et gebêteren dat Peter óók op de karmis kwiem, en met geweld heur
erm had genomen? Wat kos Grietje ’t gebêteren dat Peter ien ’t duuster
achter op de kar was goan zitten; onder ’t voaren ielkreis met de hand
onder ’t huuf deur was gekommen, en krek zoolang zuutjes oan ’t japon
had getrokken, totdat ze héur henje in ’t ziene lee? As Grietje veul
spul had gemoakt, en Peter zien zin niet gegeven, dan kos Sanne-meu ’t
wel is gemarkt hebben, en—och harrejennig, dan was ’t meugelik
heelegoar uut gewêst, uut met alles woar negen bruurs en zusters over
jaloers kosten zin, tenwoare Grietje niet altied goed en toeschietelik
veur heurluu gebleven was. Zooveul as oangenomen kiend, begriep ie!
Alêvel, juffer Goesterman had er niks van gemarkt, niks van ’t
karmishouen, niks van ’t oarig stuk van ’en palfrenier, en niks van ’t
henjesgeven ook niet; moar, de schok—toen Peter d’r afsprong—die kleine
schok had ze gevuuld, en, noa de vluuk die ze vluukte, zat ze stief,
stom, zonder ’en woord te sprêken. Dat ’et ’en weerwolf most wêzen, die
achter op de kar was gesprongen, dat kos haast niet anders. Wat ze wou?
Ze wou dat ze met ’et heufd onder de dêkes lei, diep, heel diep d’r
onder.
’En half uur loater ha’j—as’t niet zoo duuster gewêst was—’en heel eind
wiejer, veurbij den Toren en krek oan den voet van den opweg noar den
diek, juffer Sanne in ’en heel ander pestuur kunne zien. Ze hing, met
heur linkerzied, op den erm van ’en starke jonge boer, op den erm van
Peter, die heur ielkreis vroeg: of ze wel vort kos—went, één van hoar
stoffeschoen’ was onder ’t goan ien de klei blieve stêken.
Ien ’t letst.... Nee, verechtig ze kos niemeer; heur kous plekte
ielkreis vast. Weer op de kar goan zitten....? Zie, met de duusternis
was ze bang dat Jan ’em zou umsmieten, en êvel umdat ’et op die weg
toch ook niet pluus was, had ze d’r zwoarigheid in. Al arg genogt dat
Grietje d’r niet had uit gewild. Peter was wel vrindelik. Hoe toevallig
dat ie heur krek was achteropgekommen.—Watblief? Op de rug goan zitten?
’t Was eigenlik als te vrindelik. Overdag zou ’t gek stoan; maar nou!
Peter most niet meinen dat Jan-bruur of zij, in vroeger tied wat tegen
hum hadden.—Wacht, ze zou ’t japon erst nog ’en beetje noar boven
hoalen, en ’t zieden mantilie wat achterumsloan. Eén, twee, drie
schökskes, doar zat ze.—Of ze niet te zwoar was?—Och heere nee, ze woog
al heel licht.
En toch, juffer Sanne was niet dom, bij lange noa niet. Toen Jan met de
kar ook boven op den diek sting,—woar Peter de juffer noar toe had
gedroagen—toen wiest z’et—aleer ze weer ien de kar goeng stappen—zóó te
regelieren, dat Peter achterop zou zitten. Woarum? Dat zei ze niet,
moar slim was ze, went, as den Peter d’r op goeng zitten, dan most den
ander—ge weet wel, den weerwolf, as ie d’r op zat—goan schuuven; dan
had z’en schut ien de rug en kos Peter afbieten wat er gebeuren mocht.
En Jan, Jan vond alles goed wat zuster wou, en goeng—nou ie boven op
den harden diek bêter zien en voaren kos—weer véúr op de kar zitten;
Peter op ’t achterstuk; Sanne-meu, die zei dat Grietje moar deur most
schuuven, lienks noast Grietje woar ze straks rechts had gezeuten, met
natte kleivuut’, en schrikachtig; met ’en hart dat starker klopte as
anders, en gluujende hand’. Van ’t letste zu’j al heel gauw rêkenschap
kriegen.
Toen de torenklok met ’en spookachtig noa-getjank één had gesloagen,
was de boerin van ’t Heunings-arf nog op, en allinnig ien heur
sloapcel. ’t Was loat, oakelik loat geworden, en noar zuster goeng ze
nooit weer as’t dóár karmis was, ten mienste as ze dan ’s oavends noar
huus most.
A’j nou plezier het dan ku’j Sanne-meu is bêter bekieken. Ze is van ’en
lilleke makkeloasie. Moager en schroal van oanzicht kieken heur voale
oog’ altied arg schichtig ien ’t rond; heur neus—zoo had ’en
ondermeister op school ens gezeid—was krek ’en vroagteiken dat niet op
z’n ploats sting, en ’t heufd steet heur op den hals toezoers ’en
bietje rechts op zied, krek asof ze doof was oan ’t linkeroor. Dat
schêve, zeit juffer Sanne, dat het ze uut ’en schrik gehouen toen ze
twientig joar oud was. Van den schrik het Jan-bruur nooit niks gemarkt,
en ook het ie nooit geheurd—zooas zuster zeit, dat ze ien jonge joaren
„’t reuske van ’t derp” wier genuumd, zoo mooi as ze was; moar—as
zuster ’et zei, dan zou ’t wel zoo wêzen.
A’k nou nog êfkes zoo vrij bint um oe te loaten zien, hoe juffer Sanne,
ien stee van de mooie Zundagse muts, ’en breeje floddermuts op d’r
koale vieftigjoarige heufd zet en voorders hoe ze ien’t bonte nachtjak
met anderhalve rok um de schrumpele been’ op ’en breeje pantoffelvoet
noar de deur geet, ’k bin zeker dan zu’j d’r niet op verlieven.
Dóár is juffer Sanne nog zoo sekuur niet van; nog zoo sekuur niet,
aldat ze niet gek genogt is um te geleuven dat ze nóg ’t reuske van ’t
derp is.
Da’j ien’t duuster niet zien kunt, da’s zeker; moar da’j ien’t duuster
vuulen en begriepen kunt, da’s óók zeker, zóó redeniert juffer Sanne;
moar Peter, hie redeniert: Da’j tastend ien ’t duuster, arg mistasten
kunt, da’s krek zoo zeker.
Hier za’k êfkes ’en punt schrieven.
Toen juffer Sanne, noadat ze heur schoen ien de klei had geloaten, weer
op de kar zat, toen is ze ien’t erste heel arg geschrokken, dat ze
hoast geschráuwd had, moar—ien’t begriep dat toch geen weerwolf achter
op de kar kos kommen, nou Peter d’r zat, ien dát begriep het ze dat
trekken oan ’t japon wel bêter verstoan. Heere minsen! zou verechtig
die jong....? En—zwakke mins! bezwêken was ze; ze had zich de hand
loaten drukken twee- drie keer achter mekoar, en alschoon de hand
loater was weggebleven.... heur hart was ien zien hand blieve stêken
krek as heur schoen ien de klei.
Op de deur van ’t kämerke—die goed was gesloten—wordt nog ’en grundel
gedoan; tegen ’t vensterglas, woarachter ’en stevig luuk is, zet juffer
Sanne den biebel, die op ’et toafeltje d’r veur lee, met ’t open blad
noar ’t roam toe. Met ’en langen stok, die in den hoek had gestoan,
stêkt ze onder de bedstee—dat duut ze ielken oavend, went, ge kost moar
niet weten....! Ze stêkt lienks en rechts, en smêrt ’em hen en weer,
en, as ’t richtig d’r onder is, dan kiekt ze d’r ien, en stêkt op de
beddeplank, en boven ien den hoek;—nee nee, ge kost moar niet weten.
’t Is alles ien orde. Moar de boerin van ’t Heunings-arf kan, alschoon
’et loat is, nog niet ien de bedstee stappen. ’t Is heur ook al te
wonderboarlik um ’t hart. Wat of ’t lot van ’en mins ien één uurke
tieds toch sjanzieren kos.
Dat ze ’t vroeger niet groot op Peter gehad had, dát was woar. ’t
Proatje had altied geloopen dat Peters voader weerwolfde, met den
duuvel krispendierde, altied neiigheden en zêgen op alles had. Moar,
hoe dat ’et ook wêzen mocht, veur ’t erst van heur lêven het juffer
Sanne den Peter gesproken, en—as oe dan iemand dóár, op zoo’n weg
veilig veuruut helpt, joa, op den rug droagt, en oe later—och heere
minsen! met ’t henje opzuukt, dan was ’t ien ielk geval niet meugelik
dat zoo iemand ien ’t duuvelsverbond met zien voader sting. Voorders:
Peter warkte zelfs dukkels bij den domenei, den pastoor en burgemeister
ien den blom- en moeshof, en van hum had ze nooit geheurd dat ie „van
’en slechte reis” was thuus gekomen.
„Van ’en slechte reis!” ’t Was krek of de juffer-boerin oan ’en fleske
vlieg-op rook, zoo spalkte ze heur oogen. Hoastig trooit ze toe op ’en
loaitoafel—moar—aleer dat ze ’en loaj opentrekt en ’en deuske d’r uut
kriegt, scheen ’t wel dat ze ’en griezel kreeg, went, hoastig greep ze
den stok; stootte drie, vier, vief keer d’r mee tegen ’t zolder, krek
zoolang tot bruur Jan, die boven sliep, teiken van lêven gaf, en half
sloapend, arg brommend, ’en stukske van den 64sten psalm zong; dóár had
ze hum op gedressierd.
Juffer Sanne zit nou met een zooi pampierkes in de hand’. Veul planêt
het ze ien der lêven getrokken, moar deze erste, den blauwe, die ze
trok toen ze nog geen zestien joar oud was, dat kos de woare moar
wêzen. Toezoers en altied het ie heur deur ’t heufd gespeuld, moar nou,
ze wier d’r beduusd van zoo as ie heur toesprak. Kiek: „In den
steenbok” sting d’r boven, en dan, dan steet d’r onder: „Van een
slechte reize zult gij tehuis komen, als wanneer gij bij uw vijand zult
tabernakelen en hij zal u ganschelijk in vlam zetten, zullende gij in
den huwelijken staat bovenmate fortuinlijk zijn.”
Nee! starker kos ’en planêt niet sprêken! Moar stil, alsdat ’t ook diep
ien den nacht is, ze kan ’t niet loaten um ’t buukske, dat ze noa
moeders dood achter ien ’t kammenet het gevonden, nog ens op te sloan.
’t Oracúlen-buukske! ’En bietje angstig kiekt ze rond en noar
boven;—Jan zong niemeer—moar dan, dan tuurt ze ien ’t ouwe smêrige
oracúlen-buukske met gêl perkementen umslag, den drie en twintigsten
druk noa ’t joar 1657. Bij de drie en vieftigste vroag van ’t
vroagregiester steet ze stil en lêst: „Of de serviteur goeds zal doen
aan zijn verkoren?”
Op ’t erste blad ien ’t rad van aventuur, leit ze heur vinger op de zes
tussen spoak vief en zeuven, telt volgens de onderrechting zes ien ’t
vroagregiester noar umlêg, en kriegt getal acht en vieftig. Op dát blad
van ’t buukske mot ze wêzen; en doar steet: „Olympias!—Olympias!!”
Bêvend met de hand telt ze weer noar onder zes en doar, doar lêst ze:
„Zoo gij u voorzichtig en wijselijk zult gedragen, zult gij al krijgen
van uw serviteur wat gij wilt, want hij bemint u ten hoogste.”
’t Hart schuumde juffer Sanne noar de kêl toe. Vol was ze, overvol! ’t
Proffecie van de jonge joaren zou nog uutkommen, en—wonder was ’t niet
dat ze nog ens noar heur hand keek, de hand die—ge weet wel.
Da’j lachen mot over ’en vieftigjoarig bijgeleuvig mins, dat nog
verliefd is, doar he’k geen spiet af, êvel—went ’k heb heur gekend ien
de Bêtuw—’k wil niet da’j altied over heur lachen zult,—as ze allinnig
moar lillik gewêst was, dan zou j’ ’et iensgeheel niet gedoan
hebben—moar ’k wou wel da’j ze ook kost bekloagen. Wat mein ie.... zal
’t kiend overdag zien koers kunne veinden, as ’t ’s oavends ien ’t
duuster de weg wier gewêzen?
’t Is ’en mooie September-mergen, die de donkere nacht het weggekeken.
De groote blom- en moeshof van ’t Heunings-arf, die achter ’et huus
leit, glienstert van duuzend en duuzenden dauwdröpkes ien ’t lachende
zunneke, da’j de oog’ hoast mot dichtkniepen; de appelbongerd gunds oan
’t einde, ’t is krek asof d’r ’en mooie blauwe rook veurbijdrieft. A’j
ien de hugt op de rooje liesterbes’ kiekt, die tegen ’t blauw van den
bongerd zoo fonkelend uutkommen, dan ku’j oe wel begriepen dat ’et
veugelje zich strieken loat as ze hum doarmee verlokken. Erm
liesterken! of de minsen veur ou moar allinnig mooie, lekkere beskes
wiesten te veinden um d’r lillikke ding mee op te sieren, woar ie oe
dood ien zuukt! Erm liesterken wil ’t niet geleuven; de minsen ze doen
’t ook duk veur mekoar en—dat de mins zich o zoo dukkels loat snappen
en niks wiezer as ’t liesterken is, da’s bedroevend, arg bedroevend!
Alêvel, loawwe nou geen duuster gezicht zetten. Ien den hof is ’t zoo
oarig. Heel oarig, en toch is Grietje—die al sinds ’en half uur tussen
’t rieshout aan ’t plukken van snijboonen was—zoo verstandig gewêst, um
’t bonten schort um heur hals te sloan, de zwarte rok ten buutenste
binnen noar boven te doen, en, ien stee van de schoen’ de klomp’ oan te
trekken. ’t Is ’s mergens al fris ien deez tied van ’t joar en alles is
nat. Ielke stap die ze wiejer tussen ’t rieshout duut, mot ze de
spinneweb’ die vol van woaterpäreljes zitten uuteensloan. Loater, as ze
den grooten körf vol boon’ het geplukt, dan kumt ze uut ’t rieshout ien
’t pad—en, as ze ’en dikke witte herfstdroad, woar ze krek tegen
ienliep, uut ’et gezicht het weggegriezeld, dan steet ze stil um efkes
te kieken. Lienks ien de hugt, kiekt ze noar de witte duufkes, die zich
eiges op ’t natte boord van heur til zitten te wasschen, te pikken
onder de vleugeljes, of mekoare kniepeugskes geven; en rechts noar de
doalioa’s en zonneblom’ en harfst-sering’, die, met de asters umlêg,
oan weerskant van ’t vlierpriëel stoan, ’t oarig priëel woar ’t
kamperfuulie deurheer wast. Veur duufkes en blommer zou Grietje heur
letste cent uut ’t knipke hebben gegeven, as Sanne-meu—zoo goed was
ze—’t niet alles betoalde.
Misschien hiew Grietje zooveul van de duufkes omdat de duufkes zich
eiges zoo rein bewoaren, en van de bluumpkes umdat ze ’t heufd altied
noar ’t licht toekeeren. Moar ’k gleuf niet dat Grietje zoo wied
gedocht het. Nou steet ze bij de doalioa’s. Weet ie van wie of Grietje
die mooie keuning Doavid het gekregen, den rooje zwoare doalioa hier,
woar ze krek noar kiekt? Sanne-meu ze weet ’et niet. Grietje best.
Wacht, ze zal zoo’n doalioa plukken en dan.... Moar harrejennig! was
dát ook schrikken! Krek toen ze de blom bij ’t stêlje wou vatten, toen
riep ’et: „Ho!” ien heur oor! „ho! met den keuning Doavid, die hei’j
van mien gekregen, en erst mo’k nog ’en munje d’r veur! ’t Was al te
arg! Peters neus was bij de hoare gekommen en voorders.... begriep ie?
En Grietje, arg geschrokken, ze kiekt nog beduusd en ze zeit, dat ’et
niks oarig is um ’en mins zoo den dood op ’et lief te joagen, foei!
Peter hie most....
Wát, wát most ie.... Weggoan misschien?
Joa, nee, moar in ielk geval ’en mins niet doen schrikken. Peter wiest
wel dat Grietje niet alles gleufde—veural niet van hum—wat Sanne-meu
gleufde, moar, da’j uut ’en schrik ’en schêven hals kos houen as
geliekweg de klok sloeg, dát ko’j eiges oan Sanne toch zien dat wóár
was.
„Zêker,” meint Peter: „as Sanne ten mienste den schêven hals niet eer
as den schrik had gehad.”
Heur is, Peter most nou niet alles wegredenieren; hie most.... Moar wat
anders: Hoe of Peter hier ien den hof durfde kommen? Jong, as Sanne-meu
’t gewoar wier! Joa, giesteroavend, da’s woar, moar, erst het Sanne met
die duusternis zeker gemeind dat ’et ’en ander was die zien hulp
presentierde, beveurbeild Peter van ’t Klingelhek; loater het heur
zeker te veul den angst veur den toren geploagd; en joa, wat Peter heur
zeit van dat henje geven deur ’t huuf van de kar heer, ’t was wel ’en
bietje kemiek, moar, Sanne-meu was toch veul te best um doar zóó um te
lachen as Peter dee. Zeker het Sanne gemeind—joa, wat?—dat wiest
Grietje niet krek, moar Peter most nou uutscheien met zien ondeugend
lachen; ’t was al arg genoeg dat ie hier in den hof durfde kommen, en
arger nog....
„Da’j oe deur mien, zoo’n duuvelskiend, is pakken loat!” roept Peter en
sleet zien erm om heur poezelen hals, en drukt heur ’en heel zuut munje
op ’t frissige wengske.
„Joa, da’s zeker al heel arg,” zeit Grietje as ze hum stillekes
afweert, moar ze gêft toch de hand die Peter wou vatten: „Heur is
Peter, ’k wil nou niet zeggen da’k krek as Sanne-meu oan dat
duuvels-verbond van oe voader geleuf, nee, moar zóóveul is zeker, da’k
dieper inzie hoe ’t zund is met ou nog langer verkeering te houen:
verkeering um ’en huukske met ’en mins woarvan Sanne-meu....”
„Siends giesteroavend dat ie heur veurbij den Roojen Toren droeg toch
wel ’en bêter begriep zal hebben,” velt Peter ien.
„En toch geleuf ik dat ze ’en schrik zou kriegen as ze ou hier zag,”
zeit Grietje.
„Dat den hals weer recht kwiem te stoan?” lacht Peter.
„Nee, moar ’k roaj toch ten beste da’j heergoat,” is ’t weerwoord: „as
we mekoar motte kriegen Peter, dan zal God ons wel helpen en zurgen dat
Sanne....”
„Moar God helpt niet as welluu lêg zitten,” valt Peter weer in: „Heur
is, ’k bin juffer Sanne giester ien ’t duuster van dienst gewêst,
en....”
„Wat hei’j doar? ’en schoen?” vraagt Grietje en gliemlacht; en dan, dan
kiekt ze noar ’t vlierpriëel, ’t was krek asof ze doarachter geritsel
heurde—misschien ’en kat die op de loer was gewêst.
„Joa, de schoen die giester in de klei blêf stêken he’k ien de vroegte
opgezocht,” zeit Peter: „Grietje ’k goa noar binnen, ’k wil heur eiges
den schoen weerum geven; ze mot mien dan toch te woord stoan; en
voorders....”
„Nee Peter, ik roaj oe goa niet noar binnen,” moant Grietje; „a’j zéker
wiest.... moar nou, en oome....” En dan, half lachend met den vinger
noar ’t hek—’et hek dat ’en eindje wiejer den hof van den weg scheidt:
„Kiek is, doar hei’j weer dat wief van giesteroavend op de karmis, dat
oe woarzeggen wou.”
„Verechtig!” roept Peter, „van ’t kêtellappersvolk met den grauwen hit;
’k heb ze de les gelêzen! Kiek, kiek ze is knikken, ze kent ons
niemeer.”
„Geen wonder,” meint Grietje: „giester was ’t op de B.-sche karmis, en
nou, hier, op ’en ziedweg wel twee uren wiejer; ze zuukt ons hier
niet.”
„Wa’n lillik vrouwmins,” is ’t weerwoord van Peter: „en watte gluupse
oog’! As onze burgemeister dat volk ien de goat kriegt, dan loat ie ze
vast deur Gerr’t de veldwachter noar Oarem of Nimwêgen brengen.”
Schráuwend, heel hard noar den kant van ’et hek:
„Wi’j is moaken da’j wegkumt!”
Grietje trekt Peter oan ’t wammes en fluustert: „Stil Peter.”
’Et vrouwmins alêvel ze frunzelt hoar gêle en gluupige tronie ien
smêkende plooi, en strêkt ’en toanige schrumpele hand vol pampierkes
deur ’t hekke noar veuren.
Aleer dat Grietje ’et keeren kan is Peter noar ’t hekke gegoan: „Wi’j
as de weerlich is maken da’j met oe schorremorrie van hier goat!” gromt
ie ’et vrouwmins toe: „he’k oe giesteroavend niet gezeid da’k oe met oe
leugens liever boven oan den toren zag hangen as d’r ’en cent veur uut
te geven?” Dreigend: „Zu’j goan.... of anders!”
„Dulde, dulde, schön Königsköpke,” smiechelt ’et vrouwmins met schorre
stem en vrêmde sproak: „wohlselig liebes Mädchen an die Brust newoar?”
„Loop! vremd gespuus dat geen Hollands kan proaten,” gromt Peter nog
ens: „mein ie dawwe gek genogt zin um noar oe leugens te heuren. Zu’j
goan....? Wacht, ’k zal oe kriegen!” En, as ie rondziet dan roept ie:
„Tjie.... tjie.... Moor! Moor....!” stêkt hoastig de veurste vingers
ien de mond, en fluut, dat ’t schel ien ’t rond klinkt.
Zie, gunds bij den bongerd springt en zwarte hond over de breeje sloot
den hof ien: vliegt, langs de koolstruuken heer, ’t andivieveld over
noar deez kant van ’t arf toe; scheert voorbij de blom’ en deur ’et
snijboonenrieshout tot woar zien boas steet, springt noar ’em op, en
kwiespelt den steert en schudt er zien natte lief dat ’et water ien ’t
rond spat.
„’t Soa Moortje, ’t soa!” roept Peter en hitst noar de vrouw. Peter
weet wel dat Moortje niet biet, moar met zien snibbige tand’ die’j
altied zien kunt, het ie al dukkels schuuns volk van voaders arf
gejoagd. En Moortje—hie kiekt noar ’t wief, en schiet op heur toe, en
grienst met de tand’; moar—wat of ’t wêzen mag, doar trooit ie
achteruut, en jankt en trekt de steert tussen de been’. En ’t wief—dat
’em stief blieft oankieken met heur koolzwarte oog’, ze ziet ien ’t
eind noar Peter met ’en smoailikken lach, drêjt zich um, en smuuspelt
bij ’t weggoan, ’en woord—dat niemand verstoan kan.
Al siends ’en kertier is Peter noar binnen gegoan, moar Grietje, ze
vuult zich zoo zwoar um ’et hart. Sanne-meu was ’et beste mins van de
wereld; veur hóár as ’en moeder—alschoon ze liever had dat de minsen
meinden dat Grietje ’en jongere zuster was. Joa, Sanne-meu was best en
goed, moar, recht begrepen het Grietje heur nooit. ’s Zundags goeng ze
tweemaal noar de kark, en meinde dat ze hiernoamoals ien ’t helse vuur
zou branden as ze oversloeg, en toch—as ze Grietje, noa ’t erste gezang
’t loddereindeuske en ’en oogenblikske loater ’en pêpermunje
geprezentierd had, dan goeng ze sloapen, en schrok—veural ’s
namiddags—deur ’t noagezang erst wakker as domenei de predekoasie al
uut had. Voorders zei Sanne altied dat ze—’k weet niet hoe dukkels,
verkeering had kunne kriegen; en oome zei, dat ’et wel woar zou wêzen:
moar, wie dat ’et gewêst woaren, die heur gevroagd hadden, dat wou ze
niet zeggen. Sanne-meu kost ’et jongvolk dat verkeering had niet
lochten of zien, en—ien ’t algemein had ze ’en hêkel oan al wat
getrouwd was.
Êvel, was ’r ’en erm man gesturven, dan zou ze de wêduw en kienders
goeddoen en steunen wat ze moar kos. Zie, eigenlik was ze ’en bietje
onbegriepelik. Dat heur eiges den trouwlust nog ploagde....? ’t Kos
toch niet woar wêzen, meint Grietje, moar, hoe ’t ook was, as Peter,
die ’t meist um zien voader in zoo’n kwoaje noam sting, astrantig
genogt zou wêzen um over verkeering te sprêken, dan zou ’et wel
heelegoar mis zin.
Mis?—„Joa, nee, joa, nee,” telt Grietje en de kleine bloadjes van ’en
palmtekske dat ze plokte fledderen noar umlêg: „joa, nee, joa nee, joa
nee, joa!—Wát joa....? Zou ’t goed goan....? Ze weet niemeer wát ze
bepoald had van joa of van nee.—Harrejennig! wa’n groote kruusspin, die
vlak over t pad, tussen twee karseboom’, ien zien web hieng:
„Mergen spin,
Slecht begin!”
—Al zoo veul spin’ het ze van mergen gezien, moar deez, deez was al ’en
heel lillikke groote. Loop! ze gleufde d’r niks van. Peter schold en
lachte altied over die dinger. Alêvel, Sanne-meu had toch veur drie
joar al veurzeid: dat er bij Bouwels een starven zou umdat ie ’en
vleermuus ien’t kippenhok had gevonden; en noú, ien’t letst van de
veurige wêk is zien ouwe moeder toch ook moar krek gesturven. Dat er
teikens woaren dat ko’j niet tegensprêken, en of Peter ook over alles
lachte—over die proatjes van weerwolven en heksen en den Roojen Toren,
dat wou ze doarloaten, moar over meer natuurlikke dinger die ielkeen
geleufde, dat ko’j ook spotten nuumen, went Sanne-meu zei altied, as ’t
over veurzeggings te sprêken kwiem: „En deez het de gave der
gezondmaking en die der proffecie.” Zie dat sting ien den biebel en
ko’j niet tegensprêken.
Zóó prakkezierend is Grietje rechts van ’t woonhuus bij de hooge schuur
gekommen.
—As de keujes die ze wêteren most allegoar ien’t schot woaren dán zou
’t goed goan met Peter, moar, woaren ze d’r buuten dan.... zou....
’et....
Nou Grietje ’t lêge deurke wil iengoan, nou vuult ze—zonder te zien—dat
’en mins uut ’et hoazelhout lienks van de schuur, hoar op zied kumt.
Hoastig umgedrêjd kiekt Grietje ien’t scharpe koolzwarte oog van ’t
wief, dat kort gelêjen deur Peter wier weggejoagd. Grietje wordt wit,
went van dichtebij is ’t krek ’en gezicht um de kienders mee noar bed
te joagen; moar gunds op ’en distansie ziet ze Knilles de errebeier ien
’t noagres heujen, en ze sprêkt zoo stief as ze kan: „Hê.... wat wou
ie?”
„Iek mar weinig, schön Koniginneköpke, aber du soviel meer newoar....?”
„Hei’j niet geheurd da’j moar hoastig zoudt weggoan?” zeit Grietje en
sleet heur oog’ noar umlêg.
„Habs geheurd, fries, schönes Kiend,” smêrt ’et wief: „aber iek wiest
wohl das du miek heuren wolst; sonst wier iek gegoan sein; newoar?”
„Nee da’s niet woar!” spreekt Grietje: „’k Wil van oe leugens niet
gediend wêzen; giesteroavond het mien.... man oe gezeid, da’j van ’en
ander niks weten kunt.”
„Dulde, dulde, schön Augelein,” grienst ’et vrouwmins: „Könink Doaved
soll dei Mann sein, joa newoar, as Tante den Sjoen past.”
Grietje kriegt ’en kleur zoo rood as heur halsduukske. Arg beduusd geet
ze hoastig de schuur ien; smiet de deur achter zich toe, en ruts.... de
grundel d’r op.
Getik op de deur.
Nee, Grietje wil d’r niks van heuren. ’t Was oakelik. Hoe kos zoo’n
wild vremd mins van den doalia en den schoen weten, en boven alles dat
Peter heur man niet was. Zou dat wief verechtig kunne zien of ze Peter
zou kriegen of niet....?
Nee! tik moar, tik moar; ’k wil d’r geen spier mee van doen; Peter zou
mien uutlachen.
Moar—Peter keek toch óók vremd toen Moor met de steert tussen de been’
achteruuttrooi. Dat wief had heel andere oog’ as ’en gewoon mins; da’j
zieners hadt dat kos toch niemand tegensprêken, en....
Grietje schrikt, went veur ’t kleine roampke van de peerdstal tussen de
wingerdbloai ien, doar zag ze ’t heufd van dat wief weer, alschoon
ien’t duuster, umdat ’et wief noar binnen keek en de kloare zonnehemel
achter heur was. Zie, in den wenkenden vinger most ’en bezondere kracht
zitten, zooas ie oantrok. Grietje vuult ’et. Niewoar, doar ien de lêge
peerdstal was ’t donker.... geen mins zou ’t gewoar worden; ’t was toch
moar gekheid, um is te weten.... ’en oarigheidje anders niks. ’t Wief
verkocht striekzwêveljes en goaren en band; Grietje kos wat goaren
koopen en dan is vroagen meteen. Met de muur tussen ien, kos ’et wief
toch geen kwoad doen. Peter zei ook: ’t Was laf um bang te wêzen.
En zie dan, doar steet ’t oarig boerinnekes-köpke met twee donkere oog’
ien frisse tronie, bij ’t open roampke van de duustere peerdstal; ze
steet er met heur lêge geldknipje ien de eene, en heur bêvende andere
hand in de gêle hand van ’t vrouwmins deur ’t roampke heer. En ze
luustert, en heur harte bonst da’j ’et wel heuren kunt; en op ens word
heur fleurig geloat zoo wit as ’en dooje; moar toch, toch lacht ze,
zoo’n ongeleuvig lachske; en ’t wief.... ’t wief lacht ook, ze lacht as
ze groetende heergoat—zoo’n grienzenden lach.
En nou—al is ’t ook al méér as ’en half uur gelêjen dat Peter noar
binnen goeng, nog altied zit ie ien de keukenkoamer.
A’j, krek as Grietje deur ’t touwgoatje van de klinkdeur gekeken en
gezien hadt hoe Peter en oome Jan—zonder Sanne-meu—met ’en endje piep
ien de mond bij ’t vuur hadde gezeuten, dan zou’j deur ’t vergeliek,
nog bêter begriep hebben gekregen, dat Grietje den blonden blauwoog al
heel knap en oome Jan al heel lillik vond. Lillik, joa, moar dood-goed;
mo’j arg, vreeselik arg op dood drukken. Zoo moager as ie was, zoo knap
was ie, en zoo lang as ie was, zoo goed was ie.—Goed! al wel tienmoal
het ie gezeid, dat ie zich niet kos begriepen woar of zuster bleef, die
toch bescheid had gedoan dat ze kommen zou. Al wie weet hoe dukkels is
ie noar de dêldeur gegoan um Grietje te roepen, went Peter—die zoo
vrindelik was um die schoen weer te brengen, hie most toch ’en kummeke
koffie drinken en ’en sneedje mik êten.
Zie, Grietje kan ’t niet ontloopen; nog eer dat ze hoastig weggevlogen
buuten de dêldeur is, roept oome ien de klinkdeur heur toe: of ze nou
asteblief wou binnenkommen: d’r was ’en vremde die ’en kummeke koffie
zou.
Grietje most wel, en—oan ’t goeje gezicht van oome ko’j wel zien dat ie
meer schik had nou Grietje d’r ien was.
Bij zich eiges had Jan-boer wel is ’en roare gedachte gehad; moar
zuster....! en ’t oomschap! en Grietjes jonge joaren! Zoo’n adee
begriep ie?
Niewoar, a’j oprecht bint, dan is ’t niks meklik um iemand, die oe duk
um den hals had, gemergen te zeggen krek eender asof j’em alleen van de
stroat en de kark kent. Oome markte niet dat Grietje en Peter ’t zoo’n
klein bietje anders deejen.—Och, verdekseld! wat zou dat Grietje toch
’en oarig, bedrievig huusmoederke wêzen; denkt Peter. Wat dee ze die
koffie handig ien ’t kêtelje. Toen ze ’t woater uut den grooten kêtel,
die boven ’t vuur hieng, d’r ien schonk, en zoo vlak bij hem sting,
toen had ie hoar wel is êfkes ien den molligen erm willen kniepen,
moar—den oome met zien lange tronie zat d’r vlak tegenover. Kiek, wat
goeng dat alles vlug van de hand; hoe veurnoam: ’en wit servet op ’t
klap van de toafel; de mik, ’t roggebrood, de botter, alles d’r op
gezet; vief, gezwiend!—Harrejennig, ’t is hum nou niet genogt dat ie
Moor, die hum ’t köpke op de knie lei, langs de oor’ streelt....
„Wa’k zeggen wou, Jan-boer,” zeit Peter, asof ie uut ’en dreum kumt:
„’k heb wel is geheurd da’j ien vroegere joaren, toen ie nog ien de
harbarg kwiem, da’j toen zoo mooi den bromvlieg en de mug’ kost
noasoezen; dat mot heel oarig gewest zin.”
„Och nee—joa—wat za’k zeggen,” hakkelt Jan-boer, en bloast groote
wolken tabaksdamp um zich heer: „dat het zoo’n voart niet geloopen.”
„Joa, ’t mot toch méér as natuurlik gewêst zin,” zei Peter, „en dukkels
he’k gezeid, ’k gaf ’r ’en verrel tabak veur, a’k dàt is heuren kos.”
Jan-boer striekt de beie hand’ over de broekspiepen hen en weer; kiekt
strak ien ’t vuur, en bescheielik sprêkt ie: „Och, in mien jonge
joaren.... moar nou.... ’k zal ’t stik zin vergêten.”
„Nee, dat kan niet woar wêzen,” zeit Peter, en dan, as ie opstaat, tot
Grietje die mik snijdt: „Wat zeg gij d’r nou toe....?”
Grietje wordt rood en smuuspelt: „Nee, dat gleuf ik ook niet.”
Zóó, zoo’n bietje bedeesd, wat is ze dan oarig! Peter wordt arg
verliefd. Tot Jan-boer die mot bezwieken: „Och, a’j ’t moar is êfkes
prebieren woudt....?”
Jan-boer weet niet.... en grunnikt moar.... as ie Peter die zoo
vrindelik was, doarmee plezieren kos, dan.... hie zal ’t prebieren; mot
niet ten kwoaje rêkenen as ie ’t vergêten is.
„O nee, volstrekt niet!”
Jan-boer steet langzoam op; leit ’et piepke op de toafel; geet zoo lang
as ie is, met ’en bietje kromme rug noar ’et roam; striekt zich bedeesd
over ’t hoar; kniept duum en vinger asof ie ’en kluutie zal nemen:
kucht twee—drie keeren; zeit nog ens dat ie ’t verechtig vergêten is;
moar, as Peter: „Nee toe moar!” gezeid het, dan geet ie met de geknepen
vingers langs de gloas’ van ’t roam, noar boven en onder, op zied en
achteruut; en klinkt er—arg kunstig—’et soezend gesnor van den
bromvlieg, en ’t kloagend getjieng van ’et mugske, dat ’et ’en wonder
in oe oor is.
A’j goed hadt geluusterd en gekeken dan ha’j nog méér kunne heuren en
zien.
Nou Jan-boer met den rug noar hum toesting, nou het Peter zien oarige
Grietje ien de boutjes gevat; en—wat ze ook stribbelt—as Jan-boer krek
duut asof ie den bromvlieg al vatte moar dat ie weer vortvloog, dan is
’t metterdoad dat Peter al drie vliegkes van ’en zacht brommend munje
gesnapt het: hie kos ’et wat gauwer as Jan-boer.
Moar vrêmd! ’t is krek alsof dat eigenste munje niet lachen meer wil.
Peter begriept niet woarom, en as ie allinnig op Grietje moar let, heur
ien de donkere eugskes kiekt, en meint dat er treunjes ien springen,
dan markt ie te loat dat Jan-boer zien bromvlieg veur ’t spiegel nog
noazat, en, ’t stoan van heur bei met ’en oogslag gezien het.
Asof ’t getooverd was, sprong Peter van Grietje weg. Moar
Jan-boer—alschoon ien ’t zwak gegrepen, en meuglik ien nog wat anders,
lienks onder ’t wammes, Jan-boer was veuls te goejig—en nou ook
verlêgen—um te sprêken van wat ie gezien had; alêvel ien ’t brommen en
piepen had ie geen oarigheid meer en schee d’r mee uut. Toen Peter hum
vrindelik dankte veur ’t oarige spul, toen zeidie, arg goejig: „’t Is
tot oe dienst gewêst.” Zie, zóó begreep ie’t. Moar Peter, hie vuult en
begriept ook, dat: toen ie um Grietje is beet te pakken, oome Jan beet
nam, moar de spiegel hum beet kreeg, dat ie toen ’en lomp en oaverechts
feguur het gesloagen.
Um ronduut over Grietje te sprêken is ie hier gekommen, en nou—wat most
den goejigen Jan-boer nou denken van ’t lakspul!
Grietje vol schoamte is met de schort veur ’t gezicht uut de keuken
geloopen; moar Peter, as Jan-boer zien piepke weer opstêkt, dan trooit
ie toe um ook Jan-boer te zeggen, wat ie erst gemeind het allinnig veur
’t heugste gezag te motte bewaren, moar—krek as ie sprêken wil, dan
geet de deur boven ’t keldertrap open, en kumt Sanne-meu langzaam de
trooi van ’et kelderluuk af.
’En ummezienje geduld. Jan-bruur eiges keek d’r beduusd van. Moeders
trouwjapon van gruune sergie, ’en arfstuk bijkant tachtig joar oud, met
kort en lêg uutgesnêje bovenlief, krakte zuster Sanne um de magere
lêjen, aldat ie krek as ’en zak hieng; op ’t schêve heufd sting de
neiste kniepmuts met rood en gêl gemoesd lient d’r um, da’j schêf en
drêjerig wier a’j ’t oanzag. Den boot met dijemant—woar Bram ens
honderd doalder veur geprezentierd had—hieng heur op ’t gemoed. Bruur
begreep d’r niks van, moar dat hoefde ook niet. Nou Sanne zoo’n bietje
groacelik den Peter het gegroet, nou smuuspelt ze op zied tegen
Jan-bruur; en Jan-bruur begreep ’et, went, hie knikte zes- zeuven keer
achter mekoar; sting op, en goeng met zien dood-goeje lief de deur uut.
Peter was opgestoan toen de juffer binnenkwiem. Moor het de tand’ loate
kieken: moar as Peter: koest! tegen Moor, en: gemergen! tegen de juffer
het gezeid, dan houdt ie de pet veur zien mond, en ’k weet niet of ’t
bleuheid of lachen is.
Nee, bleuheid is ’t niet.
„Hei’j goed gesloapen juffer Goesterman?” zeit Peter met ’en knikske:
„’k Most êvel is komme zien of alles nog fris en gezond was noa
giesteroavend.”
Och, wat was den Peter bij daglicht ’en knap mins; veul knapper van
dichtebij as op ’en distansie.
„Joa, Mullenk,” is ’t antwoord, „wat za’k oe zeggen; d’r zin
umstandighêjens dat ’en mins die sloapen zou willen, geen oog kan
dichtkriegen.” Met ’en knikske: „Ge bint giesteroavend wel vrindelik
gewêst....; ’k had niet gedocht, went....”
„Joa, ’k weet wel juffer da’j altied, um ouwe onneuzele proatjes ’n
weerzin tegen voaders huus het gehad,” zeit Peter as die juffer op
Jan-boers ploats bij ’t vuur goat zitten: „Moar ’k docht ook: siends
giesteroavend da’k oe van dienst mocht wêzen, zu’j zeker wel heelegoar
oan geen proatjes meer gleuven.”
„Och nee!” smuuspelt Sanne: „d’r is zoo veul blammoasie ien de wereld;
moar van ou of oe voader he’k toch eigenlijk nooit....” ze zweeg en
keek ien’t vuur.
Peter is heel blied dat ie dat heuren mag. Niewoar, ’t was oakelik
genogt dat de minsen ien dezen tied nog zoo bijgeleuvig woaren; juffer
Sanne was ook veuls te verstandig; en—as ie dan van mergen ook al
doadelik was gekommen um de juffer te prezentieren wat ze verloor....
Peter ziet rond, en veur en achter zich, en—as ie den hond, die juffers
stoffeschoen het beet genomen en d’r krek mee oan ’t plukhoaren is, ’et
ding met ’en ruk uut den bek het getrokken, en wiejer den arg
vertrampenierden schoen, woar Moortje nog noar opspringt, ien de hugt
houdt, dan kiekt ie de juffer oan asof ie wil zeggen: Zie, da’s nou
spietig!
Moar o, die schoen: ’t had niks te beteikenen.
Joa juffer, da’s nog zoo zeker niet, a’j moar oan veurteikens hecht.
Alêvel of ’t ook spietig is, Peter kan ’t niet gebêteren. Moortje
kriegt ’en tik,—erme dier!
„Van mergen,” zeit Peter, „bin’k al vroeg de deur uutgegoan um den
schoen te zuuken, moar joa—goed Bêtuws, goed rond: de schoen is
eigenlik de sleutel gewêst um hier in huus te kommen.” Gemuuizoam:
„Juffer Sanna, ’k bin.... verliefd, arg verliefd!”
Och lieven heere, doar ha’j’t al!
„Siends da’k Grietje ’en joar gelêjen, veur ’t erst hier ien ’t darp
zag,” vervolgt Peter met klem: en sleet met de schoenzool op toafel,
„he’k bij mien eiges gezeid: die mot ’t wêzen, die en geen ander!”
De juffer schrok, vreeselik arg, asof z’n weerwolf gezien had;
misschien wel van die zoolslag op toafel, en ze kiekt naar umlêg onder
de schorsteen, en trapt met heur voet tegen ’t houtvuur, dat ’et
heelegoar deur mekoar velt.
„’t Was, toen’k bij domenei de doalioa’s zou opbeinden,” proat Peter
weer: „toen was ’t dat ze mien met heur vroolikke snuutje veur ’t erst
ien ’t gemoet liep. Hou! zei ik. Nee, zei ze. Joa! zei ik, en zóó goeng
’et, totdat domenei, woar ze ’en schelharst gebrocht had, uut de deur
kwiem, en—vort was ze. Juffer Sanna, ’t was altied gestribbel van
Grietje umda’j met voader.... ge weet wel.... En van mien was ’t
geploag en gevrij um ’en huukske; moar nou, niewoar, siends da’k oe
giester met die hand deur ’et huuf van de kar, misschien arg heb loate
schrikken, zu’j ’t wel gevat hebben; juffer Sanne ’k bin zoadoanig
verliefd op Grietje d’k verechtig....”
Moar wiejer spreken kan Peter niet, went krek as ie met ’en zoolslag ’t
slotwoord verstarken wil, en Moortje nog ens opspringt noar den schoen,
dan ziet Peter juffer Sanne opvliegen van heur stoel, en, as ze rukt
oan ’t mooie japon, dan heurt ie heur gillen en schráuwen; „Help, help!
ik stoai ien de vlam, heelegoar ien de vlam!”
En juffer Sanne as ze den zoom van ’t japon, die zeker deur ’en
vlammend op zied gevallen stuk hout ien brand kwiem, met heur hand wil
uutdooven, en zich doanig de vingers brent, dan gilt ze al starker en
starker; loopt Peter, die toeschiet, hoast t’onderstboven; vliegt,
altied schrauwend, met onzinnig geweld de dêl op, en Moortje, de
dartele Moor—wat Peter ook roept, hie vliegt heur schel blaffende noa.
En zie, as ’t wonderspektoakel de kiep doet uiteenstuuven op de dêl, en
de duufkes die op de deur zoaten, vortvliegen noar heur til, en de
verkens uut ’t binnenschot noar buuten joagt—zóó hoastig, dat ze met
heur drieën te geliek ien ’t nauwe deurke blieve stêken, dán, dán heurt
Jan-boer ’t vremde geweld en ’t wekt hum uut ’en triestige moalerij.
Krek sting ie te kieken naar den grooten parzik, die giester nog zoo
mooi tussen de gruune bloai’ te kleuren hieng, en woar ie nou zag dat
deur zoo’n stomme lillikke wisp ’en gat as ’en duum ien gevrêten was.
Zie, doar vloog de wisp met zien goudgêle lief d’r weer op toe, um ’t
hart d’r oan op te hoalen. ’t Zou niks, niks geen muuite wêzen um den
dief dat spulleke betoald te zetten, en ’em veurgoed te leeren dat ie
zien snoavelje had kunne thuus houen, moar.... wie kos nou eksplesieren
dat zoo’n parzik niet krek zoo goed veur den wisp as veur hum, veur
Jan-boer was geschoapen! Hie zou den beest moar met vrêje loaten,
went—Grietje most ook eiges weten....
Hoe Jan-boer van den parzik ien ens op Grietje kwiem, dat wiest ie niet
krek, moar nou—nou het ie ’t lêven van zuster geheurd, en ziet ie heur
gunds bij de put stoan, met ’en spektoakel asof ze den duuvel op ’t
lief had.
En joa, dát had ze. Dat ie heur beet nam dat vuult ze en weet ze zéker,
aldat ze ’t niet uutsprêkt. En toch, zie, den eigenste die ’t heur had
oangedoan, ’t was toch ook den erste, die heur ’en emmer met putwoater
over ’t brandende kleedoazie, en den blaffenden hond ’en eindwêgs op
zied smeet. Nee, ze weet niet of z’em vluuken of danken mot, went, nou
bruur Jan arg goejig steet te vroagen: of heur hand geen zeer deejen,
en of ie ook helpen kos, en hóe of ’t gekommen was—nou komt Peter, die
heel gauw noar binnen is gegoan, met Grietje uut ’t achterhuus al
weerum; boakert de lillik gebrende vingers ien döpkes van watten, en as
ze nou harder schráuwt van de pien, dan is ’et toch weer den eigenste
Peter die heur loat drinken uut den nap, die met ’en ketting oan de put
hieng. Joa joa, ze vuult ’et wel dat „de vijand” die volgens ’t planêt
ien den steenbok, „bij heur tabernoakelde”—onder den schorsteen—en heur
heel anders as ze gemeind had „ien vlam zette”, die ’en kiend vrijde
ien stee van hoar, dat ie heur toch ook goed was, went, hie steunde
heur onder den erm, en hielp hoar—nou ze op bezwiemen af is—met Grietje
’et huus in.
Da’j oe lillik de vingers kunt branden a’j onverstandig ien ’t vuur
tast—doar kreeg Moortje bij vergeliek ’en kloar begriep van, went, toen
ie de drie, met Jan-boer d’r achter, noar binnen zag goan, toen snapte
ie noar ’en vliegske dat ien de hugt hum veurbijstreek, en stiet zien
neus tegen den post van de schuurdeur.
En eer dat Peter noar huus trok, goat ie nog êfkes ien den moes- en
blomhof.
A’j d’r niet tegen kunt um ’en oarig boerinneke met heur mollige frisse
wengske tegen den schouwer van ’en knappe krullekop te zien leunen, as
ze ielkreis de donkere oog’ deur de lange zwarte weimpers noar ’em
opsloat; a’j d’r niet tegen kunt um heur henje,—zoo grof niet a’j
meint,—deur de forse warkhand van den blonden krullekop te zien
drukken, as ie meteen, zoo af en toe, op ’t veurheufd van ’t lieflikke
dernje zien reine lippen zet; a’j d’r niet tegen kunt um ’t oan te
zien, dan mo’j moar krek doen as Moortje, die oan de vuut’ van zien
boas leit en de oog’ het dichtgeknepen. Alêvel ge kunt toch heuren.
En Peter Mullenk, hie zeit tegen ’t oarige zwart-eugske: joawel, dat
’et heel best zal goan. Wat ie met redenoasies zeker nooit had
verwonnen, dat het ie grif metterdoad verkregen. Tante Sanne zal joa
zeggen, went, zoo woar as ie Grietje hier op ’t tipke van d’r neus
kust—Moortje kniept êfkes met de oog’—zoo woar is ’t ook, dat ’en mins
den angst veur andermans ziel loat stêken—aldat ie ’em duuvels
gleuft—as ie ’em goed het gedoan en hielp bij okkoazie van nood. Joa,
’t kan best woar wêzen, dat Grietje geliek had, toen ze van mergen
meinde, dat Sanne-meu nog eiges ’en leintebluumpke op ’t platte gemoed
wou, en dat ’en woarzeggerij van jonge joaren hoar nog altied beruurde;
moar, zóóveul is óók zeker, dat ze bij ’et ploatvuur over Peters
beduuling geen ummezienje ien de moaling is kunne blieven. Stil het
ze’t oangeheurd, en ze wiest nou sekuur, dat niks anders as mooi lief
hartewiefke troef was. Moortje kniept weer met de oog’. „Joa, zelfs,”
zeit Peter al wiejer, „toen ik straks de juffer g’endag zei, en
bêterschap wunste, toen het ze heel vrindelik, dag Mullenk en dank oe
gezeid, went—ook de road van de watten was goed gewêst, en ’t woaren
heur eigen watten, woar niks geen duuvelsspul mee kos gebeurd zin.”
En nou, nou mot Peter ’t liefste snuutje g’endag zeggen. Watblief....?
Of woarzeggerij wel altied leugen zou zin? Of Peter d’r nooit oan
geleuft.... Wel zeker, lief dierke, hie gleuft er wel oan. Weet ie
wanneer? A’j op de vingers kunt noarêkenen dat ’et uutkommen zal;
beveurbeild: oan ’et proffecie dat ie mergen noar B. zal goan um erst
is met Grietjes moeder te proaten; en beveurbeild: dat ’et oarige
zwart-eugske zien lieve wiefke zal worden, as ze moar tied van lêven
het: en..... dat ie heur zeker tien munjes weerum zal geven als zij hum
d’r één gêft.
En joa, ze duut ’et; en Moortje kan ’t niet loaten, um heelegoar noar
den boas en zien zwart-eugske op te zien; en hie kumt overeind, went de
boas kniept met de vingers en noojt ’em: „Kom Moortje, kom!” En Moortje
loopt de boas achternoa, ’t hek uut, lochtig en opspringend noar de
klappende vingers totdat ze soam al heel gauw vergoan veur ’t gezicht
ien ’t dicht gebloart van den grooten bongerd.
En Grietje—zie, ze blieft doar allinnig bij ’t hekke stoan, en as ze
tuurt naar den bongerd, en niks.... niks meer ziet, dan is ’t heur toch
asof ze dat lillikke wief weer ziet, en dan heurt ze nóg ens dat woord,
dat harde woord....
Moar nee, ’t woaren leugens, allegoar leugens! „De heerlikheid van den
oogst zou ze zien, de kou van den weinter zou ze vuulen, en de
leintebluumpkes zou ze weer ruuken; moar, aleer dat ’en nije oogst
kwiem, en de twoalfde moand van heur achtiende joar zou voleind wêzen,
most ze afvallen van ’t lêven as ’en korn-oar veur ’t sikkel!” Watte
proatjes! Peter zou d’r zeker um lachen as ie wist dat ’et wief zóó
veurspeld had. En toch—doar springen ien ens weer heur ooglee ien
troan’..... Peter het gezeid dat ze zien wiefke zou worden as ze tied
moar van lêven had; en Grietje, ze zucht veur zich uut: „Joa Peter,
joa—a’k tied maar van lêven heb!”
As Grietje moar tied van lêven het!
Siends den frissen September-dag, toen we ’s mergens ien den blom- en
moeshof van ’t Heunings-arf woaren, is ’t nog frisser geworden, en niet
gering. Erst, totdat de eerdappels uut den grond woaren, het October
zoo’n bietje kiekeboe met ’et zunneke gespeuld; moar op ’t letst het ie
heelegoar wolken veur ’t zunneke gebloazen, dat ’et ’en arg spul veur
de appel- en perenplokkers ien den bongerd is gewêst, um den oogst
buuten ’t nat en de kramp buuten de vingers te houen. Wat ’et moantje
belangt, ’t is deur den October, ien ’et letste veural, met vrêje
geloaten, en de druufkes oan de kleine wingerds ien ’t derp die niet
ziek woaren, ze hebben ’t letste zuut van ’t moantje gekregen. Grietje,
alschoon dat ’et fris ien den bongerd was, ze het toch tot ’et letste
toe mee appels geroapt, en ten einde toe gezien: „de heerlikheid van
den oogst;” zuute druufkes geproefd dat het ze niet; op ’t Heunings-arf
was de ziekte d’r ien.
November is lillik oan ’t roazen gegoan, en met zien kouen oajem het ie
al vroeg, en krek in één nacht, de doalioa’s glad verflenst, dat ze
groezelig zwart woaren en slap hiengen as ’en voatdoek. Keuning Doaved
had ook de mooie kleurige spullekes uutgetrokken, en zou moar sloapen
totdat ’et weer leinte was.
En December, aldat ie ook met zien kille hand af en toe de klisse klei
op de wêgen ien steen het veranderd en witte bluumkes op de gloas’
geteikend, en ’en dun vluurke asof ’t ’en spiegel was over woaien en
sloot’ het getrokken.... de Rien en de Woal tot stoan te kriegen, dat
het ie oan Jannewoarie te doen geloaten.
En Jannewoarie, met scharpe noagels het ie ’et altied hollende tweespan
ien d’r neusgoat’ gevat, en Rien en Woal zin op d’r achterste been’
goan stoan, en hebben geschuumd en gesloagen tegen kribben en diek.
Goddank niet óver den diek.
En Febrewoarie, as ie van voader ’t bestier had overgenomen, dan het ie
’et tweespan weer losgeloaten, en Rien en Woal zin weer lieberkes oan
’t loopen gegoan; krek as ’t minsdom doar buuten weer toog oan zien
wark.
De weinter was koud gewêst. Grietje had „de weinterkou gevuuld;” moar
de leinte is gekommen, en wermte en wasdom het ze gebrocht, en ’t korn
ien halm gezet, en den bongerd ien mooie bluumkes.
A’j Grietje op ’t Heunings-arf zuukt dan ku’j nog wel twee uren wiejer
goan.
Al vief moand’ umtrent—went we schrieven nou bluuimoand—is ze niet meer
bij Oome en Sanne-meu. Van lieverlee het z’en starke verzuuking noar
moeders huus gekregen, zóó stark, dat oome Jan op ’en kouwe dag ien
December, de kar moar iengespannen, en heur noar B. het gevoaren.
Sanne-meu hadden de troan’ ien de oog’ gestoan toen ze Grietje g’endag
kuste. Och! had ze niet alles gedoan um Grietje te plezieren? Op ’t
gefleem en geproat van den Peter, woar ze toch ’t rechte niet van
had—zoo’n vremde spitskieker as ie was—op ’t gefleem en geproat had ze
gezeid: „Nou as ’t dan mot, dan mot ’et met Grietje en ou.”
Moar ’t joa is d’r pas uut gewêst, of Sanne-meu het zooveul berouw
gekregen as hoaren.... nee van d’r hoaren sprak ze niet, ze het arg
berouw gekregen, went, toen ’t dan vroolikheid most wêzen, toen was ’t
van dag tot doage alles oakelikker en stiller geworden. Ien stee dat
Grietje vrijde noar beheuren, zat of liep ze heele doag’ zonder lach of
proat; zelfs as Peter kwiem dan was ze zóó wonderboarlik roar, dat
Sanne d’r geen begriep van kos kriegen en in Grietjes ploats heel
anders zou gewêst zin. Ien stee dat Grietje zich ’s Zundags opkleidde
noar beheuren, had ze dukkels ien’t warkendoagse jak en rok geloopen,
zonder noar de kark te goan; en, dat ze moager en bleik wier, dat zag
ielkeen die heur tegenkwiem. Moar Grietje niet allinnig, ook Jan-boer,
altied zoo goejig, is sikkeneurig en stil geworden; heele oavends had
ie in ’t vuur zitte kieken, en, as zuster nog is prakkezierde van
sukkeloai te drinken, woar ie altied zoo opgemonterd bij was, dan dronk
ie ’t wel, soms twientig kummekes, moar—niks geen vroolikheid.
Oan eigen gemoed het Sanne-meu al heel gauw gemarkt, dat er ’en zwarte
roaf over ’t huus was gekommen, en al kort, noadat Peter dat joa kreeg,
het ze kloar gevat, hoe ze: erst um eiges, en toen ter liefde van
Grietje zich deur den booze liet strieken. Wat ze vroeger glippen liet,
dat het ze weer beet gegrepen: die Peter die heur allen beruurde was
duuvels, en met den duuvel speulde ie koart. Gerr’t de veldwachter had
toch ook eiges gezien hoe Peter verleden joar bij burgemeister ien stee
van mest, zout bij de sparzieplant’ had gedoan.... zout! hoe ie de
boom’ met ’en vremdsoortig woater had gewasschen; boom’ te wasschen! en
stuufzwoavel over den wungerd had gestreujd dat ’et ’en schand was! Wie
van z’n lêven had van zukke duuvelskunsten meer geheurd! Joa,
burgemeister had van alles volop ien den hof gehad, moar watblief....
dat zien jongste dernje hoast deur ’t achtereind van zoo’n sliersparzie
ien’t kêlje, gestikt is.... watblief, ge most moar onneuzel genogt
wêzen um ’t verband niet te zien! En—„dat den Peter krek as zien voader
ook weerwolft,” had Gerr’t gezeid, „’k bin niet bang veur geen mins,
moar a’k ’em ’s oavends ien’t vezier kreeg dan druk ik de hand op mien
soabel en sloai ’en kruus.” Gerr’t was Rooms, juffer Sanne
Griffermierd, en alschoon de juffer niet begriepen kos hoe ’en mins zoo
onneuzel kos wêzen um oan de macht van zoo’n kruussloan te gleuven,
asof ’t biebelboek ten binnenste buuten zetten niet heel wat bêters
was, ze gleufde toch krek as Gerr’t—dat Peter weerwolfde en heur heele
huus had beweerwolfd.
Hoe ’t wêzen mocht—Grietje had gegreind toen Sanne-meu heur het
oangemoand um Peter zien woord weerum te geven, moar wonder bóven
wonder, gevroagd of gesproken het Grietje niks, heelegoar niks. Niks
het ze geproat, moar op ’en goejen dag dat ze Peter gesproken had, toen
het z’em zeker effektief de woarheid gezeid, went—’s oavends lei ze
lankuut met begoaves op den grond, en „de vluuk” is niemeer op ’t arf
gezien.
Moar, aldat Jan-boer ook weer ’en bietje tieriger is geworden, Grietje
niet. Sanne had dukkels oan Grietje gevroagd, of ze wel is ’en gevuul
had asof heur ’en groote kat op den rug sprong....? Nee!—„Met de
veurpoot’ hier, um de strot van de kêl heer....?” Nee! „’En koud gevuul
achter over de ruggegroat, krek eender asof ’en kelderslek d’r langs
heer kroop?” Nee, dat had ze nooit gevuuld. „En geen kiepevel ook niet
gekregen as ze met ’t lienkeroor ’s oavends ien’t kussen lei....?” Nee!
nee! Op alles was ’t nee gewêst. Nee, Peter wou ze niet weerzien.
Domenei d’r over sprêken, nee, dat kos.... en den dokter hoalen dat zou
iens geheel niet. Ze mankierde niks; ’t was heelegoar niks; heur, ze
zong al; zie, ze goeng al oan ’t wark ze.... Moar, goandeweg is ze zóó
vremd geworden, en gestoag het ze toch zóó dukkels van moeders huus
gesproken, dat Sanne ien’t eind, hoast oakelik van Grietje geworden
most toestoan en hêt oangezien, hoe ze, bleik en ontdoan, deur
Jan-bruur niet de kar wier weggevoaren.
En nou, nou is ’t ’en mooie vroege Zundagmergen ien de Meimoand. A’j
over den Rien-diek goat en bij ’t darp kumt woarachter ’t Heunings-arf
leit, dan mo’j toch êfkes stoan blieven zoo vrêjig en lieflik as ’t d’r
uutziet. Hier tussen de harbarg en ’t bakkershuus ien, loopt den afweg
noar umlêg, en vort met ’en kronkel langs domenei’s arf noar ’t
lindenbuschke woarboven de torn van ’t karkske uutstêkt. De blauwe
leikes gliensteren ien ’t zunneke, krek zoo blank as de blauwe leikes
van ’t kleinere karktorntje doargunds met ’en groot kruus d’r op.
Lienks en rechts, en overal ku’j ’t korn- en weiveld tussen de hoeven
zien uutblinken. Over ’t grauw plankenschutting van domenei’s arf doar
zie’j de gouwe-rêgen, de volle sering en de witte sneeböllekes tussen
de gruune bloai oan ’t lachen, en—of ’t van dóár kumt of van de
hoagedorn bij ’t bakkershuus of van de lindes gunds, ’t ruukt.... ’t
ruukt zoo zuut en lieflik da’j de neus nog wiejer ien de locht
veuruutstêkt. Ge zoudt ’en uur stoan kieken, ten mienste a’j niks
anders heurde as ’t zacht gegons um de oor’ en ’t zuut gefluut ien de
boom’, en ’t hoanje op ’t arf, en ’t oarig geklank en geklep uut de
torns; hier, zes uur ien den mergen, dóár nooiend ter vroegmis.
Moar nou, nou tuur ie noar wat anders. Gunds op den diek doar geet ’en
stofwölkske op. ’t Is ’en jong vrouwmins dat hoastig naar deez’ kant
veuruut kumt. Heur rok’ en schoen’ zin arg bestoven; zoo af en toe vêgt
ze den neusdoek deur ’t geloat, went de zweitdroppels glijen heur ’t
halsduuksken ien. Ze mot wel wied en hard geloopen hebben dat ze nou al
zoo werm is.
Woar ze vandoan kumt, en wie of ze wêzen mag....? Stil, doe moar asof
ie Grietje niet kent. Joa, eiges weet ze ’t wel dat ze bleik en moager
is geworden, oakelik, heel oakelik. Ze vuult wel dat ze hoast geen
kracht en geen oasem meer het um hoastig heurs wêgs te goan; maar toch,
tóch wil ze veuruut. Woar ze wêzen mot doar zal ze zin véúrdat ’et
karkvolk hoar ien ’t gemoet kumt. Nee, de dokter bij moeders huus hie
zou niet geleuven dat ’en mins met de têrink nog zoo wied loopen kos.
Eiges begriept ze ’t ook niet; al um drie uren is ze stillekes
opgestoan, heel stillekes, went, Peter zou ze toch weerzien, en de
bluumkes die ie heur gaf, en de duufkes op ’t til aleer dat ze
stierf.... O lieve God! wat griept heur dat woord ien de borst:
Starven!
En wiejer loopt ze, tot hier bij de harbarg. Den afweg mot ze af. Van
de blom’ die over domenei’s schutting hangen ziet ze niks, moar ze
ruukt toch.... wat zuute locht! Niewoar.... „de leintebluumkes zou ze
weer ruuken, moar, eerdat ’en neie oogst kwiem en de twoalfde moand van
heur achttiende joar....” ’t Klamme zweit striekt ze vort van ’t
vurheufd.
Zie, nou steet ze stil; ’en scharpen blik sleet ze óp noar de roam van
’t domenei’s-huus; de gardien’ hangen glad veur de gloas’; met ’en
zwonk schiet ze ’t hek van den hof ien. Achter ’t schutting, ien de
schauw van ’t sering en ander blomhout schuult ze weg, en tuurt en
kiekt onder de bloajers deur, ’et sliengerpad ien, ’t pad, woar ens,
veur ’t allerêrst den blonden krullekop bij ’t doalioaspark heur
toesprak van joa en van nee, met heur dolde en....
Zie, nou trilt ze ien al heur lêjen. Gunds uut ’t kleine deurke van de
steenen trekkast, kumt ’en manmins noar buuten; de bruuiroam’ zet ie
open....; lienks kiekt ie en rechts; noar de locht kiekt ie, en noar
umlêg op ’t park, woar nog heel kleine plant’ stoan bij hooge
doalioastokken; ’en vroolik zwart hunje lekt hum de hand en hie strêlt
’et den kop.
En.... ’et sliengerpad kumt ie af; zie.... recht op heur toe;.... ’t
blomhout veurbij, en—’t blomhout dat ritselt, as ’t kloagt: „Peter,
Peter!”
En Peter ontruurt en blieft stoan; moar, goeje God! mot dát Grietje
wêzen, zoo bleik van wang en hol van oog; kan ’t meugelik zin dat
lieflikste dernje? Moar joa, ze is ’t; ’t is Grietje die hum verstiet,
en zie, ze stêkt de bêvende hand’ noar ’em uut, en smuuspelt nog ens:
„Och Peter, mien Peter!”
En Peter, aldat ie hóár Peter niemeer is; aldat ook ’en kouwe weinter
hum ’t hart het bevroren, hie kumt toch noader, en as ie tegen Moortje,
die blafte: koest! het gezeid, dan vroagt ie heel koel en bedoard:
„Woar kom ie vandoan Grietje? Ge bint ziek, ik kan ’t oe oanzien. Wat
doe’j hier zoo vroeg ien den hof?”
Zie, ’en schuwen blik sleet Grietje noar ’em op, moar sprêken kan ze
niet; heur oajem is beklemd; ’t hart sloat heur hoog ien de kêl!
Niewoar, alles wou z’em gezeid hebben; alles wat ze vroeger niet
durfde: dat ze hum afstiet ien ’t droeve gevuul hum nooit te beheuren;
van ’t wief, dat heur woarzei den dag van heur starven; van den angst,
die op stond hoar beruurde, aldat ze ’t niet geleufde; van ’t langzoam
gevuulen, van ’t zuutjes vervallen, en ’t bijkant niet sloapen, van
alles! van alles!! went nóú, niewoar, nou zou er den Peter, den
liefste, niet lachen um ’t bijgeleuf: nóú zou ie ’t wél geleuven as ie
heur zag, en zeker niet kwoad zin op Grietje, die starft ien heur
schoen’.
Moar nou—zoo strak sprêkt ie heur toe, en antwoord geven dat kan ze
niet. ’En lange hokkende snik glijdt heur weg van ’t gemoed; ’en stroom
van troan’ schiet heur vort uut de donkere oog’, en Peter, hie griept
noar heur hand, went ze duuzelt zoo vremd asof ze zou neersloan.
Peter is stark; met ielke hand honderd pond te geliek op toafel te
zetten, doar moalt ie geen spier um, en as ’t gewed was dan zou ie
Grietje best van hier noar ’t Heunings-arf droagen; moar nou, wat zou
en wat kost ie nou doen? Tussen heur bei’ was alles gedoan; doarveur
het dat malle schoap van ’en Sanne gezurgd, die zeker nee meinde, toen
ze joa zei van Grietje en hum; die altied valse laffe proatjes gesteund
het van voader en van hum.... dat vervluukte bijgeleuvige wief! Stil
Peter, ie meugt niet vervluuken. Nee, goeje groote God ’t is wel woar,
moar a’j de proatjes ien ’t darp hadt geheurd, en ’t sloan van ’et hart
ien de borst, en gevuuld wat ie um Grietje gevuuld het van ’t weinter,
dan—dan zou j’et begriepen, en begriepen óók: dat ’et nou heelegoar uut
is met hum en met Grietje, en dat ie met hoar niet kan droagen deur ’t
darp.
Woar mot ie noar toe? Ze zakt hoast ien zien erm....? Och Heere, wat
kiekt ze hum lief nog ien ’t oog; wat drukt ze nog oarig zien hand....
Moar nee, ’t spulleke van liefde is uut, heelegoar uut! En, as ie
beroait en dan sprêkt asof ie niks vuulde: „Ge bint muu Grietje, en
ziek; ’k zal oe bij Trien ien domenei’s keuken brengen, dan bêft ze en
steunt ze; „Nee Peter, nee, nee!”
Peter wier kwoad, dat wier ie meesttijds as ’en ander zou schrikken. De
hoefslag van ’en peerd het ie in ’t griend op den afweg geheurd; boven
’t schutting van den hof uut, zag ie ’en manskop veurbijschieten. De
manmins het Peter gezien met ’en vrouw in zien erm, en Peter het Oarie
herkend, de bruur van Grietje. En Peter fronst het veurheufd en zeit:
„Kom Grietje, ge most goan; oe bruur is op ’t peerd veurbijgerêjen,
licht dat ie oe zuukt, wat mot ie wel denken da’j hier zoo bij mien
stoat!”
Moar Grietje, ze klemt zich oan Peter vast; ze kan, nee ze wil niet
noar huus. En zie, oan ’t hek ien de schutting steet Moortje tegen ’en
vremde te blaffen. ’t Is Oarie—’en groote kerl. Oarie houdt zien
dampende peerd bij den toom en stêkt ’en geschild stuk wilgenhout, dat
zien rijzwiep is, noar veuren.
Of ie asteblief is weten mocht wat of den Peter op Zundagmergen, hier
met zien zuster van doen had?
Niks.
En wat of ze dan hier dee?
Dat most ie moar oan zien zuster vragen.
Of ie niet zag dat ze ziek was en muu?
Dat kos ’en stêkebliende wel zien.
Moar of den Peter niet begreep dat moeder ien droeven angst zat; of ’t
geen schand was, um ’en doodzwakke dern twee uren wied van d’r ziekbed
te lokken?
„Lokken!” roept Peter, en trooit met den voet veuruut. Starke Oarie,
veul grooter as Peter, trekt ’et heufd ien, en zeit zuutjes: „Kom
Grietje, kom mee!”
Moar Grietje kan Peter niet loslaten, en ’t smêkt van heur lippen: „Och
loat mien bij Peter: veur ’t letst mo’k ’em sprêken!”
Oarie’s moeder en Sanne-meu woaren kienders van dezelfde vrouw, van
hóár, die ’t Oracúlen-buukske ien d’r kammenet had; was ’t wonder dat
den Oarie ’en vremd gevuul kreeg, nou ’t scharpe oog van den Peter hum
altied moar oankeek. Had Sanne-meu eiges geen brief geschreven, dat de
heele ziekte van Grietje niks anders kos zin as dat den weerwolf van
Peter hoar ploagde, joa, dat Peters weerwolf heur uut ’t bed gehoald en
noar hier had gesleupt, ’t was kloar en bewezen.
Bij heurluu ien ’t darp ha’j óók zoo’n nietsige kerl, den Hannes Blits,
die weerwolven kos. Dukkels had Coarel Hout hem gezien dat ie veur dood
ien ’t heuj lei, en dan kroop hum ’en heel klein dierke den mond uut,
krek ’en speldeknop groot, en ’t liep al wiejer en wiejer, en ’t wier
al grooter en grooter,—of ’t ’en slengske of ’en duuvelje was, dat ko’j
met ’t bloote oog niet gewaar worden, maar wél wist ie, dat ’t op ’en
weerwolf goeng lieken, en dat ie dan beesten en minsen temtierde van
geweld. As ’t voorders was uutgeroasd, dan kwiem ’et ding den eigenste
weg weerum, en ’t wier al kleiner en kleiner, en kroop den mond weer
ien, woar ’t uut was gekommen, en de kerl wier wakker en was stik
veralterierd. Ens had Coarel Hout d’r oarigheid ien gehad, um ’t dooje
lief van den Blits ’en heel eind wiejer te sleupen, moar dat was
spektoakel! ’t Klein ding kwiem weerum op de plek woar Blits gewêst
was, en drêjde en drêjde ien ’t ronde, en, as hie hum toen niet krek
had gelegen op ’t stee woar ie êrst lei, dan was ’t nog de vroag of den
weerwolf niet altied d’r buute gebleven en Blits wel ooit weer was
lêvend geworden.
En met zulke dinger ien ’t heufd, was ’t dan vremd dat Oarie die
Grietje op ’t Heunings-arf had willen zuuken—dat Oarie heur nou rukken
wou uut den duuvelsklauw woarin ie heur vond? ’t Zou laf wêzen as ie
terug trooi, en heftig zeit ie: „Ge zult mien zuster losloaten of
anders....!” en griept noar Grietjes erm, en sleet den Peter onwillens
met de zweip ien ’t gezicht.
„Oarie loat stoan! Ik kan en ik wil niet!” kloagt Grietje. En Peter—al
’t leed dat ie droeg, hie vuult ’et niemeer; dat Grietje hum nóg en
verechtig liefhet, dát griept hum ien ’t hart, en alschoon ie ook
mistast, hie meint nou heel zeker: dat bijgeleufsdwang van stêkebliende
moagschap heur liefde versmoorde en ’t wit op heur koak’ lei:
„Nee! Grietje zal blieven, as ze eiges niet goan wil!”
En Oarie met duuzenden noald’ ien de oog’: „Dat, dát veur den weerlich!
dat zal ik is kieken!”
En kiek dan, rukkende met de linkerhand oan ’t halstertoom van ’t jonge
peerd, dat—altied oangeblaft deur Moortje—hoog met zien kop ien de
locht, achteruut trekt, griept Oarie nog ens met de rechterhand noar
zien zuster.
Peter houdt den erm as ’en schild veur trillende Grietje en trooit
achteruut.
Oarie, den toom arg gerekt, duut ’en stap noar heur toe. ’t Jonge peerd
sleet den kop al hooger en meer ien den nek, en—zie dan, doar knoept ’r
’en riempke van ’t heufdstel, en ’t heufdstel dat glijdt er den kop van
’et peerd af, en—Oarie ien’t trekken, hie smakt er veurover. Zie, ’t
peerd loopt ien run, met ’en drêj, weer den diek op; den Oarie springt
vluukend—zoo kwoad—overeinde, en vliegt dan ’et springende peerd
achterna, ’et peerd dat ie leende van Knilles zien buurman.
Ge kunt wel begriepen dat ’et volk uut de harbarg en ’t bakkershuus
noar buuten is gegoan, um met Oarie ’t peerd te vangen; moar, ge weet
niet woar Peter met Grietje noar toe is.
Loop den griendweg moar af tot ’et lindenbuschke; ’t karkske en ’t
karkhof langs, tot oan ’t eind van ’t eerdappelland; veurzichtig ’et
vonderken over, den bongerd deur, dan kom ie van eiges ien ’t huus van
Peters voader.
Ien ’t heldere licht van de zon, woar ’t lieflik ien ’t kämerke speult,
zitten Grietje en Peter bij ouwen Mullenk oan de toafel. Grietje het
twee kummekes varse room gedronken, en as Peter heur drong, het ze ’en
sneedje brood gegêten. Ze zit ien den ermstoel van ouwen Mullenk, en
Peter het heur ’en kussen ien den rug geleid, went, eerdat ie hoar noar
’t Heunings-arf kos brengen, most ze erst wat tot oajem kommen; slap
was ze, arg slepkes.
Ze sloapt. Peter kiekt heur oan. Erm kiend! Ze het hum alles gezeid,
alles! en joa, dat ze mergen verjoart, en hoe den angst hoar nou
starker beruurde.
Ze sloapt. Erm kiend! Had ze moar vroeger gesproken. Zeker, Peter zou
hoar de leugens uut ’t heufd hebben gejoagd. Moar, wat zeuven moand’
lang heur kneep ien de borst, dat het heur ’en têrink gezet, en—de
heldere lichtstroal van Mullenks huus hie kos er de duustere stee
niemeer kloaren.—Joa, ze het wel begrepen wat Peter en ouwe Mullenk
heur zeiën, dat er moar Een, één Eenige was die ’s minsen lêftied
bepoalde en ’t uur van zien starven; alêvel, da’j zieners hadt, dien
angst, dien angst kos geen mins hoar verjoagen, en ook.... Moar,
zuutjes, en ielkreis zin heur ooglee gezonken totdat ze ien sloap viel,
en Mullenk en Peter ze proaten niemeer, moar schudden ’et heufd: „Erm
kiend, erme Grietje!”
’k Heb ’en nachtstukske. Niewoar, ’t stuk speult arg ien ’t duuster!
’t Is denzelfden Zundag, elf uur halftwoalf, en, ’t zou niet zoo heel
arg duuster wêzen—went de moan steet ien ’n erste kertier—moar ’t
rêgent ’en bietje, êvel zonder veul weind.
A’j ien ’t ronde kiekt dan zie’j niks anders as grauwzwarte boom’ en
hofstêjen tegen den voalen hemel uutkommen; van onder—hier en
doar—zie’j ’en rood fonkellichtske deur de roam’ noar buuten blinken;
en, a’j oan oe voet kiekt, dan zie’j ook ’en glimpke, ’en glimpke van
’t gliemwurmpke ien ’t natte gres, as ’t stillekes proat: da’j licht
mot geven, veural ien ’t duuster.
Ge stoat op den griendweg die langs ’t Heunings-arf noar ’t darp en den
diek geet. Lienks bij de wilgen doar hei’j ’en vonder, en a’j ’t
overgoat dan is ’t ’en smal poadje dat vortloopt tusschen ’t rieshout
van ’en tabaksland, en ’t elzenhout op den kant van ’en sloot, en ook
de naaste weg noar de kom van ’t darp is.
Pas kort gelêjen zin vier mansluu zonder lanteern of lichtspul, ’t
vonderke zuutjes overgegoan. ’t Leek wel asof de erste ’en polsstok en
de tweede en darde ielk ’en goavel of mestgreep ien de hand hadden.
Méér ku’j niks onderscheien. Gunds oan ’t eind van ’t poadje stoan ze
stil. Luuster:
„Alla, veuruut Sander! we kommen niet vort,” proat zuutjes de tweede;
en ’t liekt wel asof ’t de stem van Oarie, Grietjes bruur uut B. is.
„’k Zal ook niet langer veuruutloopen!” fluustert Sander, die zeker
Sander de errebeier van ’t Heunings-arf zal wêzen; en angstiger proat
ie nog zachter: „Doargunder, doar he’k wat gezien.”
„Woar?”
„Gunder—dóár; heel ien ’t duuster.”
„Nee, dat kan niet woar wêzen,” klinkt ’et schor uut den mond van den
achtersten man: „we motten veul wiejer; bij ’t griffermierde karkhof.
Toe Sander, veuruut!”
„Nee, dat verdrêj ik!” zeit Sander, want hie zweit, aldat ’et niks werm
is, en weer tot zien volgman: „Toe Oarie, loopt gij moar veuruut
asteblieft?”
Moar, dát was onneuzel, den Oarie uut B. hie kende hier êvel den weg
niet.
„As we ook moar weerumgoengen,” fluistert doodgoejig de langste, die
nommer drie van de vier loopt: „Sander schient ’en bietje bang te
wêzen, en.... ’t is zoo duuster da’j hoast niks zien kunt.”
„Nee, veuruut!” bromt Oarie: „wou’j dan mien zuster, ’t erme kiend, nog
langer ien den duuvelsklauw loaten!” Tot Sander: „Alla! laffe
schoapskop, goa gij noar achter. Hier Gerr’t, kom gij hier!”
Nee, most niet kwoalik nemen; veur den doalder dee Gerr’t heel veul,
moar veuruutgoan.... nee; as burgemeister ’t gewoar wier, dan kos ie as
veldwachter zien paspoort wel kriegen; burgemeister gleufde niet ens
da’j weerwolven hadt; asof d’r zelfs geen vurige veldspoken woaren! wat
blief!? Moar nee, veuruutgoan dat kos ie niet, went.... met zien
soabel, en.... burgemeister! Hie zou wel kommandieren van achter.
Oarie geet nou veuruut. Ge kunt straks niemeer heuren wat ze proaten,
went, as Gerr’t de veldwachter krek as ’en kerperoal gekommandierd het:
„Nou lienks den hoek um; dan schuuns bijhouen, ’t Willemsbroek en de
heining ó.... vér!” dan goan ze ook lienks den hoek um; de langste
toezoers zien oog’ op de breeje rug van Oarie, die ie nog êfkes zien
kan; de veldwachter dicht achter den lange, zóó dicht, dat de lange
doodgoejig vroagt, of Gerr’t hum asteblief niet op de hakke zal
troojen—hie dee ’et al dukkels.
Sander de errebeier geet nou achteroan, en—krek prakkezierde ie: wàt
gevoarlikker zou wêzen, um d’r bij te blieven, of moar stillekes alleen
noar huus te drossen, toen ie ’en lilleke vloek vluukte, went ’en natte
elzetak, door Gerr’t op zied gehouen, sloeg hum vlak ien ’t oangezicht.
Och mins, was dat schrikkes!
Tien menuten loater stingen de drie veursten op zied van ’en stuk
eerdappelland, tussen ’t schoolhuus en de griffermierde kark ien,
achter ’t uuteinde van ’en hoagedorn en dicht bij ’t vonder, woarover
Peter en Grietje ’s mergens noar ’t Mullenks-huus liepen.
Woar Sander was gebleven dat wiesten ze niet.—Ze stoan te kieken, stil,
doojelik stil. Ze hebben wat gezien.... ’t kwiem den hoek van den
karkmuur um. Één sleet de hand oan zien soabel en prêvelt wat tussen
den board. De langste drêjde ’t heufd noar ’en anderen kant. O lieven
heer! ’t was ’en heks met vurige oog’; hie zou roajen weerum te goan en
’t ding te loate loopen.
Moar nee, de veurste het bêter gezien; ’t gif sprong hum ien ’t gemoed;
dóár ha’j den duuvel, die ’t hart van zien erme zuster beruurde. Zie,
’t schuffelt hoastig langs de eerdappelplant’ op ’t vonder oan. ’t
Is.... Joa.... zeker! „Toe dan, veuruut!” smuuspelt ie zuutjes;
moar.... hie vuult zich trekken oan ’t pand van zien jas en ’t bêft ien
zien oor: „Oarie, Oarie! kom, loawwe goan!”
’En snijend en sissend gefluut schiet gunds uut de lucht, en—van de
karkmuur sist ’et weerum.
Zie, doar vliegen twee manskerls—één lange en één met ’en soabel—as
doojen van ’t hagedorn vort, achteruut.—Één blieft er, en schiet er
noar véúr; den iesderen mestgreep houdt ie met kracht bij den houteren
stêl. Een—twee trooi duut ie nog wiejer veuruut; de mestgreep smakt
vort, en—roak boort ie gunds met den drietand ’et lief in!
En ’t gefluut schiet weer deur de locht, en ’t sist langs de karkmuur,
en ’en oaklik gegil snijdt mee ien ’et ronde.
Gunds veur de deur van voaders huus steet Peter Mullenk. Hie heurt wel
’en vremd geschrauw, moar hie fluut toch nog ens en alweer op de
vingers, en ’t liekt asof de muur van de kark ’et hum noaduut. Moortje
lupt tegenswoordig wel is wat wied van huus as ie ’s oavends is
uutgeloaten. Moar nou: ’en dof gejank kumt uut den bongerd al noader en
noader en klienkt hoe langer hoe zwakker aldat ’et toch noader kumt.
„Zou Moortje....?” denkt Peter. Efkes loopt ie den kleinen hof ien, en
roept er: „Moortje! psst, Moortje, kom hier!”
En ’t hunje, half blaffend, jankt starker. Niemeer zooas anders springt
ie op vlugge peutjes zien boas ien ’t gemoet; nee, hie sleupt zich
veuruut, ielkreis vallend op zied. Erm hunje, goed dierke!
Ien ’t rêgen, die starker wordt, ku’j heel niks zien.
Nou, binnen ien ’t koamer wel. Doar stoan ouwe Mullenk en Peter bij ’t
stoel, woar ’t anders zoo vroolikke dierke, met drie diepe goat’ ien
’et lief, heel oakelik op neerleit.
’t Zou oe oandoen a’j ’t hunje zoo zag. Voader Mullenk, die veur alles
de beste road weet, umdat ie van jongs af gemeind het, dat verstandige
boek’ en schriftures toch óók veur den boer zin, en misschien wel
dóároan ’en deil van zien kwoaje noam te danken had, Mullenk het gedoan
wat ie kos, en biendt nou den doek nog vaster, die ie um ’t erme dierke
gesloagen het. Och, ’t goeje Moorke, wat het ie gejankt en gekarmd,
joa, hoast ook gebeten. Moar nou as Peter, van arge kwoadheid bekommen,
de troan’ ien de oog’ stoan, en, streelend zien köpke: „Mien oarige
vroolikke hunje,” kniezelt, dan geet er dat steertje toch êfkes nog hen
ende weer, en zien ook die kniepende eugskes nog êfkes noar Peter op
asof ze doar proaten: Boas, moed houen, boas!
Alêvel de boas, wàt kos ie nog moed houen....! Nee, erm vroolikke
hunje, èn Grietje—èn gij weg!”
Grietje! nee, ’t nachtstuk is nog niet uut.
Noadat Peter hoar ’s mergens ien domenei’s hof gevonden en heur ien
voaders huus wat verkwikt had, het ie hoar noar ’t Heunings-arf
gebrocht. Toen ze d’r oankwiem is ze van al d’r vermuujenis buuten
kennis geroakt. Sanne-meu, die d’r niks van begreep, het met arg veul
misboar geroasd, dat Peter zou weggoan, en geschráuwd dat Grietje d’r
uutzag asof z’ien de kiest most. Loater was ze met Jan-bruur en Sander
den errebeier krek oan ’t beroajen gewêst wat nou toch te doen, toen
Oarie-nêf—die ’t peerd ien ’t einde weerum had gekregen—de hofstee
kwiem binnengerêjen.
As Sanne-meu heur Grietje, van klein kiend afoan, net zoo lief had
gehad, dan zou ze ’t nou zeker niet gepermetierd hebben, dat ze weer op
heur vroeger zolderkämerke ien de bedstee geleid wier. Ze was oakelik
van Grietje; en niemand kos d’r kwoalik nemen dat ze heur met geen hand
of vinger oanruurde. Maar ook ’t was meer as tied dat ’r ’en eind oan
kwiem. Den dokter!....? Wát den dokter! die kos dranken geven en pols
vuulen, moar van zukke diepere dinger doar had ie geen onneuzel begriep
van. Gerr’t de veldwachter most noa karktied moar is komen: die wiest
’et. En Gerr’t is gekommen, en met héúr en Jan-bruur en Oarie-nêf, het
ie lang beroaid, en ’t besluut is genomen veur de weerwolvenjacht; en,
ge weet hoe ’et gegoan is.
Sanne-meu weet ’et nog niet, went ’et mansvolk kwiem nog niet weerum,
alschoon ’et ook loat is. Veur de sekurigheid het ze Nol den
errebeier—’en kerl as ’en boom—bij zich ien de keuken genomen, went ge
kost niet weten: met Grietje ’t behekste, ’t beweerwolfde kiend hier
ien huus!....
Joa, Grietje leit ien heur bedstee en sloapt. Van twee uur ien den
middag het ze gesloapen, aldat ’et dukkels was asof ze wakker wier,
went, dan proatte ze allerlei vremds deur mekoar, heel duk met de oog’
hallef open, en smeet zich op zied, nou rechts en dan lienks, dat ’et
noarigheid was.
Krek op d’ eigen stond dat ’en vremd geluud doarbuuten ien ’t darp
klienkt, striekt Grietje heur moagere hand langs ’t bleike gelaat, nòg
bleiker, nou heur glanzige zwarte hoaren, onder ’t mutsken uut, um de
sloap’ van ’t heufd zin gevallen.
Langzoam geet ze ien ’t bed overeind zitten.
’t Schiemert hoar ien ’t heufd dat ze lang, heel lang het gesloapen.
’t Liekt wel asof ’t twee daag’ gelêjen is dat moeder heur goeje nacht
zei.
Wat was ’et mooi ien den blomhof hê!! en de duufkes, ze pikten ’t korn
uut de hand’, en Peter....
Moar zie, hoastig schrikt ze op, sleet de hand oan ’t gardien, trekt
’et los.... O God! woar is ze....!?
Joa joa, nou weet ze’t, ze weet ’et weer alles. Niet in moeders huus,
moar op ’t Heunings-arf is ze; op hoar ouwe zolderkämerke;.... en van
mergen het ze Peter gezien: toen was ze bij hum; en hie het heur gezeid
dat ’et niet woar was van ’t gêle wief.... Nee! nee!! ’t zal niet woar
zin! As ’t woar was, dan most ze nog starven ien deez, deez eigenste
nacht. Nee, ’t kan niet wêzen! ’En mins dat starf wier koud oan de
been’, en ze gluujt, ze gluujt heelegoar. Ze zou, op Peters road, moar
goedsmoeds wêzen en vertrouwen dat God, en Hij moar alleen.... Joa,
zie, ze is bedoard, niks bang.—Ze zal nog ’en bietje goan liggen.
Phu! de bovenste dêken van ’t werme dek smiet ze op zied.
Zóó, met ’t heufd oan de buutenkant van de bedstee, dan kan ze de voale
glimp van ’et roam zien. De oog’ zal ze open houen, wied open, went de
dood, hie kumt as ’en dief ien de nacht. Hu! ien de nacht!—Ge most
woaken en bidden.
Bidden, joa! Kom, bidden!
Moar—o God! nou vuult ze zoo’n vremde, zoo’n wondere kou ien heur
been’.—De bovenste dêken trekt ze weer over zich heer. Moar die kou, ze
vuult ’em; joa, en ’t meist ien de knie’: „Moeder, Peter!” roept ze:
„as ’t êvel toch woar wier! Starven! „Help minsen!” Wat wordt ze roar,
zoo wonderlik roar. Ien de bedstee, hoe duuster, hoe oakelik duuster!
Nee, nee! nee!! ze wil nog niet starven; ze is nog zoo jong, zoo
kienderlik jong: „Moeder! Peter!—Peter!! Moeder!!” gilt ze al starker,
en de bedstee vliegt ze uut, en vort op ’et roam toe.... Lucht! phu!
lucht mot ze, lucht!!
Moar, zwakke kiend! heur kracht’ zin verlamd; dóár, met ’et heufd op
’en stoel, doar leit ze bij ’t roam op den vloer; doar leit ze, erm
Grietje! bijnoa as ’en dooje.
En—hoe lang ze doar leit, dat weet ze niet.
Van ’t rumoer ien huus, as ’t mansvolk weerum kumt, heurt ze niks.
Van ’t rêgengekletter tegen ’t vensterroam verneemt ze geen spier.
Ze ziet niet hoe ’t moanje nog êfkes kumt deurbrêken en lichten ien ’t
kämerke véurdat ’t weggeet.
’t Erste hoanengeschoater van hoeve tot arf, treft heel niet heur oor.
De mergen zuutjes zien oanlichten, dat kan ze niet, nee, went ze leit
doar nog altied zoo stil as ’en dooje.
En ’t vögeljesfluuten op ’t dak, en ’t gekor van de duufkes veur ’t
roam, ze heurt....
........Joa, zie: ’en heel licht lachske speult um heur mond. De
zwarte weimpers goan êfkes noar boven; straks dicht en weer open.
’t Gefluit en gekor.... nou heurt ze ’t.... welzeker, nou heurt ze ’t;
moar toch, ien ’t erst ze begriept en ze weet niet van woar....?
Alêvel, nou weet ze ’t: Joa zie, heur donkere oog’ goan flikkrend ien
’t ronde, hoast angstig zoo wild ien verrukking; uut heur borst
ontsnapt er ’en snik, hoast oaklik van vreugde. De erste
mergen-zonnestroalen ze hebben ’t hoar toegefluusterd. Ze vuult, ze
weet ’et: Die letste nacht van heur achttiende joar is veurbijgegoan! O
lieve goeje groote God, en ze lêft nog! Heur heufd is verward, en heur
lêjen zin muu, moar tòch—joa ze lêft!!—de toal van dat wief is leugen
gewêst. Zóó, met de hand op ’t gemoed, zóó vuult ze heur harteklop,
joa! O lieve goeije groote God, krek zeuven moand’ lang met dien angst
ien dat hart. Moar nou....
Zie, doar steet ze overeinde; ’t zoldervenster stoot ze van ’t grundel
los en noar buuten. ’En volle frisse zuute Meilocht stroomt heur met
kracht te gemoet ien de hijgende borst! Heur achttiende joardag—ze het
hum begroet; en de bluumkes ruukt ze—o, krek as ’et joar nog te veuren,
en de duufkes ziet ze, en de boom’ en de bloai’, en de blauw-blauwe
locht, alles, alles ien ’t ronde; en heur tand’ ze kleppren opeen, en
heur oog’ ze schieten ien troan’, ien bêvende, dankende troan’.... God
wiest ’et alleen, en God most ze danken!
Moar stil, aldat ’et zunneke op dien ersten dag van Grietjes
negentiende joar wel vroolik blinken mocht, toch zal ’t geen vroolikke
joardag wêzen.
As ’en felle en lange sturm den stengel van ’t jonge beumpke ter eerd
het gezwiept, wat mein ie, zal één enkele stroal van ’en lieflikke
Meizon hum starkte weergeven! Nee, en toch niewoar, ’t zunneke mocht
vroolik blinken, went ’t darp en den heelen umtrek kreeg nog ’en andere
stroal van licht—as van ’t zunneke eiges.
Hier en overal! op ’t veld, ien de schuur, oan den heerd, ien de
warkploats, overal, is ’t proatje volveerdig over Grietje en Peter en
Moortje—den ermen weerwolf!—Over Jan-boer die op den hoal is gegoan, en
zoo lang as ie was ien ’en sloot is gevallen. Over Gerr’t de
veldwachter, die van burgemeister geen kienderachtig repplement het
gekregen, en gekommandierd is, um uut eigen zak den veedokter te
betoalen, die ie heel handig bij ’t erme Moortje hoalen most.... of
anders.... rechtsumkeert, marss!
Zij hebben geproat en gelachen, allemoal—zelfs Sander de errebeier, die
’s nachts van den angst de koorts op ’t lief het gekregen,—gelachen,
hoe d’r minsen zoo dom kosten wêzen um oan woarzeggerij van zoo’n
zwêvelwief, en ’t geweerwolf van ’en mins te gleuven. Joa, ze hebben
geproat en gelachen, en er oarigheid ien gehad dat toch ’en vremde, den
Oarie uut B. en geen uut eigen darp, ’t onneuzele stuk had bestoan. Ze
zouen hum rekommandieren as juffer Sanne nog ens zoo’n weerwolf had
dood te stêken. ’s Middags op ’en karsenverpachting woa ielkeen Peter
de hand geven, dan kos ie zien dat zelluu niet zoo dom woaren as ander,
die zukke dinger geleufden.—Wat er bij veul van die lachers nog ien de
huukskes zat, doar wiwwe moar niet noar vroagen, en ook niet of ze dien
eigen oavend weer van die vremde verhoaljes hadden, die zij niet
geleufden, moar die voader of moeder of wie ook, toch eiges belêfd had;
we willen moar allinnig vroagen, of ’t zunneke op Grietjes joardag niet
vroolik schienen mocht, nou dokter—bekend met den aanleg van ’t
kwoad—oan ’t ziekbed van Grietje geroepen, heel goeje moed gêft; nou ’n
stroal van hooger licht over ’t darpke heerblonk, en prêkt: dat meer te
kunne geleuven as ’en ander gleuft nog altied geen wiesheid is; en, dat
’en mins arg mistasten kan zoolang ie ien ’t duustere tast.
En nou, nou mo’j nog is êfkes mee op ’en boerenwoagen. ’t Is ’en werme
zomer gewêst, ’en weldoajige zomer.
Alschoon ’t ook half September is, de kleiweg die van ’et darp, woar
Grietjes moeder woont, langs den Roojen Toren noar den diek goat, bleef
nog zoo hard as ’en bikkel. Met twee beste jonge peerds er veur, rolt
en doavert de boerenwagen, da’j ’em op ’en kertier afstands wel heuren
kunt.
Hoast krek ien ’t eigenste kleedoazie as ien den nacht toen we heur op
deez’ weg veur ’t erste zoagen, zit juffer Sanne van ’t Heunings-arf op
’t achterste benkske met Grietjes moeder, heur zuster Leene, noast
zich. Bij vergeliek ku’j oe nog bêter begriepen woarum zuster Leene ien
jongere joaren, zuster Sanne met den rechten Jozef is veurgegoan; ’t is
’en knap slag van ’en vrouwmins, en a’j goed kiekt, dan is ’t krek asof
Grietje heur van ’t geloat is geteikend.
Grietje.... joa, op ’t middelste benkske, doar zit ze, oan de
linkerzied van ’en jong manmins, hand ien hand met mekoare—woar
Sanne-meu onwillens den heelen tied noar kieken mot. Doar zit Grietje,
en ge zegt bij oe eiges: Verdrêjd, wat ziet ze d’r lieflik uut. ’En
blank streujen huudje met rooje en witte bluumpkes d’r ien, steet boven
’t plooimutske op ’t zwart glanzig hoar, en met ’en wit striekske is ’t
onder ’et kinneke vastgemoakt. Nee, ’t is geen ermoei; en op heur
lieflik geloat is ’t ook geen ermoei meer. Toen de angst, die heur glad
van de boan bracht, had uutgeroasd, toen is ze noa drie wêk van ziekte
zoo zuutjesoan weer in d’r fleur gekommen; en Peter, as ie heur
oanziet: dan kan ie ’t bij al ’t gedender van ’t boerengerij niet
loaten um zien lieve fleurige zwart-eugske is êfkes tegen zich oan te
drukken.... zóó, dat Sanne-meu op de achterste bank d’r roarig van
wordt; went, aldat ze ’t Oracúlen-buukske en al heur planet’, op
Jan-bruurs goejig verzuuk oan domenei het gegeven, en wel geleuven wil
dat al die woarzeggerij zundige leugen is, zoo meint ze toch dat ’en
mins van vieftig joar—asteblief—toch ook nog de minste niet was, as de
rechte moar kwiem.
Véur op de woagenkist zit ’en lang mins met ronden rug, die êvel met
vaste hand’ de peerds ien toom houdt; noast ’em zit ’en oud man met ’en
zwart hunje op schoot dat hum ielkreis de hand lekt.
En—ien vollen draf geet ’et de lies- en rietstreek veurbij woar de
Rooje Toren gewêst is. Of ze proaten of niet....? met al dat
woagengedender, en ’t geklepper van de vlecht’, en ’t gerengel van ’t
achterstuk oan de kettings, ku’j d’r hoast niks van heuren. Alêvel, as
’t zoo vortjoagt, den Roojen Toren langs, dan ku’j toch zien; zien hoe
Sanne-meu—alschoon ze óók wil gleuven dat al ’t geproat over dien toren
moar zundige gekkeproat is, dat ze toch ongevuulig ’t schêve heufd—nou
ze doar veurbijsnort—wat dieper ien de schouwers trekt: dat Jan-boer
arg wied van den slootkant afhoudt, went, „van ’en sloot doar het ie
genogt van”. Ge kunt toch zien, nou de peerds al wiejer met spitse oor’
en gestrekte been’ ien vollen run den opweg opjoagen, dat Peter
achterum kiekt noar Sanne, en met ’en ondeugend kniepeugske noar de
schoen oan heur voet wiest; en dat Sanne-meu half verknepen lacht, en
dat Peter en Grietje en moeder Leene ook lachen; en joa, a’j goed
luustert dan ku’j toch heuren ook, heuren hoe Sanne-meu tegen ’t
woagengedender ienschreeuwt: dat ’t toch geen wonder is da’j ’en schoen
verliest a’j ien de klesse klei trooit.
Nee, dóar zal Sanne-meu wel geliek in hebben. Alêvel, ’en verstandig
mins.... Moar stil, geen zêjeprêkskes op ’en boerenwoagen.
En de woagen jakkert over den hoogen grienddiek da’j de volgeloajen
appelboom’ oan weerskant, van ’t stof dat opvliegt, hoast heel niet
zien kunt. ’t Schuum broest de peerds onder heur tuug’ uut. ’t Snort
doavrend al wiejer, en ’t snoatert starker as ’t langs de huus’ goat
die tegen den diek stoan.
’t Liekt wel of Jan honger het, zoo joagt ie. Moar ho! Bij den afweg
tussen ’t bakkershuus en de harbarg ien, doar kan ie niet wiejer; ’en
voerbak is er midden dwars ien ’t spoor gezet; ’k weet niet hoeveul
jongens en dernjes uut de buurtschap, met Grietjes bruurs en zusters,
die veuruut zin gevoaren, of doar bij mekoar stoan.
Twee flinke jonge kerls houen de peerds vast, went de peerds kieken ’en
bietje schichtig noar de groote vlag, die ’en ander ien de hand houdt.
En—’t kan niet gebêteren: Grietje en Peter ze motten de woagen af.
Wel heere minsen, wa’n spektoakel! D’r af, d’r af-kommen dàt motten ze!
Hier—veur ielkeen is ’en blomruuker, van asters en rozen en doalioa’s
en eliantrops.—Wat ruuken ze lekker!
En Peter kriegt ’en segoar, zoo groot as ’en halven erm, van Bêtuwsch
gewas, met lienten d’r um; went, Grietje—’et oangenomen kiend—het van
oome Jan en Sanne-meu ’en tabaksploats gekregen, woar Peter zal boas
zin.
En Geurt de harbargier schenkt rooje wien met sukker veur ’t jonge
poar, dat beheurlik te B. deur burgemeister en domenei is iengezêgend.
En zie, doar goan ze, Peter en Grietje ien ’t midden van ’t jonge volk,
de groote vlag en ’t Wien Neerlandsbloed op ’en hand-harmonikoa
veuruut, met hoezees! en hoeroas! dat Jan-boer wark het um zien
tweespan op den afweg ien toom te houen.—Kiek kiek is! hoe die jonge
peerds met de oor’ speulen; nou spits veuruut en dan ien den nek.
Doar beneeje den afrit, woar de weg wat breejer is, doar snort Jan-boer
’t jongvolk veurbij. Sanne-meu kiekt van den woagen nog is um. Moortje
springt van ouwen Mullenks knie op den grond dat ie hoast onder ’t rad
kwiem. ’t Kleine weerwolfke—met drie koale plekskes op ’t lief—wil nou
toch liever bij den jongen boas wêzen; en Jan-boer het vree dat ’et
hunje weg is: „’t Is toch geen mooi hunje ook niet!”
En de boerenwoagen verdwient um den hoek. En bij ’t domenei’s-hek steet
’et jonkvolk stil. Domenei—niks bekanterig dat Grietje ien moeders darp
wou trouwen—kumt met de juffer en kienders noar buuten, en hie duwt
twee oarige dernjes ien witte jurkskes noar veuren um Mullenk—die
domenei’s blomhof niet zal vergêten aldat ie getrouwd en tabaksboer zal
wêzen—um Peter ’en ruuker te geven en ook een oan Grietje. En Peter
bedankt; en Grietje—as ze de kleintjes gekust het—dan sleet ze ’en
schuunsen blik ien domenei’s hof. Nou vief moand’ gelêjen toen stond ze
doar, dóár achter ’et blomhout, den dood op de koak, en nou....
Moar ’t geet weer veuruut, en ’t Wien Neerlandsbloed schoatert—wat
anders kos dikke Hein niet speulen—en niemand ziet de troan, die uut
’et zwart-eugske op Peters hand velt, de hand die ’t dwoalgeleuf zal
keeren van Grietjes pad, zoo goed as ie ’t onnut placht te keeren
tussen de bluumkes.
En veuruut goat ’et; ’t schoolhuus langs—’t schoolhuus woar goed zoad
gestreujd den vetsten akker vindt—lienks den rijweg, de iep’ en ’t
karkske veurbij, en ’t karkhof óók, woar de weerwolf van ’t darp
veurgoed ien begroaven leit; al wiejer en wiejer; straks ook met
vroolik gezang, tot gunder oan ’t Heunings-arf.
En doar, dóár motte ze wêzen! Doar stoan de toafels gedekt en
volgeloajen met eerdappels, stokvisch en riestebrij. Zie, bij ’t hek
doar steet Gerr’t de veldwachter ien groot pontefikoal, en ’t allererst
neemt ie den hoed af veur—Moortje, die, ’t voandel veuruut, hum veurbij
holt.
En, vroolikheid zal ’t wêzen op ’t Heunings-arf tot loat ien den nacht.
Jan-boer zal ’t ziene d’r ook toe bijpassen. Siends den mergen, dat ie
Grietje zoo wonder met Peter ien ’t spiegelglas zag, van dat oogenblik
afoan het ie vast besloten den bromvlieg nooit meer te vertoonen; moar
nou, op Grietjes brulloft, nou ’t jongvolk zoo drong en zoo nooide, nou
wou ie ’t dan êfkes nog wel is prebieren. In zien jonge joaren toen kos
ie ’t veel bêter, moar.... Joa, joa, hie zou ’et prebieren, en—doar
bromde en soesde ie weer; alêvel, veur ’t spiegel doar bleef ie veur
weg, went oog’ ien de rug dat was overdoajig.
En Sanne-meu is ook vroolik. Joa en da’s vremd genoeg: ’en brulleft te
vieren op ’t Heunings-arf ien heur eigen gedoei, ’en brulleft van ’en
ander!!.... Stil, ’k wiest wel da’j lachen zoudt over ’t malle
bijgeleuvige trouwlustige mins; moar nou—a’j goed van hart bint, dan
zu’j ze nou meeliejend oankieken, dát wiest ik wel zeker. Sanne is óók
jong gewêst.... en—as heur ien ’t duuster de weg is gewezen, en veur ’t
jonk en ontvanklik gemoed de woarzeggerij ’en minnespiegel het
opgehangen, wat mein ie, zal ’t lêven bij ’t altied weer zien en niet
griepen, geen kwellingen boaren en doojen ’t verstand? Wat den iendruk
kan hechten, dat, dát hei’j toch oan Grietje gezien.—En Sanne-meu is
vroolik. Niewoar, Grietje was ook heur liefste. Of ze êvel ien ’t korte
verloop heel heel kloar ziend’ is geworden....? Ik weet ’et niet zeker,
ze smuuspelt: dat Grietje gelukkig zal wêzen, went, dat ’et heur
trouwdag mooi weer is gebleven.
Op ’t oogenblik is Grietje geen klein bietje gelukkig. ’t Spiet heur
wel dat Oarie, heur oudste bruur, de eenige is, die stillekes te B.
bleef, went, siends ie den weerwolf zoo dapper versloeg, het ie ’t
verdrêjd um ooit weer ’en voet hier ien ’t derpke te zetten; ’t spiet
Grietje wel, moar toch—ze vuult zich zoo arg en zoo oaklik gelukkig;
niewoar, heur onspoed was leerink veur eigen en ander gewêst; heur
Peter, den liefste, hie nuumt hoar zien wiefke, en zal heur bescharmen
zoolang as ie oajemt.
En—zie, nou ie is êfkes met Grietje ’t gejoel ien de schuur is ontgoan,
de schuur woar Grietje de wroak van dat lillikke wief most betoalen;
nou ze soam ien den hof bij ’t volle moanlicht veur ’t blomparkske
blieven stoan, en Grietje te midden van ’t liefdegefluuster, de plek
wiest woar ’t gêle wief heur vast het beluusterd, nou vuult er den
Peter nog ’en andere liefdegloed. Zie, doar trekt ie den mooisten
Keuning Doavid, de forse blom van ’t doalioastruuk, en—„dat ’en mins as
dié woar de bluum noar genuumd wier, nog ens kos opstoan, met ’en
slienger ien de hand, en ’en meulesteen d’r ien, en alle dwoalgeleuf de
harsens d’r mee plette!” dat wou en dat bad ie, nou ie de blom plant op
Grietjes boezem.