OAN ’T KLEINE REVIERKE.

A’j nooit van de Linge ien de Bêtuw geheurd hadt, dan zou’j op ’t heele

ding geen arg hebben, zoo’n onneuzel schoap van ’en ding as ’t is.

Meister ien ’t school leert oan de kienders, dat ’et ’en rivier is, die

van ’t Oost naar ’t West krek midden deur de Bêtuw geet; moar—as nou de

Linge ’en revier is, wat motten dan de Rien en de Woal wel wêzen, die

de heele Bêtuw ien d’r erms houen, wat blief!

A’j meint dat ie van de bargen kumt, zooas meister zeit dat de revier’

doen, dan bi’j krek van de wies; ’t schoap van ’en ding is van lêge

komaf. Bij ’t ouwe kastêlje Dorenburg of uut den hoek van Gent, doar

mot ie zoo wat uut de Wêterings kommen, en nuumt ze hum, ook nog ’en

heel eind wiejer, niks meer als de Wêteringse wal.

Ge kunt er krek van zeggen wa’j wilt, moar toch, toch is ’t ’en oarig

dingske. Zoo zuutjes heer slemiert ie maar vort, krek as ’en oal op ’t

dreuge, en, as ie proaten kos, jong mins! wat zou ie oe veul van de

Bêtuw vertellen.

Joa, as ie zoo stillekes voortkruupt, en kabbelt en knabbelt oan zien

boord, dan smuuspelt ie toch zuutjes tegen ’t lies dat hum groet, en

fluustert ie heel wat oarigs.

Niewoar, ’t is zoo mooi langs zien weg; ter lienker en rechter, bóvenop

de vette klei, is ’t alles malsigheid en volligheid en frissigheid?

Hier de hoaver en weit, wat stoan ze weer gelp; gunds dat goudgêle

zoad, wat flonkert ’et zonnig; dóár dat peersgruune kleeverveld, wat

ruukt ’et noar heunig, jong minsen, wat rukt ’et!

En de hofstêjen wat zin ze fleurig: en de peerds wat zin ze stark en de

mansluu wat zin ze kloek; joa kloek; a’j maar ziet hoe ze gunder met

vierspan de zwoare klei oan ’t bouwen zin, krek asof ’t deur de botter

goeng, krek of ’t niks nimmendal was. En dan de vrouwluu....? Knap slag

van vrouwvolk!

En de dernjes....? Joa de Linge kent ze nog bêter! went de jonkheid wil

wel is verfrissing, en ook: as ze met heur blonde köpkes boven ’t

revierke kommen en vroagen hoe ze d’r uut zien, dan lonkt ie heur toe

met ’t eigen oog dat zij noar umlêg sloan, en koatst ie weerum, en

smuuspelt in ’t lies; „Heel oarige köpkes!”

En zuutjes, heel zuutjes schuufelt de Linge al wiejer; ook dukkels

onder kroos en wier en donkere brugkes deur, en—’t is te begriepen dat

ie niet altied gern ziet wat er umgeet ien de Bêtuw.

Of ’t niet al arg genoeg is, dat ie—oan gundsen kant van ’t brugske

woarover de landweg geet—ien kalmen vloed dat lillike huuske spiegelen

mot. „In de reizende man” is er uutgehangen, moar, as ie wilt weten wát

toal oe die reizende man soms kan proaten, dan mo’j ien den oavend,

heel loat, maar is luustere kommen.

Moar nou, nou ’t mergen is, nou heurt de Linge niks lilliks.

Hier ien de hooge peppelloan, hier heurt ie de veugeljes kwinkelieren.

Wiejer op, woar den ouwen olm bij ’en klein steenen huusken oan zien

boord steet, doar heurt ie de stem van ’en ouwe mins—’en heel ouwe

mins—en—’t psalmlied ter eere van Gods weldoajigheid, trillend en

bêvend, vlot ie mee boven zien effen vlak, nog ’en heel eindje wiejer.

Gunds, bij den grooten drêj, woar ie dat witte hekke ziet glimmen, en

woar de weerschien van ’en mooien blomhof ien ’t blauw van de Linge

speult; gunds woar de blanke rimpeljes al wiejer en wiejer kringelen,

doar heurt en doar ziet ie nog meer.

Triene kent ie wel, flinke blonde Triene van ’t Putterserf, die ielken

mergen op ’t planken stap oan zien boord, de roomtesten boent en de

melkkannen schuurt, hel as de zon! Heur stevige hand oan poezelen erm,

het zoo dukkels met emmer of boender zien stille vlakte geruurd, en—’t

blozende köpke dat ie weerkoatste is ’t köpke van Triene, en ’t

helderste liedje dat ie ooit heurde, is ’t liedje van Triene van ’t

Putterserf.

En de Linge—as ie Trieneke gemergen fluustert ien de blauwe

vergêt-me-niets, die ie kwiestig zeumde langs ’t Putterserf, dan geet

ie wiejer, krek as altied wiejer ten nutte van mins en dier; en

allinnig as de weinter hum in zien bedde houdt, dan slupt ie ’en korte

nacht; moar anders, rusteloos geet ie vort, en ’t reine woater vlot ie

noar d’ eindlooze zee—moar; ’t dras en sliek blieft ien ’t lêge.

’t Putterserf is ’en mooie hofstêj, ’en hofstêj vol stoasie. Nou vier

joar gelêjen is er ’en schoon roodsteenen veurhuus bijgetimmerd—dat kos

niet minder, alschoon de boer en zien vrouw eiges van geen stoasie

hieuwen—en ’s leintes, twee joar, is de boer gesturven.

’t Roodsteenen huus van ’t Putterserf het vier schuufroam’ ien’t gêvel

van veuren, en schuune gardien achter de gloas’, krek egoal as bij den

burgemeister. A’j ien die koamers kumt dan zou’jt wel loaten um de pet

op ’t heufd te houen.

Ien ielke koamer hei’j midden op de plankenvloer ’en gruunrood karpet

met strepen d’r deur; daarop ’en ronde toafel met gruun wasdoek d’r

over, en ’en rand d’r um, en pooten d’r onder van effectief

mehoniehout. Ien ielke koamer zie’j twoalf stoelen en twee met erms d’r

oan—zeker iendertied met begriep van één veur den boer en één veur zien

vrouw. Krek zoo zie’j ook ien ielke koamer ’en mooie spiegel boven den

schorsteen hangen, en ’en groot kammenet tegen de muur stoan. Voorders

oan de muren, die zoo wit as pampier zin, doar zie’j ’en heele zooi

schilderijploaten; Van Spiek die, ge weet wel, met ’en schip vol kruut

ien de locht sprong, en dan nog ’en boel met mansluu en soldoatenvolk

d’r op, en één—woar ’en kerl op ’en peerd leit—met Mazeppa d’r onder;

da’s Frans begriep ie!

Zóó redeneert de bouwknecht van het Putterserf, en Lammert hij

redeneert nog een heele boel meer: „Woarveur hei’j de dinger anders as

om ze te gebruuken? Moar de vrouw van ’t Putterserf ze gebruukte die

koamers nooit. Allinnig as ’t Zoaterdag is, dan geet ze—op heur

kousen-vuut’, went de klomp’ of schoen’ loat ze altied veur den drumpel

stoan—ien’t een van die koamers noar binnen, en hoalt ze uut ’t

kammenet van klienktum um ’t volk te betoalen; en hie—Lammert—óók op

zien kousen-vuut’, hie mot dan ’t geld nog is noarêkenen op die toafel

met ’t wasdoek; en ziet dan eiges, hoe ’t ’n oarigheid is zooveul

zekskes met spesie as doar ien dat ding van ’en kammenet stoan.

Miesderoabel riek mot vrouw Willems wêzen. Tachtig mergen land onder de

ploeg; zestig mergen wei, en alles noa venant; én—as heur man bij ’t

trouen dan toch eiges niks meer as ’en erme bouwknecht was, dan zeg ie:

da’s oarigheid!

’t Vertelselje van Willems, die deur zien vrouw én warkzoamheid van

onderop riek was geworden, dat was ’en bekend vertelselje, ’en wóár

vertelselje; ’en vertelselje dat Lammert Van Tuil, siends ie noa

Willems’ dood op ’t Putterserf kwiem, ien’t heufd had gedrêjd.

En nou—’t was oarigheid, sedert giester zei blonde Trieneke: Joa! En—as

moeder geen Nee zei, dan zou ’t weer ’en vertelselje worden, moar nou

’en vertelselje van Lammert!

Joa krek, ’t zal weer ’en vertelselje worden, moar nou ’en vertelselje

van Lammert.

Lammert, de eenige overgeblevene kleinzoon van den stokouden Arie

Weijer—van wien we straks meer zullen hooren—Lammert is een stevige

knaap, welgemaakt en goedgespierd.

A’j hum doargunds ien den vroegen mergen bij de dêldeur van ’t

Putterserf ziet stoan, dan ku’j oe best begriepen dat Triene sjenie in

’em kreeg, zoo’n knappe jong as ’et is; en, ’t land bouwen dàt kos ie

zoogoed as de beste. Moar—nou Triene krek um den hoek van de schuurdeur

noar buuten kiekt en Lammert ziet stoan, nou ku’j oe óók best begriepen

dat hij zooveul as verliefd op Triene wier. ’t Is ’en kloeke flinke

dern: d’r frisse wang’ ’t zin verechtig krek de klaproos’ ien’t korn:

d’r blauwe oog’ de vergêt-me-niets oan de Linge, en dan d’r poezele

hals en erms, wa’n malsigheid, mals as ’en meirêgen, mals as de dauw op

’et land!

Al ku’j ’t oan d’r oog’ niet zien, Triene het slecht gesloapen.

Giesteren het ze Joa gezeid, en a’j dan toch Joa het gezeid, dan bi’j

duk zoo roar um ’t hart, dan zou’j wel lachen willen en greinen ook,

en—niewoar, zoo’n knappe jong da’s toch plezierig!

Maar nog wat anders heeft Triene in ’t eerste wakker gehouen: Hoe

moeder ’t gemarkt had van Lammert en hoar....? Zóóveul is zeker, toen

ze noar bed wou goan, toen het moeder heur oangesproken en gezeid, dat

ze zich niks met Lammert had af te geven; ’t was ’en beste bouwer, dat

was’t, as ie ’t op z’n meneur had; moar—kunnen is nog ’en ander ding as

willen. Zie, Lammert was eigenlik ien den letsten tied ’en matfots en

’en slof geworden. De luioard speulen dee ie, dàt en niks anders. Ze

mosten zich niet betuuten dat moeder bliend of kiends was geworden.

Goddank! al was ze bij de vieftig, ze had heur begriep en redenoasie

nog goed: „Verkeerink met ’en luioard,” had moeder ten letste gezeid:

„Voader zou zich umdrêjen ien’t graf, dat zou ie as ie dóár begriep van

kos hebben. Triene pas op!”

En Triene, Trieneke had tegen Lammert al Joa gezeid, en heur moeder het

ze um den hals gepakt en gegreind het ze oan moeders borst oakelik,

oakelik! dat moeder toch wêk wier, went greinen dee Trieneke anders

nooit: en—eer dat ze noar bed goeng zei moeder—die toch niet wist dat

Triene al Joa zei: „Kiend, zie dan erst nog deur eigen oog’; moar houd

ze open, wied, heel wied open.”

En—dat zoo’n moeder als moeder toch eiges bliend kan wêzen! Doar zu’j

loater van heuren. Alêvel, nou zu’j’t begriepen dat Triene slecht het

gesloapen; en a’j’t alles begriept dan zu’j ook wel verstoan, dat

Triene met heel veul verwondering zeit: „Zoo Lammert, bin ie daar!”

went, volgens de torenklok most ie wel ’en half uur noar ’t land wêzen.

„’k Most oe toch erst is gemerge kussen,” zegt Lammert met ’en

kniepeugske, en wenkende: „Kom êfkes hier achter den houtmiet?”

„Nee, nee jong, dat kan iens-geheel niet,” is Trienes antwoord; moar,

oolik.... ze kumt tóch.

Albeneur, Triene wil hum alles zeggen, en roajen ten goede. Zoo’n

enkelde keer het ze óók wel gemarkt dat Lammert krek zoo gern ’en ander

zag warken as dat ie ’t eiges dee, moar Lammert was zoo’n knappe jong,

en hie kos toch bouwen nog bêter as de beste, en zien ringboard krulde

zoo mooi; alêvel, nou zal ze ’t hum zeggen: oppassen mot ie, of

anders....

„Kom nou is êfkes hier bij me zitten,” vraagt Lammert nadat hij zich op

een takkenbos liet zakken; en, met het hoofd achterover op een wat

hooger liggenden bos geleund, slaat hij de oogen tot Triene op, terwijl

hij haar te gelijk bij de blauwstreepschen rok trekt.

Nee menneke, dat kon niet; as’t nog êfkes kussen gewêst was, moar

zitten!! Ze most noar ’et karnhuus.

Dat was nou kienderachtig, arg kienderachtig! Triene had verechtig geen

begriep dat ’en dochter van ’t Putterserf toch van ’en heel andere

standoasie as ’en gewone melkmeid was. Verechtig, ze geleufde ’t niet

hoe de minsen d’r uutlachten dat ze altied platste en ploetste asof ’t

um ’en kruumelje brood was te doen; Trieneke most....

Uutlachen!! Wie lachten d’r uut....? hê? dát wou ze weten!

Maar Lammert trok haar weer aan den rok en drong haar opnieuw: „Toe kom

dan zitten?”

„Nee!” En Triene zette den voet vooruit en de linkervuist in de zij:

Erst zou ze weten wie d’r had uutgelachen omdat ze warkzoam was?

Nou, as ze ’t dan weten most.... moar eigenlik ’t was

kienderachtig—Lammert slokte, went hij goeng liegen—as ze ’t dan weten

most: Geurtje bij grootvoader had gelachen.

„Geurtje!” roept Triene terwijl haar van spijt de tranen in de mooie

oogen springen: „Geurtje! dat kleine kriel van ’en ding!” Moar Lammert,

om het onweer van Geurtje wat af te leiden herneemt: „Joa Geurtje, en

o, ’en heele boel meer.”

Wonderlik, geen vijf seconden later zit de flinke meid naast Lammert op

den takkenbos; haar hand rust in de zijne; haar hoofd leunt tegen zijn

schouder, en haar schoone oogen, waarin de tranen nog glimmen, turen op

Lammerts sprekenden mond.

„Triene, ge mot verstandig wezen,” zegt Lammert: „wat woar is dat ku’je

niet tegensprêken: as riek en heug uit warken geet, dan is er veur lêg

en erm geen verdienen meer. Oe moeder versteet d’r standoasie niet; ’t

is altied moar vortzwiepen tegen bêter begriep en verstandigheid ien.

Woarveur het God ien de Oost de zwarte mooren en al dat sloavenvolk

anders in de wereld geschupt as um veur ’t blankvolk te warken? As nou

’t blankvolk tegen die sloaven is zei: goa gelluu moar piepkes rooken,

welluu zullen ’t wark wel doen, dan zou’j ummers zeggen dat de wereld

oaverechts verkeerd liep. En gunder, beveurbeild in de stad van

Nimwêgen; denk gij Trieneke dat ’t riekvolk doar warken geet? Doar mo’j

um kommen! Niet één die z’n eigen schoen’ nog zal smêren; ze meugen

krek as de notoaris of de burgemeister soms zoo’n bietje ien de boek’

zitten te lêzen of te schrieven, moar ’t wark dat loaten z’oan ’t meid-

of knechtsvolk over; eiges rooken ze piepkes en zitten ien de zon.”

„Moar, wát zei ze toen ze lachte?” vraagt Triene, die slechts half

heeft geluisterd en lachende Geurtje niet uit haar geest kan verbannen.

„Wat ze zei Trieneke?” herhaalt de bouwknecht langzaam, en hij slokt

weder, en dan, dan vraagt hij: „Lig ie wel mekkelik Triene?”

’t Meisje, dat zich straks ondanks zich zelve naast haar minnaar op het

hout liet nederzakken, springt nu haastig overeind: Lig ie wel mekkelik

Triene!.... Is dát nou ’en vroag as de zon al hoog oan den hemel kumt

en ’t wark leit te wachten! Een vuurrood van schaamte overdekt haar

gelaat, maar ook, haar gekrenkte eigenliefde moet zich luchten, luchten

zelfs tegen den knaap dien ze liefheeft, doch, die haar zeggen durfde

dat Geurtje haar belacht: „En as’t dan mien niet vrijsteet um te warken

zooveul a’k wil,” zegt ze met eenigszins bevende stem: „dan zal ’t ien

ielk geval de knecht van mien moeder niet vrijstoan um, ien stee van

oan ’t bouwen te zijn, op ’en houtmiet te liggen.” Die was roak

gewêst!

Nee, as Triene nou zóó begon dát was noarigheid! En—maar weinige

seconden later wier d’r achter den houtmiet zoo’n klein bietje

afgekust, en zei Trieneke met ’en smokkellachske, dat ’t ook zoo arg

niet gemeind was gewêst; en zei Lammert, dat er niet één ien de heele

Bêtuw liep, die ie zoo knap vond en liefhad as Triene van ’t

Putterserf.

Of dat verechtig woar was? dreigde Triene met den vinger, went,

lachende Geurtje kwiem d’r weer tussen, Geurtje, woarmee den Lammert,

véurdat ie um hoar kwiem, zoo groot was gewêst.

„Verechtig!” betuigde Lammert; en, verechtig kos ie zeggen, went

Trieneke vond ie knap, en hebben wou ie niemand liever as Trieneke van

’t Putterserf, begriep ie, van ’t Putterserf.

Zie, duikend achter de aalbessestruiken, en straks langzaam

voortstappende achter het snijboonen-rijshout, kiest nu Lammert zijn

weg naar het wilgenpas, waarheen hij reeds een uur geleden de drie

ploegpaarden bracht, om ook nu, zoo als hij reeds dikwijls gedaan had,

de altijd waakzame boerin van ’t Putterserf omtrent zijn arbeid te

verschalken. De voorste der ploegpaarden—kop aan staart en staart aan

kop gebonden—wordt nu van den wilgestomp, waaraan hij met den halster

was vastgemaakt, weer losgeknoopt. Straks, tamelijk zakkerig en met de

beenen ter zij op den bruine gezeten, bereikt Lammert met zijn

viervoetig gevolg weldra den grindweg; een oogenblik later hoort de

Linge het dof geklots der paardenhoeven op het brugske, dat zijn groene

oevers met elkander verbindt, en ziet gij den bouwknecht al spoedig in

de peppellaan verdwijnen, de laan die het kleine reviertje op zijn

linkeroever een wijle vergezelt, en waarin de vogeltjes zoo liefelijk

kunnen zingen tusschen de altijd klepperende blaadjes.

De groote woon- of keukenkamer van de hoeve het Putterserf, die sedert

den aanbouw der beide staatsievertrekken er vóór, noodwendig haar beide

vensters in den gevel moest missen en nu slechts door één zijraam haar

licht ontvangt, ziet er dan ook tamelijk somber uit. De boer en boerin

hebben dat in den beginne ook wel bespeurd, doch—um ’t geproat van Jan

en alleman, dat ’en boer, die honderd veertig mergen lands had, meer

swiet oan den weg most sloan, hebben ze gebouwd, en—toen ze dan swiet

oan den weg hadde gesloagen, toen was ’t met de keukenkoamer niet

anders.

Ien de mooie veurkoamers te goan zitten, dát zou baldoajigheid gewêst

zin. Ens—toen domenei huusbezoek is komme doen, toen hebben z’n

kertierke ien die koamers gezeuten, hie ien den ermstoel, moar anders

nooit! „As we ’t zulveren brulloft vieren,” had Willems gezeid,

moar—zeuven moand véúr ’t zulveren brulloft was Willems gesturven en

siends zien dood hadden die koamers veur de boerin nog starker ’en

soort van heiligheid gekregen: schoonhouen dát dee ze, moar gebruuken,

nooit van z’n lêven!

Zie, daar zit de weduw van Harmen Willems bij het kleine zijvenster der

sombere keukenkamer. Den breeden schoot heeft ze vol snijboonen, die ze

met verwonderlijke vlugheid aan ’t afhalen is. De boerin van ’t

Putterserf, ofschoon reeds acht en veertig jaren oud, is nog een knappe

vrouw; heel knap zeggen de boeren, die veul van dik en zwoar, en stark

rooje wangen houen.

„Dolfke, zou’j niet noar school goan? ’t Is op de koekoek al negen

gesloagen,” zegt de boerin tot een jongske van ruim tien jaren; en

Dolfke, die met een lei onder den arm bij de tafel op één been te

hangen staat, geeft teemend ten antwoord:

„’k Wou niet noar school, moeder.”

„Niet Dolfke....? Woarom niet jungske?”

Dolfke geeft rekenschap: „Dóárum niet moeder.”

„Moar ’t is bêter da’j noar school goat Dolfke; wat zal meister wel

zeggen! ’t Is van de wêk al tweemoal gewêst; en ge weet wel, toen

voader nog lêfde, toen wou ie niet hebben....”

„Moar voader is nou dood,” bespiegelt de jongen.

„Krek zoo,” bevestigt de weduw, en terwijl zij zoo mogelijk nog sneller

haar boonen afhaalt, treedt het beeld van den weleer zoo werkzamen man

haar sterker voor den geest, en zegt ze weer haastig: „Ge most nou noar

school goan, Dolfke.”

„’k Heb weer zoo’n kramp ien ’t lief moeder,” liegt de jongen.

„Zoo’n kramp ien ’t lief....?” De moeder ziet hem meelijdend aan: „Kom

is hier jungske; toch geen heufdpien, niewoar?”

„Joa wel moeder.”

Heufdpien! Och heere! doar kan moeder van meeproaten; dóár het ze mee

te doen: da’s zeker ’en kwoal, die Dolfke van zien moeder het: „Ge mot

moar weer is ’en cent tegen ’t veurheufd leggen,” zegt ze, en haalt

haar knipje te voorschijn.

Dolfke wou d’r nog geerne vief centen bij hebben, um veur de kramp ien

’t lief bij dokters juffer ien ’t darp anniesdrop te hoalen.

Nou, hie most dan veur deze keer moar niet noar school goan, en—noar ’t

doktershuus niet hard loopen!

„Nee,” zei Dolfke, en voort was hij met de centen de deur uit.

Loopen wat hij maar loopen kan, kiest de jongen nu het voetpaadje dat

naast de Linge tot aan het bruggetje voortkronkelt—het bruggetje dat

Lammert met zijn paarden slechts langs een omweg bereiken kon, en

waarbij zich de kleine herberg De reizende Man bevindt. Omstreeks ter

halverwege gekomen moet de jongen het huisje voorbij, dat Lammerts

grootvader van vrouw Willems in pacht heeft.

Dicht aan den waterkant, nabij den ouden olm, waarvan de Linge reeds

sprak, zit op een laag houten bankje, de stokoude Arie Weijer.

Schoon oud gezicht! Negen en negentig joaren streken hum over ’t heuge

veurheufd. Nou is den schedel koal; allinnig blanke vlökskes speulen

hum nog um sloapen en achterheufd. Schoon oud gezicht! Kalmte en

vrêjigheid blinken oe tegen.— Of dat heufd niet bepruufd is

geworden....? Mins, sprêk toch zachter; as ’t karkhof oan ’t proaten

kwiem, ’t zou oe wat anders vertellen. Moar, ’t heufd, dat eigenste

heufd het ie altied noar boven gehouen: Eén was er die wiest wat ’en

mins hier ten nut is; en, ’t doageliks wark—wat ie leerde as kiend, dat

’en straf was veur ’t minsdom—’t had ien nood en ien leed hum ten

trooster gewêst, en had ie ’t bepruufd as ’en weldoad vol liefde.

De eenige, die hum nog overbleef, is Lammert, zien kleinzeun; en

Lammerts oogen ze sprêken hum nog van Anne, zien lest gesturven

dochter. Lammert had zien moeder moar êfkens gekend; dat was zundig

veur Lammert.

Joa, Weijer woont nou stillekes ien ’t huuske bij de Linge, en a’j ’em

sprêkt dan zal ie oe zeggen dat ie gelukkig is: Deur Gods goedheid is

ie ien hoogen ouwerdom gezond en stark. Met Lammerts verdienste d’r bij

hebben ze genogt um van te lêven. Geurtje, ’en oarig dernje van erme

verre fremielje, twientig joar oud, is hum altied hulpveerdig op zied,

en zurgt veur hof en veur huus. Zie, nou kumt ze noar buuten um êfkes

oan grootvoader—zoo nuumt z’ hum—te vroagen, of ’t goed gong met

vissen?

Ouwe Weijer kan nog niet lêg zitten. Toen ie jong was en stark, toen

zou ie nooit met zoo’n hengelje zien tied hebben verbeuzeld, moar nou,

nou was ’t niet anders.

In hetzelfde oogenblik dat Geurtje op het water toetreedt, en oude Arie

uit het blikken keteltje, dat aan zijn zijde staat, het visch-aas wil

nemen om het aan den angel te slaan, rent Dolf van vrouw Willems het

erfje op. Half verschrikt ziet de oude man naar den jongen om; en

Geurtje, terwijl zij, om den knaap het paadje vrij te laten,

onwillekeurig blijft staan, ziet zij meteen, hoe Dolf nabij den

grijsaard gekomen, boosaardig den voet zwenkt, en met een: „Vort!

huup!” het blikken keteltje onder Weijers handen weg en omhoog schopt,

zoodat het in ’t midden van den effen vloed al tjingelend neerploft.

Zie, zie hoe ’et stille revierke z’n gladde veurheufd ien zwoare

rimpels trekt. Nee, da’s geen jongens-oardigheid, da’s

jongens-baldoajigheid! Weijer schudt het grijze hoofd; zeggen doet hij

niets: maar Geurtje—krek as de Linge kreeg ze ’en griezel deur al heur

lêjen:

„Doe lilleke deugniet!” schreeuwt zij den jongen toe, en, om hem

duchtig te straffen vliegt ze hem achterna.

Dolf evenwel door dien uitval verschrikt, springt eensklaps ter zijde:

wendt zich schielijk om, en balt zijn vuist; doch, terwijl hij die heft

en—om gewisser te treffen—met het hoofd achterover eerst een schrede

terugstuift, bonst hij met het achterhoofd zoo hevig tegen den ouden

olm, dat hem alles voor de oogen duizelt, en hij bedwelmd in de knieën

en straks ook ter aarde zakt.

Moar Goddank! ’t was zoo oakelik arg niet, went, ’en klein bietje

loater zien Weijer en Geurtje dat ie de oogen weer los duut: en als hij

Geurtje, die haastig een napje water heeft geschept, vóór zich ziet

staan, kiek dan striekt ie zich langs ’et veurheufd; zeit: „Loop,

lillikke dern!” en sleet hoar ’t napken uut de hand dat ze ’t woater

allegoar over de kous’ kriegt.

En nu—’t is een bijna honderdjarige stem die er vermaant:

„Ge most liever noar school goan jungske; van luioard kumt slechtoard:

ik gleuf dat oe moeder....” Maar Dolf, al moest hij zijn oogen ook

neerslaan toen dat eerbiedwaardige hoofd zich tot hem vooroverboog,

Dolf houdt iens-geheel van geen zejeprêkskes—zoo zin d’r wel

meer,—Moeder! joa krek, moeder zal ie ’t zeggen. Maar—als hij, straks

opgestaan, met de hand aan het voorhoofd, ijlings terugloopt naar ’t

Putterserf, dan klotst hum toch altied dat liedje deur ’t heufd:

Luioard, slechtoard!—Alêvel, moeder vond eiges goed dat ie thuus bleef

van school.—’t Liedje was vervêlend, arg vervêlend!

Moar—’t zou ’en vertelselje van Lammert worden. Krek! Ge most allinnig

moar weten dat grootvader Weijer, dukkels veur Lammert ’t eigenste

liedje het gezongen, en da’j ’t dus oan grootvoader niet wieten kunt

dat Lammert.... Nee, heur moar, bij hum zal ’t wat anders as van

moeders malpötje wêzen.

We zagen Lammert met zijn paarden in de peppellaan verdwijnen.

Zie, gunds, ’en heel eindje wied, doar geet ie; nou ens beschauwd deur

de boom’, dan weer ien en helder stroalje van de blinkende zon. Ge kunt

wel zien dat ’t al ien’t eind van Augustus mot wêzen. Tussen de bruin

mossige peppelstammen ien, is ’t elzenhout en ’t hoagedorn arg bestoven

van ’t boerengerij, en zie’j ook: hier ’en wisch heuj, en doar ’en poar

korn-oars, tussen en over de bloai’ hangen. Zie—nog ’en stofwölkske ien

de verte, en Lammert is al oan ’t einde bij ’et damhek gekommen

woarachter den pas gemêjden weit-akker leit, die ie giester al veur de

halfscheid geploegd het.

Eenige minuten later heeft de bouwknecht zijn stevige paarden in het

tuig voor den ploeg gezet.

’t Is woar, as ie op tied was begonnen, dan kos ie van mergen al ’en

heel eind geavensierd zin; alêvel, of ’t vandoag of mergen kloar kumt

da’s krek allins. Toen ie as knecht warkte toen was ’t verpliechting,

moar nou, niewoar, ’t was zoo goed as zien eigen land. Trieneke zei

giesteren Joa, en ’t land, en de ploeg, en de peerds, ’t was eigenlik

metterdoad al van hum. Zeker, anderman zou ien zien stee al heelegoar

de weerlich van ’t zwoare wark geven; moar nee, dàt dee ie niet. ’t Zou

ook te bezien stoan of er één ien de Bêtuw liep, die zóó ’et ploegiezer

ien de zwoare klei regieren kos. Kiek zukke voor’ d’r is liggen; egoal

mins, asof ’t langs ’en linnejoal was getrokken, en diep—meer as ’en

palm!

’t Is krek asof de peerds al ’en bietje kwiespeldurig worden; ze kieken

al is um, en hoaien met de hoev’: „Joa joa mennekes, ge kunt ’r vandoag

is van kriegen; ge bint al krek zoo goed as met oe eigen boas op ’et

land. Rust nog moar en bietje, de boas zal erst zien piepke is

opstêken.”

Lammert, met de beenen over elkander en tegen den ploeg geleund, haalt

uit zijn wambuis zijn pijpje te voorschijn. Erst is uutkloppen, op de

vlakke hand; dan d’r ien bloazen; nóg ens uutkloppen; nóg ens bloazen.

De koperen tabaksdoos, die ter halverwege uit den vestzak te voorschijn

komt, wordt nu ter hand genomen. Alles noar den eis: driemoal kloppen

op ’t deksel; de deus opengemoakt; langzoam met den middelvinger de

tabak ien’t köpke gestopt, en.... „Da’s al ien’t zesde joar dat ie die

deus gebruukt. Die deus het ie van Geurtje veur ’en karmis gekregen, ’t

erste joar dat ze bij grootvoader ien huus kwiem. Deur Miels de

harloziemaker het Geurtje ien’t deksel van de deus loate zetten: Aan

Lammert Van Tuil, van Geurtje Ten Bos.—’t Zei niks niemendal, moar, a’j

die noams zoo bij mekoar zag staan, dan zou’j al meinen dat ’t wat

anders beteikenen most.—’t Is woar, Geurtje het ie wel ’en keer onder

de kin gestreken; ’t was en oarige dern um is mee te jollen en te

dollen; ’en glad mooi snuutje had ze, en veur grootvoader was ze ’en

matjedor; moar—och harrejennig! as ze ien heur fantóazie, lonkse

eugskes op hum had, och harrejennig dan was ze glad van den toeter.”—De

tabaksdoos is weer ien den vestzak geborgen; de tondeldoos wordt nu

langzaam te voorschijn gehaald, de vuursteen er tegenaan gelegd; het

slag raakt den steen, en Lammert bespiegelt: „De dernjes zin van gemoed

krek as de tuntel; kiek, a’j moar êfkes ketst dan steet ’t ien de

gloed; kets! kets! Verdrêjd da’s oarig, nou wil ’t niet—kets!—kets!—ten

mienste as ’t ketsgerij goed is.”

„Ho! weerlichse knol!” roept Lammert, dewijl hij met den voet op het

ploegrad en steeds meer met den rug tegen den ploeg geleund, bijna door

het vooruitrijden van een der paarden zijn evenwicht had verloren en

gevallen was. „Duuvels ding! he’k oe geen stilstoan geleerd!” En

terwijl hij nu rukt aan den toom, en het driespan daardoor aan ’t voor-

en achterwaarts-trappelen raakt, begrijpt hij dat het noodig wordt, ten

einde de zijvoren zuiver te houden, het: Allo vort! te doen klinken

en—doar geet ie.

Zie, zie hoe het kouter de zware klei in glimmende voren spit; hoe

Lammert met krachtige hand den ploeg bestuurt en met juistheid het

driespan ment; hoe hij aan het eind van den akker gekomen, behendig de

paarden doet zwenken; den ploeg met vasten greep uit de vore in

rechthoek brengt, en straks—alweder zwenkende—op den linkeroever der

Linge, nogmaals het blanke staal door de zwarte aarde stuwt.

En toch nog nooit van z’n lêven is Lammert den arbeid zoo zwaar

gevallen: „Ho, mennekes, ho!” Straks toen ze ien de zon stingen, toen

zullen de vlieg’ heur geploagd hebben; hier, nog zoo’n bietje ien de

schauw van ’en poar wilgen, hier zal ’t bêter zin. Niewoar, ’t piepke

mot ook nog oangestoken....?

’En bietje loater vliegen de mugskes veur den tabaksdamp op zied:

„Stomme dinger! as ’en mins eiges den heelen dag mot warken, dan kan

zu’k gespuus egoal liggen te dansen en ’en mins tot last wêzen.”

Moar—nou zal Lammert dan ook zien rust is goan kriegen; hie kan ’t er

heel best alvast is van nemen. Hier op den woaterkant is ’t krek zoo’n

ploatske um ’en bietje te liggen: veurover, lankuut op ’t gres; kin en

ringboard ien de beie hand’; de elleboog’ as stutters op den grond.

Doar leit ie!

„Hei! Lammert! bin gij doar....?” roept na weinige seconden een luide

stem op korten afstand.

Wel verdrêjd! is dat schrikken! In één oogwenk is Lammert overeinde:

„Nee.... wátblief.... bin gij doar Geurtje?”

„Joa Lammert,” herneemt Geurtje terwijl ze naderbij komt: „’k zag de

peerds wel stoan, maar oe kos ik niet gewoar worden; ’k mot oe wat

zeggen Lammert.”

„Zóó, ik dronk moar êfkes,” is het antwoord; en vragende: „Wat wou ie?”

Geurtje werpt ongeloovig een blik over den akker waarin heden—’tgeen

duidelijk te zien is—slechts één nieuwe vore geploegd werd, en dan, dan

lacht ze vermanend: „Ge kiekt zoo onneuzel Lammert.”

„Ikke....?” zegt de bouwknecht: „’k zou niet weten woarum. Wat hei’j

mien te vroagen?”

In weinige woorden verhaalt het meisje wat er met Dolf is gebeurd, en

geeft al spoedig haar wensch te kennen, dat Lammert, as ie op ’t

Putterserf kumt, alles ten rechte zal sprêken; ’t jungske was wel ien

stoat um ’t glad te verdrêjen; ’t most is kwoad kunnen, kwoad veur

grootvoader. En voorders, Lammert van zien kant most met wark ook moar

oakelik z’n best doen; ze zag ’t nou eiges, ’t proatje dat Vrouw

Willems niet arg tevree was, kos wel is woar wêzen: „Jungske, jungske!

as grootvoader ’t huusken is uut most.”

Zie nou den lach is van Lammert; krek of ie zeggen wil: a’j niet van

giester bint dan bi’j zeker van eergiester:

„Mein ie dat grootvoader uut zien huuske zou motten?” zegt hij

langzaam: „Nee, d’r ien blieven zal ie, al z’n lêven! en zonder dat gij

of ikke d’r ooit meer ’en hand veur te ruuren het.”

Geurtje begriept er niks van; ien den letsten tied het Lammert wel meer

zoo roar kunne proaten, moar nou....?

„’t Mot al ’en oarig spulleke wêzen waar ie mee pacht kunt verdienen

zonder ’en hand te verruuren,” zegt ze iets later, en—as ze die

tooverhand’ asteblief wel is zien wou.... wég zin ze, ze stèken ien de

broekzak’.

„En ik zeg oe dan,” herneemt Lammert, terwijl hij zich weder in de

gemakkelijkste houding tegen den ploeg zet: „da’k grootvoader dat

eigenste huuske zooveul als prezent doe. ’k Zou oe nog ’en heeleboel

meer kunne zeggen Geurtje, moar, zwiegen en sprêken dat geet niet

geliek.” Lammert klapt met de tong en kijkt naar de lucht.

„Nou, doar mo’k alêvel over lachen,” zegt Geurtje weder—moar eigenlik,

ze most iens-geheel niet lachen; ’t was hoar krek ien’t gevuul asof ze

bleik ien’t gezicht wier. As Lammert dát zag! Snel draait zij zich om,

en dan as ze gaan wil: „Ge weet ’et van Dolf; wark voorders plezierig.”

„Nee, heur is Geurtje!” roept Lammert,—went ’t is ’en verdrêjd ding,

a’j êvel geliek hebt, dat iemand zal meinen da’j gekketoal proat.

Geurtje wou wel blieven: „Wat is d’r Lammert?”

Lammert met half dichtgeknepen oogen: „En a’k oe dan zeg da’k niet

warken meer wil, umda’k niet warken meer hoef; a’k oe dan zeg da’k mien

al krek zoogoed as boer van ’t Putterserf kan rêkenen—veur de

halfscheid ten mienste a’k oe dan nog zeg Geurtje, dat Trieneke

giesteren Joa zei, watblief—zu’j’t dan gleuven of niet?”

O God! dat goeng as ’en gluuiende noald deur ’et hart!

Lammert rekt zich de erms, en nog ens: „Watblief?”

Moar Geurtje, ze wist niet wat ze gleufde; ze gleufde ’et wel, moar

toch, ze kos.... ze wou ’et niet gleuven. Ze vuulde niet krek woar ze

was.... ien huus of op ’t land; ien ’t duuster of ien ’t licht; ien de

kark of boven op ’en heujmiet woar ze altied zoo duuzelig wier.

Goddank! ’t goeng veurbij.... Ze mot wel oakelik bleik wêzen; moar

Lammert ziet ’et niet: hie kiekt noar de locht.—Misschien vuulde ie óok

wat, dat ie de oogen van Geurtje vermee.

„Zoo Lammert,” zegt ze eindelijk met vaste stem: „nou kan’k ’et

begriepen, ook wóarum da’j hier ien stee van te warken, de luioard

speult. Geluk d’r mee Lammert!” En dan, dan wendt zij zich om; klopt

het paard—dat den hals rekt om een wilgetak te bereiken—op den rug;

zegt schijnbaar luchtig: „’t Is bitter jungske!” en neemt zoo haastig

zij kan den terugtocht aan over den stoppeligen akker.

En Lammert, als Geurtje den akker verlaat, dan heeft hij niet meer

zooals straks, de oogen ten halve gesloten naar boven en van haar

afgewend. Neen, turend ziet hij haar na, totdat zij het damhek achter

zich toetrekt, en—zonder ook slechts een enkele maal naar hem om te

zien—in de peppellaan verdwijnt. Met blijkbaren wrevel werpt hij zich

nu opnieuw in het gras aan den Linge-zoom neder.—Dat is heel anders

gegoan as ie gedocht het. Had ie niet gemeind dat Geurtje d’r arg kapot

af zou wêzen. Het ie krek dóarum geen opzien gehad um grootvoader of

hoar de rechte woarheid te zeggen. Lochtig was ze weggegoan; krek asof

ie hoar niet dukkels um ’t kinneke had gestreken, zacht, o zoo zacht!

En nou, nou goeng ze lochtig, en kos nog smêlen dat ie ’en luioard

was.—„Goed zoo derne! best zoo derne! heb d’r moar niks geen spiet af.

Ikke ook niet. De luioard speulen! Of gij oe ien’t zweit zoudt goan

warken, a’j woart zooas ikke. Toe moar! veuruut moar! Wês jij moar

lochtig, heel lochtig; Lammert zal ’et óok zin!”

En—of ze lochtig was....? Joa, zie dan: Vigelant stapt ze de peppelloan

deur; links en rechts kiekt ze rond, went, niewoar.... z’ is lochtig,

heel lochtig! Ien’t veurbijgoan mêjt ze gresbluumpkes met de hand, en

stêkt er éen met ’t stêlje ien den mond.—Vlugger loopt ze, went de

koffie veur grootvoader mot ze verdig moaken en ’t weitebeslag veur de

koek die Lammert zoo gern.... Zie, wat klemt ze de tand’ op mekoar, zóó

stark dat ze’t blomstêljen afbiet.... ’t bluumpke velt op den grond,

en—heur voet trooit ’et plat.—Lochtig geet ze wiejer; rechts ’et

Lingebrugsken over; links ’et smalle poadje af dat noast ’et revierke

langs Weijers huuske vortgeet tot ’t Putterserf.... ’t Putterserf!....

Of ze schrok van den kikkert, die vlak veur hoar voet óp en ien ’t

woater sprong....? Efkes blieft ze stoan.... moar nou, niewoar, lochtig

geet ze weer wiejer; den olm bij grootvoaders erfke langs; de lêge deur

van ’t huusken ien.— Grootvoader is d’r niet, hie zal bij de koei op de

dêl wêzen.—Nou steet ze ien’t keukenje; straks kiekt ze noar ’t vuur op

de ploat; ’en oogenblik later vliegt ze de vlierink leer op.—Hier is

heur kämerke; ’t bovenste loai van ’en loaitoafel trekt ze ópen: ’en

snoerketting van rooje kroal’ griept ze d’r uut.—’t Kämerken af; van de

leer noar umlêg.—Nou steet ze weer stil ien de keuken; nou—nou smiet ze

den ketting ien ’t knappende vuur,—lochtig, heel lochtig! En zie, zie

dan, doar velt ze met bei’ heur erms op de klaptoafel neer; heur knie’

op den grond en ’t heufd ien de hand’; nou snikt en nou schreit ze.

Zie Lammert, en luuster: nou snikt en nou schreit ze!

Omstreeks een uur vroeger bevinden wij ons op ’t Putterserf. Manke Jan

de arbeider, die buiten aan ’t uitmesten was, heeft Dolfke, toen hij

van Weijers huisje terugkwam, goed en wel zien voorbijgaan; maar

Dolfke, toen hij ’t achterhuis binnenstapte toen is ie ’t spulleke

begonnen.

„Och heere, wat is d’r!” schrok moeder Willems toen ze Dolfke zoo

oakelik schrauwen heurde, en—haastig is ze naar de deel gevlogen.

Och! a’j ’t gedrêj en ’t gelieg van ’t jungske, en ’t gesus van moeder

geheurd hadt!

Nee zeker, as ’t heufd nog zoo’n pien dee dan hoefde ie te middag niet

noar school, en mergen ook niet. Hier, hier had ie ’en stukske koek, en

joa, welzeker, hie most moar ’en bietje op den heujbarg ien ’t heuj

goan liggen, moar niet van de leer vallen, heur!

Wàt! zou ze zich deur dien ouwen Weijer loate koejeneeren, aldat ie dan

oud was; zou ze van hém motte heuren wát ze as moeder verpliecht was!

Dát—nooit van z’n lêven!

De boerin zet nu met zenuwachtige vaart hare werkzaamheden voort. ’t

Was alsof zij zich wreken wilde.... op zich zelve misschien? In de

kleine achterkeuken, doorgaans „de geul” genoemd, overtuigt zij zich

dat er de groote pot met varkens-aardappels te vuur hangt. Jans de meid

ziet er hoe de boerin eiges ’en zwoare bos rieshout op ’et vuur

gooit—zij had ’t toch moar veur ’t zeggen gehad.—Straks in den kelder

zijn het de zware keien op de Keulsche potten, die bij het ververschen

van den inmaak, de krachtige hand der boerin ondervinden; en later, dan

spoedt zij zich naar de kaaskamer om er de kazen, waarmee zij ter markt

wil, op het aanrecht te zetten.

Onbegriepelik! Triene schient van mergen niet bij de kês’ te zin

gewêst; déez en dié hadden gekeerd motte worden. Zou ’t spulleke van

„ezelje duut niks” hoar ook al goan lieken! Was ’t dan misgerêkend dat

warkzame Triene ’en hêkel oan Lammert zou kriegen as ze ’en oog op zien

luiheid kreeg? En—schreeuwend naar buiten klinkt het: „Triene!” En

straks op de deel: „Hei! Trieneke! Triene!”—Wat deksel woar zat ze!

Zie—doargunder kumt ze de deur van hoar kämerken uut. Ze kiekt zoo’n

klein bietje beduusd: moar ook, ’en oogenblikske loater kiekt ze asof

ze prakkeziert bij zich eiges: „Allo Trieneke: ’t heufd ien de flank!”

Perjen, ge mengt wel is êfkes noar Trieneke kieken. Ze het zich eiges

ien ’t Zundagse pak gestoken; verdrêjd, hoast krek ’en juffer uut stad.

’En fleurig mutske met rooje strikskes het ze op ’t heufd: gouwe

bellekes ien d’ oor’; over ’t kerset ’en gruun merrenos japon met

frunzeljes op de erms; stoffe schoen’ oan de vuut’. ’k Weet niet of

Triene den angst kreeg toen moeder heur riep, en hoastig ’t kleedoazie

weer uut wou smieten, ten mienste: de bovenste hoak’ van ’t japon

zitten los, en ’t zwart zieden schort sleupt heur noa langs den grond.

Trieneke van ’t Putterserf is altied mooi, moar nou—schuchter en op z’n

Zundags—is ze oakelik mooi. Alêvel, de Linge ziet heur toch liever met

bloote erms ien ’t witte borstrok en ’t rooje duukske d’r onder, den

blauwstreepsen rok um de been’, as ze met forse hand de roomtesten of

de melkkannen schuurt.

’t Kan best woar wêzen.

„Wat is d’r moeder....?” vraagt het meisje reeds op eenigen afstand.

„Wel zoalige zinnen!” roept de weduw met verbazing, terwijl ze met de

linkervuist in de zij en de rechterhand boven de oogen, Triene langzaam

naderen ziet: „Zeg, bin ikke glansbliend ien d’ oogen of gij, heb gij

de kramp in oe harsens?”

„Wat blieft oe moeder?” herhaalt Triene met zekere fierheid, alsof zij

dien uitval niet hoorde.

„Wat mien blieft, wat mien blieft....!” spreekt de moeder met bevende

stem: „mien blieft da’k weten wil woar dat noar toe mot, met oe neie

kleed en oe goud in de ooren....? Mein ie dat ’t Zundag is, of hei’j

’en karmis-afsproak.... Zeg?”

„Nee, iens-geheel niet moeder,” zegt Triene, en haar blos is nog

sterker dan anders. Wat zachter, maar toch met fierheid: „’k Wil niet

langer zoo schooiig deur ’t huus loopen, moeder.”

De boerin staat een oogenblik als verbluft. Wou Triene heur Zundagse

kleer’ op warkendag droagen! „Wel zoalige zinnen!” barst ze eindelijk

los: „hei’j ook misschien de roazende mot in oe heufd! Mooie kleer’ oan

’t lief’ hangen, um de beest’ ien ’t land te goan melken, um te karnen,

um botter te knêjen, um....”

„Da’s ook eigenlik meidswark moeder,” valt Triene iets heftiger in:

„Zou’j ’et dan oan wille zien da’k nog langer beproat en belachen wor?

A’j riek bint zooas welluu moeder, dan mo’j....”

Heur ie wel hoe Lammerts proat al dieper bij mooi Trieneke is gegoan as

ze eiges ien ’t erste wel meinen wou.

„Dan mo’j,” roept de boerin in woede, „dan mo’j de kês’ moar loate

zwellen niewoar! en alles op slof loate goan! Zeg onneuzele dern, het

den Lammert oe dát ien de ooren getoeterd, ou Triene, die altied zoo

lochtig kos zingen bij ’t wark? Allo, schoam oe vort, en die kleeren

van ’t lief. Den Lammert za’k spreken, en gij—zurg veur ’t êten!”

Trieneke was op stikken af toen ze terugging: Weggejoagd as ’en kiend!

En—weerum proaten het ze niet gekost; ’t was krek asof ze de klem ien

d’r mond had.

In ’t voorbijgaan ziet ze ginder Jans de werkmeid en Gijs den knecht

ook al lachen. Als ze in haar kamertje weerkomt, dan—dan griept ze de

muts van ’t heufd; dóár, klets! ien ’en hoek! De hoak’ en oog’ van ’t

japon scheuren uut zoo hard as ze ’t lostrekt. De bellen uut de oor’

gedoan dat ze zich zeer dee, en vort! gesmeten op de toafel!

Triene, Trieneke! ’t is onverstandig da’j zoo kwoad bint.

„Onverstandig! Is dát verstandig zooas moeder heur kiend behandelt, as

’en bloag, as ’en meid! Is dát verstandig dat moeder heur krek belacht

as zoo’n kriel van ’en Geurtje, en heur grieft ien ’t gevuul? Nee,

Lammert het geliek, doar mot ’en eind oan kommen!”

Trieneke gooit zich achterover op een stoel; haar mooie blonde haren

vallen los op haar blanken schouder, en, als zij met haar kinnetje in

de hand strak voor zich heen ziet, dan spreekt zij weer zachtjes het

woord onverstandig. En joa, krek, as ze noadenkt dan viendt ze ’t óók;

’t was onverstandig—niet dat ze kwoad was op moeder en allegoar; niet

umdat ze ’t verdrêjde nog langer te warken as ze doardeur ander ten

spot wier. Nee, onverstandig was ’t dat ze niet liever nog erst wat

gewacht had, eiges en onneudig het ze moeder nou opgebloazen tegen

Lammert; dát was onverstandig, heel onverstandig!

Wanneer Lammert, zooals nu op het land is, dan regeliert ie zich, um te

goan schoften, noar de zon. As ie meinde dat de zon hoog genoeg sting,

dan goeng ie, aldat de klok nog niet had gesloagen; en krek zoo: as de

klok zei dat ’t schoftuur veurbij was, dan figelierde ie weer op de

zon, en zag dan meesttieds, dat ’t heel best nog ’en bietje kos

vêlen.—Zoo’n klok was moar drêj-spul.

Nu Lammert met zijn ploegpaarden, nog meer dan een half uur vóór

schofttijd, ’t hek der hoeve komt binnengereden, is manke Jan ginds bij

de schuur nog druk bezig met uitmesten.

Manke Jan is ’en mins van ’en groot begriep; letst op ’en keer het ie

heel goed begrepen dat ’en mins ten achterste veuren niet lêven kos,

umdat ie dan op de rechte stee geen mond veur ’t êten had; dát had ie

best begrepen, moar—begriepen dee ie niet, dat ie geen errebeier op ’t

Putterserf zou wêzen, as ’t niet um zien bliende moeder was.

Lammert, die zoodanig achter de houtmijt en de hooibergen heeft

omgereden dat hij uit de woning niet te zien was, houdt nu stil bij de

staldeur ter zijde van de deel en roept er den arbeider, toe: „Jan, ge

mot de peerds is êfkes op stal zetten, ’k mot hoastig noar huus toe.”

Dat is voor de eerste maal dat Lammert niet zelf zijn paarden bezorgt.

„Goed Lammert,” is het antwoord, en terwijl de bouwknecht zich nu

haastig verwijdert vat Jan den voorsten bruine bij den halster; rukt en

trekt het driespan achter elkander den stal door ’t lage deurtje in;

bindt den voorste met het halstertouw vast aan den kribring; laat ze

verder, kop aan staart en staart aan kop, zooals zij waren, en, als hij

straks het staldeurtje van buiten sluit, dan zegt hij met een glimlach

van innige zelfvoldoening: „’k Zie best kapoabel met peerds um te goan,

zoogoed as de beste!”

’t Moet wel een bijzondere oorzaak hebben waarom de zon der dorpsklok

heden zoo’n groot eind voor is, en Lammert al verder zoo haastig naar

huis wil. Ja, zie maar: langs de Lingezijde der woning, waar slechts

Trienes kamertje het uitzicht naar buiten heeft, sluipt Lammert

behoedzaam naar den voorgevel der huizing.

De groen geverfde luiken der beide staatsiekamers, die altijd door

vrouw Willems zelve tot ’s namiddags voor de zon worden aangezet,

glimmen ook nu in de middagstralen der laatste Augustus-zon. Zie, nog

even tuurt Lammert rechts en links, maar dan, dan stoot hij een der

luiken een weinig ter zij; trekt zijn zakmes te voorschijn, en steekt

den rug er van zoover mogelijk tusschen de reet van ’t kozijn en het

venster. Wippende met het zakmes, en drukkende met de linkerhand tegen

het venster zelf, komt er na weinige oogenblikken rijzing in het

eenigszins knellende raam. Door de beide handen nu verder

omhooggedreven, piept het venster, en Lammert—verschrikt—ziet haastig

weer rechts en links, maar dan—dan slaat hij ook spoedig de beide

handpalmen op het kozijn, wipt er zich op, springt naar binnen, trekt

net luik weder dicht, doch laat—um dat piepen—het venster maar open.

Doar steet ie dan nou in die koamers. ’t Is er koel en zoo’n bietje

schiemerlicht. Toen ie op ’t land was, verdrêjd! as ie’t uut kos houen.

Veul gewarkt het ie niet, moar, ook dat liggen is vervêlend geworden;

ielkreis was hum de zon tussen de bloajers deur op ’t heufd komme

branden; de bijen hadden hum ielkreis langs de oor’ gebloazen met ’en

wiend, asof ze hoast hadden. Toen ie ’en klein endje wiejer goeng

liggen, toen is ie heelegoar van de wies gekommen, went bij ’en

mierennest is ’t êvel zu’k mekkelik liggen niet. Nee, ien die koamers

most ie is wêzen, joa ien die koamers! En nou, nou steet ie ien die

koamers, en doar—zie, doar stoan de ermstoel’ ook nog. Niewoar, één

veur hum en één veur Trieneke. Joa, ’t is oarig da’j as boer van zoo’n

hofstêj, nou krek zoo duk a’j moar wil ien zoo’n stoel kunt goan

liggen. Hie zal’t moar vast is prebieren.

Behoedzaam en op de teenen loopende neemt Lammert nu een der beide

armstoelen van den wand, plaatst dien bij de tafel, aarzelt nog een

oogenblik, maar dan, dan vlijt hij zich welbehaaglijk neer in den

breeden zetel, strekt de beenen zoover hij kan voor zich uit en peinst:

„’t Is verdrêjd toch arg onbegriepelik dat zoo’n boer van ’t Putterserf

’t verstand van zien standoasie niet beet kos kriegen, en, krek as zien

wêduw nog toezoers vort, liever sloaven as rusten wou.—Nee! Lammert Van

Tuil zal dat spulleke is anders regelieren.”—Een wijle voor zich heen

starende, valt zijn oog op ’t portret van Van Speyk aan den wand: „Wat

kiekt ie mien oan,” denkt hij voort: „toen ’k ’et heufd noar gundse

kant hiew toen dee ie’t, en nou—nou duut ie’t ook.”

Met een smadelijken lach wendt Lammert zijn oogen ter zij; maar toch,

hie mot er nog ens en alweer noar kieken. Met eenige zelfoverwinning

knikt hij den starenden zeeheld toe, en dan, dan zegt hij—ofschoon

onhoorbaar:

„Dag Van Spiek; dag menneke. Joa, krek, Lammert is d’r ook. ’k Bin net

zoo veul mans as gij; toen gij ’t werken muuj wier toen hei’j d’r den

brand ien gestoken. Joa menneke, dat eigenst kos ik ook wel is

doen.”—Lammert heeft zijn pijp en tabaksdoos reeds te voorschijn

gehaald.—„Moar mien eiges veur Kozak of Spanjool ien de locht loate

vliegen.... doar za’k niet van gediend wêzen. Joa messeu Van Spiek—’t

is verdrêjd zooas zoo’n ding oe oankiekt—ikke zal dan nou is krek zóó

blieve zitten, joa! en zie, nou stop ik ’en piepke, joa! en zie, doar

zet ik nou den tabaksdeus op de toafel, joa! en—of ie ’t nou gleuven

wilt of niét, nog moar ’en klein bietje geduld en dan zu’j den Lammert

Van Tuil hier alle doag’ van ’s mergens tot ’s oavends, ien den

ermstoel veur ’t open roam piepkes zien rooken, en ’s weinters bij den

knappenden heerd. Joa menneke, en dan zu’j ’em noar dat eigenste

kammenet zien goan, dóar, en zie je, doar het ie dan bestier over; da’s

bêter as ien de locht hê? veul bêter!”

Van Spiek begint zoo oakelik strak te kieken.

„En a’j mien dan vervêlen goat,” vervolgt Lammert bijna hoorbaar, „dan

drêj ik oe um; ten achterste veuren.—’t Is ’en oakelik gezicht zoo’n

kerl die niks duut as kieken.” Veur ’t oogenblik zal Lammert zich eiges

moar umdrêjen. Bestig! Nou ziet ie Mezeppa.

„Wat leit die kerl doar toch lui op dat peerd! Mo’j al ’en heele rijer

veur wêzen. Ien zoo’n ermstoel is ’t mekkelikker, veul bêter. Alêvel ’t

wordt tied um noar huus te goan êten.—Och! ’t kan wel loater. Geurtje

zal ’t wel werm houen..... Och! harrejennig!”—Lammert rekt zich de

leden: „Geurtje, wat goeng ze lochtig; met hóár was ie nooit ien zoo’n

koamer gekommen; altied den eigenste sloaf gebleven.”—Geeuwend: „Och

harrejennig!” De armen slaat hij achter om ’t hoofd,—went die bovenste

leuning van ’t stoel is toch hard. De beenen strekt hij nog verder uit.

Hakende met de punt van zijn vetleeren schoen, trekt hij den meest

nabijzijnden stoel bij de sport naar zich toe en legt er de beenen op.

De oogleden vallen dicht, lodderig gaan ze weer open; open en dicht;

en—als een mug hem soezende piept langs het oor, en eindelijk juist op

zijn voorhoofd komt zitten, dan blaast hij zoo telkens eens even naar

boven, went—de erms het ie nou eenmaal um ’t heufd gesloagen. En——alles

soest! en ’t schrauwt ien de verte: Ho peerd, stoa stil! went zie:

Trieneke leit gunds op ’t peerd van Mezeppa; en ’t soest en ’t schrauwt

nog starker, en—allebei de koamers ze vliegen met ’t schip van Van

Spiek ien de locht; en Van Spiek met Gehrtje ien den erm wat lacht ie,

hoe oakelik lacht ie! En—Heer ien den hemel! nou schrikt ie wakker.

In een oogwenk is Lammert overeinde. ’t Was hum krek asof ie en iesbad

over ’t lief kreeg.... Doodsbleek van ontsteltenis en van

verontwaardiging tevens, staat daar de vrouw van ’t Putterserf op den

drempel der pas ontsloten kamerdeur.

Nog slechts even had zij zich met haar gezin om den middag-disch

vereenigd, of een buitengewoon rumoer in het achterhuis heeft haar met

de overigen naar de deel gedreven. Wel afgeroazend wa’n spektoakel was

dat ien de peerdstal gewêst! gesloagen en gebeten hadden ze allegoar,

krek asof ze de kolder hadden. Wie zou ’t geleuven: Lammert had ze krek

loate stoan zooas ie d’r mee van ’t land kwiem; ’t varse kleever ien ’t

ruuf hadden ze alle drie geroken, en één had er moar bij gekost. Gijs

de knecht, die op den rogzolder oan ’t schoepen was gewêst, had er

eerder geen spier van gemarkt. Een van de peerds had den halster kapot;

de veurste was arg ien ’t steertvleis gebeten, en—roazend op den

Lammert, het vrouw Willems de sleutels gegrepen, um hoastig uut ’t

kammenet ien de lienkse stoasiekoamer ’en neie halster te kriegen, en

’t boek van den Neuman, veur ’t geval van zoo’n peerdsbeet.

Ja razend was ze, en wonder was ’t niet, want nog bovendien had Dolfke,

’t lieve jungske, haar pas gezegd dat ie heel duudelijk het gezien—toen

ie eiges ’en bietje ien den heujbarg lee—hoe den luioard ien stee van

te ploegen, lankuut naest Geurtje ten Bos—zoo’n feeks, die hum

sloeg—ien ’t gres het gelegen, en loater de peerds, ien stee van ze

eiges te bezurgen, oan Jan het vertrouwd.

Ja woedend is vrouw Willems naar ’t voorhuis gegaan, en nou—nou was ’t

nog ’en ander spektoakel!

„Wel Heer ien den Hemel!” het ze gevluukt, alschoon ze niks van geen

vluuken hieuw.—’t Was heur ook krek asof hoar ’t heele lief onder de

beenen uutschoot. Doar lee ie, den ezel, den lummel, den dagdief! Ien

deze koamer; ien ’t stoel woar ze eiges nog nooit op zitten wou!

Sprêken wil ze, moar sprêken kan ze niet—d’r zat heur ’en strop um de

kêl. Zie, ’t is Trieneke die heur um den hals lee: „Moeder, moeder!”

roept ze beschermend. Maar moeder, ze rukt zich los uit de klem; met

dreigend gebaar snelt zij op den terugduikenden bouwknecht toe: „Wat!

gij! vlêgel!” barst ze stootend en bevende los: „hier ien de

koamer....! hier ien den stoel! Vort! vort weer d’r uut! D’r uut zeg ik

oe; deur ’t eigenste gat woar ie ien bint gekommen. Schandbrood zu’j

êten, schandbrood ien ermoei! Vort, vort m’n huus en m’n dienst uut!”

En—als zij hem vat bij den arm, dan dringt ze hem voort en verder naar

’t venster, en Trieneke roept wel: „Och moeder bedoar toch!” En Lammert

hij trilt wel: „Vrouw Willems ik smêk oe!” Moar: „Vort! vort met den

luizak! Allo, de been’ over ’t roam—da’s niks, stoot oe kop moar—oe

loon za’k wel sturen; geen voet op ’et erf meer!”

’t Is avond. De dorpsklok heeft in de verte elf doffe slagen gebromd.

Evenals de geheele omtrek ligt ook het Putterserf in een valen

nachtsluier verscholen. Slechts aan de zijde der Linge schemert er in

die woning nog een flauw lichtje achter dichtgeschoven gordijntjes. ’t

Is het venster van Trienes kamertje.

Mooie Triene, ten halve ontkleed—of liever gekleed zooals zij’t bij

snikheeten dag in ’t brandende hooiland zou wezen—Trieneke drukt zich

gedurig de koude hand tegen de gloeiende oogen, want—oakelik veul het

ze geschreid vant’ middag tot den oavend toe. Met moeder en Lammert was

alles gedaan; ’en wrok had moeder op ’t heele Weijers-huus; op ouwen

Weijer, die volgens Dolfke—hoar belasterd; op Geurtje ten Bos die heur

jongske gesloagen; op Lammert die heur ien’t wark zoogoed as bestolen,

ien’t zwak gegrepen en bijkans den dood op ’t lief gejoagd had: „Nooit

kumt ie weerum;” had moeder geroasd; en Triene, ze drukte haar koude

hand nog eens op de brandende oogen, en—wonder, as ze dát duut, dan

liekt heur alles zoo zwart niet meer toe: „Joa, Trieneke is d’r ook

nog, wel zeker! As ze mundig wordt dan zal ze doen noar wil en

believen. ’t Is oarig—as ze die hand zoo houdt, hoeveul klaarder ’t

haar wordt: Zeker, Lammert had zich lillik loate kieken: den luioard

speulen veural ien zoo’n koamer, dat had toch gek gestoan.

Alêvel—niemand zou lachen om hum den zij ens heur joa gaf, niemand zou

lachen um hoar dat zij niet heur zin kreeg. Ens joa, blieft joa. Zie,

Trieneke is d’r ook nog!

Eenige oogenblikken later zit het fiere, doch heden in hare fierheid

zoo dikwijls geschokte kind, op den rand van haar bedstee. Een glimlach

heeft hare lippen geplooid. Uit den wit diemeten zak die haar ter zij

op den rok hangt, heeft zij een voorwerp genomen, dat ze wendt en keert

in hare handen, dat ze beschouwt alsof het zeide: Trieneke, alleen um

oe zelfs wil he’k oe lief; oan Geurtje he’k nooit gedocht, Trieneke,

vergêt nooit oe Lammert.

Doch zie wat beroert haar? Een gloeiende blos stijgt haar snel naar het

voorhoofd; haar boezem jaagt; haar tanden klemmen zich vast op elkaar;

een wit als van het laken op haar sponde vervangt het gloeiende rood

van haar koon. Wat haar beroert? Zie, in het deksel van Lammerts

tabaksdeus, de doos die hij in verwarring vergat, die zij in haast

heeft geborgen, in het geopende deksel er van daar las zij die woorden:

„Aan Lammert van Tuil van Geurtje ten Bos”

En, nog een geruimen tijd staren heur vlammende oogen op dat heillooze

schrift; maar dan ook verspreidt er zich eensklaps een fiere lach over

haar gelaat: „Den Lammert—Geurtjes tabaksdeus kos ie droagen op ’t hart

geliek dat ie vree noar Triene van ’t Putterserf....?” Weer drukt zij

de koude hand op de oogen. Nou—nou ziet ze nóg kloarder: „Um ’t gemak

te bejoagen het Lammert gespeuld met Geurtjes hart, en, kos ie vrijen

naar ’t Putterserf.”

Duizend beelden en droomen jagen haar pijlsnel voorbij: „Was’t woarheid

gewêst dat ze lachten um hoar as ze vroolik oan ’t wark was? Nee, ze

hebben heur uutgelachen toen ze noar ’s luioards toal geluusterd en

ien’t Zundagse kleed het geloopen. Den luioard! hum hebben ze

uutgelachen toen ie doar lee ien den stoel; hum hebben ze weggejoagd!

En—wat wordt heur dat kloar, heel kloar nou op ens: nooit kos Triene

toch de vrouw worden van ’en weggejoagden luioard! nooit van z’n

lêven!”

En zie, het schuif van heur vensterke trekt ze los, en de raampjes

stoot ze naar buiten. De koele nachtlucht, die naar binnen stroomt en

de gordijntjes doet fladderen, dooft alras de kleine olievlam, die er

brandt op de tafel; maar ook, hij dooft er al spoedig de laatste

liefdevonk, die er nog smeult voor den knaap in Trienekes boezem. „Nee,

niemand zal ’t marken wat dwoasheid z’ien ’t heufd had!”

En ’t nachtwiendje suuzelt: Goed, goed zoo Triene!

En de deus die heur licht gaf, ze zal hum mergen noar ’t Weijers-huus

sturen met ’en briefke dat ’t uut is!

En de bloai’ van de lindes ze fledderen: Krek, krek zoo Triene!

„En mergen, mergen zal ze weer zingen heur mooiste liedjes as ze warkt

oan ’t stap van de Linge.

En de gölfkes van ’t oarig revierke ze lachen ien’t zwieblende lies:

Best, best zoo dernje! geen zong er bij ’t warken zoo lieflik as

Triene: geen sprêkt zoo verstandig as blozende Triene van ’t schoon

Putterserf.

Omstreeks drie maanden zijn er verloopen; de landman heeft de vrucht

van zijn arbeid in de schuren geborgen of in de hooge bergen gestapeld.

Buiten langs velden en wegen, daar liggen de dorre bladers onder een

dunne, straks door de vorst versteende sneeuwlaag verscholen; maar

ginder binnen de schuur, daar geuren u de bruine, vette, nu op stapels

gevlijde blaren der met zorg gekweekte tabaksplant tegen. Buiten gaat

een koude adem over de schijnbaar slapende weiden en akkers, maar

binnen, daar voelt gij den warmen adem van ’t vee; daar ruikt gij de

zoete room- en hooigeur der stallen; daar ziet gij den rusteloozen arm

van den wanner; daar hoort gij het maatvol geklepklop der dorschers en

stemt er met blijdschap in ’t vroolijke lied:

„Lange vlêgel, wonderklop,

Sloa d’r helder lochtig op.

Vief en twintig duuzend slag,

Ielken korten wienterdag,

Met verdrag.

Vlêgel! klap ’em, klep ’em, klop,

Die ’t niet gleuft, op stuggen kop.

„Lange vlêgel, klap en klop

’t Blanke groan uut vollen dop.

’t Groan da’j klopt is minsen brood,

En den dorser, klein of groot,

Kriegt geen nood.

Vlêgel! klap ’em, klep ’em, klop,

Die niet warkt, op luien kop.

Nu is het avond; buiten sneeuwt het met dikke vlokken. In de keukens

der hoeven vlammen de haardvuren helder op. De zure appels broetsen en

proetsen er bij den fellen gloed op de plaat. De spinnewielen snorren

er lustig in ’t rond, en, waar geen liedje klinkt of geen kout wordt

gehoord, daar leest er de boer niet zelden op dreunenden toon van Don

Antonio’s weervoorspellingen uit den zwart beduimelden almanak.

Ook in het huisje van den ouden Weijer brandt een helder vuurtje onder

den breeden schoorsteen.

Zie, de flikkerende vlammen verlichten er gedurig den blanken schedel

en de zilveren haarlokken van den stokouden man, die—as ’et koolzaad

weer riept, met de hulpe van God, krek zien honderdste joar zal

belêven. Da’s oarigheid hê? en ge griept noar oe hoed a’j ’em toeknikt:

Hoe geet ’et?

Moar stil, dat moj’ ’em niet vroagen, dan kan ie de noald ien de moas’

van zien knoopsnet niet kriegen; dan bêft ie, en as ie dan sprêkt met

zien oud ouwe stem: „Goddank, nog gezond van harte,” dan trilt hum zien

heufd, dan schiet hum ’et net uut de hand, en kiekt ie zoo strak ien’t

vuur, da’j afziet van ’t vroagen.

Begrepen? Nee, ge begriept ’et nog niet. Luuster: Gunds achter op de

kleine dêl doar steet de mooie roodvoale koei ien’t stal. Mergen kumt

Levie um ’t beest noar zien slachthuus te hoalen. Levie—welzeker—brengt

specie op toafel; krek, krek zoo!

Moar Lammert, den weggejoagde van ’t Putterserf, Lammert het ien’t

harfst geen wark kunne kriegen,—zoo zeidie—en nou, bij wienterdag, die

niet vast op den boer zat, kos loopen ien’t honderd; drie moanden

schuld valt slecht te betoalen: zie, mergen kumt Levie um ’t koeibeest.

„Heur j’em nie Geurtje?” vraagt de oude terwijl hij luisterend het

hoofd ter zijde buigt.

„Mein ie Lammert, grootvoader?” zegt Geurtje, en ziet van het stopwerk

op, waarmee zij zich bij ’t keukenlampje aan de tafel onledig houdt.

„Nee Geurtje, ’k docht da’k de voale stark heurde snuuven,” zegt de

oude.

„’k Heb niks geheurd grootvoader,” is Geurtjes antwoord. Weijer knoopt

weer voort aan zijn net; en Geurtje stopt weer. Na eenige oogenblikken

herneemt de grijsaard: „’t Kon toch wêzen Geurtje, dat de koei nog heuj

ien de krib wou....?”

„Dat kan niet grootvoader, ’k het heur eiges nog ’en wiske meer as

anders gegeven.”

„Zoo Geurtje, dan is ’t goed kiend.” Iets later:

„Nou geleuf ik toch zeker Geurtje, da’k ze heur schuuven ien’t stal;

misschien dat ze de horns ien’t touw het geward; ko’j niet is êfkes,

heel êfkes goan kieken?”

„’t Touw is te kort grootvoader, ’k weet zeker dat de koei niks van

nooi het.” Straks vragend: „Moar zal ik....?”

„Nee blief dan moar zitten,” is Weijers antwoord: „Anders, ’k wil niet

zeggen.... Lammert is zoo slofs, as ie misschien vergêten had um ’t

stalluukske achter de voale op ’t hoakske te doen....?”

„Moar grootvoader, Lammert is al vroeg de deur uutgegoan, en ’k het oe

gezeid da’k heur eiges bezurgde.”

„Zoo Geurtje, ha’j dát gezeid; joa, dan zal ’t goed wêzen, dan zal ’t

heel goed wêzen.”

Weinige seconden later staat Geurtje op, neemt een steenen kan van den

vloer, en nauwelijks is zij er mede naar buiten gegaan om voor de

avond-koffie water uit de Linge te scheppen, of de grijze hangt haastig

zijn knoopwerk ter zij aan een spijker; verlaat zijne zitplaats; treedt

zoo spoedig hij kan op het tafeltje toe, en vat het keukenlampje in de

bevende hand.

Zie, daar gaat hij, de bijna honderdjarige grijsaard; in den laatsten

tijd is zijn gang minder vast geworden; de rug schijnt meer gekromd dan

toen wij hem vroeger zagen, en het hoofd dat hem, vooral bij het gaan,

dieper op de borst hangt, is gestadig in een trillende beweging. Nog

even omziende als vreest hij dat Geurtje reeds terugkomen en hem

weerhouden zal, gaat hij naar de deur, die de kleine deel van de keuken

scheidt; de klink wordt gelicht, en een oogenblik later werpt het

flikkerende lichtje, op het deksel van den broodtrog geplaatst, een

weifelend schijnsel in de donkere ruimte.

Wat de oude er doet? Niets! hij staat er bij de laag steenen voerkrib

van het roodvale koebeest; hij staat er en kijkt maar.

En het koebeest dat heel goed bezorgd op zijn stroo lag, het richt zich

zoodra het den man bemerkt, terstond overeinde. Rechts en links schuurt

hij de breede horens langs de palen der kribbe; met langgerekten kop

snuift hij al sterker en verder vooruit naar den grijze, en lekt met de

raspige tong naar de hand, die zoo dikwijls hem krauwde in het kroezige

kophaar.

Daar staat hij, de stokoude Weijer, en zijn schrompele vingers ze

krauwen ook nu weer den kroezigen kop van het goedige dier: „Veur ’t

letst menneke, alles veur ’t letst,” mompelt de man schier onhoorbaar:

„Mergen zal ’t gedoan zin, mergen zal de stal lêg stoan, heelegoar lêg.

Dat zal veur ’t erst wêzen zoolang as Weijer zien heugenis geet, veur

’t allererst! Joa menneke, lek moar; lek moar erm beest. Hier, nog ’en

goeje wisch heuj! mergen hei’j’t niet meer van noode. Toe vrêt dan....

Kiek altied lekken! Zou’j ’t ook begriepen? Nee, begriepen dat duut ie

’t niet. Zoo’n beest het geen weet van zijn lot, dat, dát het de mins

moar alleen; krek, de mins moar alleen! Joa, toen de leste oogst noar

binnen wier gehoald, toen mocht den ouwe zien God nog danken dat ie’t

nóg ens en alweer mocht belêven, gezond en kloar van begriep; moar nou,

nóu mot ie vroagen: woarum is ie óok niet gevallen geliek met de dorre

bloai’ van de boom’.... woarum....?”

Zie, ongemerkt is Geurtje den Grijsaard ter zijde getreden:

„Grootvoader, kom; wat doe’j ien de kou?” spreekt ze liefderijk

vermanend.

En de stokoude man—wat ie dee....? Niks, heelegoar niks! Hie stond en

hie keek moar.

Joa krek, hie stond en hie keek moar.

Buiten sneeuwt het nog altijd voort. Geurtjes voetstappen van het huis

naar de Linge, zijn slechts kleine zachte golfjes geworden in het

onafzienbare sneeuwkleed dat er over de heele Betuw wordt uitgespreid.

Ook de Linge, gisteren met een dunne ijskorst bevloerd, schijnt

tusschen haar beide oevers niets meer dan een sterkere golving in het

witte tapijt, en slechts even vertoont het riviertje zijn zwarten

spiegel onder de donkere brugjes, die het beschutten voor den

verstijvende adem der vorst, of ook waar een bijt werd gehouden bij

hoeve of erf.

Lammert Van Tuil heeft bijna den geheelen namiddag boven grootvaders

koestal in ’t hooi gelegen. Wark te zuuken a’j ’t toch niet kos

kriegen, ’t was muuite vergêfs. Binnen ien de keuken te zitten, ’t was

vervêlend. Siends ’t geval was Geurtje stroef en kortaf geworden;

grootvoader zat altied, arg vervêlend, met dat knoopsnet, en toezoers

ha’j ’etzelfde proatje: over ’t niks verdienen, over schuld’ die

betoald moste worden, en ’t God bewoar dat Weijer, in zien honderdste

joar, nog oan d’ erme zou kommen.

Onder zich heeft Lammert telkens het koebeest gehoord dat Levie morgen

komt halen. ’t Was noarigheid! As ie moar niet zoo gek was gewêst um de

peerds oan Jan te geven en eiges in die koamer te goan zitten. En dan

die deus, die weerlichse deus te vergêten; zeker, dan zou ’t

vertelselje wel anders zin afgeloopen.

„Tweemoal noa dien onneuzelen dag is ie nog weer noar vrouw Willems

gegoan. Zoo’n feeks van ’en vrouwmins! Krek had ze gebloazen as ’en kat

uut de hugt, en veuruut al geroasd dat ie nooit, nooit geen wark meer

kos kriegen. Onverstandig had ze moar vortgeredenierd, went och

herrejennig! op dat wark doar had ie nou eigenlik z’n figeloasie niet

op. Over ’t geval had ie sprêke willen, beveurbeild dat ie gemeind had

dat Trieneke ien de koamers was; dat die noam’ ien ’t deksel, al wel

’en karmis-oarigheid van tien joar gelêjen was; en zie, dat zich nou

alles moar op most kloaren, went da’j ’en mins, die zoo arg verliefd

was, ’t ook êvel niet oan kos rekenen as ie ’en bietje temin, of ook in

sommigte dinger zelfs oaverechts verkeerd dee.—Moar fluite! Geen woord

het ie d’r tusschen gekregen.—Wonder! ien de letste twee joar het ie

toch altied zoo vast geleufd dat ie riek zou worden. Eiges het ie nog

drie—loa’s kieken—wel vier keer Zundags ’en heel dubbelje ien ’t

kerkezekske gegeven, en letst met ’et nachtmoal ’en halve gulden. God

had ’et eiges gezien; en nou.... nou zou ’t uut zin? ’t Kos niet woar

wêzen. D’r stond toch ergens ien den biebel: De Heer zal ’et oe

duuzend—’t kos óók wezen: honderd duuzendmoal vergelden; en zou de

Schrift dan bedriegen?”

Zóó heeft Lammert er liggen peinzen, en gedurig hoorde hij de koe. „’t

Was vervêlend. Geertje had hum wel tien keer gezeid dat ’t zien schuld

was dat de koei noar Levie most. ’t Is woar, mergen dan kregen ze

specie op toafel; moar grootvoader was zoo mistroostig, en ’t zou nog

wiejer achteruutloopen as de koei weg was. Joa, ’t was vervêlend! arg

arg vervêlend!”

Toen het donker is geworden, heeft Lammert zijn ligplaats verlaten.

Naar buiten gegaan heeft hij het welbekende paadje gekozen dat langs de

Linge naar het Putterserf voert, en de sneeuw, die steeds dichter en

sterker ging vlokken, heeft er alras zijn voetspoor gedekt.

„Wat ie wou? Niewoar hie zou er binnengoan, nog ens prebieren: oan

Trieneke zeggen: dat ie verechtig zoo arg verliefd was, en oan vrouw

Willems: dat ze moar niet kwoad meer most wêzen, en, of ze asteblief

’en bietje geld had veur grootvoader, umdat anders de koei....”

Maar, wat hij gemeend heeft te zeggen of te doen, bij de hoeve van

vrouw Willems gekomen, heeft hem de moed ontbroken om er binnen te

gaan.

„Nou steet ie bij ’t keukenvenster op ’t Putterserf. Deur de reet van

’t luuk kan ie êfkes noar binnen zien. Eigenlik ziet ie niks, niks as

de breeje rug van dat nijdige vrouwmins. D’r is ’en gesoes in die

koamer asof er heel wat minsen bijeen zin. Rug! breeje rug goa dan op

zied!” Moar de rug blieft zitten! Heur.... heur wa’n gelach! Duudelijk

ku’j Trieneke onderscheiden. Heur! heur ze is lachen, allegoar, hoe

langer hoe harder. De breeje rug geet al op en neer. Zoo’n rug!

Verechtig as ie niet van dat wief was, dan zou’j d’r ook hoast lachs

over worden. Heur! hard boven uut klinkt ’en stem:

„Toe Leendert, nog ens!” En dan—dan Trienekes stem:

„Nee, nou zal ’t genogt zin!”—Moar, ’t lacht weer en ’t schoatert, en

de rug die danst as ’en kikkert; en ’t zingt in die keuken:

„Balkenbrie, Balkenbrie,

Munje veuruut, en ge weet wel wie,

Balkenbrie, Balkenbrie,

Tweemoal gekust en nóg ens, da’s drie.”’

En Lammert—wat hum deur ’t heufd speelt dat kan ie ien’t erst niet

begriepen, alschoon ie toch ien de letste drie moand’ al druk genogt

het begrepen, dat ’t met Trieneke wel uut zou wêzen, en met ’t

vertelselje ook. Maar nou, nou begriept ie ’t: Doarbinnen was Leendert,

rieke Leendert van ’t Lingeland; doar had ie Triene gekust oan ’t

slachtmoal en nou, nou weet ie dan zeker, dat ’t uut is met Triene,

en—’t schoon Putterserf.

Nog eenige seconden staat hij daar roerloos, aan een sneeuwpop gelijk,

zoo wit en zoo stijf. Maar dan is ’t voorbij. Een hoorbaar: „Ien

Godsnoam!” komt hem over de lippen; en als hij nu meent dat er

daarbinnen plotseling een andere en draaiende beweging in dien breeden

rug komt, dan spoedt hij zich eensklaps voort, en waadt door de sneeuw

tot aan de voorzij der hoeve.

Nu staat hij weer stil: „’t Is onneuzel, doar binnen die stoasiekoamer,

doar zat ie pas drie moand’ gelêje, en het ie gemeind dat ie boer en

meister zou wêzen, en nou—’t is gedoan en steet ie as ’en erme schoojer

d’r buuten! As ’en erme schooier! En doar binnen ien dat kammenet doar

liggen de guldens en rieksdoalders zonder moat of berêken. Zou d’r wel

één zoo gek zin gewêst um zich dood te goan warken as ie den vrijen

tast noar dat geld in ’t vezier kreeg....? Den vrijen tast!—Dóár is ’et

roam woar ie ens uut verjoagd wier....”

Onwillekeurig schudt Lammert zich het reine sneeuwkleed van de

schouders.

Een gansche beeldenrij schuift hem voorbij het starende oog: Trieneke

ziet ie oan Leenderts arm. Geurtje dreigend met heur vinger. Levie met

de koei oan een touw. Grootvoader bleik in zien bed met ’en doek um ’t

heufd. Al de geldzak’ ien ’t kammenet ziet ie oan ’et dansen, krek as

die rug. Zich eiges niet griepende hand noar de dansende zakken. Tien

koeibeest’ ien ’t stal. Grootvoader ook ien ’en stoasiekamer. Geurtje

ien zoo’n ermstoel. Zich eiges, nog ens.... boven oan ’en galg.

„Hu! ’t is koud, arg koud. Wa’n oaklik gezicht! Veuruut! Niet noar

grootvoaders huus toe: Dat gluujend vervêlende knoopsnet! En Geurtje!

En ’t koeibeest!—Veuruut! hie weet wel wat bêters.”

’t Is nu acht uur in den avond. Op den zwaar besneeuwden grindweg is

het onmogelijk een handbreed voor zich uit te zien, want een dikke mist

heeft sedert een klein kwartier het sneeuwen vervangen.

Daarginder, niet verre van de Lingebrug, aan wier overzijde de

onaanzienlijke herberg ligt, waarvan we reeds vroeger spraken, daar

klinken luidruchtige mansstemmen. Hoor, een langgerekt en aanhitsend

gillen snijdt door den vochtigen dampkring; luid gerinkel van

paardenschellen en het geweldig kraken eener kar in de sneeuw vermengt

zich nu eensklaps met het geschreeuw der mannen.

Spoedig echter verzwakt het rumoer: een nare verwensching bericht dat

het pogen er vruchteloos was, doch straks ook, dan gilt en dan krijscht

het opnieuw en nog sterker, en ’t jaagt en het kraakt weer, maar

nogmaals vergeefs, want de kracht schoot te kort.

En—wadende door de hooggepakte sneeuw, zoekt er een welbekende de

herberg te bereiken.

Dewijl hij vreesde dat zijn voetspoor langs de Linge hem zou verraden,

zoo heeft hij den breeden rijweg gekozen, en met den vallenden mist

gedurig de grootste moeite gehad om, zonder in greppel of sloot te

geraken, zijn pad te vervolgen.

En nu, geheel onzichtbaar, gaat Lammert, op slechts luttele schreden

afstands, de plek voorbij, waar men bitter om hulp is verlegen.

Hoort Lammert dat schreeuwen dan niet? Welzeker! „’t Liekt wel of ’t

Dries en Toon van de meulen is,” denkt hij onder ’t voortgaan.

„Onverstandig ien zoo’n mist te voaren. Zeker zin ze met de kar van den

weg ien de gruppel geroakt. Ge zoudt oe doar eiges met ’en henje te

helpen, nog op den loaten oavond, ien ’t zweit goan warken! ’En mooie

kemeelie!—Jong, wat schrauwen ze hard; hoast krek mien ien ’t oor; en

toch: g’en oavend, ze zien mien iens-geheel niet!”

Zóó gluipt hij voorbij. Een paar minuten later wordt de deur der

genoemde herberg door hem geopend.

Drie jonge boeren aan een tafeltje bij het raam der lage en kleine

kamer gezeten, wenden de hoofden naar hem om, en, als het geschreeuw

daar buiten, door de geopende deur nu duidelijk in de gelagkamer wordt

vernomen, terwijl het straks—mede door het getier bij het

kaartspel—niet te hooren was, nu roept er een basstem den komende toe:

„Zoo man, is d’r onroad doarbuuten?”

„Ik weet niet,” zegt Lammert: „ik kom de oaverrechtse kant af. G’en

oavend.—Jan Dulmers, ’en kloare!”

Maar Jan Dulmers—algemeen onder den naam van „de streuper” bekend—hoe

neringziek hij anders mag wezen, nu voldoet hij niet aanstonds aan

Lammerts bestelling. Reeds staat hij met de drie jonge boeren in de

sneeuw voor de deur zijner herberg.

„Heur, ’t is Dries de mulder!”

„Krek, ze zitten met de kar ien de snee vast!”

„Allo, d’r op af!”

„Dries zal traktieren!”

„Gauw Jan: ’en lanteerne!”

Zoo klinken de stemmen aan de deur. En Jan Dulmers spoedt zich naar

binnen. ’t Kan ’en goejen oavond worden! Haastig krijgt hij een groote

lantaarn van een plank aan den muur, en terwijl hij in allerijl het

vetkaarsje aansteekt, vraagt hij aan Lammert:

„Goa’j ook mee helpen?”

„Nee, ’t zal niet neudig wêzen,” meent Lammert, en voegt er bij: „Ik

kom al van Nimwêgen loopen; ’k zal moar op ’t vuur passen.”

„Zoo,” zegt Jan Dulmers, en als hij Lammert nog haastig den bestelden

borrel heeft ingeschonken en toegebracht, dan maakt hij ’en kniepeugske

tegen zich eiges; wendt zich schielijk ter zij naar het hooge

broodkastje, dat tevens voor tapkast dient; draait den sleutel in het

slot; steekt dien fluks in den zak, en spoedt zich dan voort met het

licht ter deure uit.

„Zooas de weerd is vertrouwt ie zien volk,” mompelt Lammert, terwijl

hij zich bij het vuur zet. Zie, Gerr’t en Hannes ze hebben ook al, véúr

dat ze opstingen, heur koarten en geld ien de zak gestoken, moar

Evert—zie, Evert het ’t loate liggen: ’En heele hoop centen en

kwartjes, en zien koarten d’r bij.—Die kwartjes....? ’t Zou Lammert te

min wêzen um d’r ’en hand veur uut te stêken, aldat ie eiges moar vief

cent’ op zak het.

Alêvel, doar kumt ’en ander vertelselje proaten: ’t Zeggen is dat Dries

de mulder op één oavend oan Harm van ’t Blauwveld dartig gulden met

pertoeten verspeulde. ’t Pertoetspel kent Lammert zoogoed as de beste.

„Twee kwartjes, ’t zou genogt veur tweemoal den ienzet wêzen. As ie ’t

nam, ien ielk geval kos ie ’t dan van de wienst of anders van ’t geld

veur de koei weerum geven. Met dartig gulden ko’j heug ien de lotterij

speulen. Krek, zoo’n lotterij da’s ’en oarige prakkezoasie; ko’j riek

van worden met de rug ien ’en ermstoel.”

Zachtjes, heel zachtjes treedt hij nu op de tafel toe; bekijkt er de

kaarten van Evert; vat met een snelle beweging twee vijfjes, die hij

fluks in den zak steekt, en, als hij opziende zichzelf in den kleinen

spiegel bemerkt, dan, dan schrikt hij alsof een ander hem aankeek, maar

paait zich ook ras: „Joa, weergeven za’k ’et, verechtig dat za’k ’et!”

Een klein uur later zit Dries de molenaar met vier jonge boeren aan het

straks genoemde tafeltje.

Voorgelicht door de lantaarn en met behulp van de mannen uit de

herberg, heeft men de meelkar weldra uit de greppel, waarin zij geraakt

was, weer op den weg geholpen, en, dewijl de molen geen tien minuten

gaans voorbij de herberg naar de zij van het dorp was gelegen, zoo

heeft men kar en paard eerst te zamen in veilige haven gebracht, waarna

Dries, „rooje Dries” die traktieren zou, met zijn helpers naar „De

reizende man” is wedergekeerd.

A’j ’et pertoeten niet kent dan bi’j nog niet kloar ien de Bêtuw.

Pertoet zegt de Fransman, en pertoet beteikent zooveul, as da’j ien

alle kroeg pertoet met de koart’ speult. Bij Jan Dulmers is ’t bijkant

ielken oavond pertoet, en dukkels tot loat ien de nacht.

Nu zitten de vijf personen om het tafeltje: Rooje Dries, Gerr’t de

schêper, Hannes de mêlmuus, Evert de lange, en Lammert—ge weet wel.

Buiten hangt nog altijd een ondoorzichtbare mist, doch terwijl ook

binnen de gelagkamer een dikke nevel van tabaksdamp de spelende mannen

in een valen nevel hult, vermengt zich daarmede al spoedig zulk een

nare dranklucht, dat een langer toeven er ons onmogelijk wordt.

Hoor, zelfs buiten de deur wordt het gegons der stemmen, het geklop op

de tafel, en somwijlen een luid gesproken woord zeer duidelijk

vernomen. Dikwijls klinkt er tevens met vloek of gelach, een kreet bij

winst of verlies; soms ook het rijm van Gerr’t de schêper: „D’r uut met

den ruut! Wat doe’j met de vrouw ien de kou! ’t Oas is de boas! Klop,

zei de schop!” en dergelijken, terwijl een sterke kneukelslag u steeds

verwittigt, wanneer hij een der zwartbeduimelde kaarten op de ruwe

speeltafel slaat.

Hoor—dat is dezelfde krijschende stem, die we straks reeds op den weg

vernamen; ’t is de stem van Dries, en hij roept: „Allo, speul op

luie....”

Het laatste woord verstaan wij niet, en evenmin het knetterend

kruisvuur van woorden, dat volgt op den tweeden nog heviger uitval:

„Wat weerlich, zou’j Dries ien de koart zitte kieken!”

Een ontzettend gevloek en getier klinkt er al sterker. Hoor, daar

rinkelt een glas dat, geworpen, waarschijnlijk zijn doel heeft gemist,

en tegen den wand aan stukken vliegt.

„D’r uut den schavuut!” roept Gerr’t de schêper. Daar vliegt de

kroegdeur open. Het rood en weifelend licht daar binnen werpt een

rossen glimp op den donkeren sneeuwweg.

„Loat los! loat los!” schreeuwt Lammert met heesche stem. Twee personen

stuiven naar buiten. Rooje Dries houdt Lammert bij zijn halsdoek in

ijzeren vuist geklemd, en dringt er den bijna stikkenden vijand al

verder den weg op:

„Vort! vort doe valsen luioard!” roept Dries met schrille stem: „Ko’j

mien met de kar ien de snee loate zitten, dóar, biet ’em nou eiges!”

„Loat ’em! loat ’em!” roepen eenige stemmen in de deur der herberg.

Dries en Lammert zijn in den mist reeds onzichtbaar geworden.

„Vort! vort de brug op! vort noar oe huus!” schreeuwt Dries voor het

laatst. Zie—dan snelt hij terug op het licht toe: de deur der herberg

valt achter hem dicht, en hoor—een luid gelach weerklinkt nog daar

binnen.

Maar ginder.... nabij de brug?

Lammert, nog duizelend en wankelend, tast naar de leuning; hij vat

haar, doch—terwijl hij den binnenkant der leuning ter rechterzijde

meent te vatten, is het de buitenkant der leuning ter linker. Een stap,

en nóg een, daar zakt de sneeuw hem weg voor den voet, daar glijdt hij,

en wankelt, en smakt naar beneden.

En, in de laagte, op den rand van het donkere wak onder het brugske,

daar kraakt en daar knoept het; daar spant er de luiaard alle

levenskracht saam om het leven te behouden. Maar ook, het stille

riviertje ten straffenden rechter gewekt, het trilt en het beeft onder

zijn witte laken. En de donkere brugboog smoort er den doffen kreet die

klagend om hulp roept. En gedurig knoept en kraakt weer het dun-ijs; en

’t klotst in het water; en ’t schuifelt in ’t dorre lies; en ’t schuurt

langs het paalwerk; maar eindelijk, eindelijk wordt het stil; alle

geluid sterft er weg, en—ondoorzichtbaar blijft de mist, de koude

verkleumende mist.

En nou—nou is ’t al vier moand gelêjen. De weinter met zien kille vuust

het de Bêtuw weer losgeloaten. De oarige sneeklökskes—lieflikste

bluumpkes—ze piepen ’t erst tussen de gressprietjes uut en lachen: Doar

bin we!—Oan besstruuk en elshout doar kieken de weik-gruune bloadjes

heur bölsterkes over, en proaten: Nou kumt ze.—Joa, krek, nou kumt ze.

Giester was’t nog sturm en rêgen, moar nou schient ’et zunneke zoo

lieflik en koestrend. Joa, zie moar, de leinte ze kumt. Al de boom’ ien

’t rond ze stêken ien rossigen woas; de weies ien malsgruunen tooi. De

veugeljes vliegen af en oan, van ’t dak noar de boom’, van de boom’

noar de heujbargen, kwinkelierend en lochtig; en ze droagen ien’t

kleine snavelje sprietjes van heuj of zachtblanke veerkes, en hebben ’t

zoo druk, went, ze bouwen heur huuskes. Zie moar, de leinte ze kumt,

alles lêft er en warkt. Zie ’et bij de hoeven; ziet ’et op den akker:

de stortkar voart er de vetheid noar ’t land; ’t ploegt en spoait en

poot en zoait; en de peerds ze hinniken ien ’t tuig; en de runders op

stal ze loeien dat ze d’r uut willen; en de kiep’ ze koakelen den

heelen dag—’t is ook um poastied—en ’t kleine revierke ge ziet ’et weer

vlottende vortgoan, en ’t flonkert ien’t zonlicht, en ’t heurt noar

Trienekes liedje, noar ’t lied van de Betuw:

„De lent’ roept den akker

Ten lêven weer wakker,

Dank God en wês blij!”

Heur Trieneke is zingen! As ze ’t lentelied het uutgezongen, dan zingt

ze nog ’en heeleboel andere vroolikke deunjes, da’j schik kriegt a’j ’t

oanheurt. Van:

„Veugeljes moakt er oe nesjes moar kloar,

Goaikes en pöpkes ’et wordt mien zoo roar.”

Joa, ge begriept ’et al wel: as de zoaddors veurbij is, dan zal

Leendert van ’t Lingeland zien neie getimmert’ óók kloar hebben, en

dan:

„Veugeljes sprei moar oe nesjes van dons;

Twee is ’en poar, krek van ou as van ons.”

Uit de deeldeur van ’t Putterserf treedt ook een paar naar buiten, maar

’t is een ander paar: een moeder met haar jongske. ’t Jongske zingt

ook, doch op een geheel anderen toon dan zijn zuster.

Moeder Willems met den zwarten hoed op de plooimuts, en den zwart

krippen doek om de breede schouders geslagen, ze trekt haar Dolfke met

zich voort, en ’t jongske greint wel, en roept wel: „Ik wil niet!” maar

moeder zegt: „Kom jungske kom, as meister mien zeit da’j vlijtig gewêst

bint, dan zu’j met de karmis ’en harlozie hebben.”

„’En tik-harlozie....?” grient de jongen.

„Joa Dolfke joa; één dat altied geet, moar dat moeder veur oe zal

opwienden totda’j eiges ’t begriep het.”

Goed zoo! moeder zal ’t harlozie opwienden totdat Dolfke eiges ’t

begriep het.

Hoe of de moeder ’t begriep het gekregen....?

Zie, als zij zelve haar Dolfke naar ’t dorp ter schole gebracht, en in

’t voorbijgaan de plek heeft gegroet, waar heur altied nijvre Willems

van zien wark ter ruste goeng, dan stapt zij langs den grindweg terug,

„De reizende man” voorbij, en het Lingebrugske over, kiest vervolgens

het bekende voetpaadje op den rechteroever van het stroompje, en treedt

al spoedig de kleine woning binnen, die de oude Weijer van haar in

pacht heeft, doch waarvan zij de pachtpenningen, al sedert vier

maanden, op „de groote rêkening” schreef. ’t Was ook ’en oakelik geval

gewêst. Drie doag’ answiet was ’t heele darp ien rep en roer, en liep

’et bij Weijer huus uut huus in. Geen wonder: Lammerts pet was onder ’t

brugske gevonden, en, of den Lammert ien ’t woater gevallen, wied weg

onder ’t ies geschoten en verdronken was, ze wiesten ’t niet, went wát

ze ook deejen, hum weergevonden hadden ze niet.

Niewoar, a’j ien ’t ongeluk bint dan zie’j toch dat de minsen niet

kwoad zin? Ouwe Weijer het er onderveind’, heel veul onderveind’ van;

moar, de slag was te zwoar gewêst. ’t Was of ie kiends was. Hie at en

hie dronk wel, moar—Geurtje zag ie bie tijen veur Lammerts moeder oan,

zien lieve Anneke, die al dartig joar dood was, en alles noa venant.

Op den darden dag tegen den oavend, toen het ie gegreind. Och lieve

Heer wat het ie gegreind! Heel uut de stad hebben ze Lammert op ’en kar

bij ’em thuus gebrocht. Uit ’t woater gekropen het Lammert niet ien ’t

darp durve blieven. Drie doag’ het ie van hier tot gunder ien’t natte

pak deur snee en deur kou geloopen; moar, op dien darden oavond, toen,

toen had den ouwe hum weer; en den ouwe het veur Lammerts bedstêj

gezeuten en gezeid: dat de minsen zoo goed woaren; en dat Levie de koei

niet gehoald had umdat de snee zoo hoog lei; en dat de voale nou nog op

de dêl sting, went, dat de minsen niet wouwen dat Levie ’em hoalen

kwiem, zie, umdat ie zoo best en zoo mooi was. En dan weer greinend:

dat God toch goed was, en ’t minsdom ook!

„Gemergen boas Weijer. Zóó, geet ’et nog goed?” zegt de boerin van ’t

Putterserf, en dan tot Geurtje: „Ik dank oe dernje,” went Geurtje gaf

haar ’en stoel en ’en stoof.

’t Is den oude toch aan te zien wat slechts weinige dagen van angst en

spanning kunnen uitwerken. Zijn oogen staan veel doffer, en het schijnt

alsof zijn gehoor is verminderd, althans hij antwoordt op de vraag naar

zijn welstand:

„Joa, joa, nog altied frisch en gezond, en as ’t weer zoo mooi blieft,

dan zal ’t haast tied wêzen dat ze noar ’t land geet. ’t Was ien’t joar

acht en zeuventig toen goengen de beesten....”

De oude vervolgt zijn verhaal, en als het ten einde is, en Geurtje der

boerin heeft bericht, dat ’et met Lammerts pien ien erms en been’ arg

veul bêter geet, en dat ie nou achter ’t huus ien den hof ’en bietje

oan ’t kuieren is, dan zegt de oude Arie nog eens:

„’t Was toch mien schuld niet, niewoar, dat ’t koeibeest zou verkocht

worden. ’k Had Lammert altied bij ’t wark gehouen, moar ien’t lest....

en, ’en oud mins is zwak.” Terwijl hij omziet naar de deeldeur:

„Geurtje ik heur ’em; ge most ’em ’en emmerke woater geven.—Zie ’t was

toch mien schuld niet.”

En—nou zu’j ’et verstoan hoe vrouw Willems ’t begriep kreeg; ’t was den

ouwe ten troost dat ’et buuten zien schuld was.

En de rijke boerin stopte den grijsaard, die zeker nooit een aalmoes

zou hebben aangenomen, een paar guldens in de bevende hand: „Op

rêkening Weijer, heur ie, op de groote rêkening.”

„Bestig; dank oe vrouw Willems, op de rêkening,” zegt de grijsaard.

Moar—hoe dat ie met vrouw Willems nou eigenlik rêkening had, dát wist

ie niet krek; alêvel hie vuulde verpliechting en noojend: „Kom, blief

nog wat zitten?”

Nee, vrouw Willems dankte; ze kon niet went um elf uren most ze thuus

wêzen, en erst hier achter op ’t land, nog ens noar ’t ploegen van heur

neie bouwknecht kieken, die—ze had ’et geheurd—eigenlik geen bovenste

beste was.

Achter ’t huuske van Weijer het Lammert al wel ’en half uurke gekuierd.

Ge zoudt ’et hum niet oanzeggen dat ie zoo veul het gelêjen. Geurtje

weet er van mee te proaten. ’t Was dukkels met recht van och

harrejennig!—Over ’t geval zuwwe moar niks meer sprêken. Rooje Dries en

allegoar zin ze bij hum gewêst toen ie zoo zwak lei, en Evert het

gezeid: dat ie die kwartjes loater wel kriegen zou, hie had er niks van

gemarkt.

Woar of Lammert noar kiekt.... den heelen tied kiekt....? Zie

doargunder op den akker—met ’en kleine gruppel van grootvoaders erfke

gescheien—daar schoefelt Hannes de mêlmuus, met de ploeg deur de klei,

krek asof ie met ’en schip oan ’t lavieren is: „Onmundige kerl!” denkt

Lammert, „hou oe peerds dan ien toom! Zie, rukken: lienks, rechts. Boe,

joeps! doar zwabt ie weer hen. ’En voor’ as ’en talhout. Toen

ikke!!.... Wacht, nou zal ie ’em zwonken. Och minsen wa’n ermoei! Toe!

zwonk dan op zied! Huup! rechts met de ploegstêl. Zie, zie nou! ’t

peerd met de poot over ’t streng heer. Toen ikke!!!.... Moar nou, mien

erms zin te stief!—Verdrêjd! a’j wilt en ge kunt niet!—Zie, doar kumt

ie weer oan. Kerl! veuruut! Boe lomperd!! as ikke!!!!....” Met

saamgeknepen vuist en het bovenlijf zwenkend, alsof hij daarmee den

ploeg in ’t rechte spoor zou houden, bespiedt Lammert al verder het

werk van den onbedreven bouwer. „O God, a’j dan wilt en ge kunt niet!”

zucht het nogmaals van zijne lippen; maar dan, als een stem er van

binnen terugkaatst: A’j wilt joa dan kun ie,—dan—dan spoedt hij zich

voort, de greppel over, den bouwakker op!

Hannes de mêlmuus kan ’t niet schêlen dat Lammert hum êfkes verzet,

went, phu! ’t is niks meklik.

En Lammert, hie vat er den toom, en griept er den ploegstêl: „Vort

mennekes, vort!”—Zie, de bruintjes ze kennen hum nog. Doar geet ’et:

„Hört jungskes! doar geet ’et!”

En gunder op ’t Lingewêgske doar steet ’en vrouwmins te kieken; moar

Lammert ziet heur niet: „Vort jungskes vort!” En de zwakte ien erms en

ien been’ hie vuult ze niemeer; en ’t blanke iezer snijdt lochtig den

akker; en de klei krult glommend umhoog; en de voor’ leit zoo recht as

en nootlien ien ’t psalmboek, en, „Vort! A’j wilt joa dan kun

ie;”—Lammert hie kan ’t nog!

Sinds dien dag is ’t zunneke tweemoal dartig keeren over ’t bouwveld

opgegoan.—Gunds mowwe wêzen; gunds, zoo’n vieftig trooj achter ’et

Putterserf, moar toch altied op zied van ’t kleine revierke, dat met

een lochtig dampke boven zien spiegel oe zeit: dat ’et kostelik weer

veur de zoaddors zal zin. Joa, dóár mowwe wêzen!

Jong! wa’n leven en tier op dat land woar kort nog gelêjen ’t riepe

oliezoad veur ’t sikkel viel en dreugde ien’t koestrende zonlicht.

Zie, uut alle hoek’ van den akker voaren de rijers op kleine stortkar’

den dreugen bouw noar ’t dorskleid dat midden op ’t veld is

uutgespannen.

Zie hoe ze hitsend met de kar komme oanjoagen. ’t Gewas, met ’en touw

ien kleejen gebonden, ’t mot gelost op ’et dorskleid; de kar gewipt; ’t

peerd veuruutgejoagen; de trekkers die achter stoan, geliek oan ’et

paktouw getrokken: „Hört! vort met de kar!”

Een, twee, drie, vier, vief,—krek in vief tellens is ’t zoad ten

dorsvloer gespreid. Heur, met vroolik gezang sloan wel veertien dorsers

heur vlêgels op ’t kostlik gewas; ze kloppen en sloan, en—’t dreuge

zoad vliegt uut d’r buuskes! En zie, de schudders ze schudden de peul’

af die bleven oan ’t stronk; en de streujwarkers ze keeren ’et streuj

van ’et dorskleid; en de schoepers, ze schoepen ’et zoad ien de zakken;

en de karren ze joagen weer oan; en de bedspreiers—mansluu en derns—ze

spreien den vloer weer; en ’t vlêgelt en ’t zingt, en ’t jakkert en

joagt, went, t’ oavend mot ’t kloar zin. Goddank as et dreug blieft! ’t

Soa jongens veuruut!

„Doar zou’j muu van worden. En êvel, behalve van eiges is ’t alles moar

leenvolk; niet één kwiem um loon. Traktieren! traktieren da’s ’t lied

bij de zoaddors. En de boer, hie traktiert van ’s mergens tot ’s

oavends. Gunds op ’en kar liggen voatjes—behalve met woater—veul

voatjes met bier, en voorders jenever! Veur dat ’t begint kriegt de man

al ’en borrel; bij ielken bedsprei ’en borrel—da’s zundig! Moar de mins

is geen dier, went de mins het verstand, en—as ’t verstand zeit: schei

uut, dan mot ie uutscheien, of anders wordt ie nog minder as ’t vee, en

da’s schand veur ’en mins!

Alêvel, zeg boer, ku’j de drankfles niet keeren?

Moar nou is ’t wat bêters: ’t Schoftuur het gesloagen. ’t Warkvolk zit

ien groote hoopen op den akker; ielk ’en bord op de knie, en ’en lepel

en vurk ien de hand.

Vrouw Willems en blozende Triene met Leendert van ’t Lingeland—heur

lieve jong—ze loajen hier en gunder en overal de borden vol met

glommende snijboonen en eerdappels en worst. Jong, zie ze is êten! Zoo

kriegen ’t er veul niet duk op ’en joar. En straks, as ze boonen genogt

hebben, dan kriegen ze wrungel met afgetapte room’, totdat ze bloazen

en steunen—zoo’n bietje benauwd—en liefst goan sloapen krek woar ze nou

zitten.

Zoo’n klein uurke loater worden veul al weer wakker. Moar nou....?

Gunder oan ’t eind van ’et dorsveld wat ruurt doar? ’En kar met blom’

en met bloajer getuugd, kumt zuutjes noar ’t midden gevoaren. Hier en

gunder en overal springt ’et volk overeinde. Heur, wa’n gejoech en

geschrauw; „Lang, lang zal ie lêven!”

Stil! da’s oarigheid. Boven op die kar zit ’en stokouwe mins. Krek is

ie honderd joar geworden. ’t Is veur de honderdste keer dat ie de

zoaddors belêft, en vrouw Willems het gezeid, dat ie de zoaddors nog

zien zou.

Heur, heere minsen! wa’n geschrauw: „Lang, lang zal ie lêven!”

Den ouwe mins, wat bêft ie met ’t heufd. Zie, de kar steet stil. Ze

helpen hum ien’t afklimmen. Vrouw Willems gêft hum de hand. Trieneke

ook; kiek, allegoar allegoar geven ze hum de hand.—Jong, jong, wa’n

geschrauw! Stil dan, hie sprêkt, den stokouwe mins hie sprêkt. Stil, ge

kunt niet verstoan; luuster:

„Ik dank oe, ik dank oe goeje minsen....” beeft er de stem eener eeuw

in ’t rond: „Doar kumt ’en tied da’j niemeer warken kunt. Zoolang as

God mien kracht gaf he’k altied gewarkt, dat kan Anneke getuugen....”

hier ziet hij ter zij naar de achttienjarige Geurtje, die naast hem

staat en immers Lammerts moeder niet is. Maar niet één die den mond tot

lachen vertrekt. Ze luisteren allen met langgerekten hals en ingehouden

adem. Doch de oude spreekt niet meer; hij tast er naar den

dorschvlegel, die Lammert over den schouder hangt; hij vat

dien.—Kiek.... zwabbelend geet de knuppel ien de hugt; slap, zonder

kracht kumt ie neer op et zoad; nóg ens noar boven, nóg ens noar onder,

en—doar springen troan’ ien de oog’ van veul, die ’t zien en van veul

die er heuren, heuren hoe den oud-ouwe mins doar bêvende zingt:

„Lange vlêgel, klap en klop,

’t Zwarte zoad uut spitsen dop;

’t Zoad houdt licht veur duustre nacht

Altied warkzoam is Gods macht.

Toe met kracht,

Vlêgel, rep moar, klep moar, klop;

’t Wark, doar kumt Gods zêgen op.”

Nou is ’t genogt ouwe mins! Goat er zitten; hier op dit benkske.

Voorders zal Lammert wel veur oe dorsen en warken. Lammert die nou al

siends twee moand’ weer bouwknecht op ’t Putterserf is, en ’t liedeke

nooit, nee nooit zal vergêten.

En zie—doar reikt Dolfke van vrouw Willems den ouwe ’en pampier toe,

en, veul weten ’t wel wat ien ’t pampier steet te lêzen: Den

honderdjoarige kreeg veur zien kleinzeun, op Trienekes veursproak, ’t

huuske dat ie zoo lang ien pacht hiew, met nog den akker d’r bij woar

Lammert, uut eigen beroad, de ploeg ien de hand’ greep.

En ze schrauwen weer: „Lang zal ie lêven! lang zullen ze lêven!!” Dat,

dát was erst oarig!

En zoo oanstonds zal ’t wark weer beginnen, maar erst drukt nog Lammert

de hand van mooi-blonde Triene, van Triene, die mergen de lieflikke

bruud zal wêzen van kloeke Leendert van ’t Lingeland. En—as ie ’t

gedoan het, dan pakt ie zien Geurtje, die trouw hum verzurgde. En

zie—as ze zoo’n bietje achterover geet, dan kruupen de rooje kroal’ uut

heur duukske noar boven. Nee! ’t vuur het ze krek geloaten zooas ze

woaren; ’s oavends het ze ze goaf ien den as weergevonden, en—’en neie

droad het ze d’r loater deurgeregen, ’en starke droad die vast niet zou

brêken.

Heur, drie uren sleet de klok.

„Op! oan ’et wark!”

En zie dan, ’et joagt weer, en ’t streujt en ’t dorst weer; en ’t

lieflik revierke, weerkoatsend dien akker, lacht vroolik ien’t

zonlicht: Vlijt loont er z’n heer!