[ Marte. Ta scju dìs chì (vièrs la fin di Avòst dal [Footnote 2003]) sta stela a è pròpit fuartapì luminoa ca sedi maj stada in taj ultins [Footnote 60: [Footnote 000: àis, secònt chej ca sàn. Però, al contrari daj efiès che Marte al à vùt su Cjangrànt, in ta scju dìs al stà creànt diastros ecològicos in Europa (incèndios, temperatùris cussì altis che fra laltri aan copàt [Footnote 10: [Footnote 000: di lòu in Fransa) e pur uchì ( [Footnote 30: [Footnote 000: sfolàs da Kelowna, e un bièl nùmar encja chì a Ashcroft)!]
1382 (return)
[ Li sfèris dal firmamìnt.]
1383 (return)
[ Encjamò prin che il Papa Clement V al invitàs Rico VII a vignì in Italia, par dopo zìghi cuntra, Cjangrànt, a nòuf àis al veva belzà mostràt li virtùs minsonàdis. Chì a si pòs notà che, coma cal dìs Thomas Gray in tal so famòus poema Elegy Written Upon a Country Churchyard, a sòn doma i grancj ca pòsin mostrà disprès paj bès. Ai puòrs diàus daj puarès a no ghi vèn maj data loportunitàt!]
1384 (return)
[ Al saveva ben Dante, che la so fama a sarès durada in taj sècuj, mentri che chè di chej ca luan costrèt a eilià, sa eìst, a eìst gràsis a la fama che Dante stes al à.]
1385 (return)
[ Coma cal sarès il so trisnònu Cjasaguìda.]
1386 (return)
[ Un ca si lasa zì, ca si lasa domà dal eìlio, al vèn distrùt.]
1387 (return)
[ Si noai il coràgju di ricognosi sè ca è veretàt, na dì, cuant che il preènt al sarà doventàt timp antìc, i vegnaràj dismintiàt dal dut.]
1388 (return)
[ Cuanta veretàt ca èn ta sti rìghis!]
1389 (return)
[ Purgatori.]
1390 (return)
[ Leìlio.]
1391 (return)
[ Diu.]
1392 (return)
[ Beatrìs a lu sigùra che il plaej celestiàl cal à vuardàt taj so vuj al pòl cjatàlu èncja al di fòu daj so vuj.]
1393 (return)
[ La brama di Cjasaguida di discori di nòuf cun luj.]
1394 (return)
[ Chèl che Cjasaguida al minsonarà a si preentarà svelt coma na saèta.]
1395 (return)
[ Unaltri luòu.]
1396 (return)
[ La stesa ambiguitàt (al ee il falcòn cal svuala o il vuli dal falconièr?) a è encjan tal originàl.]
1397 (return)
[ Dùcjus grancj condotièrs medievaj, scju chì; fra di lòu, zent coma Gotfrèit a èrin condotièrs da li primi crocjàtis cuntra i saracèns.]
1398 (return)
[ Dante al vuarda in taj so vuj e a ghi par pì bièla di sempri, roba che, considerànt i superlatìfs cal à uàt fin adès, a somearès impusìbul.]
1399 (return)
[ Dante a si necuàrs ca sòn adès in ta la sfera di Gjove.]
1400 (return)
[ Beatrìs.]
1401 (return)
[ Pa la so vergogna, na frutaa ni dìs Dantea cambia colòu, dal ros al blanc, a colp.]
1402 (return)
[ La sesta stela a sarès Gjove, pì temperada di Saturno (frèit) o Mars (cjalt).]
1403 (return)
[ La lus stesa a stà formànt ai so vuj li lèteris da la nustra lenga (ma i no cròt dal furlàn!).]
1404 (return)
[ Una da li Mùis.]
1405 (return)
[ Volèighi ben a la gjustìsia vuàltris chi gjudicàis la cjera.]
1406 (return)
[ Dùtis chès a si riferìs a li lùcis ca si stàn pojànt sul colm da la M, faìnt la M someà na sorta di gìlio. Pal valòu simbòlic da la M i sugerìs i comentatòus, ca la sàn pì lungja di me.]
1407 (return)
[ Diu.]
1408 (return)
[ Informa = tal sens daj antìcs scholàstics: ca ghi conferìs la so vera sostansa o esènsa.]
1409 (return)
[ Il valòu simbòlic al è pì o mancu cussì: i spirs (ca pòsin èsi jodùs coma la zent ca à simpatìa pa la monarchìa fransèa) a càmbin cul so sfavilà il gìlio, cal rapreenta la cjaa fransea, in ta la forma da lacuila, sìmbul dal Impero, dimostrànt cussì che, tal livèl simbòlic la zent a preferìso a varès da preferìl Impero al dominio fransèis.]
1410 (return)
[ Il sugerimìnt di Dante chì al è che la corusiòn (fun) da la gjustìsia a deriva da la curia papàlcun Zuan XXII da Avignòn prin di dut. (Vandelli)]
1411 (return)
[ Coma cal veva fàt il Signòu in tal templi di Gjerualèm.]
1412 (return)
[ La guèra adès a vèn fata daj pàpis ca ùin scomùnichis o altri amonimìns cuntra i fedej, e faìnt cussì a ghi ròbin il pan spirituàl che il Signòu al voleva prejòdi par dùcjus.]
1413 (return)
[ Dante chì al stà apostrofànt, a si pensa, un daj pàpis (Clement V?) cal era stàt acuàt di imponi scomùnichis doma par scancelàlis se un daj potentàs al vès vierzùt il so tacuìn!]
1414 (return)
[ La Gliia.]
1415 (return)
[ Il tu di sti rìghis al è Zuan XXII (o naltri papa coròt e cìnic). Stu papa a si riferìs a S. Pieri e a S. Pauli in maniera spresànte chèl ca ghimpuarta a sòn doma i florìns ca tègnin rapreentada la figùra di San Zuan Batista.]
1416 (return)
[ Il splendòu daj beàs al somèa unacuilasìmbul che a Dante a ghi stà amondi a còu, par raòns za preentàdis.]
1417 (return)
[ I mi cjoj encja jò la libertàt ca sia cjòlt Dante tal uà rostro (latìn: rostrum = bec, o mua) par significà la mua o bec da lacuila.]
1418 (return)
[ La figura da lacuila che cussì a si stà esprimìnt a è fata di chej tancju puntìns di lùs ca sòn i beàs ca ghi dàn forma.]
1419 (return)
[ Li vòus di ducju i beàs a èrin concentràdis in ta lunica vòus da làcuila.]
1420 (return)
[ Taj òrdins daj ànzui.]
1421 (return)
[ Il capucjo che il falconej a ghi tèn sul cjaf.]
1422 (return)
[ Chel stùpit di un Satanàs di Lusìfar.]
1423 (return)
[ Ogni creatura inferiòu a chè daj ànzui (Lusìfar in particulàr) a è coma un vàs masa pìsul par capì l infinìt savej dal creatòu.]
1424 (return)
[ L intelèt divìn.]
1425 (return)
[ L intelèt umàn al è regàl dal intelèt divìn: regàl grant, a si sà; ma maj cussì grant coma chel dandà cal cjoj ispirasiòncoma che se un siòr a ni regala mil dòlars, mil dòlars a sòn tàncjus, si capìs; ma puc o nuja in confrònt dal teoru dandà ca vègnin.]
1426 (return)
[ Cupiditas radix malorum estin ta ducju i sens.]
1427 (return)
[ Puòron = puòr omp.]
1428 (return)
[ Domanda, chista, che dùcjus a si sòn domandàs, prima o dopo.]
1429 (return)
[ Il cjadreòn di un gjudice.]
1430 (return)
[ Tal sens di èsi il contrari di sutìlis.]
1431 (return)
[ Sa si imedeimèa cu la volontàt divìna.]
1432 (return)
[ Fin a chel punt chì dal raonamìnt da lacuila, il me dùbit al restarès intàt.]
1433 (return)
[ Lacuila.]
1434 (return)
[ Vuàltris umàns i no sèis bòis di capì li sutilèsis da la gjustìsia divina. A siè tentàs di dii, chì, che forsi a no sarès tant na bruta roba se il creatòu a ni permetès di capì cualchidùn daj so mistèris. Forsi, sa ni spalancàs chel barcòn cal fa jodi sè ca è la di fòu, in tal so ort, par cussì dii, forsi i varèsin encjamò pì amirasiòn par luj e par dùtis li ròbis cal àn tal so ort. Ma i saj ben che luj al è ostinàt a insisti su la storia da la fede, che sensa di chè i no podarìn maj godi da la bielèsa dal so ort.]
1435 (return)
[ Crist. E di che zent ca fà mostra di vej sempri Crist in mins an dè tanta, coma ca è tanta la ipocriìa da la zent.]
1436 (return)
[ Danàs e beàs a si ju jodarà sfilàn ta do filis: chè daj beàs e chè di chej zùs in malora.]
1437 (return)
[ Imperatòu Berto da lAustria.]
1438 (return)
[ Il cugnàt di Berto al zarà a pièrdi lAustria entri pus àis. (Cussì i comentatòus.)]
1439 (return)
[ Stu chì al sarès Filìp il Bièl, da la Fransa, che, secònt i comentatòus, al veva falsificàt tanta moneda par podej fà na guera. Filìp pì tars al era zùt a murì dopo èsi stàt ferìt da un cinghiàl.]
1440 (return)
[ Ducju scju regnàns aan na roba in comùn: la brama di vej e di otegni teritori daj àltrisl inglèis al voleva la Svesia; il spagnòu Gibiltèra (daj Mòrus); etc.]
1441 (return)
[ Ca sarès il stes che dii che par ogni virtùt che stu suèt al à, al à pur mil pècis.]
1442 (return)
[ Di stu re di Sicilia a basta dii pucal era un omp plen di vìsis e basta.]
1443 (return)
[ Il barba di Federico al era Jàcu, re da la Majorca. Jàcu II, il fradi, al era re da lAragona.]
1444 (return)
[ Ràsia: na region ca includeva part da la Bosnia, Croàsia, Serbia e Dalmàsia.]
1445 (return)
[ Il re di Ràsia a si veva profitàt dal fat che la so moneda a ghi someàva a la moneda venesiana (I matapan vènetos).]
1446 (return)
[ I Pirenej, ca podèvin difìndi il re di Navàra da la Fransa.]
1447 (return)
[ Il re di Cipro, fransèis, al era un omp coròt e crudèl, secònt Dante e secònt i comentatòus.]
1448 (return)
[ Chej puntìns di lùcis ca fòrmin il vuli da làcuila a sòn pì brilàns (= di mèrit pì grant) daj àltris ca ghi dàn forma al rest da làcuila.]
1449 (return)
[ Re Davide, autòu daj Sàlmos.]
1450 (return)
[ La sostansa di sti rìghis a pàr ca sedi che il cjantadòu (Re Davide) al cognòs adès il grant prèmiu risevùt pa li so òperis.]
1451 (return)
[ L Imperatòu Trajàn.]
1452 (return)
[ Cf.Purg. X. [Footnote 73: etc.]
1453 (return)
[ Il paradìs e l infièr.]
1454 (return)
[ Eechièl che, savùt da Zaìja cal sarès muàrt di lì a puc, al veva domandàt di èsi lasàt vif par encjamò un puc di timp par podej fà penitensa. (Robuschi)]
1455 (return)
[ Coma tal cau di Eechièl.]
1456 (return)
[ L Imperatòu Costantìn cal veva pasàt li lègis di Roma a làcuila, sen dal Impero, e al veva al stes timp stabilìt Biansio coma capitàl dal Impero.]
1457 (return)
[ Là che la sèa dal vuli da làcuila a taca a zìn jù.]
1458 (return)
[ Gulielmo il Bon, re da la Sicilia, planzùt in taj timps di Dante, pì ncjamò pal fat che chej ca lu vèvin suseguìt, Carlo e Federico, a èrin stàs governàns da nuja. (Comentatòus)]
1459 (return)
[ A si mostra dut risplendìnt e colòu di òru.]
1460 (return)
[ Un daj trojàns ca vèvin lotàt cuntra i Grecs. Dante, naturàl, a si necuàrs a colp di sta straordinaria rivelasiòn: sel fàja un ostia di un pagan uchì in tal paradìs?]
1461 (return)
[ Cussì Shelley cuant chen ta la so To a Skylark al sìnt tal cjantà da la lòdula un segnal di cualchicjùsa cal è cussì tant pì bièl, pì melodiòus di cualsìasi roba ca è di sta cjera, e che di conseguènsa a ghi tocja èsi divìna.]
To a Skylark]
Hail to thee, blithe Spìrit! Bird thou never wert, That from Heaven, or near it, Pourest thy full heart In profuse strains of unpremeditated art
.]
Sound of vernal showers On the twinkling grass, Rain-awaken'd flowers, All that ever was Joyous, and clear, and fresh, thy music doth surpass
.]
What objects are the fountains Of thy happy strain? What fields, or waves, or mountains? What shapes of sky or plain? What love of thine own kind? what ignorance of pain?
]
1462 (return)
[ Ogni roba tal mont a è creada in conformitàt cul volej di Diu (il plaej eterno).]
1463 (return)
[ Dante al ua sta espresiòn latina par significà la esènsa di na roba; e cussì i la ui encja jò. In furlàn na peràula ca si visinarès a sarès robitàt, ca sarès la sostansa di na roba, coma che in inglèis a si ua la espresiòn whatness o thingness.]
1464 (return)
[ La viva speransa (cal à un omp coma Trojàn) di zì a cognòsi Diu a và a vinsi sul volej (o amòu) divìn, ca ghi scolta a chej ca mòstrin speransa.]
1465 (return)
[ Trajàn (la prima) e Trojàn (la cuinta) dùtis dos colocàdis ta la sèa da lacuila.]
1466 (return)
[ Secònt i comentatòus, al è stàt San Gregorio a preà par che Trajàn al tornàs fra i vìfs par fà dal bencal era il so deideri.]
1467 (return)
[ Voltàs: tal sens che in ta chistu momènt al à la nustra atensiòn.]
1468 (return)
[ Crist.]
1469 (return)
[ Tal vuli da làcuila, lì cal lus cuj altri beàs.]
1470 (return)
[ Il spìrit di Rifeo il Trojàn.]
1471 (return)
[ Da gràsia a gràsia
]
1472 (return)
[ (Pur. XXIX. [Footnote 121]-) Li tre siòris minsonàdis chì a sòn la Fede, la Speransa e la Caritàt ca èrin cun Beatrìs visìn da la roda destra dal so cjar. Chisti virtùs a ghian servìt coma batièin al Trojàn pì di mil àis prin dal vignì dal redentòu. Coma ca dìs làcuila sùbit sot, a è inùtil che nuàltris puora zent i provani a capì il misteri da la predestinasiòn, cal contèn in se li raòns ca spiegarèsinse doma i rivàsin a penetralustranèsis teològichis coma che dal cau di Trojàn. Lo stes, però, si si ategnìn al cau di Rifeo il Trojàn, a èe necesàri che un pagàn, diìn un indiàn canadèis da la epoca pre-colombiana, al vedi vùt li virtùs teologàls (caritàt, fede, speransa) e vej crodùt al vignì di Crist, etc., par vej podùt èsi acetàt la sù, tra i beàs? O misteri da la santa fede!]
1473 (return)
[ Diu stes, cal è chel cal tèn in motu duti li ròbis.]
1474 (return)
[ Par dii la veretàt, tal originàl Dante al à saffina, espresiòn ca mostra un perfèt acòrdu fra il volej daj beàs e il volej di Diu.]
1475 (return)
[ Li sèis daj vùj a si sbàsin e a si àlsin al stes timp, cussì coma lintensitàt da li lùcis tal vuli da làcuila a si alsava o sbasava in perfèta sintonìa cul parlà da làcuila.]
1476 (return)
[ Tal originàl i vuj di Dante a si fìsin su la mia donna. Purtrop il furlàn a nol somèa vej lecuivalènt di chista espresiòn. La me fèmina? No. La me siòra? Nencja. La me zovina? La me fruta? La me madona? La me biela? La me ninina? No. No. No. No e no.Il furlàn a nol à nisùna peràula ca si visina a la mia donna. La mia donna tal sens uàt da Dante a è espresiòn di gentilesa, di rafinatesa, di galanterìacualitàs di un mont social e romàntic che, i cròt, a nol à maj parlàt furlàn. Il furlàn, almancu chel parlàt a San Zuan, al è, in tal scori da la storia, stàt lenga dal contadìn e lì, a è da amètilu, espresiòns cavalerèschis coma la mia donna a sòn difìsilis da cjatàlis.]
1477 (return)
[ Semele, na amànt di Gjove ca veva insistìt di jòdilu in tal so splendòu e, in tal jòdilu, a si veva bruàt e di ic a no era restàt altri che un grumùt di sinìa.]
1478 (return)
[ Cualsìasi altra fèmina (fiòla, siòra, zovina, ninùta o fruta ca sedi) a corarès il riscju di someà una di chès ca si vàntin da li so bielèsis. Tal cau di Beatrìs, però, chistu aserimìnt che la so bielèsa a stà doventànt sempri pì luminoa a no si pòl clamala vanitàt. Cussì a no è nencja just perdonà Beatrìscoma che al inisi i eri tentàt di fà. (Sa vès vùt un momènt di comprensìbil debulesa feminìl i la varès perdonada a colp. Ma chì, sè ca è da perdonà?)]
1479 (return)
[ Il ridi di Beatrìs.]
1480 (return)
[ Il siètin splendòu al sarès Saturno, indà ca sòn apena rivàs. Ta la cjera adès a si sìnt il inflùs di Saturno e da la costelasiòn dal Leòn.]
1481 (return)
[ Saturno.]
1482 (return)
[ Saturno al era il re da la etàt dal òru, cuant che dut a era coma ca varès da èsi, no coma vuèj cuant che dut (o cuai) a è coma ca è, e par sigùr no coma cal varès da èsi.]
1483 (return)
[ Beatrìs.]
1484 (return)
[ Ca jodeva dal jodi di Diu stes.]
1485 (return)
[ Dante chistu a ghi lu dìs a un daj spìris luminòus ca ghi stàn in front.]
1486 (return)
[ Beatrìs.]
1487 (return)
[ Ta àltris sfèris celèstis.]
1488 (return)
[ Tant il ridi di Beatrìs che il cjantà daj beàs al varès, uchì, na soavitàt cussì granda che Dante, in bròut di gjùgjulis, a nol podarès apresàma a si insiminarès dal dut, par sigùr!]
1489 (return)
[ Cun che infuiòn di lus ca vèn dal alt, la lus ca stà parlànt a pol jodi in ta la esènsa di Diu stes.]
1490 (return)
[ Il me jodi (inteletuàl) a si adeguèa a la lus divina.]
1491 (return)
[ Coma dita sùbit sù, nencja i serafìns a rivaràn maj a capì ducju i segrès divìns.]
1492 (return)
[ Dante a la mèt cussì: Tra due liti dItalia surgon sassi
. I lu amèt: chistu al suna un puc miej dal me mòut di esprìmimi, almancu in ta stu cau chì. Ma se siaja da fà
A pensàighila ben encja Dante al varès aprovàt il pastrosès macarònic da la me riga, cu la so mistura di furlàn clàsic e furlàn di San Zuan.]
1493 (return)
[ I comentatòus a no sòn sigùrs a cuj ca si riferìs.]
1494 (return)
[ Al era cognosùt coma Pieri Pecjadòu tal convènt di Santa Maria dal Puàrt.]
1495 (return)
[ Uchì i comentatòus a pàrlin di un anacronimo (par via che ai timps di San Pieri Damiàn a no si uava encjamò chel cjapièl che i cardinaj a pàrtin vuèj. A no è la prima volta, a propòit, che Dante (encja sa lu fà par bocja di San Pieri Damiàn) al mostra di èsi crìtic di scju minìstros da la Gliia.]
1496 (return)
[ Cefàs = Cephas: San Pieri; il grant vasèl: San Pauli.]
1497 (return)
[ Miga mal, Dante, cuant ca si buta a lironìa!]
1498 (return)
[ Cal sarès il sflameà di San Pieri Damiàn.]
1499 (return)
[ A la mari.]
1500 (return)
[ Cf. Par. XXI. 4- [Footnote 12]; [Footnote 57]- [Footnote 62].]
1501 (return)
[ Prin da murì.]
1502 (return)
[ Ànsi, il riguàrt cal stà mostrànt Dante di front di scju beàs, a lu rìnt pì ncjamò meritèvul di vignì ricognosùt da Diucal è il so objetìf.]
1503 (return)
[ Il monastèri cal cjòj il nòn di San Benedèt.]
1504 (return)
[ Zent pagana, ca no voleva savèighini da la nova fede.]
1505 (return)
[ San Benedèt al veva fondàt il monasteri di Mont Casìn tal [Footnote 528].]
1506 (return)
[ Il paganèin.]
1507 (return)
[ Salt = saldu. I fràris uchì a ghian tegnùt dur a la so fede.]
1508 (return)
[ Dante al vòu jodi il sant coma cal era, lìbar da che luminoitàt ca lu tèn, in ta un bièl sens paradosàl, platàt.]
1509 (return)
[ L Empireo.]
1510 (return)
[ La sù tal Empireo dut a è perfèt, coma cal è sempri stàt.]
1511 (return)
[ Tal Empireo il èsi a nol è na roba materiàl, coma cal èn ta che altri sfèris o uchì in tal nustri puòr mont. I beàs a pòsin rivà fin la sù; roba ca no ghi è pusìbul a un puòr mortàl coma Dantealmancu no a stu punt.]
1512 (return)
[ Cuant ca si veva insumiàt di vej jodùt na scjala ca si alsava fin tal cjèl, cun ànzui ca ghi zèvin sù e jù.]
1513 (return)
[ Puòr Svuàlt! Stu puòr Benedetìn al era pròpit lì, a partada di man, e cussì i luai uàt. Colpa so sal è saltàt fòu pròpit cuant chi zèvi in sercja di un Benedetìn cal rimàs cun salt!]
1514 (return)
[ Convènt, o monastèri.]
1515 (return)
[ Chel profitàsi da li rènditis da la Gliia. (A si pensarès che la debulesa umana daj prèdis e fràris di na volta, coma la debulesa di chej predis dal dì di vuèj, acuàs di abùus coma chel da la pedofiliaa si pensarès che sti pècis a varèsin distruùt la Gliia sècuj fa. E invènsi ic a para viae abastansa benòn, secònt sè ca si jòt.)]
1516 (return)
[ Se ca custodìs la Gliia a no ghi apartèn nè ai parìncj daj fràris e prèdis, nè a àltris ca vòlin scuèdi.]
1517 (return)
[ San Francesco.]
1518 (return)
[ Miràcuj bìblicos coma il spartì da li àghis ol fà laga dal Gjordàn zì cuntra curìnt a èrin pì grandi maravèis che un pusìbul intervènt di Diu di corei la corusiòn chiai apena descrìt.]
1519 (return)
[ Par via che Beatrìs a ghia permetùt di vinsi la so gravitàt naturàl e di zì sù svelt, coma un spìrit.]
1520 (return)
[ Il sen dal Zodiac cal seguìs il sen dal Toru al è la costelasiòn daj Zìmuje a è sot di chistu sen che Dante al era nasùt.]
1521 (return)
[ Il firmamìnt.]
1522 (return)
[ Il gran pàs al sarès la dificoltàt ca ghi resta a Dante di contà da li ròbis ca nol à encjamò descrìt dal Paradìs.]
1523 (return)
[ I ànzui.]
1524 (return)
[ Dante al stà oservànt la luna da che altra banda, la banda che nuàltris i no jodìn maj e ca noà li màcis ca si jòdin da chìda la cjera.]
1525 (return)
[ Pari dal soreli.]
1526 (return)
[ Maja e Dion a èrin li màris di Mercurio e Vènereca ghi zìrin atòr e visìn dal soreli.]
1527 (return)
[ Gjove al èn tal miès di Mars e Saturno; un cjaldòn, e l altri frejdùt.]
1528 (return)
[ Vandelli al nota chen taj timps di Dante i astronòmos a riferìvin ai poscj indà ca èrin i pianès coma cjais.]
1529 (return)
[ Coma la usièla, Beatrìs a stà spetànt, duta ansioa, par cualchicjusa di luminòus cal stà par spuntà da un momènt a laltri.]
1530 (return)
[ Dut il frut cal vèn fòu da la influensa daj cjèlos, cal sarès dut il insièmit daj sans dal Empireo.]
1531 (return)
[ Parsè che li peràulis a no rìvin a descrivi dut chel splendòu.]
1532 (return)
[ Crist.]
1533 (return)
[ Miga mal sta teoria medievàl di coma ca nàs na saèta!]
1534 (return)
[ I si recuardàn ben che puc prin (Par.XXI.4+ e [Footnote 62: + ) Dante a nol varès podùt jodi Beatrìs in ta dut il so splendòu; ma adès cal à jodùt altri ròbis brilàntis al è pì preparàt a vuardà e apresà il ridi luminòus di Beatrìs.]
1535 (return)
[ Cuanti vòltis chi vìn vùt dùcjus chista esperiensa chì! Spes a susèit che cuant chi si sveàn a colp, ta miès di un sun, i diìn: èco, a biùgna che stavolta i mi recuardi di sè chi mi stevi insumiànt. Ma, nonostànt il propòit di recuardàsi daj particulàrs dal sun, puc dopo chi si sìn ben sveàs il sun al è zùt sulòsti e dut sè ca ni resta a è la certèsa chi si sìn insumiàs di cualchicjusa ca meretava di èsi recuardada. Tal cau di Dante, a sarès interesànt aplicà li teorìis di Freudo di Schachtel. (Chistùltin al è chel cal dìs che la raòn pa la cual i no si recuardàn daj suns a è par via che i suns di sòlit a pàrtin a gala li ròbis che pròpit i vorèsin vejtal cau di Dante chistu al somèa pròpit justma ca sarès cuntra i precès fondamentàj da la nustra cultura di podej vej o otègni.)]
1536 (return)
[ Dante a nol rivarès a descrivi la bielèsa inefàbil dal ridi di Beatrìse dal rest dal so aspièt sant e luminòusnencja sal vès la asistènsa di dùcjus i poès ispiràs da dùtis li Mùis.]
1537 (return)
[ Ca sarès la poeia di Dante.]
1538 (return)
[ La roa = Maria; i gìlios = i apòstui.]
1539 (return)
[ Il so vuli a nol era encjamò abituàto dal dut preparàta jodi viions luminòis coma chè ca stà par preentasi al so vuli.]
1540 (return)
[ La caua a sarès Crist stes.]
1541 (return)
[ La preensa visìnae di conseguensa tant luminoadal Signòu a ghi varès impedìt a Dante di podej jodi i altri beàs, lòu stes esìnt luminòus.]
1542 (return)
[ Sùbit dopo che il Signòu, cu la so luminoitàt, a sia un puc distansiàt, Dante al pòl concentrà il so vuli sul bièl flòu (Mariala roa mìstica) repreentàt dal lustri pì intèns cal à davànt di luj.]
1543 (return)
[ In tant e in cuant: in cualitàt e in intensitàt.]
1544 (return)
[ Chista flama a sarès, secònt i comentatòus, chè dal ànzul Gabrièl.]
1545 (return)
[ L ànzul al coronava cu la so melodìa chel gjojèl (zefìr) ca era Maria, e ic a so volta a feva dut il cjèl risplìndi coma da la lus di un grant zefìr.]
1546 (return)
[ Il Empireo.]
1547 (return)
[ Il nonu cjèl, o Prin Motu, cal imbràsa dut il rest dal mont. La so visinànsa a Diu a ghi permèt di godi pì da li àltris sfèris il calòu cal vèn radiàt da Diu e da li so asiòns divìnis.]
1548 (return)
[ Maria e la so simìnsa (il Signòu) a sòn zùs in sù cussì a la svelta che il vuli di Dante a nol è rivàt a seguìju.]
1549 (return)
[ Tal originàl: Sti ànimis a èrin tal semenà buone bobolce. Interesanta la nota di Vandelli, cal sugerìs che bobolce a deriva da bifolca, ca significarès cjera o cjampàgna in ta cers dialès dal nord. Al spiegarèsia , chistu, il significant di bifolco, espresiòn cal uava me Barba Toni (puarèt) cuant che, da frutùt, i vegnevi da luj butàt par aria. Ca la vedi uada (coma cal feva cun ludro) in tal sens di contadinàt o di vilàn o di salvàdi par significà che un cal era coma li altri bèstis da la cjera?]
1550 (return)
[ San Pieri, cal è stàt vitoriòus sul mal. Il concilio al sarès il insièmit da li ànimis beàdis dal nòuf e dal vecju Testamìnt.]
1551 (return)
[ La nustra fantaìa a no riva a rìndighi gjustìsia a la soavitàt celestiàl di chistu cjànt.]
1552 (return)
[ Cussì a ghi dìs San Pieri a Beatrìs.]
1553 (return)
[ Viru = Latìn (sanzuaniàt) par omp.]
1554 (return)
[ Dal paradìs.]
1555 (return)
[ Coma ca ni recuàrdin i comentatòus, San Pieri ambulabat super aquam, ut veniret ad Jesum. (Matt.XIV. [Footnote 25]-)]
1556 (return)
[ Un ca si prepara a afrontà un eàm ca ghi vierzarà la strada al dotoràt. Chistu bacelièr al à di tegnisi pront a provà (no a determinà) la cuestiòn ca ghi vèn proponùda dal mestri.]
1557 (return)
[ MestriSan Pieri; la cuestiòn su la cual al vegnarà eaminàt: la fede.]
1558 (return)
[ San Pauli.]
1559 (return)
[ Pal significàt medievàl e Tomìstic di scju vocabuj i sugerìs i comentatòus.]
1560 (return)
[ L intensiòn = il crodi (i cròt), cal doventa sostansa, tal sens scolàstic di veretàt.]
1561 (return)
[ Ca sarès il jodi in ta li veretàs etèrnis, aparèntis doma sa si è in paradìs.]
1562 (return)
[ Cun vigòu, cun pasiòn.]
1563 (return)
[ Al so stamp.]
1564 (return)
[ Gjojèl.]
1565 (return)
[ A è fede sensa lìmit chista. I leèvi tal Vecju Testamìnt alsèra che rìghis ca còntin di chel puòr diàu cal vàn taj cjamps di domènia in sercja di stecùs par tègnisi cjalt. E Diu, avìnt oservàt ca nol rispetava la domènia, a ghi dìs a Moè: Copàilu. Biùgna cal vègni lapidàt. (Nùmars [Footnote 15]: [Footnote 32]) Èco, a biùgna vej na fede da leòn (cussì par dii, sicòma chi no soj tant sigùr di cuanta fede caan i leòns) par cròdighi a la gjustìsia di chistu Diu vecju.]
1566 (return)
[ Il Testamìnt vecju e chel nòuf a sòn chì tratàs coma componìns di un argumìnt silogìstic.]
1567 (return)
[ Tal sens di òpera divìna.]
1568 (return)
[ In ta sta metàfora la natura a è paragonada a un fabri ca nol è bon di scjaldà e di dàighi forma a ròbis ca sòn aldilà da li so capacitàsca sarèsin i miràcuj.]
1569 (return)
[ Che ròbis consideràdis miràcuj.]
1570 (return)
[ Il Te Deum laudamus
.]
1571 (return)
[ Secònt il Vanzèli di San Zuan, San Zuan al era stàt il prin a rivà in tal sepulcri di Crist, ma San Pieri al era stàt il prin a entràighi e crodi che Crist a si era rifàt vif.]
1572 (return)
[ Tal sens chel Spìrit Sant su di lòu a sia fermàt e cul santificàju a ghia cussì permetùt di risevi la veretàt.]
1573 (return)
[ Si vìn na sincuìna e na cuindiìna, parsè no na trina?]