in paragon dal sunà di che lira

che coronànt a zeva chel bièl zefìr

che di sè il cjèl a’ngemava, sta biela piera.1545

“Amòu angjelic jò’i soj che inzìr’

ghi vaj dal grant gaudi cal vèn di dentri—

nustri dešideri!—di stu dols zefìr;

e cun te’i staraj, o roša dal cjèl, mentri

che’l fi ti compagnaràs, radiant, O pia!,

ta la roda suprema1546, cul èsighi dentri.”

Cussì a si strinzeva la melodìa

ch’atòr di sè a veva, e l’altri lùcis

a cjantàvin pur lòu’l nòn di Maria.

La mantelìna real1547 che duti li sfèris

dal mont a cujèrs, fervida e viva,

godìnt di Diu’l calòu e ušànsis,

parzora di nu’l so disòt a veva

cussì tant lontàn che la so aparènsa,

da lì ch’i eri, jodi’ncjamò no si feva:

i me vuj, alòr, no vèvin vùt la potensa

di stà visìn di che glorioša flama

ch’alsàt si veva davòu da la so siminsa.1548

E com’chel fantulìn che vièrs la mama

al slungja’i brasùs, dopo vej ben tetàt,

par chel amòu che dut di fòu lu’nflàma;

ognùn di chej lušòus in sù si veva butàt

cu la so flama, cussì che’l grant afièt

che par Maria a vèvin mi vèvin palešàt..

E lì davànt mi èrin restàs, dirimpèt,

cun tal gràsia, ‘Regina coeli’ cjantànt,

che ’ncjamò adès ghi sìnt dut il dilèt.

Oh cuant ben di Diu ca si và cjatànt

fra chisti bunànimis dal còu d’oru

che jù a semenàvin il bon e’l bondànt!1549

Chì a si vìf e a si gòt dal tešoru

otegnùt cul lagrimà’n tal ešilio

di Babilon, ’ndà che lasàt si à ’l oru.

Chì al trionfa, sot dal fì di Dio

e di Maria, da la so vitòria,

e cul vècju e cul nòuf concilio,

chèl che cont’l tèn li clafs di chista gloria.1550

Cjànt Vincjaquatrèšin

“O vuàltris ch’elešùs a la gran sèna

i sèis dal Àgnul benedèt che godi

la sù vi fà cun mins sempri serena,

se par gràsia di Diu chistu’l pòl godi

di na frigùja o dos da la vustra mensa

prin che finìghi’l timp la muàrt’a podi,

vuardàit ben la so granda voja, imènsa;

fèighi sercjà’l vustri ben: i bevèis vuàltris

sempri da l’aga che luj dom’al pensa.”

Cussì Beatrìs; e l’ànimis beàdis

coma sfèris si vèvin fàt tal alt di stàngis,

e flameànt a ziràvin coma comètis.

E com’atorotòr i tocs daj orlòis

si zìrin, cussì ch’un toc al par mov’si planìn,

mentri ’l ùltin al somèa vej àlis,

cussì che zirulìnis, ca balàvin

ben e bièlis, di cuant ca èrin bràvis

in tal so bal, o lent o svelt, capì mi fèvin.

Da una pì presiòša da li àltris

fòu jodùt i vevi da li pì bieli flàmis

un fòuc ch’àltris no’n d’era di pì lùstris;

che tre vòltis ’torotòr di Beatrìs

al era zùt cjantànt un cjànt cussì tant divìn

ch’un pì alt diši a vòu par diši di sti ròbis.

E alòr la me pena a salta stu scjalìn;

ch’al nustri pinèl par tal sfumadùris,

com’al contà, colòus mancu vifs ghi vòlin.1551

“O Sòu me santa, cu li to prejèris

sincèris, e’l to grant e ruvìnt afièt,

da che biela sfera ti mi lìberis.”1552

E uchì a si veva fermàt il fòuc benedèt

e vièrs ic indirisàt al veva'l so rispìru

e com'che dìt i ài, dìt ghi vevi, cun grant rispièt.

E ic: “O lus eterna di chel grant viru1553

che dal Signou Nustri li clafs al veva otegnùt

che partàt jù’l veva da stu lòuc d’oru,1554

stu omp tenta, chì e lì, un puc par dut,

su la fede, s’a ti plàs, dàighi pur sot,

che par ic tal mar tu ti zèvis a piè nut.1555

S’un al è ben dispòst e ben’l spera e’l cròt,

ocultàt no ti’e, ma chì in Diu t’jòs,

indulà che dut pituràt a si jòt;

pars’ch’a vignì chì zent jodi a si pòs

par fede vera, alòr par gloriàla

falu parlà a è’un ben, e ben a si pòs.”

Com’che’l bacelièr1556 si tèn pront e nol parla

fin che’l mestri la cuestiòn no ghi propòn,

par provala e no par terminala,

cussì jò’i mi armavi di ogni rašòn

mentri ch’i la scoltavi, par èsi pront

par un cussì alt mestri e na tal cuestion.1557

“A dìšimi, da bon cristiàn, tègniti pront:

la fede, sè ca è?” Sùbit alsàt i vevi la front

vièrs la lus che di chist a era la font;

Beatrìs alòr coràgju mi veva dàt un mont

par che jò adès a spandi mi metès

l’aga ch’i vevi’n ta la me ’nterna font.

“La gràsia ch’a rispundi mi’ocòr adès,”

tacàt i vevi, “di front di stu tant alt campiòn,

ca mi jùdi a esprìmi ben i me concès.”

E paràt i vevi 'ndavànt: “Com’che tant benòn,

O pari me, al à’l to bon fradi1558 scrìt,

che’n tal just cjamìn, Roma, ti’a’mpostàt benòn,

la fede a è sostànsa dal speràt, al à dìt,

e argumìnt di chèl ch’jodi i no podìn;

e la so esensa a è chè, com’ch’i’ai capìt.”

E luj: “Pròpit cussi; basta ch’a puntìn

ti capìsis pars’che tra li sostànsis,

davànt daj argumìns1559, al à metuda prin.”

E alora jò: “Li ròbis profòndis

che uchì i rivi a jodi benòn,

ai vuj di la jù tant a sòn platàdis,

che doma’n tal crodi a si sà ca sòn

e sul crodi al è’l grant sperà fondàt;

e par chèl in sostansa si fà l’intensiòn.1560

E da chistu crodi la jù a ni’è dàt

di silogišà, sensa vej altra vista;1561

e cun chèl i rivàn a la veretàt.”

E di nòuf luj: “Se dut chèl ca si ’cuìsta

ca jù cu la dutrìna’l fòs cussì ben pensàt,

nol ocorarès ’l inzèn dal sofista.”

Cussi chel amòu in bora’l veva soflàt;

e dopo al veva dìt: “Pensej ti ghi’as cun fuarsa1562

al pèis e lega di sta monèda dàt:

ma dìšmi se pròpit ti l’ às in borsa.”

Alòr jò: “Sì ch’i l’ai, tant lustra e tonda,

ca è la so’mpresiòn1563 ch'i ghi cròt par fuarsa.”

E chist si veva fòu fàt da la lus profonda

che lì’a splendeva: “Sta biela gjoja1564

che su di sè ogni virtùt si fonda,

da’ndà ti vègnia?” E jò: “La gran plòja

dal Spìrit Sant ca cola ben dapardùt

tal vecju e tal nòuf Testamìnt—sta plòja

silogismo a’è ca mi’a dut concludùt,

e cussì ben, che si vès di fà’un paragòn

ogn’altra prova a sarès roba da frut.”1565

E i vevi chistu sintùt: “Chista propošisiòn,

vecja o nova1566, che cussì ben si conclùt,

coma satu ca è na divina cansòn?”1567

“La prova dal ver da chèl ch’i’ai lešùt

a sòn che ròbis nòvis che la natura

a scjaldàighi il fièr a no’a maj podùt.”1568

E a chistu mi veva dìt: “Sè ca ti sigùra

che chès1569 a sèdin vèris? Doma chel medèšin

ch’i ti vòus provà, doma chèl ti lu zùra.”

“Se’l mont si’a convertìt al Cristianèšin,”

i vevi dìt, “sensa miràcuj, chist stes al è’un

che’n paragon i’àltris no sòn che’un centèšin;

jòt tu, ch’entràt ti èris, puarèt e a dišùn,

tal cjamp, par semenà che buna planta

ca no vèn vendemada pì da nisùn.”

Finìt chistu, la cort alta e santa

a plena vòus Diu laudàt a veva li sfèris

cu la melodìa1570 che la sù si cjànta.

E chel siòr che da una a li altri bràghis

cu li so domàndis mi veva partàt,

fin che dongja i’èrin da l’ultimi fràscjs,

di nòuf al veva tacàt: “La Gràsia che marošàt

cu la mins a à, i làvris ti’a vierzùt

fin chì, com’ca è just che cussì a sedi stàt,

e contènt i soj di sè che fòu a’è vegnùt;

m’adès sclisàn pur fòu sè ch’i ti cròs,

e d’indà che stu crodi saltà fòu al à podùt.”

“O bon pari me sant, spìrit ch’i ti jòs

chèl che doma cul crodi batùt ti’as

a la tomba piè ben pì zòvins daj tòs,”1571

i vevi tacàt, “ti vorès ch’i ti manifestàs

duta la sostansa di sè che jò’i cròt

e la rašòn pur ti vorès ch’jo ti pasàs.

E jò’i ti rispùnt: In ta un Diu i cròt,

ùnic e eterno, che dut’l cjèl al mòuf,

sens’èsi movùt—a chist cun amòu i cròt.

E a crodi a dut chistu a no mi mòuf

nè fišica nè metafišica, ma chista

granda veretàt che sù di me a plòuf,

e plovùt a à sù Mošè, sul Vangelista,

suj sàlmos e’i profès e dùcjus vuàltris

indà che’l Spìrit Sant al à fàt posta.1572

E i cròt in tre’tèrnis persònis, e stis

chì, i cròt, a sòn una e a sòn trina,1573

ma’n una sostansa a sòn unìdis.

Da la profonda condisiòn divina

ch’i staj tocjànt, la mins ’mi sigilèa

chèl che’n tal Vanzèli a’è spes dutrina.

Chistu al è’l prinsìpit, cal sfavilèa,

viva lus doventànt cuj so ràis ’nflamàs,

e com ’astri’n tal cjèl’n me’l sintilèa.”

Coma’l siòr che dopo vej scoltàt sè ca ghi plàs,

il servo al imbràsa, congratulànt

chel brav’omp pa li nòvis, apèn cal tàs;1574

la benedisiòn cussì mi veva dàt, cjantànt,

e’mbrasàt tre vòltis mi veva apena ch'i vevi tašùt,

il lustri apostòlic, che al so comànt

parlàt i vevi; e tant ghi vevi plašùt.

Cjànt Vincjasincuèšin

Se maj a càpita che’l poema sacri

che a scrivi mi’an judàt cjèl e cjera,

e che par pì àis a mi’a tegnùt magri,

la crudeltàt a vinsi che fòu mi siera

dal pioràr indà che durmìt i vevi d’agnèl,

nemìc dut daj lùpos ca ghi fàn guera;

cu n’altra vòus alòr, e cun blanc cjavièl,

poeta i tornaraj, e in ta chel stes font

dal me batièšin, sù’i metaraj’l cjapièl;1575

pars’che lì, in ta che fede ca ghi tèn cont

l’ànima a Diu, lì ghi eri entràt,

che par chè uchì Pièr cussì ziràt mi veva la front.

Na lus alòr a mov’si a veva vièrs nu tacàt

da la roda da’ndà cal era vegnùt

fòu chèl che prin Vicari di Crist al era stàt;1576

e Beatrìs, ca era lì contenta’n dut,

mi veva dìt: “Vuarda, vuarda: èco lì’l baròn

che a Galisia’l tira zent dapardùt.”1577

Pròpit coma cuant che’un colomp benòn

si tèn visìn dal compaj e zirànt e riširànt

a mostràighi a si mèt la so afesiòn;

cussì i vevi jò jodùt ’l un da ’l altri grant

principe e gloriòus vignì risevùt,

laudànt chèl che lasù i’u nudrìs ben e tant.

Dopo che di fasi fièstis a vèvin smetùt,

sidinùt coram me ognùn si veva 'mpostàt,

lušìnt cussì tant che ’mbarlumìt m i veva dut.

Ridìnt si veva Beatrìs a un di lòu voltàt:

“Spìrit grant che da la divin’ largèsa

da la nustra bašilica1578 ti’as scrìt,

fà risunà’l sperà’n ta chist’altesa:

chistu ben ti lu sàs tu che tant ti còntis

di com’che Gesù scju tre pì’l caresa.”1579

“Alsa pur’l cjàf e scolta sè ch’i ti dìs;

che sè che ca sù a vèn dal mont mortàl

a’è miej ca si abìtui ai nustri ràis.”

Stu cunfuàrt dal secònt fòuc a mi era stàt tal

che levàt i vevi jò’i vuj a li altèsis

che il grant luši ghi vèvin prin fàt mal.1580

La gràsia’vòu che’n front ti ti prešèntis

dal nustri imperatòu, prin da la muàrt,

visinùt, coma l'ànimis sos pì nòbilis,1581

cussì che, jodùt chì’l ver, dut e no doma’n part,

la speransa, che la jù in mòtu a mèt

te e àltris vièrs sè ca è di pì alt cunfuàrt,

dìšmi sè ca’è, e com’che’n flòu a mèt

la to mins, dìšmi pur da’ndà ca vèn.”

Cussì al veva finìt stu secònt lumìn, e sclet.

E che pìa che guidàt a veva ben

l’àlis mès fin ca sù, ta chistu alt svuàl

par me rispundùt a veva, e fàt da fren:1582

“La Glišia militànt di luj un tal e cual

cun pì speransa ’no’n dà, com’ca’è scrìt

da Diu che chì’l fà luši ogni cristàl:

par chèl ghi’è stàt concedùt che dal Egjt

al vegni a Gjerušalem, par podej

jodi’l ver prin che di lotà’l vedi finìt.1583

Li altri do ròbis, ca no sòn par savej

domandàdis, ma par che riferimìnt

al fedi di cuant che sta virtùt ti da plašej,

a luj ghi lasi, che nè d’impedimìnt

nè di vant ghi saràn; e ch’al rispundi ben

l’alta gràsia ghi dèdi sugerimìnt.”

Com’ch’un student di rispundi al mestri si tèn

amondi pront lì che luj al è espèrt,

par fà rišaltà chèl che luj’l cognòs ben,

“La speransa,” ghi vevi dìt, “a’è un spetà cert

da la gloria futura, ch’a nu ni vèn

da la gràsia divina e dal nustri mer’t.

Da tanti stèlis1584 chista lus i otèn

ma chèl che prin ’la metuda’n tal me còu

il pì grant cjantadòu1585 al è stàt dal pì grant Ben.1586

‘In te’a spèrin,’ tal so cjànt il cjantadòu

al dìs, ‘chej che ben a cognòsin il nòn to’:1587

e chej lu sàn che la me fede a àn tal còu.

Tu pur ti mi’as ’stilàt cul istilà so,

cu la to epìstula; cussì ch’jò i soj plen,

e sù àltris la vustra ploja’i plouf jò.”1588

Intànt ch’i parlavi, dentri dal vif sen

di chel lušòu al trimulava un lamp1589

dopo l’altri, com’che jò’i jodevi ben.

Alòr: “’L amòu ch’encjamò t’jòs’n tal me lamp

la virtùt mi’a dàt ch’i’ai tegnùt in pet

fin a la palma e al zì fòu dal cjamp,1590

al vòu ch’i ti rispiri pal to dilèt;

ma’i vuej che, par plašej, i ti mi dìšis

sè ch’i ti cròdis che’l sperà a ti promèt.”

E jò: “Li novi scritùris e antìchis

il sen a mètin, e’l sen a ghi mostra

’l prèmiu a l’ànimis da Diu elètis.

Išaìja’l dìs che’n ta la so cjera

ognuna sù’al tegnarà’un dopli vistìt;1591

e chista vita chì a’è la so cjera.

E to fradi1592 ta’un mòut tant pì definìt,

là ’ndà cal parla da li blanci stòlis,

sta rivelasiòn a ni tèn ben descrìt.”

E alòr, sul finì di sti peràulis,

‘Sperent in te’ i vèvin ’nsìma di nu sintùt;

cul èco di dùtis li ànimis beàdis.

E èco che na lus i vevi tra di lòu jodùt

che, se’l Cancri’l vès altritànt di cristàl,

’l unvièr doma dì’l sarès par un bièl mešùt.1593

E com’ca si alsa e a và e a entra’n bal

na fantasuta, doma par fàighi onòu

a la nuvìsa, intindìnt nuja di mal,

cussì i vevi alòr jodùt chel grant splendòu

unìsi ai doj su la stesa cansòn

com’che just a era pal so grant amòu.

Lì, tal cjànt e tal bal si veva ’nserìt benòn;

e fis su lòu a veva Beatrìs ’l aspièt

com’na nuvìsa ca jòt e dut ghi par bon.

“Chistu al è chèl che pojàt al à’l cjàf sul pet

dal nustri pelicàn, e chist’al è stàt

tal alt da la cròus al grant còmpit elèt.”

Cussì Beatrìs; ma no si àn par chel sviàt

i vuj sos di stàighi sempri atenta,

pur dopo di vèjmi dal sant’usièl recuardàt.1594

Com’chèl che n’ocjada’l vòu dàighi, e’l tenta,

puarèt, al eclisà dal soreli un puc,

che, cul jodi, un ca nol jòt’l doventa;

cussì i’eri jò’n front di chel ùltin fòuc

fin ch'i vevi sintùt: “Parsè t’imbarlumìstu

par jodi ròbis che chì a no’an lòuc?1595

In ta la cjera, cjera al è’l me cuàrp, jòt tu,

insièmit ai àltris, fin che’l nùmar nustri

compaj’l doventa dal dišèn di ca sù.1596

Cun ducj’ dòj i vistìs1597 tal beàt claustri

a sòn doma che do lùcis che’n sù’sòn zùdis;

e chist ti lu contaràs tal mont vustri.”

Apèn’dìt chistu, stu sìrcul di flàmis

cujèt al era stàt, insièmit cul dols mìscju

da li vòus da li tre ànimis beàdis,

cussì, com’par no fà fadìa o vej rìscju,

i rèmos ch’èrin prin’n ta l’aga stàs batùs,

in banda pojàs a vegnèvin da’un fìscju.

Oh, cuant ca èrin i me sintimìns movùs

cuant che voltàt mi eri par jodi Beatrìs,

ma jòdila’i no vevi podùt1598, se ben che’a pus

piè i eri da ic, la sù’n tal mont felìs.

Cjànt Vincjasejèšin

Di no podej pì jodi i vevi temùt

pal sflameà1599 che i vuj mi veva distudàt,

cuant che dut ta’un colp na vòus i vevi sintùt

ca mi veva dìt: “Intànt che’l jodi ti vèn ridàt

che cul fisami si’era zùt cunsumànt,

rašona pur par tègnilu compensàt.

Tàca duncja; e dìs a sè ca và puntànt

la to ànima, e fà cont cal sedi

il to vuli zùt pierdùt, ma no par tant;

pars’che Beatrìs, ch’adès no’è tal to dì1600,

ma che par chì a ti mena, a pòl cul so sguàrt

di nòuf dati com’la man d’Anania’l jodi.”1601

E jò: “Cuant ca ghi farà plašej, prest o tart,

ca curi ic i vuj che stàs a èrin li puàrtis

ca vev’ušàt par dami’l fòuc che’n me sempri’l àrt.

Il ben cal fà contèntis st’ànimis beàdis,

Alfa e O al è’n ta la scritura

che amòu m’insegna in pì manièris.”1602

Che stesa vòus ca mi veva cjòlt la poura

di èsi stàt par sempri imbarlumìt,

’ncoragjàt mi veva di parlà, sensa poura;

“Un crivièl1603 pì pìsul,” a mi veva duncja dìt,

“adès ti ocòr: diši a ti convièn

com’che da stu amòu ti sòs stàt culpìt.”

E jò: “D’argumìns filošòfics al vèn,

e da sè che da ca sù mi vèn rivelàt,

chel amòu’l vèn, che’n me prin al à lasàt’l sen.

Chè’l ben, coma ben, na volta apresàt,

amòu al impìa, che sempri pì grant

al doventa, secònt da la so bontàt.1604

Duncja, a l’esènsa che di bon a'n d’à cussì tant

che ogni ben che fòu d’ic jodi i podìn,

altri nol è che’un raj che da chè al vèn radiànt;

a’è mièi che pì che vièrs l’àltris ch’i jodìn,

si movi, amànt, la mins di chej che ben

a sàn la veretàt1605 che discutìnt i stìn.

Chista veretàt al me intelèt a vèn

da chèl1606 che jodi mi fà il prin amòu

di dut sè ca’è eterno—da là i la otèn.

A mi la mostra pur la vòus dal prin autòu

che a Mošè a ghi’a dìt, di sè parlànt:

‘I ti faraj jò jodi ogni valòu.’

Ti mi la mòstris pur tu1607, scuminsiànt

cul alt avìs1608 cal siga dut il arcàn

di chì la jù pì d’ogn’altri avìs, e tant.”

Cussì mi veva dìt: “Gràsis al intelèt umàn

e a l’autoritàs ca lu concòrdin,

fra’i to amòus, chèl par Diu al è sovràn.

Ma dìšmi pur s’altri cuàrdis ti tirin

vièrs di luj, cussì ca podi la to cansòn

cjantà daj dincj’ che cun stu’amòu ti muàrdin.”

A no’era platada la santa intensiòn

da l’àcuila1609 di Crist, e ben mi eri necuàrt

di sè cal voleva ch’i fès profesiòn.1610 )

E alòr jò di nòuf: “Dut chel muàrdi fuàrt

che a Diu’l pòl fani voltà il còu

a tegni vìf’l me amòu al à fàt la so part;

chè’l èsi me e dal mont, o grant amòu,

che muàrt1611 che l’ànima me a tèn viva

che a ognùn da sperà ghi dà, com’a mi, besòu,

cu la so cognosensa rivelada e viva,

tiràt fòu mi’an dal mar dal amòu stuàrt

e lì di chèl dret mi’an pojàt’n ta la riva.

A li fràscjs ca gh’inghirlandèjn dut ’l ort

dal etern’ortolàn1612 ghi vuej ben, e tant,

e tant pì pars’che dal so ben a sòn puàrt.”

Apèna tašùt, sintùt i vevi un cussì dols cjànt

risunà’n tal alt dal cjèl, e Beatrìs

cuj àltris ca diševa: “Oh sant, sant, sant!”

E com’ch’un lustri fuàrt ni svèa a vòltis

par via dal spirt dal jodi cal sìnt

taj vuj il splendòu da li so sèis,

e’l sveàt sè che a colp al jòt al risìnt

pal masa lustri ca lu imbarlumìs,

fin che il bon sens visìn ghi và corìnt;

cussì daj me vuj li pècis vansadìsis

cjòlt a mi veva Beatrìs cul raj daj so vuj,

cal risplendeva par pì di mil mìis:

e pì di prin a jodèvin alòr i me vuj;

che un bièl puc stupidìt ghi vevi domandàt

di un cuàrt lušòu che cun nu al era luj.

E ic: “Dentri di chej ràis, dut ’luminàt

jodi’l fà’l fatòu che ànima prima

che la prin’ virtùt a vedi maj creàt.”1613

Com’la frascja ca si sbasa dal so’nsima

al pasà dal vint, e dop’di nòuf si leva

e sù’n tal alt a torna, coma prima,

cussì i vevi fàt jò ’ntànt che ic a parlava,

plen di maravèa, e dopo sigùr

vegnuda mi veva na voja che di tabajà a ardeva.

E i vevi tacàt: “O milùs1614 che dut madùr

dom’tu ti sòs stàt fàt, o antìc pari

ch’ogni spoša fìa ti’è, e nuàra pur,1615

I ti vuej adès suplicà, bon pari,

di parlami: tu t’jòs la me granda voja

che davòu dal diši tò zà si mèt a cori.”

Com’un nemàl sot’un nisòu’l zùja

e’i so muvimìns jodi a si pòsin

dal tiramòla dal nisòu ca lu ’mbròja,

pròpit’n ta stu mont chì stu spìrit prin

al traspariva sot la so cujèrta,1616

e di dami plašej i so zujès a parèvin.

E luj: “Se ben che la domanda fata

da te no mi’è stada, la to voja i saj miej

ch’ogn’altra roba a ti ti sedi certa;

ch’jò’n tal miej spièli1617 d’jodi i’ai’l podej

ch’in sè’l tèn dùtis l’altri ròbis rifletùt

e nuja luj di riflèti al à’l podej.

Savej ti vòus cuant che Diu mi’a metùt

in ta chel bièl ort1618 indà che Beatrìs

tal scjalìn che ca sù’l vèn mètiti’a volùt,

e1619 sè che tant plasùt ghi à a li me lùcis

e la rašòn justa dal so grant disdèn

e la lenga ch’i ušavi’n ta che sgjvìgnis.

Duncja—O me bon frut—il gustà dal len1620

stàt nol è cauša’n sè stes dal grant ešilio;

stàt al è ’nvènsi—chèl sì—il trapasà dal sen.1621

Par cuant che movùt’a Beatrìs Virgìlio

volùt par cuatrimiltrešinta e doj zirus

dal soreli i vevi stu concilio;

e chèl jodùt i vevi in ta dùcjus

chej sens dal so cjamìn noufsènt e trenta

vòltis da la cjera tornà’e fà’i so zirus.1622

La lenga ch’i parlavi a era dut cuanta

zuda prin ch’a l’òpera ’ncompletàbil

la zent di Nembrot a stes dut’atenta;1623

che’a no è nisùn efièt rasionàbil,1624

che pal plašej umàn a si rinovèa

seguìnt’l cjèl, che sempri’l sedi duràbil.1625

Che ’l omp al parli a no è maravèa;

ma cussì o culà il mont al lasa

ch’i fèdis com’ca vi plàs, in famèa.1626

Prima ch’i zès jù’n ta l’infernàl fasa,1627

I si clamava’n cjera il pì grant ben

da’ndà cal vèn il godi ca m’inglusa.

El1628 si veva dopo clamàt, com’ca convièn,

che la zent coma li fuèis a fà avonda,

che’n ta na vit una a và e n’altra a vèn.

Ta chel mont che pì a si’alsa da l’onda

jò’i eri, cun vita pura e dišonesta,

da la prin’ora a chè ca la seconda,

com’che’l soreli’l cambia cuadrant ogni sesta.”1629

Cjànt Vincjasietèšin

“Al Pari, com’al Fi e al Spìrit Sant,

gloria!” dut il paradìs al cjantava,

cussì ch’ešaltàt i eri jò da chel dols cjànt.

Sè ch’jodevi un ridi al someàva

dal’univèrs intèj, che lègri e sturnìt

tal jodi e’n tal sinti mi tegneva.

Oh cuant godùt cal vev’alòr il me spìrit!

Oh vita plena di amòu e di pàs!

Oh cuant bon stà ca era chì e cuant mèrit!

I so cuatri aspiès1630 di lušòu ducju’mpiàs

davànt m’jodevi, e chèl che pì visìn1631

mi’era sempri pì pareva ca s’iluminàs

e’n tal jodi’l doventava plan planìn

com’che Gjove’l doventarès se luj stes

e Mars da usièj li plùmis si scambiàsin.

La providensa che da chì, com’adès,

a decìt sul fà e rifà, il coru beàt

sidìn’n ta stu momènt a voleva cal stes,

cussì che jò sintùt i vevi: “Nosta stà marveàt

se di colòu ti m’jòdis cambià; che ’ntànt ch’i dìs,

i’àltris pur il so colòu a varàn cambiàt.

Chèl che’n cjera’l me post ušurpà t’jòdis

— il me post, il me post!—che pì a nol tèn

’n sè’l Fì di Diu—Oh se bruti ròbis!—

il me simiteri ’nledanàt a plen

al à di sanc e di spusa; cussì che’l tristàt1632

che di ca sù al è plombàt, la jù1633 si’l’gòt ben.”

Dal colòu cal tèn il soreli pituràt

il nul al tramònt e al prin cric dal dì,

alòr i vevi jò jodùt dut’l cjèl ’luminàt.

E com’na fèmina che coma ogni dì

onesta si mantèn, sintìnt da li pècis

d’àltris, timiduta ’si fà, da no crodi,

a Beatrìs pur ’nrošàt si ghi vèvin li mosèlis;

e na eclìs cussì’n cjèl maj si veva jodùt

da che volta’n cà da li pènis suprèmis.1634

E’n davànt cu li so peràulis al era zùt

cun vòus ca era cussì tant tramutada

che’l so aspièt cambiàt a veva in dut.

“La spoša di Crist1635 no’è stada ’levada

cul sanc me, chèl di Lin e pur chèl di Clet

par èsi al baratà dal oru ušada;

ma par podej vej stu vivi benedèt

tant Sisto che Pio, Calisto e Urban

spandùt’l veva’l so sanc, ognùn di lòu puarèt.

Maj no’era stada nustra ’ntensiòn ch’a man

destra daj sucesòus nùstris part si sintàsin

e’n ta che altra’l rest1636 dal pòpul cristiàn;

nè di che clafs che a mi pasàdis mi’èrin

sìmbul di na bandiera ’doventàsin

che cuntra’i batiešàs a combatèsin;

nè doma com’un sigìl mi ušàsin

par privilès bušiàrs e baratàs

che dut ros mi fàn cuant ch’in mins mi vègnin.

Ma vistìs da vèscuj cers lùpos sfondràs

ucà e ulà’n ta li fàldis s’jòdin:

O vuardiàn di Diu, parsè ch’i ti tàs?

Dal nustri sanc il Guascòn e’l Caorsìn1637

si tègnin prons a bevi; o prinsìpit bon

a se ušu viliàc che a jòditi i zarìn!

Ma l’alta providensa che cul Scipiòn

a Roma’a difindùt la Gloria dal mont,

prest’la judarà, coma ch’jò i saj benòn.

E tu, fiòl, che di tornà ti saràs pront

prest’n ta chel mont bas, dìs, ch’i ti tèn scoltàt,

e domanda pur dut, sensa nisùn scont.”1638

Cussì, com’che’l vapòu al floca gelàt

in jù ta la nustr’aria, cuant che il cuàr

dal cjavròn1639 dal cjèl cul soreli si tèn tocjàt,

in sù jodùt i vevi cuant biela che l’àjar1640

trionfànt a flocava cu li lušìgnis

che uchì a vèvin adornàt stu altar.

E’i me vuj davòu ghi èrin zùs a sti lùcis

fin che dut che’l so’ntèns flocà luminòus

impedìt a mi veva d’jodi chès pì àltis.

Alòr Beatrìs, ch’jodùt mi veva dut studiòus

cuj vuj voltàs’n sù, mi veva dìt: “Da là ’nsima

sbasa’l cjàf e gòt da la cjera i valòus.”

Da cuant ch’jò i la vevi oservada prima

notàt i vevi che movùt’i eri stàt’n tal’arc

cal fà dal miès a la fin il prin clima;1641

cussì che’n jù, pasàt Cadìs, jodùt i vevi di là dal arc

il brut pàs d’Ulìs, e par di cà chel post

’ndà ch’Europa cjòlt a veva’l so dols car’c.1642

E pì’ncjamò a mi sarès stàt espòst

di stu bièl ort1643; ma’l soreli’l moveva

sot i me piè di un sèn1644 e pì, e prest.

La me mins ’namorada, ca bramava

ogn’istànt la me Beatrìs, di tornà

cuj vuj a ic pì che maj a ardeva:

e se natura o art pàscul a fà

pal dilèt daj vuj o gust dal intelèt,

in cjàr umana o’n tal so piturà1645

dut’nsièmit a dàn tant mancu dilèt

di chel plašej divìn ca mi veva ingolfàt

cuant che’i vuj voltàt i vevi al so ridìnt aspièt.

E’l grant plašej che’l so vuli soàf mi veva dàt,

dal bièl nìt di Leda1646 discjòlt mi veva e straviàt

e vièrs chel cjèl1647 svelt com’un folc pocàt.

Par chì e par là mi tegneva stu post ’ncolàt,

e dut bièl al era, ch’jò’i no saj diši ben

indulà1648 che Beatrìs mi veva partàt.

Ma ic, che dal me volej a jodeva’l sen,

tacàt cussì a veva, ridìnt e contenta,

che’ntòr d’ic Diu’l pareva godi a plen:

“La natura dal mont, ca tèn cujèta

la cjera e dut chèl che atòr ghi mòuf,

uchì a taca e chì a è la so meta;1649

e stu cjèl a nol à altri ca si mòuf

fòu che’l pensej divìn1650, che ’mpiàt al tèn

’l amòu so e la virtùt che da luj’a plòuf.

Da lus e amòu circondàt al è a plen,

com’che’i àltris da luj; e stu grant sìrcul

doma’l so grant fatòu a lu comprent ben.

Nol è daj àltris mišuràt chistu mant1651

ma da chistu a sòn i àltris mišuràs,

cussì com’il dèis dal miès e dal cuint al è mant.1652

E com’che’l timp al tèn in ta stu vas1653

li so radìs e’n ta àltris li fràscjs,

adès ti è ben manifèst e ti lu sàs.

Oh voja che la zent a font ti màndis

tant sot di te, che nisùn a à pì’l podej

di levà i so vuj fòu da li to òndis!

Al flurìs ben in taj òmis il volej;

ma la ploja che maj a smèt a marsìs

chej èmuj ca varèsin da èsi biej.

Fede e inocensa a sòn restàdis

doma’n taj frutùs; e’n ta puc timp ogni una

a sparìs prin ch’alc1654 s’jodi’n ta li mosèlis.

Chèl al è che da ninùt ’ncjamò’l dišuna

ma puc’a puc gološàt al doventa

di dut sè cal jòt e sot di ogni luna;

e chèl al è che da frut ben ghi vòu e’l scolta

so mari, ma doventànt grant al cambia siera

e nol cròt l’ora di jòdila muarta.1655

Cussì a si fà la pièl blancja nera

tal prin aspièt da la biela fia strèa1656

di chèl che matìn ni dà e ni lasa sera.