Par ch’i no ti ti fèdis maravèa,

pensa tu che’n cjera nisùn’a governa;

l’umana famèa par chèl a si disvièa.1657

Ma prin che zenàr zùt’l sedi jù pa la gorna1658

par che centešima1659 che la jù i trascuràis,

scju ràis chì cussì tant su la furtuna1660

a splendaràn che da timp i spetàis,

che li pòpis si voltaràn in prùis

cussì che la flota1661 zì dreta i jodarèis;

e bon frut’l darà ’l àrbul che’n flòu t’jòdis.

Cjànt Vincjotèšin

Dopo che dut cuntri da la vita prešìnt

di nu, puora zent, cul just1662 si veva sbrocàt

chè che la me mins a zeva ’mparadišìnt,1663

com’che’n tal spièli’l cjandelàr ’nflamàt

al jòt chèl che davòu al vèn ’luminàt

prin di vèighi o’n vista o’n pensej rivàt,

e’n davòu curiòus si zira dut ta’un trat

par jodi se’l veri’l ver’l dìs, e’l jòt ben

che sì, com’che’l ritmo’l cjant al tèn mišuràt;

cussì’l me pensej a si recuarda ben

di chel momènt cuant che’n taj so vuj vuardànt,

’l Amòu, fàt cuarda, a ic leàt mi veva’n plen..

E al momènt ch’i mi eri voltàt, dut cuant

jodìnt e godìnt di chel bièl mont celèst

che jodi si fà’n tal so splendòu pì grant,

un puntìn di lus1664 jodùt i vevi alòr e prest

cun cussì tant lušòu che’l vuli da luj ’nfogàt

sierasi a ghi tocjava par restà di sest;

e com’astri che puc’l pàr da uchì vuardàt

luna’l somearès visìn di chèl metùt

coma che astri cun astri i vìn sempri notàt.1665

Fors’altritànt visìn—mi veva parùt—

dal sercli che la lus a colorèa

cuant che’l so vapòu a tèn ben intinzùt,1666

un sercli di fòuc cussì mi parè’a

ch’atòr dal punt ghi zès pì svelt, e tant,

dal motu che pì visìn’l mont al circondèa.1667

E a chèl n’altri atòr ghi zeva zirànt,

e a chèl un ters, e a chel ters un cuàrt,

e al cuàrt il cuint, e’l sest pì avànt.

Il siètin s’jodèv’alòr, almancu’n part,

chè cussì grant al era che’l mesagej di Gjun1668

a lu varès tegnùt dentri doma’n part.

Cussì ’l otàf e’l nonu, e ognidùn

pì lent si moveva, secònt cal era

’n tal so èsi pì lontàn dal nùmar un;

e chèl al veva la lama pì clara

che pì dongja al era da la lus pura

e che, coma chè, pì daj àltris a’era.1669

Beatrìs, il me nul jodùt1670, cun primura

a diši si vev'alòr metùt: “Da chel puntìn1671

il cjèl dut al dipènt e la natura.

Mira’l sercli che dongja di chèl i jodìn;

ti’as di savej ca lu tèn cussì svelt movùt

il amòu ’ncandesènt che pì ghi stà visìn.”

E jò a ic: “Se’l mont al fòs disponùt

cun dut ’l òrdin ch’jo i jòt’n ta che ròbis,

pasùt zà’i sarès cun chèl che davànt mi’è metùt;

ma tal mont sensìbil, la jù di nuàltris,

li sfèris i jodìn che tant ni pàrin

pì divìnis par èsi dal miès1672 pì remòtis.

Se’l me dešideri al à ’lòr di vej fin

in ta stu miràbil e seràfic templi

che dom’amòu e lus al à par cunfìn,

miej a è ch’i sinti com’che ’l ešempli

e ’l ešemplàr 1673a no sòn d’acordu’n dut,

che jò il parsè invàn i contempli.”

“Se’i to dèicj’ disleà stu grop no’an podùt

dal dut, nosta fati tant maraveà;

chè cul puc tentà si’a pì’ncjamò strinzùt!”

Cussì l’amada me che, “Seguìs la plèa,”

mi veva dìt, “dal me discòrs, se pì savej ti vùs;

che par tajà’l grop ti ’ngusarà la sèa.1674

I sèrclis corporaj pì grancj’ o pisulùs

a sòn secònt’l pì e’l mancu da la virtùt

ca àn, che sinò puc a sarèsin dùcjus.

Pì bontàt ca si à e pì a si’a salùt;

e pì salùt a ghi và al cuàrp pì grant,

se li so pars a sòn perfètis in dut.

Stu chì, duncja, che davòu di sè dut cuant

’l altr’univèrs’l strisìna, ben ti lu jòdis

riflèti’l sercli che miej ’l cognòs e ama tant.1675

Par chèl, se tu a la virtùt ti ùšis

la to mišura, e no a l’aparènsa

da li sostànsis ca ti somèjn rotòndis,

t’jodaràs na biela corispundensa

fra’l pì e’l pì, e’l mancu e’l mancu pur,

in t’ogni cjèl, cu la so’nteligensa.”1676

Splèndid al resta e serèn di sigùr

’l emisferi da l’aria cuant che Borèa

a sofla cun chel so destri flat1677 puc dur

ma che lo stes’l sporc a sclarìs sta dèa

che ’l alt al turbava, cussì che’l cjèl adès al rìt

pal blue che par dut si gh'jodeva, da maravèa;

pròpit cussì a veva'l me spìrit sclarìt

la me Beatrìs cul so rispundi clar,

e com’na stela’n cjèl il ver al era trasparìt.

Tašùt ca veva’n ta chistu post stelàr,

pròpit com’che il fièr al sfavilèa

cuant cal bol1678, cussì i sèrclis cun lušòu solàr.

Davòu d’ogni faliscja’l lušòu al zè’a;

e cussì tàntis a èrin che’l so nùmar

pì dal doplà da la damiera s’inmilèa.1679

D’ogni coru i sintevi ’l ošana clar

al punt fìs che in ta scju poscj’a ju tèn

e tegnarà e tegnùs ju’a’l prin luminàr.

E chè che daj dùbis a jodeva’l vaevèn

ta la me mins, mi veva dìt: “I sèrclis prins

Serafìns e Cherubìns jodi ti’an fàt ben.

Cussì prons e svels a sòn cuj so leamìns

par someàighi al punt pì ca pòsin;1680

e tant’a pòsin cuant che al jodi’a sòn sublìns.

Chej altri amòus ch’atorotòr ghi zìrin,

a si clàmin Trònos dal divìn aspièt

che chista prima terna1681 a tèrminin.

E di savej ti’as che dùcjus a’an dilèt

cuant che cu la so vista tant profonda

jodi a pòsin’l ver cal cujèta ogn’intelèt.

Da chist jodi ti pòs com’ca s’infonda

’l èsi beàt in tal àt stes dal jodi,

no dal amà, che dopo’l vèn, com’na onda;1682

e’l mèrit mišura al è dal jodi

che gràsia e buna voja a parturìsin:1683

en’sù e’n sù1684 cussì, com’ch’i ti pòdis crodi.

L’altra terna che’n flòu a vèn tal gjardìn

di chista primavera sempiterna

che encja cul Arièt’n tal scur i jodìn,1685

com’i prins usièj1686 sempri a cjantin ‘Ošana’

cun tre melodìis, che tre si sìntin

dòlsis rivà daj òrdins1687 da’ndà ca vègnin.

Àltris spirs divìns uchì a si cjàtin—

prin li Dominasiòns e dopo li Virtùs;

il ters’òrdin li Potestàs a fòrmin.

Penùltins’n ta stu post di Gloria metùs,

Principàs e Arcànzui uchì si zìrin;

par ùltins i Ànzui chì si la gòdin dùcjus.

Chiscju òrdins in sù dùcjus a mìrin,

e di sot a si fàn tant sinti, che’a Diu stes

dùcjus a sòn tiràs e dùcjus a tìrin.

E’l Dionìs1688 cun granda voja, sìnt ben adès,

a contemplà scju òrdins a si veva metùt,

e nomàs ju’ai com’ch’i ti’ai apèn’dìt adès.

Ma Gregorio dut chist nol à condividùt;

par chèl, apen’apèn che’l ver al à capìt

ca sù’n tal cjèl, di sè stes al à ridùt.

E se un segrèt cussì tant ver al à ufrìt

un mortàl di la jù, n’ocòrin maravèis;

pars’che vuardànt’n sù un1689 lu veva zà scuprit

cun tant altri di ver di chisti sfèris.”

Cjànt Vincjanovèšin

Cuant che ducju doj i fioj1690 di Latona

cujèrs dal Montòn e da la Libra

a fàn di dut ’l orišònt na zona,

chel tant che dal punt che’l zènit ju ’cuilìbra,

fin che ’l un e ’l altri da che sintura,

cambiànt ’l emisferi, a si scuilìbra,

tant cussì, cul aspièt ridìnt na vura,

a veva Beatrìs tašùt, chel punt fis vuardànt

—che vinsùt mi veva—cun granda cura.1691

Alora tacàt a veva: “Jò’i dìs, e no dibànt,

sè chì ti vùs sinti, pars’ch’i l’ai jodùt

là ’ndà ca s’unìs ogni ’ndà e ogni cuant.1692

No par vej ’l acuìst di altri bens volùt,

ca no pòl dasi, ma par che’l so splendòu

diši’l podès “I ešìst!”, risplendìnt dut,

e la so eternitàt di timp, fòu

d’ogni altri comprendi, pal so plašej

vierzùt si veva'n ta nòufs amòus ’l eterno amòu.1693

Nè miga inèrt’l pasava prin’l timp intej;

chè nè prin nè dopo cori t’jodèvis

il spirt sant di Diu’n ta l’àghis daj mars bièj.1694

Forma e matèria, insièmit e distìntis,

fòu a èrin vegnùdis ta’un èsi sensa fal,

com’da’un arc’ di tre cuàrdis tre frècis.1695

E com’tal veri, ta l’ambra e tal cristàl

un raj tant al risplìnt che dal entrà

al èsi a no è nisun intervàl,

cussì dal triform’efièt1696 di Diu a’è pur vera

che’n tal so èsi al veva ta’un colp radiàt dut

sensa distinguj fra chèl che prin al era.

Concreàt al era stàt ’l òrdin e’l costrùt1697

da li sostànsis; e chès sù’nsima

dal mont a èrin, ’ndà che actus purus al è dut;

potensa pura ghi era zuda tant sot dal insima;1698

e’n tal miès si veva leàt la potensa cul àt

cussì fuàrt che’l un l’altra sempri’l brama.1699

Daj ànzui Geronimo a vi’a contàt

che tancju sècuj prin a èrin stàs creàs

di cuant che ’l altri mont al era stàt creàt;1700

ma an d’è doma una di veretàs

com’ch’i savèis daj scritòus dal Spìrit Sant;1701

e, a ben pensà, chistu ti capiràs;

e la rašòn pur a amèt altritànt,

ca no pensarès par nuja che i motòus

perfesiòn a vèsin in tal stà dibànt.1702

Adès ti sàs’ndulà e cuant che scju amòus

creàs sòn stàs e coma; cussì che’nsinišìnt

da la to voja zà a sòn stàs tre ardòus.

S’i contàsin fin al vincj’ svels coma’l vint

pì timp ni volarès ch’a cualchi ànzul ghi’a volùt

di remenà’l sogèt di ogni vustri elemìnt.1703

I àltris restàs a èrin, che’a colp a vèvin podùt

sta art tacà, che tu t’jòs cun tant dilèt,

che di smeti di zighi atòr1704 maj no’an volùt.

Il straplòmp al à tacàt cun chel maladèt,

chel rogànt insupiarbìt che tu ti’as jodùt

la jù da ducju i pèis dal mont tegnùt stret.

Chej ch’i ti jòs chì la modestia’an vùt

di ricognòsisi’n ta la divìn’ bontàt

che, da chè fàs, di tant capì ghi’a concedùt;1705

par chèl il so jodi al è stàt ešaltàt

cul splendòu da la gràsia e cul so mer’t,

cussì ch’adès a’an ferma e plena volontàt.1706

E no ti’as di dubità, ma stà ben cert

che’l risevi gràsia al vèn meretàt

secònt ’l afièt che pal creatòu si tèn vièrt.1707

E adès su chist’asemblèa a ti’è dàt

di capi ’ncjamò di pì, se a sti peràulis

ti ghi’as ben pensàt, sens’èsi pì judàt.

Ma pars’che la jù, ta li vustri scuèlis

a si lès che l’angjèlica natura

savej e volej a à, e ben’a capìs,

i vuej pur diši, par ch’i t’jòdis, dut’pura,

la veretàt che la jù’a vèn stracapida

taj ecuivocamìns di sta letura.1708

Chisti sostànsis, ognuna gjoconda

taj jodi’l bon Diu, il vuli no ghi’an voltàt

a chèl che dut’l jòt e dut al guida:

par chèl il so jodi a nol è straviàt

da altri ròbis, e par chèl bišugna no àn

di vej da recuardà un concèt lontanàt;

cussì che la jù, durmìnt a vuj vièrs, suns a si àn,

crodìnt di diši’l ver e a vòltis no crodìnt;

ma scj’ultins pì colpa e vergogna a àn.1709

Jù pal stes troj i no stèis vuàltris zìnt

filošofànt, che tant menà vi lasàis

dal ben figurà che sempri vi và’nsiminìnt!

E cun stu fà mancu displašej cà i lasàis,

oh tant mancu, che cuant ch’i fèis a pusta

a stuàrzi’l scrìt divìn o’i lu bandonàis.

A no si pensa a cuant sanc cal costa

il semenalu tal mont e cuant cal plàs

un che, ùmil, visìn di chèl s’impòsta.

Par pari bon si tègnin dùcjus ’mpegnàs

cu li so ’nvensiòns, e chès a sòn contàdis

daj predicjadòus, e’l Vanzèli si tàs.

Che la luna ’ndavòu a era zuda, un’l dìs,

durànt la pasiòn di Crist e’n miès si veva metùt

cussì che la lus dal soreli pì no t’jodèvis;

che just no’è che la lus si vès platàt dal dut

par dut; da la Spagna fin là da l’India,

com’a Gjudèa, sta eclìs a veva rispundùt.1710

Firense tancju Làpos e Bìndos1711 no’a

com’che fiàbis cussì da àn a àn

contàdis a vègnin da chì o da là;

cussì che li agnelùtis che puc a sàn

a tornin daj pràs pasùdis di vint,

e puc li juda il no jodi il dan.1712

Ai sòs no ghi’era Crist zùt prin dišìnt

‘Zèit, e predicjàighi al mont balòtis’;

no: a ghi veva dàt ’nvènsi’l just fondamìnt.1713

E chèl tant proclamàt a vèvin li so bòcis

che tal lotà par tegni ’mpiada la vòus

dal Vanzèli scudo a vèvin fàt e làncis.

E adès si sìntin scju predicjadòus

diši pajasàdis e, tant par fà ridi,

da stùpis a ti’n fàn di ducju i colòus.1714

Ma se’n tal capùcjo ’l vilàn a jodi

’l usièl al rivàs indà cal fà’l so nìt,

il fals perdòn ben al podarès jodi;

pal cual un zèj di schifènsis al vèn dìt

che, sensa prova di nisùn testimoni,

da tancju vilàns stùpis al vèn stracapìt.

Di chist s’ingràsa’l pursìt di Sant’Antòni,

e d’àltris pur che’ncjamò pì porcos a sòn

ca vàn moneda falsa a depòni.1715

Ma voltàn di nòuf, dop’di sta digresiòn,

i nustri vuj vièrs la stradela dreta

cussì che’l discòrs e’l timp a vèdin proporsiòn.1716

Sta natura’n nùmar, par dìšila scleta,

cussì tant a si alsa che ogni peràula

o concèt umàn sempri sot al resta;1717

e se tu ti vuàrdis sè cal rivèla

Danièl, t’jodaràs che i so miliàrdos1718

tal alt dal infinìt a vàn a finila.

La prin’lus, ca radièa dut sè1719 ch’i t’jòs,

ta tanti manièris a và mostrada

com’che tàncjus a sòn i splendòus daj Trònos.1720

Alòr al àt ca la tèn concepida

a ghi seguìs ’l afièt, e la dolcesa

dal amòu par chèl a è pì o mancu cjàlda.1721

T’jòs duncja’l pì alt e la grandesa

dal so eterno valòu ca si và spielànt

taj ’nfinìs cristaj ch’jodi a fàn la so bielesa,

e sempri un, coma prin ca fòsin, restànt.”1722

Cjànt Trentèšin

Forsi no pì di mil mìis da chì lontàn

a stà ardìnt la sest’ora1723, e stu mont

l’ombrena zà’l sbasa’n tal so lièt a plan,

cuant che’l miès dal cjèl, a me profònt,

a cambià’l scuminsa, che cualchi stela

il so jodi a stà pierdìnt da stu font;1724

e com’che avànt a vèn sta gran biela

serva1725 dal soreli, cussì si siera’l cjèl

lasànt sùbit fòu fin la pì biela stela.

Pròpit cussì il trionf1726 che ritornèl

sempri ghi fà al punt che svuarbàt mi veva1727

someànt platàt da chèl ch’atòr ghi feva spièl,1728

al me jodi puc a puc si distudava;

par chèl il tornà cuj vuj a Beatrìs

il jodi nuja e’l me amòu a mi pocava.

Se chèl che fin uchì di ic si dìs

in ta na làude e basta al fòs includùt,

nol bastarès nencja pa la so radìs.1729

La bielesa so, ch’a chel punt i vevi jodùt,

no dom’al di là di me, ma jò’i cròt

che doma’l so fatòu godila’l pòl’n dut.1730

D’adès in davànt, e da sè che jò’i jòt,

vinsùt mi sìnt pì che maj dal so tema

o cal sedi o comic o tragic1731, chist jò’i cròt;

pars’che coma’l soreli’n taj vuj d’un che pì’l trema,1732

cussì’l recuardàmi dal so dols ridi

il me ’ntelèt mi cjoj che pì nol è coma prima.1733

Dal prin dì che ic i me vuj podùt a vèvin d’jodi

in ta sta vita fin adès in ta sta vista,

di sfogami cul me cjànt i pòl encjamò godi;

m’adès a è miej che’n davòu i lasi stà

la so bielesa, com’che poetànt

fin in ùltin al fà ogni artista.

Pròpit com’che jò i la lasi a’un sùn pì grant

di chèl da la me cansòn, che ben a vòu

la so difìsil matèria zì terminànt,

cul fà e cun vòus d’un bravo condutòu

tacàt ’a veva di nòuf: “I sìn vegnùs fòu

dal Prin Motu e’n tal cjèl i sìn di pur lušòu;1734

lus inteletuàl, plena d’amòu;

amòu dal pì grant ben, di gjòldi plen;

gjòldi che tant miej al è dal pì dols savòu.

Chì l’una e l’altra milìsia t’jodaràs ben

dal paradìs, e un’a jodi ti zaràs

com’ca sarà cuant che’l grant judìsi’l vèn.”1735

Com’ch’a colp un lamp al fà dut un fracàs

cu li virtùs višìvis, e a’mpedì ghi và

d’jodi ogès che pì’ncjamo a sòn luminàs,

luši cussì tant mi veva fàt na lus viva

e cussì inglusàt mi veva'n ta stu vel

dal so splendòu che nuja pì’l me vuli’l jodeva.

“Pur sempri ’l amòu cal sodìsfa stu cjèl

al cjoj sù’n sè cun sta sorta di salùt,

par disponi cjandela al so flameà bièl.”

I vevi apena dentri di me sintùt

sti pucju peràulis, ch’i’vevi jò ben notàt

ch’elevàt mi’eri pì alt da la me virtùt;1736

e di na nova vista mi eri ’mpiàt

che nisuna lus a è tant clara

ch’adès i me vuj no varèsin sopuartàt.1737

E na lus jodùt i vevi, com’na roja vera

ca scoreva lušìnt tra li do rìghis

pituràdis cuj colòus di primavera.

Da stu scori s’jodèvin falìscjs vìvis

che dapardùt a colàvin jù’n taj flòus

coma rubìns’n ta corònis indoràdis.

E dopo, coma ’ncjocàdis daj odòus,

di nòuf a sprofondàvin in ta sta biela curìnt;

e àltris fòu si alsàvin da stu post sfarsòus.

“’L alt dešideri ch’avànt ti poca, volìnt,

dut savej di sè che’n ta stu post t’jòdis,

a mi plàs, e a mi plàs il to spirt ruvìnt;

ma di st’aga chì a è miej ch’i ti bèvis

prin che di sta sèit sasiàt ti vegnis dut”:

just cussì al era’l spirt da li so peràulis.

E di nòuf: “Il flun e ogni gjojelùt

ch’intòr ghi cola e scjampa, e il ridi da l’èrbis

com’ornamìnt d’indìsi al è lì metùt.1738

No che lòu no sèdin encjamò madùris

ma’l difièt al è dut da la to banda

ch’jodi’ncjamò no pòl cuant ca sòn vèris.”

Ninùt non d’è che dopo na durmida

che pì a lunc dal sòlit a à duràt

a si svej sensa voja di na tetada,

coma me che miej spièlis a colp i’ai provàt

di fà daj me vuj, bevìnt di che onda

divìna che d’un miej jodi ni tèn dotàt;

e cussì com’che bevùt’ a veva la gronda1739

da li me sèis, d’jodi mi veva parùt

che lungja pì a no fòs ma rotonda.1740

Alòr, coma un sot mascara zùt

che altri’l pàr che prin ca si svistìs

dal someà che platàt lu veva tegnùt,1741

cussì jodùt i vevi cambià’n fièstis pì bièlis

i flòus e li falìscjs, cussì ch’jò jodùt

i vevi li do lìstis1742 dal cjèl fasi manifèstis.

O splendòu di Diu, ca mi’a permetùt

d’jodi ’l alt trionf da la vera dominasiòn,

la virtùt dami di contà com’ch’i l’ai jodùt!

Un lustri al è la sù ch’jodi al fà benòn

il grant creatòu a che creatura

che doma’n luj a pòl jodi sè ca è di bon.

E rotonda a si slungja la so figura1743

cussì tant che la so circonferensa

al soreli ghi sarès comuda sintura.

Dut di ràis a’è fata la so aparènsa

che ’nsima dal prin motu’a vègnin mandàs

che da chej al cjoj chèl vita e potensa.

E com’un clif1744 in ta l’aga che’i so piè’a tèn bagnàs

si spièla, com’par jòdisi dut ornàt,

cuant che plen al à di vert e di flòus i so pràs,

cussì, atòr e’nsima di sta lus pojàt,

jodut i vevi spielasi’n ta miàrs di scjalìns

ognùn daj nùstris che la sù al è tornàt.

E se’n sè’l circonda’l pì bas daj scjalìns

na lus cussì granda oh cuant’ca è la largesa

di sta roša’n taj so òrlis pì lontàns!

La me vista’n tal larc e’n ta l’altesa

a pièrdisi’a no zeva, ma a’ncludeva

il tant e’l coma di che alegresa.

Chì’l visìn e’l lontàn, nè meti nè cjoj’l podeva;

che’ndà che Diu sensa mediatòu’l governa,

la lès naturàl nencja un puc no zova.

In tal zal da la roša sempiterna

ca si slargja e a si alsa e a dà fòu

odòu di benvolej pal còu che dut’l governa,

coma chèl cal tàs ma che diši al vòu,

Beatrìs tiràt mi veva e dìt: “Ben mira

cuanti stòlis blàncis1745 ca sòn in ta stu colòu!

Jòt cuant che la nustra sitàt1746 a zira:

jòt ben cuant che i nustri scjalìns a sòn plens,

che chì a no ocòr pì tanta zent vera.1747

In ta che gran sinta che tu i vuj fisàs ti tèns

pa la corona che’ntòr ghi’è zà metuda,

e prin’encjamò ch’a sti nòsis1748 ti vègnis,

zà l’ànima granda a sarà sintada

dal imperiàl Rico, ch’a’ndresà l’Italia

prin’l vegnarà ch’a chèl a sedi disponuda.1749

Cussì tant vi stupidìs la vustra voja

ch’amondi sìmil vi’a fàt dal picinìn

che di fan al mòu e la balìa’l manda via.

E a chel timp capo dal foro divìn

al sarà un tal che di dentri e di fòu

cun luj nol zarà pròpit pal stes cjamìn.1750

Ma par puc’l sarà lì, com’che Diu’l vòu,

tal ufìsi sant; ch’a finìla’l zarà, pì’n jù

di’ndà che’l Simon Magu1751 al è zùt, puc di còu,

e chel d’Alagna’l farà zì encja pì’n jù.