tant pì alt al era dal capì daj òmis.

E cuant che ’l arco dal so ruvìnt afièt

sfogàt si’era, che’l so parlà ’l era jù vegnùt

visìn di lì cal taca’l nustri intelèt,

chistu stàt al era chèl ch'i vevi par prin comprendùt:

“Che benedèt ti sèdis Tu, triùn e un,

par vèighi a la siminsa me cussì ben tindùt!”

E al veva dopo dìt: “Un bièl e lontàn dišùn

che vegnùt mi veva’n tal leši’l libri grant1312

che fòu nol lasa nisùn sen, ma nisùn,

contènt ti’as fàt, fiòl me, stu lušòu, e tant,

da’ndà ch’i ti parli, da che stesa1313 ’sistìt

che l’àlis ’mplumàt ti’a par zì’n alt cussì tant.

Che’n me’l to pensej al lus, ti pàr di vej capìt,

da chèl che prin1314 al è, com’cal radièa

dal’un il sinc e’l sèis, sè ben al è capìt;

par chèl cuj ch’i soj e parsè ca ti somèa

pì viva la me flama no ti domàndis,

di ogni altra tal splendòu di st’asemblèa.

E ti par just; chè, pìsuj e grancj’, i spìris

di chista vita tal spieli a jòdin,

tal cual, prin di pensalu, il pensej t’jòdis;1315

ma pars’che dal amòu sant, ch’jò’i jòt da visìn

e no mi’è maj fòu di vuli e m’implenìs

di na voja dolsa, àltris ghi gòdin,

cun buni peràulis, sigùris e fuàrtis,

il volej to cal suni e’l to dešidej,

ch’jò’i rispùnt par volej di altri lègis!”

Voltàt mi eri a Beatrìs, che’l pensej

me zà’a saveva e, ridìnt, un sen

mi veva fàt che l’àlis vièrt ghi veva al me volej.

Tacàt i vevi alòr cussì: “Il afièt e’l sen,1316

cuant ch’jodùt i vèis la prim’ ecualitàt,

compàis vi sòn stàs dàs, ch’ognùn adès al tèn,

chè’l soreli che àrdi vi’a fàt e luminàt

cul cjalt e cu la lus1317, in dut al è compaj,

che chist a chèl nol pòl èsi paragonàt.1318

Ma voja e argumìnt ’n taj mortaj,1319

pa la rašòn ca vi’è manifesta,

àlis da li stèsis plùmis no ùšin maj;

jò, duncja, ch’i soj mortàl, i sìnt chista

dišegualitàt, e par chèl i ringrasièj

cul me còu par chista paterna fièsta.

E alora, topàs bièl, ti suplichèj,

te che chistu presiòus gjojèl t'ingèmis,

di dìšmi’l to nòn—èco’l me dešidej.”

“Contènt di vèiti fra li me ramàsis1320

i soj belzà stàt; jò’i soj la to radìs”:

dìt ghi veva cussì a li me peràulis.

E pì ’ncjamò al veva dìt: “Chèl dal cual si dìs

che’l to nòn al vèn, e che sent’àis e pì

ziràt al à’l mont’n ta la prima curnìs,

il to bišàvul al era e me fì:

pròpit ben a zarès se la so fadìja

lungja1321 cul to fà ti vès da scurtàighi.

Florensa dentri da la mura vecja,

da’ndà ca cjoj ’ncjamò la tersa e la nona,1322

a viveva moderada e sensa pecja.1323

Cjadenuta no veva nè corona,

nè còtulis ornàdis nè sintùra

che’l vuli a fès tirà pì da la persona.

No ghi fèvin, nasìnt, encjamò poura

li fiis al pari; chè’l timp e li dòtis

no’èrin’ncjamò fòu d’ogni mišura.1324

Non d’èrin cjàšis di famèa vuèjtis;1325

nol era ’ncjamò rivàt Sardanapàl1326

a mostrà sè ca si fà’n ta li cjàmaris.1327

Encjamò nol era vinsùt Montemàl

dal vustri Usieladòu che coma vinsùt

tal zì’n sù, cussì al sarà’n tal so cal.1328

Cun sintùra di coràn e vuès i’ai jodùt

Belincjòn Berti, e sensa truc fasi avànt

la so fèmina, ch’era naturàl in dut;1329

Chej dal Nerli e dal Vecju lì davànt

i jodevi, contèns, cun pièl scujèrta,

e li so fèminis ca filàvin cjantànt.1330

Furtunàdis lòu! ch’ognùn’era certa

di vignì lì soterada1331, e nisuna

pa la Fransa, a era lì tal lièt dešerta.1332

Una a tindeva’l nini’n ta la cuna

e cul ninanana lu consolava,

che paj genitòus ’ndà’n èria roba pì buna?

Che altra’nvensi, mentri ca filava,

fiàbis daj Trojàns a la so famèa

—e pur di Fièšul e Roma—ghi contava.

Ta chej timps a sarès stada na maravèa

na Cjanghèla o un Lapo Saltarèl

com’ch’adès’l sarès Cincinàt o Cornèa.1333

Ta’un cussì ripošàt e ta’un cussì bièl

vivi di citadìns e ta’un so Cristiàn

ambiènt ch’alora al era chistu ostèl,

Maria mi veva dàt, clamada dal sigà san;1334

e’n ta chel antìc Batisteri1335 vustri

fàt i eri stàt Cjasaguida e cristiàn.

Morònt mi’era fradi, e Elišeo n’altri;

la me fèmina’era da Val di Pat,1336

e da là’l vèn il nòn di Alighieri.

I’ai dopo seguìt ’l imperatòu Coràt;1337

e pa li me òperis al veva vùt la gràsia

di ricognòsimi, e cavalièr i veva fàt.

Davòu ghi eri zùt cuntra la malìsia

da la lès di chel pòpul cal ušurpèa

par colpa daj pastòus1338, la vustra gjustìsia.

Da che zentàja—eše maravèa?—

dal mont fals i eri stàt alòr disleàt

che par amòu so tant’ànimis al plèa;

e dal martìri a chista pas i eri rivàt.

Cjànt Sedicèšin

O nobilitàt dal nustri sanc, se tu puarèt

la zent zì cussì tant in gloria i ti fàs

ca jù indà che flap al è’l nustri afièt,

na maravèa maj no ti mi saràs;

pars’che là che’l nustri apetìt maj nol è sviàt,

tal cjèl i dìs, gloria i vevi sintùt, e pas.1339

Ti sòs tu com’un mant ca si tèn prest scurtàt

che, s’a no si lu slungja’un puc di dì’n dì,

coma cun fuàrfis a lu tèn’l timp ben tajàt.

Cul “vu”1340 che par prin i vìn jodùt Roma sufrì,

e che la so famèa no’a pì tant ušàt,

alora i’ai di nòuf scuminsiàt a partì;

ma Beatrìs, ca no mi veva maj lasàt,

ridìnt, a pareva chè ca veva tosùt

al prin fal di Ginevra, com’che scrìt a è stàt.1341

“Vu’i sèis me pari,” a diši mi eri metùt;

“Vu’i mi dèis di parlà gran cunfidènsa;

vu’i mi tegnèis alt, cussì che jò’i soj pì che jò’n dut.

La me mins a gòt cussì tant di sè stesa,

e dapardùt di contentèsa a s’implenìs,

ca no si romp di tanta ’legresa.

Alòr, bon pari, i vuej ch’i mi dišèdis

cuj ca èrin i vustri vècjus, e com’che’i àis

a èrin ta’i vustri prins mèis e dìs.1342

Dal pioràr di San Zuan s’eše ch’i pensàis?1343

com’ al èria alora? E li zens cuj ca èrin

ulà di pì grant mèrit, s'i vi recuardàis?”

Com’ch’al soflà dal vint àrdi pì ben i jodìn

la flama dal cjarbòn, jodùt i vevi che ulà

al me dols diši pì’l luševa’l lumìn;

e com’ch’ai me vuj si feva la lus pì biela,

cussi cun vòus Oh cussì biela e dolsa,

ma no cun chista moderna favela,

dìt mi veva: “Dal dì dal prin ‘Ave,’ com’si sà,

che dal so part me mari, ca è santa,

cun me liberàt si veva da la gravidansa,

al so Leòn ben sincsènt e sincuanta

e trenta vòltis al era vegnùt chistu fòuc

a’nflameàsi di nòuf sot ogni so planta.1344

Chistu’a basta sinti daj vècjus, zent di sest;

cuj ca èrin e da’ndà che vegnùs a èrin

al è miej’l taši che’l discori onèst.1345

Ducju chej che, che volta, chì a podèvin

àrmis partà fra Mart e il Batista1346,

il cuint a èrin di chej ch’adès chì a vìvin.

ma la citadinansa, ca e adès mista,

di Cjamps, di Certaldus e, sì, di Feghìn,

a era pura fin al ùltin artista.1347

Oh cuant ca sarès miej èsighi visìn

da li zens ch’jò’i dìs, e a la Galusa

e al Trespiàn di vej il vustri cunfìn,

che dentri vèilis e sopuartà la spusa

dal contadìn di Guigliòn e di Signa,

che’l vuli par baratà sempri’l gusa!1348

S’a no ghi fòs stada a Sešar madrigna

che zent che tant miej da curà’l mont ’varès

e coma mari al fì èsighi benigna,

un tal1349, fàt fiorentìn, al cambia’e smercja’dès,

invensi di zì dret là daj Similfòns,

elemošinànt, com’i so àvos puarès;

Montemurlo’l sarès encjamò daj Cons;

a sarèsin i Sercuj sot’l plevàn d’Acòn,

e forsi in Valdigràf i Bondajmòns.1350

’L inflùs di zens nòvis al crèa cunfušiòn

e chistu al è sempri’un mal pa li contràdis,1351

com’che mal ghi vèn a un cal è mangjòn;

un toru svuàrp a colà pì svelt ti lu jòdis

che n’agnela svuarba; e spes a taja

di pì e tant miej una che sinc spàdis.

Se tu ti vuàrdis Luni e Urbisalia

com’ca sòn zùdis, e coma ca zaràn

davòu di lòu Chiuši e Sinigalia,1352

di sinti com’che li stìrpis a disfasi’a vàn

no ti sarà nè roba nova nè dura

cuant che clar a è ch’encja li sitàs na fin a àn.

Ca mòri dut a è roba sigura,

e vuàltris pur, ma la muàrt’n cualchiduna1353

ben a si plata; ma la vita puc’a dura.

E com’che’l zirà dal cjèl da la luna

sempri’l cujèrs e’l discujèrs li spiàgis,

cussì a Firense ghi fà la furtuna:

par chèl un nol à di fasi maravèis

s’jò a parlà’i mi mèt daj als Fiorentìns

ca’an li so grandi làudis’n tal timp platàdis.

Jodùt i’ai jò’i Ugos e’i Catelìns,

i Filìps, i Grecs, i Ormàns e’i Alberìcs,

zà’n tal calà, ma ilùstris citadìns;1354

e di chej’n daj jodùs, tant grancj’ che antìcs,

cun chèl da la Sanèla, chèl da l’Arga,

e Soldanièrs e Ardìngas e Bostìcs.

Là di che puarta ch’adès a è carga

di cussì tanta cativèria in dut,

ca’nfondarà sta barcja1355 di maj cussì carga,

I Revignàns a èrin, da’ndà che vegnùt

al era’l cont Guido e ducju chej che’l nòn

di Beluncjòn a àn in sèguit otegnùt.1356

Chej che da la Preša a savèvin zà benòn

coma governà, e chèl dal Galigaj

zà di oru a vèvin il pòmul dal so nòn.1357

La strica dal Gris1358 era granda asaj,

com’pur i Sachès, Zòucs, Fifàns e Barùs

e Gjaj e chej che ros a doventàvin pal staj.1359

La sòcja che cresi a veva fàt i Calfùs

a era zà biel’e grosa, e zà magistràs

a èrin i Sìsios e i Arigùs.

Oh cuant ben ch’jodùt i’ai chej stàs disfàs

da la so rogansa! E li bàlis d’oru1360

flurì a fèvin Firense in ducju i so gran fàs.

Cussì a fèvin i pàris di chej che di oru,

cuant che la vustra glišia’l vèscul no veva,

gràs si sòn fàs sintàs a consistoru.1361

Che rasa di zent ’rogànta, ca è belva

cun chèl cal scjàmpa, ma s’jodi un’l fà’l dint,

o’l tacuìn, na pioruta a fasi jodi a và,

se pur zentuta, zà si zeva ’ngrandìnt;

chist no ghi zeva dret a Bertìn Donàt,

che’l misièr al à chej1362 dopo fàt parìnt.

Belzà al era’l Caponsàc tal mercjàt,

da Fièšul vegnùt, e belzà al era

un bon citadìn Gjuda, e’l Infangàt.

I dìs na roba ’ncredìbil ma vera:

tal sìrcul di miès si’entrava pa na puarta

ca cjoleva’l nòn da chej da la Pera.1363

Ognùn che la biel’insègna al parta

dal grant baròn, cun che stima e nòn

ch’a recuardà il dì di San Tomàs ni parta,

da luj tìtul e patrimoni cjòls a sòn;

encja se cul pòpul vuej si tèn unìt

chèl cal à cun fàsa ornada benòn.1364

Gualtièrs e Importùns zà a stèvin pulìt;

e’l Borc encjamò pì cujèt’l sarès

se’l bacàn di cers visìns1365 nol vès subìt.

La cjàša ca’a caušàt il vustri planzi e sighès

pal just disprès che caušàt vi’a la muàrt,

e partàt vi’a al scunfuàrt ch’i vèis adès,

onorada a era, sensa tuàrt:

O Bonbelmònt, se mal ch’a scjampà ti’as fàt

da li so nòsis par cjatà t’altri bras cunfuàrt!1366

Scontèns a sòn tàncjus che’l cjèl a varèsin laudàt

se Diu a Ema ti vès concedùt

cuant che par prin in sitàt ti’èris rivàt.

Ma’a che sema di piera1367 ghi’a convegnùt

—chè ca vuarda’l punt—che Firense a finìs

che pàs che par un bièl puc a veva vùt.

Cun chisti zens e cun lòu pur cun àltris,

ta sta calma Firense i vevi jodùt

che rašòn no veva di spandi làgrimis:

cun sti zens d’jodi la Gloria i’ai podùt

dal so pòpul, e just, tant che’l so gìlio

maj nol era cul cul in sù stàt metùt,

nè maj al era doventàt ros, stu gìlio.1368

Cjànt Dišisietèšin

Coma chèl zùt a Climenè, sigùr volìnt

èsi di sè che da n’altri’l veva sintùt,

che pur vuej il pari al fì di dà tant no si sìnt;1369

tal i’eri jò, e’i eri cussì stàt sintùt

da Beatrìs e pur da chel sant lumìn

che prin par me dal so post si veva movùt.

Par chèl ic “Èco, fà che ben a lùšin

i to dešidèris,” mi veva dìt, “ cussì che chìscjus

ben segnàs tal so flameà a vègnin,

chè, se’i to pensèis zà i cognosìn dùcjus,

il to parlà lo stes ti tèn abituàt

a diši ‘I’ai sèit’ cuant che’i làvris ti’as sùs.”

“O antenàt me che tant i ti tèns levàt

che com’che ta’un triàngul li mins terènis

doj ànguj vièrs no’an maj cjatàt,1370

cussì tu’i t’jòs li ròbis contingèntis

prin che’n sè a sèdin, ben mirànt il punt

ch’al stes timp dùtis al jòt li èpochis;

cuant che cun Virgìlio i’eri, punt par punt,

sù pal mont che li ànimis al cura,

e pur cuant che jù’i zèvin tal mont defunt,1371

dìt mi’era stàt da la me vita futura

roba seria, ma ch’a ogni violenta

scòsa ic a si varès tegnùt dura.

Par chèl a sarès la me voja contenta

di savej sè che’l cašu mi tèn visìn;

ch’un folc ca s’jòt rivà di fà mal al stenta.”

Cussì ghi vevi dìt alòr a chel stes lumìn

che prin mi veva parlàt; e com'ca veva volùt

Beatrìs li me vòis si averàvin.

No cun stupidàdis, che’l mont pagàn, dut,

inviscjà si lasava prin che ’l Agnèl

paj pecjàs dal mont a murì ’l era zùt,

ma cun peràulis clàris e cun bièl

Latìn precìs dìt mi veva chel amòu paterno,1372

che’nglusàt al era’n tal so ridi bièl:

“La contingensa, che fòu dal cuaderno

da la vustra matèria a no si spànt,

ben joduda a’è dal vuli eterno:

necesaria a no và par chel doventànt,

com’ca no và dal vuli 'ndà ca si spièla

na nàf che la curìnt a stà jù menànt.1373

Da là, cussì com’ca vèn ta l’orèla

la mušica dolsa dal organo, mi vèn

tal vuli il disèn da la to tela,1374

com’ch’ešiliàt al era stàt Ipòlit d’Atèn

par cauša da la so crudèl madrigna,1375

a ti pur zì fòu di Firense ti convièn.

Chist a si vòu e zà’a si s’impegna,

e prest’l sarà fàt da chèl ca ghi pensa

là’ndà ch’a baratà Crist dut’l dì si s’impegna.1376

La colpa davòu ghi zarà, com’si sà,

a la banda urtada, ma la vendeta

a mostrarà il ver ca la dispensa.

Ti lasaràs ogni roba, puareta,

che pì a ti plàs; e chista a è la frecja

che ’l arco dal ešilio par prin’l saèta.

T’jodaràs cuant amàr ca ti sarà’n bocja

il pan d’àltris, e cuant ca saràn dùris

da scalà li scjàlis cuant ca tocja.

E chèl che pì ti pešarà’n ta li spàlis

a sarà che compagnìa, bruta e trista,

ch’i ti zaràs a cjatà’n ta che cjèris;

sta mata di zent, sensa Diu e’ngràta,

ti si farà cuntra; ma dopo, e no tant,

a varà ic—no tu—la muša rota.

La so bestialitàt a zarà ben mostrànt

sta marmàja; cussì che par te a sarà miej

da stu bacàn èsiti tegnùt distànt.

Il prin rifugjo ch’i ti pod’ràs vej

cun benvolej al sarà dal grant Lambart,1377

che’n ta la scjala’l parta’l pì sant1378 daj usièj;

che di te a varà un sì grant riguàrt

che tra’l fà e’l domandà, fra di vuàltris

prin’l sarà chèl che cuj àltris al è pì’n ritàrt.1379

Cun luj t’jodaràs chèl1380 che, nasìnt, tràcis

al à vùt—e bùnis—da che stela fuarta,1381

che’n tal mont lu faràn fà grandi ròbis.

I no saj se la zent si è zà necuàrta

che zà par nòuf àis, ta la so zòvin etàt,

atòr di luj sti ròdis1382 fàt ghi vèvin scorta;

ma prin che’l Guasc il alt Rico’l vedi ’nganàt,

sintìlis s’jodaràn da la so virtùt1383

pal disprès paj sfuàrs e bès belzà mostràt.

Cuant che da li so magnificènsis savùt

si varà, alòr nencja i so nemìs

di luj tegn’si da tabajà no pod’ràn dal dut.

Ta li so mans a è miej ch’i ti ti mètis;

luj’l sarà cauša di tancju sestamìns,

condisiòns cambiànt par zèns siòris e puòris.

E’i ti tegnaràs scrìt in ta la mins

di luj, sensa dìšilu”; e dìt al veva ròbis

incredìbilis a chej ca èrin prešìns.

E dopo al veva dìt: “Fiol me, adès tu ti capìs

chèl ca ti’è stàt dìt; èco li insìdiis

ca ti vegnaràn entri pus àis mostràdis.

Ma’i no vuej che’i to paešàns t’invidièis,

che tant a si slungjarà la to vita

pì’n là dal castìgu da li so cativèris.1384”

Dopo che, tašìnt, chista ànima santa

da tesi mostràt a veva di vej finìt

la tela che da me ghi’era stàt data,

tacàt jò i vevi, com’un che plen di dùbit,

consej ghi domanda a na persona

che tant ghi plàs e che dut a tèn capìt:1385

“Ben i’jòt, pari me, com’ca si spiròna

il timp vièrs di me par tègn’mi ben zveàt,

che pešu a’è par un ca si bandòna;1386

alòr dal ocorìnt mi tegn’raj armàt

cussì che se’l post che pì mi plàs cjòlt mi vèn,

fòu d’àltris pal me rimà no vegnaraj butàt.

Jù’n tal mont che di amarèsis al è plen

e’n tal mont che’nsima al à’l bièl gjardìn

che paj vuj di Beatrìs jodùt i’ai, e ben,

e dopo’n ta chej poscj’ als che cussì tant a lùšin

savùt i’ai chist e chèl che se da contà i vès,

di savòu fuàrt tàncjus lu cjatarèsin;

E s’jò al ver di èsi timidùt i varès,

da chej i no vegnarès maj recuardàt

ch’antìc jodaràn il timp ch’i vivìn adès.”1387

La lus ridìnt ca’nglusava’l me antenàt,

presiòus gjojèl, a sfavilà si veva metùt

com’un raj dal soreli ta’un spièli doràt;

e chistu al veva dìt: “Dom’un còu cal è brut

par vej di sè o d’àltris vergogna

al volarà che tu ti tàšis dal dut.1388

Lo stes, na volta netada la fogna,

và a mostràighi a dùcjus 1389la to višiòn,

e ca si gràtin pur chej ca àn na rogna.

Che se’nsindiòša’sarà la so lesiòn

al prin bocòn, un bièl puc di nudrimìnt

a lasarà na volta digerida benòn.

La to vòus a farà pròpit coma’l vint

ch’a li pì alti pùntis a ghi dà frustàdis

e a tì onòu e riconosimìnt.

Ma mostràdis ti sòn ta chisti ròdis,

tal alt mont e’n ta la val doloroša

encj’ànimis par grandi ròbis famòšis,

che’l spirt di chèl cal sìnt a nol ripoša

nè maj si ferma su ešempli cal sedi

puc cognosùt o platàt’n ta na buša,

o che, par altri, rišàlt a nol fedi.

Cjànt Dicjotèšin

Dal so verbo si godeva luminòus

chel spièli beàt, e jò i stevi gustànt

il me, temperànt dut’l dols cul sindiòus;1390

e che fiòla ch’a Diu mi steva menànt

dìt mi veva: “Cambia pensej; pensa che visìn

jò’i soj di chèl1391 che’i maj al và liberànt.”

Voltàt mi eri cuj vuj ca mi lušèvin

vièrs la biela vòus dal me cunfuàrt,

e’i tàs dal ben che chej vuj sans mi volèvin;

no parsè che dal me parlà mi fidi dom’in part,

ma pa la mins ca pòl fà doma chel tant

se pì ch’judada no vèn dal alt, e fuàrt.

Di chel momènt, cuant che ic i stevi vuardànt,

doma chist i pòl diši, che il me afièt

lìbar al era d’ogn’altra voja, dut cuant,

fin che il plašej eterno, che dirèt

al luševa in Beatrìs, su me pur

a si rifleteva dal so bièl aspièt.

Alòr, cu la lus di un ridi bièl e pur,

ic dìt mi veva: “Vòltiti e scolta;

di paradìs al di fòu daj me vuj an d’è pur.”1392

Com’che uchì a si jòt cualchi volta

la voja che’ tal jodi, s’a è tanta,

da ic a vèn duta l’ànima cjolta,

cussì, tal sflameà da la lus santa

che voltà mi veva fàt, la so1393 brama jodùt

i vevi che di parlami a'n veva tanta.

E al veva tacàt: “Chi sù ch’i ti sòs vegnùt,

in ta stu àrbul cal vif dal insima,

che maj no si sfuèa e che sempri’l fà frut,

i spirs a sòn beàs, che la jù, prima

da vignì’n tal cjèl a èrin ognùn famòus,

tant da vej da li mùšis granda stima.

E alòr vuarda ben ta’i bras di sta cròus:

chèl ch’i minsonaraj, lì’l farà chel àt

che’n ta na nula’l fà’l so lamp1394 luminòus.”

Pa la so cròus jodùt i vevi un lušòu tiràt

dal nòn Gjošuè, apena’pen’ minsonàt;

che’i no saj se’l diši al era prin dal fàt.

E cuant che Macabeo’l era stàt nominàt

èco un altri1395 cal vegneva rodolànt,

e dal godi al era stu tròtul animàt.

Cussi par Carlo'l Grant e par ’l Orlànt,

doj ch’atènt seguìt al veva'l me sguàrt

com'che’l vuli’l seguìs il so falcòn svualànt.1396

Dopo tiràt a vèvin Gulielmo e Renoàrt

e encja’l duca Gotfrèit la me vista

’nta che cròus, coma pur Berto Guiscart.1397

Alòr, cun l’altri lùcis’n motu’n ta sta pista,

mostrat mi veva l’ànima ca mi veva parlàt

cuant che cun chès tal cjantà a er’artista.

A la me destra mi eri alòr voltàt

a Beatrìs par jodi s’al me dovej,

cun peràula o cun sen, mi tegnès guidàt;

e jodùt i vevi i so vuj lušìns e biej,

lùstris di legrìa, che il so aspièt

i’àltris al vinseva e’l so ùltin parej.1398

E pròpit coma, par sinti pì dilèt

tal ben fà, ’l omp di dì in dì, plan planìn

a si necuàrs cal fila sempri pì dret,

cussi mi eri rindùt cont che lì ch’i èrin

dut’l cjèl cresùt al veva il so arc1399

jodìnt chel miràcul1400 ch’i vevi visìn.

E com’ca si tramuta’n ta’un pisul arc

di timp na fruta in blanc, cuant che’n muša

a discarga da la so vergogna’l car’c,1401

cussi ai me vuj, vìnt voltàt la muša,

al era’l candòu pì dols da la sesta stela1402

che ta’un tic e tac ni veva fàt di cjaša.

Jodùt i vevi'n ta che stela buna’e biela

il luši dal grant amòu che lì al era

paj me vuj scrivìnt la nustra favela.1403

E coma grus ca si àlsin da la cjera,

cuaši godìnt di diši ca èrin pasùdis,

a crèjn na tonda o altra schiera,

cussì’n ta li lus li santi creatùris

svualànt a cjantàvin, e’a fašèvin

un D o’un I o’un L cu li so figùris.

Prima, cul so cjantà a si movèvin;

dopo, doventànt un di chiscju dišèns,

a stèvin fers un puc e a tašèvin.

O divina Pegasèa1404 che’i nustr’ inzèns

par timp e timp ti fàs che gloriòus a rèstin,

e cun chej pur li nustri sitàs e regns,

’luminèjmi di te, che spic a fèdin

sti figuris com’ch’jò li’ai concepìdis:

che’n ta scju vers’l to podej dùcjus jodi a pòsin!

Sinc vòltis sièt si èrin alòr mostràdis

vocals e consonàntis; e notàt

i vevi sti pars coma ch’jò li vevi jodùdis.

‘DILIGITE IUSTITIAM’ ben oservàt

i vevi sè che par prin’era chì pituràt,

da QUI IUDICATIS TERRAM1405 seguitàt.

Tal EM dal cuint vocabul dut ordinàt

al steva ogni spirt, cussì che Gjove stes

d’arzènt al fasava stu luši doràt.

E pì lùcis jodùt vignì jù a vèvin i vuj mès

e pojàsi tal colm dal EM, da indà

che’l ben pì alt a laudàvin, dùtis chès.1406

Dopo, com’ch’al bati di na sclampa brušada,

na nula si’jòt saltà fòu di falìscjs

che paj vilàns a’è roba furtunada,

èco alòr il lampà di mil lùcis,

e pì, zì’n sù t’jodèvis, o tant o puc,

par volej di chèl1407 ca li veva ’mpiàdis;

e cuant ch’ogni lumìn al era zùt tal so lòuc,

i vevi 'l cjàf e’l cuèl di n’acuila jodùt

vignì fòu dal dišèn ben clar di stu fòuc.

Il pitòu di dut chistu, mestri nol à maj vùt;

ma mestri ’l è luj, e da luj a vèn fòu

la virtùt ca informa1408 i nìs dapardùt.

I altri beàs, che contèns ognùn di lòu

a parèvin d’èsi’n ta la M ingiliàs,

puc’a puc pal usièl jodùt si ghi veva'l còu.1409

O biela stela, cuanti gèmis ch’i ti’as

ca mi mostrin che la nustra gjustìsia

a vèn da scju cjèlos ch’i ti tèns ’ngemàs!

Par chèl jò i prej la mins che inìsi a

ghi dà al motu to e virtùt che ben

a vuardi da’ndà che’l fun’l vèn che’l to raj’l vìsia;1410

cussì che n’altra volta’l mostri’l so disdèn

di dut chel baratà dentri dal templi1411

che daj màrtirs che fàt lu vèvin al era plen.

O soldàs sans dal cjèl che jò’i contempli,

lotàit fuàrt par chej che la jù in cjera

pierdùs a sòn par via dal brut ešempli!

Cu li spàdis si feva na volta guera;

ma ’dès a la fàn chej ch’al cjòli a sòn atìfs

il pan1412 che’l bon Pari a nisùn maj’l siera.

Ma tu che doma par scancelà1413 ti scrìfs,

pensa che Pieri e Pauli, che muàrs a sòn

pal cjamp1414 ch’i ti guàstis, a sòn encjamò vìfs.

Tu ti pòs ben diši: “Jò’i saj sè ca è bon;

jo’i vuej doma chèl che besòu al à vivùt

e ca àn pal saltusà martiriàt’n tal salòn;

jò il pescjadòu i no cognòs, nè’l Paulùt.”1415

Cjànt Dicjanovèšin

Davànt di me i jodevi cun l’alis vièrtis

il bièl dišèn1416 che cun chel so godi grant

a fèvin l’ànimis ulì unìdis.

Ogn’un’a pareva un rubìn che tant

cun’un raj di soreli ardìnt al stès

che ai me vuj si rifleteva brilànt.

E chèl che a contà i mi mèt adès,

dìt nol è maj stàt, nè scrìt da vingjòstri,

nè d’inventalu nisùn maj s’insumiarès;

ch’jodùt i vevi e pur sintùt i vevi il rostri1417

che al “jò” e al “me” a ghi dà vòus

invensi di ušà il “me” e’l “nustri.”1418

E alòr: “Par èsi bon e gjudisiòus,

ešaltàt i soj jò chì a che Gloria

che di pì no si pòl èsi dešideròus;

e’n tal mont i’ai lasàt la me memoria

buna, tant buna, ma che li zens trìstis

a làudin ma a no seguìsin par nuja.”

Cussì dom’un calòu di tanti bòris

sinti si fà, com’che da tancju amòus

un sun sòu si sinteva da li so bòcis.1419

E alora jò: “O semprivèrs flòus

dal eterno bon godi; che pur dom’un

someà mi fèis ducju i vustri odòus,

sodisfàit suspirànt il me grant dišùn

che par cussì tant timp mi’a lasàt plen di fan,

che’n tal mont di cjoli nol è stàt bon nisùn.

Jo’i saj ben che se’n cjèl ta'un altri reàn1420

sempri a si spièla il volej divìn,

puc’n vu a si riflèt, e sensa velàn.

Ben i savèis ch’i mi tèn pront e visìn

par scoltavi; i savèis cual cal è chel

dùbit che’n mins maj nol vòu stami sidìn.”

Coma un falcon cal vèn fòu dal cjapièl,1421

al mòuf il cjàf e l’àlis al bàt contènt,

granda voja mostrànt, fašìnsi dut bièl,

cussì al fasi jodùt i vevi dut intènt

stu sen, da gràsia divina festegjàt

cun chel dols cjantà che là’n alt al è sempri prešènt.

E tacàt al veva: “Chèl che’l compàs al à slungjàt

fin a la fin dal mont, e dentri di chel trat

il misteriòus e’l manifest al à lasàt,

nol à’l so valòu podùt lasà cussì stampàt

dapardùt ’l univèrs, che il so verbo,

infinìt, parzora di dut’l fòs restàt.

E a è par chèl che il prin superbo1422

che pì grant al era d’ogni creatura,

crut al era colàt crodìnt di savej pì dal verbo;

e da chistu s’jòt ch’ogni inferiòu natura

un vàs masa pìsul a’è par dut chel ben

sensa fin e che’n sè cun sè’l mišura.1423

Duncja la nustra vista, ch’al pì a tèn

doma cualchidùn daj ràis da la mins

che dùtis li ròbis dal mont a contèn,

a no pòl da se stesa tegni a mins

tant che’l so prinsìpit1424 a no s’interna

tant pì’n là daj nustri sòlis sintimìns.

Cussì che’n ta la gjustìsia eterna

il disèrni cal risèif1425 il vustri mont,

coma vuli tal mar, dentri a s’interna;

che, par tant che da la riva’l jòt’l font,

lontàn tal mar no lu jòt, cal è lo stes

lì, ma platàt’l tèn il so èsi profònt.

Lustri nol è, s’a nol vèn dal serèn stes

che maj si turba; ma ’l è ’nvènsi dut scur,

o par pasiòn da la cjàr o velèn daj bès.1426

Adès che chel post profònt ti sòs sigùr

ca ti platava la gjustisia viva,

che fin a capìla ti’era stàt dur;

che chist ti dišèvis: ‘un al nas’n riva

dal Indus, indà che nisùn al da lesiòns

su Crist, nè di luj a leši o scrivi al và;

e’l so volej e li so buni asiòns,

par cuant che’l nustri rašonà’l jòt,

sensa pecjàt tal diši o vivi a sòn.

Sensa fede o batièšin al mòu: jòt—

parsè’l vegnia condanàt stu puòr’on?1427

’ndà a eše la so colpa se luj nol cròt?1428

Cuj sotu tu da mètiti tal cjadreòn1429

par gjudicà da miàrs di mìis di lontàn,

che d’jodi nencja na cuarta’n là no ti sòs bon?