Alòr, com’che ’l orlòj sunà si sìnt

cuant che la spoša di Diu bunora

al nuvìs ghi cjanta’l so amòu volìnt,

tant che na banda a mola e l’altra a tira,

un dindinamìnt cussì dols fašìnt,

che un grant sintimìnt d’amòu al spira;

cussì i’ai da la glorioša roda’l muvimìnt

jodùt e l’armonìa da li vòus sintùt

che par vej di dut stu dols’l just sintimìnt

ulà si’a d’èsi, ’ndà che sempri al è godùt.

Cjànt Undicèšin

O’nsensada cura da li zens mortàlis,

cuant ca sòn difetòus i silogìšmos

che doma'n bas ti fàn bati l’àlis!

Un davòu d’jura1167 e un daj aforìšmos

al zeva, un al seguiva il sacerdosi

e’un cun fuarsa’l regnava o cun sofìšmos;

e un tal trufà o’n tal civìl negosi,

e un in tal plašej da la cjàr ’nviscjàt

al era, e un jòt lì a’mpoltronasi,

cuant che, da duti sti ròbis disleàt,

cun Beatrìs i’eri stàt la sù tal cjèl

cun bras vièrs e glorioša-mìnt1168 acetàt.

Dopo che ognùn al era tornàt’n ta chel

punt dal Sìrcul ’ndà che pì avànt al era,

fermàt si veva, com’ta cjandelàr’l so luši bièl.

Alòr che lus da la splèndida siera

che parlàt prin mi veva, dut suridìnt

a mi veva dìt, doventànt sempri pì clara:

“Com’che jò daj so ràis i vaj risplendìnt,

cussì, ben vuardànt ta la lus eterna,

i pensèis tòs e li caušis1169 sòs i intìnt.

Tu ti dubitèis e ti vòus ch’esterna

pì e pì clara si fedi la vòus

me par ch’in te si fìsi, dut interna,

cuant ca trata di buni ròbis—la me vòus—

e ca dìs di no vej ‘maj vùt un secònt’;

e chì a’è miej mostrà dut’n taj juscj’ colòus.1170

La providensa ca governa il mont

cun chel sintimìnt che da chèl ogni aspièt

creàt1171 vinsùt al è prin di zì a font,

par ca podès zì ’ncuntra al so dilèt,

la spoša che di chèl’n cròus a era àvida,

a veva spošàt cun chel sanc tant benedèt1172,

e par ca fòs ic com’cun’un ch’in dut si fida,

doj prìncipes ordinàt a veva’n so favòu,

che cussì e culà1173 ognidùn ghi fòs di guida.

Il prin al era dut seràfic in tal so ardòu;

chel altri pal so savej’n cjera al era stàt

di lus cherubica un grant splendòu.

Dal’un i dišaraj, ma pur ’l altri laudàt

al sarà dal me diši di un, o chistu o chèl,1174

par ch’al stes fin si veva ognùn dedicàt.

Fra Tupìn e l’aga ca và a dislivèl

dal alt dal mont1175 sielzùt dal beàt Ubàlt,

un trat fèrtil’a si slungja’n jù, pel a pel,

vièrs Perugia, ca ghi sìnt il frèit e’l cjalt

dal Puartòn dal Sol; e davòu1176 ghi stàn planzìnt,

par èsighi sot1177, tant Nocera che Guàlt.

In ta che riva chì, indà che lišerìnt

si steva'l so zì’n jù, un soreli’n tal mont al era nasùt,

com’ch’ogni tant dal Gange chistu’l vèn, risplendìnt.1178

Si chè, se un di stu post’l vòu contà dut,

ca nol diši Asìši, che puc al sarès,

ma che Oriènt lu clami, chistu postùt.1179

Pì zovinùt di sè ca si pensarès

tant cunfuàrt ghi deva zà a la cjera

cu la gran’ virtùt ca era part di sè stes;

che par sta siora1180, zovinùt, in guera

dal pari al era corùt, che com’la muàrt

la puarta volentej ognùn ti siera;

e davànt di stu so spirituàl puàrt

et coram patre1181 luj si ghi veva unìt;

e di dì’n dì ’l amòu par ic1182 si veva fàt pì fuàrt.

Chista, dop’che’l prin omp1183 ghi veva sparìt

mil e sent àis prin, vilida e scura

fin a stu chì a era stada sens’invìt;

zovàt no veva che cjatada sigùra

cun Amiclàt a la veva al sun da la vòus

so chèl ch’a dut’l mont ghi veva fàt poura;1184

nè zovàt al veva’l so fà coragjòus

cuant che, cun Maria restada a bas,

ic cun Crist a veva planzùt tal alt da la cròus.

Ma timìnt che dut chistu scur ti lu pensàs,

Francesc e la Povertàt a sòn i amàns

che’n tal me rašònamìnt ziràs a sòn stàs.

Il mòut che lòu si caresàvin li mans,

li maravèis ca si fèvin e’l so dols sguàrt

nasi’n altra zent a fèvin pensèis sans;1185

fin al punt che il veneràbil Bernàrt,

sensa calsìns, par prin davòu di tanta pas

al veva corùt, e corìnt parùt ghi’era d’èsi’n ritàrt.

O scognosùt tešoru! O cjamps ben sestàs!1186

A si gjava i calsìns Gidio, e pur Silvestri,

e’l seguìs il spošu, che la spoša ghi plàs.

E cussì’l và chel pari e chel mestri

cu la so fèmina e che famèa

che cul umil cordòn davòu ghi vàn dal mestri.

Nè sbasà al à dal so sguàrt la sèa

par èsi il fì di Pieri Bernardon,

o par èsi jodùt com’na maravèa;1187

ma coma un re la so ferma intensiòn

a ’Nocènt1188 ghi veva prešentàt, e da chèl vùt

il permès pa la so nova religion.1189

Cussì ghi’era’l grup di scju puarès cresùt

davòu di luj, che la so miràbil vita

tal alt dal cjèl ben cjantà si varès podùt,

tant che na seconda corona ghi’è stada data

da Onorio1190, dal spìrit sant ispiràt,

al puòr pastòu di chista mandria santa.

E dop’che, da la sèit dut martoriàt,

pròpit davànt di chel orgoliòus Soldàn1191

Crist e i so disèpui al veva predicjàt;

e par no vej di conversiòn vùt asaj ledàn,

’n ta l’erba italica al era ’lòr tornàt

par miej gjoldi sè che là ghi sarès stàt invàn,

tal cret cal è tra’l Tever’ e ’l Arno ’nmiešàt

al veva ’l ultin sigìl1192 di Crist risevùt,

che par ’ncjamò doj àis al veva ’ntòr partàt.

Cuant che Diu, che a tant ben lu veva sielzùt,

di vèjlu sù cun luj lu veva premiàt

par èsisi fàt cussì picininùt,

ai fràris sos, coma justa ereditàt,

racomandàt ghi veva la siora so pì cjara1193

e di volèighi sempri ben cun fedeltàt;

e dal so grin1194 la so ànima clara

movùt si veva, tornànt la sù in tal so regn,

lasànt il so puòr cuàrp in ta la cjera.

Pensa adès cuj che stàt al era un so degn

colèga1195 par ben pilotà la barcja

di Pieri’n ta la buràscja, fin al so sen;

e coma nustri patriarca, encja

luj, coma chèl coma luj, al comanda,

e, com’ch’i t’jòs, roba buna’l mèt in barcja.1196

Ma la so mandria a no’n cjata avonda

dal sòlit mangjusà, cussì ch’i no ti pòdis

tegnila ta’un boscùt, ca vòu zì in ta n’altra banda;1197

e pì che li so piòris torzeònis

remòtis e lontànis da luj a vàn,

mancu lat a dàn in tal tornà’n ta li crìgnis.1198

An d’è però di chès ch’an poura dal dan

e si’ngràpin al pastòu, ma pùcis a sòn

che par 'ncapucjà a rèstin cussì a man.1199

Adès, se a sè ch’i’ai dìt ti’as fàt atensiòn

e se ben capìt ti’as li me peràulis,

s’a ti è sè ca è stàt dìt da lampiòn,

contèns a saràn in part i to dešidèris

tal jodi d’indà che ì maj1200 di sta planta a vègnin,

e ben ti comprendaràs i me pensèis

su li buni piòris ca no si stravièjn.1201

Cjànt Dodicèšin

Al momènt stes che l’ùltima peràula

la flama benedeta dìt a veva,

a zì atòr tacàt a veva la santa muèla;1202

ma’encjamò tal prin sìrcul si moveva

che n’altra dut atòr a la’nserclava

e motu a motu e cjànt a cjànt ghi zeva.

E ogni spirt tant miej lì al cjantava

da li nustri mùšis, serènis, dòlsis,

com’l prin splendòu chèl ch’in luj si spielava.1203

Com’ca si mòvin ta nùlis finùtis

doj arcos paralèlos daj stes colòus,

cuant che Gjunòn un sen ghi fà a Iris,1204

doventànt dal di dentri chèl di fòu sfarsòus,

com’il parlà di che biela ninina1205

cunsumada d’amòu com' dal soreli i vapòus;

e che chì a la zent ghi dàn n’idea fina

dal pàt che Diu cun Noè’l veva fàt,

che maj pì sot aga ’zarès nè val nè culìna;

pròpit cussì ogni sìrcul ghirlandàt

di chisti bieli rošis sempitèrnis

a un si voltava, cun l’altri concordàt.

Dopo che ’l vif balà e l’altri grandi fièstis

tant dal cjantà che di dut il sflameà

si vèvin, lus cun lus, ’lègris e dòlsis,

cujetàdis, dùtis d’un’unica plèa,

com’che i vuj che dal stes plašej sòn movùs

tal stes timp a si mòvin, da maravèa;

alòr dal miès d’una da li novi lus

èco na vòus che com’na bùsula vièrs la stela1206

movùt si veva, cussì i me vuj vièrs ic a èrin zùs;

e dìt a veva: “Il benvolej ca mi fà biela

dal altri duc’a rašonà mi parta

com’che da là dal me1207 tant ben si favèla.

Just a è che com’l prin, ’l altri pur al impuarta,

parsè che ognùn al è stàt bon militàr

par dàighi a la gloria na lus pì fuarta.1208

’L ešercit militàr di Crist, che cussì cjàr

di riarmà al è stàt, davòu da l’insègna

plan si moveva, sospetòus e di rar,

cuant che ’l Imperatòu che sempri’l regna

l’armada malandada al à judàt,

par gràsia so, no parsè ca era degna;

e com’zà dìt1209, a la spoša so ghi veva mandàt

doj grancj’ campiòns che cul so diši e fà

tanta zent il troj just a vevs di nòuf cjatàt.

Da indulà cal sofla e vièrzi’l fà

chel dolsùt di Zèfir li frescj fràscjs

e cun chès a rivistì l’Europa’l và,

no tant lontàn dal bati da li òndis

che davòu di lòu cussì tant si slùngjn,

da ogn’omp si plata’l soreli a vòltis,

i furtunàs camìns da Cal’roga1210 s’jòdin

ca èrin sot la protesiòn dal grant scùt

cuj leòns che sot e parzora s’jòdin.1211

In ta stu post nasùt al era ’l amoròus drut1212

da la fede cristiana, sant’atleta

bendispòst cuj sos ma cuj nemìs1213 dur e crut.

Dal inìsi a era tant completa

la so mins di na tant ruvìnt virtùt

che’n ta la mari al veva fàt da profeta.1214

Dopo il so spošalisi tegnùt

cu la fede là dal batisteri sant,

indà ca si vèvin dotàt di mutua salùt,

la santula ca si’era par luj fata ’ndavànt

jodùt a veva’n sùn il straordenàri frut

che dàt ’varèsin luj e’i sos1215 cul zì ’ndavànt.

Ma par cal fòs com’cal era stàt pre-jodùt,

un spirt a si veva movùt a nominalu

cul posesìf di chèl che zà’l veva dut.1216

Meni al era stàt nominàt, e jòdilu

i podìn coma chel contadìn che Crist

al veva metùt’n tal ort par judalu.

Un bon servitòu al era, e mès di Crist,

chè’l prin amòu che’n luj si era manifestàt

al era stàt chèl di seguì’l prin consej1217 di Crist.

La so puora serva, sidinùt ma sveàt,

distiràt’n cjera a lu jodev’a vòltis,

com’cal dišès: ‘A chistu i soj rivàt.’

Oh so pari al era pròpit Felìs!

Oh so mari pròpit a era Giovana,1218

se pròpit a è vera sè ca si dìs!

No pal mont, pal cual adès si si afàna

a stàighi’al Ostièns e a Tadèo davòu

ma par puc amòu da la vera mana

ta’un gran puc timp al era

doventàt dotòu;

cussì che ben di vuli’l tegneva la vigna

ca si sècja se cont no la tèn’l vignaròu.1219

E a la sinta che stad’era benigna

ai puòrs pì d’adès, e no a chel grant poltròn

ch’a vòltis lì si sinta, grant lagna;

di no dà doj o tre cuant che’l sèis al sarès bon,

o di godi’l rèdit daj benefìsis,

non decimas, quae daj puòrs di Diu a sòn,1220

domandàt’l veva, ma cuntra li mondani pècis1221

na licensa di combati pal gragnèl

che fàt cresi al veva sti vincjacuatri plàntis.1222

Pì tars, cun dutrina e volej, cun dut chèl;

e sot ufìsi apostòlic movùt

si veva, com’na curìnt cuant che dal alt si sglonfa’n rusèl;

e tal’erètic borascjàn si veva sbatùt

il so sburt, e pì’ncjamò’n ta sti bàndis1223

indà che testàrdus a’n d’era par dut.

Da luj a vegnèvin dopo fòu pì rojùtis

che ’l ort catòlic ognùn al irìga

cussì che pì sànis a sòn li so plantùtis.

Se cussì a era na roda da la biga

che la Glišia Santa a veva difindùt

e judàt li so ròbis a distrigà,1224

clara a varès d’èsiti’n dut e par dut

l’ecelènsa di che altra1225, che Tomàs,

cortèis, prin di me a descrivi ’l era zùt.

Ma i sèrclis a vègnin cussì puc ušàs

ca fòrmin il difòu di chisti ròdis,

che plens di rùšin a si sòn incrostàs.

La so famèa, che ben li so tràcis

a veva seguìt, a si’a’dès tant voltàt

che là ’ndavànt ’ndavòu a par seguìlis.1226

Dal racòlt ben s’jodarà il rišultàt

di no tindi ben i cjamps, cuant che ’l òrzul

si lagnarà che sensa’l gragnèl al è restàt.1227

Lo stes jò’i dìs che s’al sfueàs un bon ànzul

il nustri libri, al lešarès cjarta

ca dìs ‘com’il prin Checo i soj jò pìsul’;1228

ma nol sarès da Cašàl nè d’Agasparta,

da’ndà che cussì a rìvin a la scritura

ch’un l’ignòra e ’l altri a la strins pì fuarta.1229

Jò’i soj l’ànima di Bonaventura

da Bagnorea che ai grancj’ ufìsis

i’ai sempri tralasàt la sinistra cura.1230

Iluminàt e Gustìn uchì ti jòdis,

che fra i prins a zì a piè nùs a èrin,

ch’a Diu ghi’èrin cul so cordòn amìs.1231

Ugo da San Vitòu a ghi’è pur visìn,

e Pieri Mangjadòu e Pieri ’l Ispàn,1232

che la jù i so dòdis lìbris a lùšin;

Natàn1233 profeta e’l metropolitàn1234

Crisostòm e Anselmo1235 e chel Donàt1236

ch’a la prim’art1237 degnàt si veva di mèt’ghi man.

Reban al è chì, e a mi lùs al lat

encja chel abàt calabrèis Gjovachìn,

che di spirt profètic al era dotàt.1238

A ešaltà un cussì grant paladìn1239

mi’a movùt l’inflamada cortešìa

dal frari Tomàs e dal so bièl latìn;

e cun me si’a movùt pur sta compagnìa.”

Cjànt Tredicèšin

Cal imàgini chèl che ben capì’l vòu

chèl ch’jodùt jò i vevi—e che chist’imàgin,

intànt ch’i conti, cal tegni tant a còu—

cuìndis stèlis che chì e là a lùminin

il cjèl cun la clarèsa d’un bièl serèn

che li nulùtis via svèltis a còrin;

cal imàgini il cjàr che in tal sen1240

dal nustri cjèl si tèn di dì e di nòt

cussì che zir’e zira, sempri lu jodìn nu ben;1241

cal imàgini la bocja di chel got

che dal spìs dal so mani zì atòr

la sù’n alt la prima roda a si jòt,1242

che la sù’n tal cjèl fàt a vès doj sens1243 alòr

com’che fàt a veva la fiòla di Minòs

cuant che’l frèit da la muàrt sintùt a veva ’ntòr;1244

e che’ un in tal altri al vès i ràis sos

e che’i doj a ziràsin in tal maniera

ch’jòdiu zì’n davànt e’ndavòu si pòs;1245

e n’idea’l varà alòr di com’ca era1246

la costelasion e la dopla dansa

che zì atòr di me i’jodevi ’ntera;

pars’ch’è tant pì’n là da la nustr’ušansa

com’che dal mov’si da la nustra Chiana

a si mòuf’l cjèl che ducju’i àltris al avànsa.1247

Lì a si cjanta no Bacò, no Peana,1248

ma tre persònis in divìn’ natura,

e’n una persona, chè e l’umana.1249

Dal bal so e cjànt finìt la mišura,

a nuàltris si èrin chej sans lumìns prestàs,

contèns di mostrani la so primura.

Ma ròt al era’l silènsiu stàt di scju beàs

premuròus da chèl1250 che tal sìntilu dal sant

puarèt contà i èrin contèns restàs,

“Sta pàja,” al veva dìt, “zà’i vìn tajusàt pì avànt

e la so siminsa zà via metuda;

ma ’dès bati’n t’altri al vòu ’l amòu tant.

Ti cròdis tu che’n tal pet da’ndà che gjavada

la cuesta par fà la biela muša1251 a era stada

cun che gola ch’al mont tant cjàr’a ghi era stada,

e’n ta chèl che, da lancja ben gusada

trafìt, prin e dopo1252 tant al à sodisfàt

che ogni colpa a vìns la so banda,

par cuant ca ghi sedi lècit a l’umanitàt

di podej rašonà, il dut al è infùs

da chel valòu che ’l un e l’altri1253 al à fàt;

par chèl a ti pàr ch’i no si sìn pì ’ntindùs

di sè che pì’n sù contàt i’ai che’l secònt

dotàt nol è dal ben da la cuinta lus.1254

Adès vièrs i vuj a chèl ch’i vuej rìnditi cont,

che’l to crodi, e’l me diši, al puntarà

chì, pròpit in tal centri dal stes rotònt.

Sè ca no mòu e che maj no morarà

di che idea a no è che’l splendòu

di chè1255 che amànt al parturìs chel là parzora:

che lus viva, alòr, ca s’jòt vignì fòu

dal so grant luši, ca no si dišunìs

da luj1256 ma a lòu s’intrèa1257 cul so amòu,1258

par bontàt so il so luminà a s’unìs

coma’n ta spièlis, in ta nòuf susistènsis1259

ma par sempri’l resta un, com’ch’i dìs.

E tant jù’l vèn, fin a l’ùltimi potènsis,

d’àt in àt, pì e pì dèbul doventànt,

fašìnt doma pìsuli contingènsis;1260

e chisti contingènsis a sòn chel tant

di che ròbis generàdis cal prodùs,

cun siminsa o sensa, il cjèl zirànt.

La so cera e di chej ca ghi dà inflùs1261

sempri no’è la stesa, ma lo stes sot’l sen

dal ideàl a s’jòt che pì o mancu’a stralùs.1262

A susèit pròpit par chèl che’l stes lèn,

d’un tipo, al dedi miej o pešu frutàn;

e che vu’i nasèis1263 cun pì o mancu ’nzèn.

S’a la cera a puntìn ghi vegnès dàt man

e s’al fòs’l cjèl la so virtùt suprema

la lus dal sigìl s’jodarès da lontàn;

ma al resta chistu un problema

che tanti vòltis al à un artista

partàt a l’art ma cun man ca ghi trema.

Però se’l vif amòu a la clara vista

da la prin’ virtùt a dispòn e’a segna,

duta la perfesiòn uchì a cuìsta.1264

La cjera ’era cussì stada fata degna

di podej ben rivà a la perfesiòn;

cussì da la vergin rivàt al era chèl cal regna:1265

cussì ch’jò i pòl doma laudà la to opiniòn,

che l’umana natura maj, coma lòu,

a no’a vùt, nè maj varà, la perfesiòn.

Adès, s’jò uchì i ti lasàs besòu,

‘Duncja, coma ’l èria stu chì1266 sensa par?’

di domandà a ti colarès il còu.

Ma par ca pari ben sè ch’adès no pàr,

pensa com’che stu re al veva reagìt

cuant che ‘Dìs pur,’ ghi era stàt dìt ben clar.1267

Chist’i no’ai dìt par tegniti di vej ben capìt

cal era un re cal voleva’l sintimìnt

vej di podej’l just diši su ogni dirìt;

no pal gust di savej in cuàncjus ca sòn

chej motòus1268 ca sù, o se’l necesari’n sè,

cul contingènt, maj àvos d’un necesari a sòn;1269

nè, si est dare primum motum esse,1270

o se un semisìrcul maj vej’l pòs

un triàngul ca nol sedi ret’n sè.1271

Alòr, se sè ch’i’ai dìt, prin1272 o adès, ben t’jòs,

na real prudensa a è chel jodi ’mpàr1273

che tant turbàt al veva i pensèis tos;

e s’al ‘maj’1274 i ti àlsis il to jodi clar,

ben t’jodaràs che dom’a si riferìs

ai re, ca sòn tàncjus, ma un bon al è rar.

Cun sta distinsiòn il me diši capìs;

cussì ti pòs ritegni sè ch’i ti cròs

d’Adàm e di chèl che godi ni fà1275, jò’i dìs.

E che chist ai to piè’l sedi’un toc di plomp gros1276

par fati zì a plan e stà tant atènt

di chèl sì e di chèl no che tu no t’jòs:

pars’che un pì stùpit si lu cjata a stent

che a dišì’l sì o’l no si mèt sensa distinsiòn1277

roba che maj no varès da fà la zent;

pars’ca susèit che la nustra opiniòn

a vèn pleàda ta la banda sbaliada

cussì ch’afièt e’ntelèt spes leàs a sòn.1278

Pì e pì da la riva a si sbanda,

che maj nol torna coma prin di vèisi movùt,

chèl che di pescjà pal ver nol sà avonda.1279

Tàntis a sòn li pròvis, e prin di dut

Parmenide, Melìs, e Bris1280e àltris

che di zì—ma’ndulà?—nisùn al era maj pasùt:

cussì pur Sabelio e Ario1281 e i stùpis

ch’a li scritùris a èrin coma spàdis

ch’jodi a fàn stuàrtis li mùšis drètis.

Ca no sèdin li zens masa sigùris

tal dà judìsi, coma chel tal cal stima

li panòlis prin ca sèdin madùris:

ch’jodùt jò i’ai durànt dut ’l unvièr prima

che’l rošàr cal pareva spinòus e brut,

pì tars in bòcuj vièrzisi, e coma!

E’un batèl dret e ràpit jodùt

i’ai cori tal mar durànt dut’l so cjamìn,

e visìn dal puàrt—èco che jù'l è zùt!

Ca no crodi siora Berta o’l siòr Martìn,

tal jodi un robà e n’altri ufrì,

di savej cuàl cal sarà’l judìsi divìn;

che un al pòl zì’n sù, e’l altri’n jù’l pòl zì.

Cjànt Cuatordicèšin

Dal centro dal sercli, o dal sercli al so còu

a s’jòt ca mòuf l’aga ta’un vas rotònt,

sè’l sburt al vèn da dentri o dal di fòu:

la me mins a’a pròpit a colp tegnùt cont

di sè che jò’i dìs, cussì ch’apena dìtis

che santi ’monisiòns di Tomàs al mont,

èco doventà do ròbis sìmilis,1282

il so discòri e chèl di Beatrìs,

che, dopo di luj, tacàt a veva cun sti peràulis:

“A chist ghi plašarès, ma no vi lu dìs,

nè a vòus e nencja encjamò pensànt,1283

d’jodi di n’altra veretàt la radìs.

Dišèighi se la lus ca’nflurìs cussì tant

la vustra sostansa, cun vu’a restarà,

com’ca’è, taj secuj ca ni stàn davànt;

e dišèit coma, se cussì a restarà

dopo ch’i sarèis višìbils rifàs,1284

puc a puc a no vi imbarlumirà.”

Coma, da nova contentesa partàs,

ogni tant chej che in ziru a bàlin

cjantànt fuàrt, pì vita ’ghi dàn ai so às,

cussì al preà1285, ch’atèns stàs ghi èrin,

i sèrclis sans a colp mostràt pì legrìa

tal so dols cjantà e balà a vèvin.

Chèl che chì di murì al à pùcja voja

par zì a vivi la sù, ulà maj al à godùt

chel bièl frescùt da la eterna ploja.1286

Chel un e doj e tre che sempri al à vivùt1287

e che sempri’l regna’n tre e’n doj e’n un,

maj circoscrìt ma che pur al circoscrìf dut,

tre vòltis cjantàt al era da ogni un

di chej spìris cun tanta melodìa

che just regàl al sarès pal mèrit d’ognùn.

E sintùt i vevi jò na vòus che dal pì lustri’a

vegneva dal sìrcul minòu dut modesta,

com’chè, forsi, dal ànzul a Maria,

rispundi: “Fin ca durarà la fiesta

in tal paradìs, tant il nustri amòu

atòr’l spandarà na lus coma chista.

La so clarèsa davòu ghi stà al ardòu;

’l ardòu a la višiòn, e chè a’è tanta

com’che di gràsia an d’à il so valòu.1288

Coma che la cjàr glorioša e santa

a sarà rivistida, la nustra persona

tant miej sarà par cussi èsi duta cuanta;1289

parsè ca cresarà sè ca ghi dona

di gràsia luminòša il pì grant ben,

lus ch’a jodi luj a mi condisiòna;

in tal cresi, sta višiòn a lasa un clar sen,

e l’ardòu ca’mpìja al và cussì cresìnt,

fašìnt cresi pur’l raj che da chèl al vèn.

Ma pròpit coma’l cjarbòn che flama al rìnt,

e che di chè al è’l so splendòu pì grant,

cussì che la so ’parènsa nol và pierdìnt,

cussì stu lušòu ca n’inglusa dut cuant,

dal jodi da la cjàr’l sarà superàt,

ch’encjamò sot cjera a è’n chistu istànt;

ma di barlumièris no’n varìn afàt,

pars’che i òrgans dal cuàrp a saràn fuàrs

a dut sè che di dilèt ni sarà dàt.”

Di chistu a si èrin prons tegnùs e necuàrs

tant ’l un che ’l altri coru, “Àmen” dišìnt!

dešideri cussì mostrànt paj so cuàrps muàrs;1290

pa li màris1291, e no forsi par lòu stes volìnt;

e paj pàris e chej che ben ghi volèvin

prin d’otegni stu eterno aspièt lušìnt.

Èco che’ntòr, par dut compaj, a jodèvin

un lustri nasi p’intèns di chèl cal era

che’i so ràis in tal orišònt dut a splendèvin.

E coma ch’al tacà di prima sera

la sù’n tal cjèl a s’jòdin ròbis nòvis

cussì che la vista a pàr e a no pàr vera,

a mi veva parùt lì che altri ànimis

ta n’altri ziru jodi a si fèvin

al di fòu da li prin’ circonferènsis.

O sfavilà dal Spirt Sant, just lumìn!,

com’ch’a jodi, incandesènt, i vevi provàt

cuj me vuj che, domàs, no lu sufrìvin!1292

Ma Beatrìs, biela e ridìnt, si veva mostràt

davànt di me, che tra chès ch’i vevi jodùt

par no vej la mins seguìt, ’ndavòu i vevi lasàt.1293

I me vuj a vèvin alòr di nòuf1294 vùt la virtùt

d’alsasi, e jodùt mi eri trasportàt

besòu cun ic in ta na pì alta salùt.1295

Mi eri ben necuàrt ch’i’eri pì’n alt rivàt

pal ridi, com’un fòuc coloràt, da la stela,

che pì ros dal sòlit mi’era someàt.

Cun dut il me còu e cun che peràula

che dentri ducju’i vìn, Diu ošanàt

i vevi par vej vùt sta gràsia nova e biela.

Tal me spirt no si veva ’ncjamò ’nfreidàt

il colòu dal me laudà, che savùt

i vevi che, dal jodi, luj lu vev’apresàt;

che cun’un grant luši di rubìn ’ntinzùt

tal miès di doj ràis jodùt i vevi doj lušòus,

che dìt i vevi: “O Elios com’ch’in lòu ti s’jòt dut!”1296

Com ch’jodi si fà, cun puntìns luminòus

pìsuj’e grancj’, blancjastra fra i pòlos dal mont

Galàsia, ca si gràtin’l cjàf òmis famous,1297

cussì costelàs chej ràis’n tal profònt

di Mars a fèvin il veneràbil sen1298

ca unìsin i cuadràns ta’un rotònt.

Chì pì fuarta ’è la memoria me dal inzèn;

parsè che’n ta che cròus al lampava Crist

cussì ch’jò no saj cjatà fòu un ešempli dèn;

ma chèl cal cjoj sù la so cròus e’l seguìs Crist,

mi scušarà par chèl ch’jò’i no pòl diši e’i tàs,

ben jodìnt ta dut chel lušòu balenà Crist.

Da’un bras al altri e fra’l pì alt e’l pì bas1299

un sintilà s’jodeva di gjugjulùtis,

pì di dut tal so unìsi e tal trapàs:

cussì a s’jòdin, drètis e stuàrtis,

svèltis e stràchis, rifašìnt la vista,

duti che robùtis che, lùngis e cùrtis,

tal raj si mòvin, cu li cuals si lista

spes l’ombrena1300 che, pa la so protesiòn

cun inzèn e art a otèn a pusta.

E com’che giga1301 o arpa, cu la tensiòn

di tanti cuàrdis un tintinà dols ghi crèjn

a chèl che ben nol capìs la so funsiòn,

cussì da li lus ca mi si mostràvin

da la cròus’l vegneva’l sun di na cansòn

ca ni estašiàva, sensa capì ’l ìn.

Ca’ntendeva tant laudà’i capìvi benòn,

che a mi “Risurìs’ e “Vìns” mi vegnèvin

com’a chèl cal sìnt ma di capì nol è bon.

Chisti melodìis tant gust a mi dèvin

che fin a chel momènt lì nuja di nuja

a veva vèncs tant dols che cussì leàt mi vèvin.

A pareva chista na tant granda voja

da pospòni il plašej di chej vuj1302 biej

che’n chej mirànt dutl’ rest si ridùs’n nuja;

ma chej ca jòdin che chiscju sigìj miej

a fàn ogni bielesa pì’n sù ch’i zìn,

e ch’jò no mi’eri’ncjamò voltàt a chej,

di chèl ch’i mi acuši par scušàmi a pòsin

scušàmi1303, jodìnt che jò i dìs il ver;

pars’che’l plašej nol à chì’l so cunfìn,

ma zìnt in sù si fà pì e pì sincèr.1304

Cjànt Cuindicèšin

La benevula volontàt ta la cual

sempri si dìsfa ’l amòu che dret al suspira

coma la cupiditàt ta chè1305 dal mal,

sidina sidina fàt stà a vèvin che dolsa lira,1306

cussì che tašùt a vèvin che santi cuàrdis

che la destra1307 dal cjèl a mola e tira.

Cuant maj a sarani al bon preà sòrdis

che sostànsis che par dami coràgju

di fàighi domàndis a èrin sidìnis stàdis?

Al è un ben1308 che sensa fin a ghi planzi sù

chèl che, par amòu di ròbis ch’etèrnis

no sòn, il amòu ver al buta jù.

Coma ta li nòs cujètis e pùris

ràpit s’jòt un foghùt ogni tant

che’l vuli al mòuf ta che plàcidi sèris,

e’a pàr stela che’l so post a stà cambiànt,

s’a no fòs che par indà ca s’impìa

dut al è compaj e chèl al dura’un istànt;

cussì dal bras ch’a destra’l para via,

ai piè di che cròus al à corùt un astro

da la costelasiòn brilànt di gloria;

sta gema a no veva lasàt il so nastro

ma pa la strica radiàl si veva movùt,

someànt fòuc davòu dal alabàstro:

svelt cussì1309 al era’l spirt d’Anchìs davànt vegnùt,

se fede i vìn ta la nustra miej muša,

cuant che’n Elišio dal fì si veva necuarzùt.1310

“O sanguis meus, o superinfusa

gratia Dei, sicut tibi cui

bis unquam coeli ianua reclusa?”1311

Cussì’l lumìn, ch’jò voltàt mi eri a luj;

e’i me vuj a èrin dopo zùs a Beatrìs,

che, zìnt chì e là, ’mbacuchìt mi vèvin i vuj

che tant ridìnt a ardèvin di Beatrìs

ca pareva che’i mès tocjàt a vèsin’l font

da la me gràsia e dal me paradìs.

Alòr, in tal jodi e’n tal sinti gjocònt,

si veva metùt stu spìrit a contà ròbis

ch’jò’i no vevi capìt pal so parlà profònt;

intindùt nol veva di dìšmi ròbis scùris,

ma ghi veva tocjàt, par via che’l so concèt