Il prin1050 di lòu al sen public i gìlios zaj

a contrapònin, e’l secònt ’l altri al sostèn,

cussì che cuj che’n tal just al è no si sà maj.

Ca fèdin i Ghibelìns, sot altri sen,

ca fèdin pur; parsè che’l mal sempri chèl

al seguìs che dal just pì lontàn si tèn;

e ca no lu bati stu Carlo novèl1051

cuj so Guelfs; ma che tant’l temi li sgrìnfis

ch’al pì grant leòn a ghi’an gjavàt il pel.

I fioj a’an belzà planzùt tanti vòltis

par colpa dal pari, ma no’è da crodi

che pal so gìlio Diu’l cambi plùmis!

Plena di spirs sta steluta si pòl jodi,

spirs bòis, ca si sòn tegnùs indafaràs

par che a onòu e fama davòu ghi stèdi:1052

e cuant che i dešidèris a vègnin chì pojàs,

dal just deviànt, a’è encja just che’i ràis

di amòu puc vièrs ’l alt a vègnin alsàs.

Ma cuant ch’i mišuràn i nustri guadàis

ai nustri mèris, lì a è contentèsa,

pars’ch’i savìn ch’ai mèris a sòn compàis.

Par chèl a è che'n nu la viva gjustìsia

tant ni dulsìs ’l afièt che maj no podìn,

ma pròpit maj, tramutalu’n malìsia.

Da pì vòus dòlsis nòtis uchì si sìntin;

cussì, divièrs scjalìns in nustra vita

bun’armonìa’n ta sti ròdis1053 a crèjn.

E ben dentri di chista margarita1054

a lùs la lus di Romeo, che di bièl

tant’n veva, ma puc gradìt e basta.1055

Ma i Provensaj che ’nflamàt a vèvin chel

omp, ridùt a vèvin1056, e mal al cjamìna

chèl che dan si fà criticànt d’àltris il bièl.

Cuatri fiòlis al veva, e ognuna regina,

Raimont Beringhier, dùtis maridàdis

da Romeo, persona ùmil e buna.

Puc dopo, il cont1057, movùt da cjàcaris,

il cont ghi veva domandàt a chist’omp sant

ca ghi veva tornàt sièt e sinc par dèis.1058

Alòr al era partìt stu vecju, lambicànt,

e se’l mont il grant còu cal veva al savès,

di com’che di dì’n dì’l zeva lemošinànt,

tant pì che maj a lu laudarès.

Cjànt Siètim

“Osanna, sanctus Deus sabaòth,

superillustrans caritate tua

felices ignes horum malacoth!”

Cussì al ritmo di stu cjànt chistu’a

si veva voltàt, cjantànt luj stes sta sostansa,

fašìnghi, a ducju doj i lumìns1059, copia:

e chist e chej, al sun di sta sostansa,

movìnsi svels com’il lušòu di falìscjs,

a èrin sùbit svanìs’n ta la distansa.

“Sù,” mi vevi dìt, “faighi pur li to domàndis!”

“Dìšghi,” mi diševi, “a la me madona

che la sèit’mi cjoj cul dols da li so gòtis.”

Ma che riverensa ca ghi feva corona

a dut me stes, cun chel Be e chel trìs,

colà mi feva’l cjàf, coma un mona.1060

Cussì stupidìt mi veva chì lasàt Beatrìs,

ca veva dopo tacàt, cun bocja tant suridìnt

che fàt contènt a varès encj’un omp in flàmis:

“Il me alt parej infalìbil esìnt,

com’che vendeta justa punida a vèn

cun gjustìsia, i vuej zì chì esponìnt;

i dislearaj’l grop che’n dùbit ti tèn;

tu scòltimi ben, che li me peràulis

grandi veretàs ti partaràn a sen.

Par vej “no” dìt al alt no da li stèlis

che frenalu a volèvin, ’l omp maj nasùt1061

al veva se stès danàt, e danàt ducju’i àltris;

l’umanitàt a veva dopo la salùt pierdùt

e par tancju sècuj a era restada’n grant eròu,1062

fin ch’al bon Diu vignì jù ghi veva plašùt

indà che la natura, dal so fàtòu

lontanada, a sè unìt al veva'n persona

doma cul àt dal so eterno amòu.

Adès alsa’l cjàf a chèl ca si rašòna.

Sta natura, al so fatòu unida,

creàda a era sincera e pura;

ma par fal so a era stada dopo butada

fòu dal paradìs, ma ic a era ca si veva sbandàt,

e fòu dal ver e da la vita a era restada.

Duncja, la pena che la cròus a ghi veva dàt,1063

s’a la so natura umana si mišura,

nisùn in mòut cussì just a veva maj becàt;

ma nisùn’ofèša stada a era cussì dura

se ben si pensa a chèl1064 ca la sufriva,

ch’in sè al veva cjòlt sù sta natura.

D’un àt do ròbis vignì fòu s’jodeva:

a Diu’e ai Ebrèos plašùt ghi veva na muàrt;

par chèl ’l mont al tremava e’l cjèl si vierzeva.1065

Ti jòs cussì ca no è nuja di stuàrt

cuant ca si dìs che na justa vendeta

vendicada ’e stada da magistràt1066 pì fuàrt.

Ma jò’i jòt adès che la to mins, streta

dal pensej, a disleà un grop a stà tentànt,

e di sleàlu cun granda voja a si speta.1067

Ti dìs1068: ‘Ben i capìs sè ch’i staj scoltànt;

ma’i no capìs la sièlta che Diu al à fàt

di salvàmi cun’un sacrifìsi cussì grant.’

Stu misteri, fradi, ghi resta platàt

ai vuj di dùcjus chej ca no’an ’l inzèn

cal vèn da la flama d’amòu maduràt.

Ma pa la rašòn stesa che chistu sen1069

tant al vèn oservàt ma puc a si capìs,

ti dìs jò pars’che pì d’àltris al era degn.

La divin’ bontàt che a l’invìdia ’ghi dìs

‘Và via!’, in sè ardìnt a sfavilèa,

mostrànt cussì li eterni bielèsis.

Chèl che’n ta stu mòut da ic si distilèa

dopo a nol à pì fin, ch’a no si mòuf

pì’l so sen cuant ca lu sigilèa.1070

Chèl che da ic sensa mediatòu al plòuf1071

lìbar al è, parsè ca no ghi stà sot

di chèl che’n tal mont creàt al è alc di nòuf.1072

Pì che a ic si visina, pì ic si la gòt;

e pì ch’al benvolej divìn, ch’a dut ghi da lus,

ghi somèa, e pì lušìnt a si lu jòt.

A pòl vantagjàsi di ducju scju frus1073

l’umana creatura; e se un al mancja,

alòr la nobiltàt so a si ridùs.

A piert la so libertàt cuant ca pecja

e tant mancu a ghi somèa al pì grant ben,

parsè che dal so lustri puc s’imblàncja;

e la so dignitàt maj pì a otèn

s’a no’mplenìs di nòuf il vuèit da la colpa,

cuntra’l mal gjòldi, cul sufrì just e plen.

Vustra natura, dut’ restada’n colpa

pa la pècja d’Adàm, da sti dignitàs,

com’dal Paradìs, fòu a era—orìbil colpa!

E maj pì—sìnt ben!—a varès di nòuf pàs

e a tornarès a vej chisti virtùs

sensa vej scjavasàt un di scju pas:

o che Diu stes, perdonànt, sti virtùs

ridàt ghi vès, o che ’l omp ducju i dirìs

sacrificàt al vès par vej di nòuf i bens pierdùs.

Punta’l vuli adès dentri dal abìs

dal consej divìn, e tèn’lu pì ch’i ti pòs,

in ta la sostansa dal me rašonà, dut fìs.

’L omp a nol podeva cu li fuàrsis sos

maj sodisfà, ùmil doventànt cussì tant

cul pentimìnt pal pecjàt che lasàt lu veva ros,

cuant che , dišubidìnt, zì sù'l voleva e tant;

e chistu al è’l parsè che ’l omp nol veva podùt

cu la so salvasiòn besòu zì ’ndavànt.

Diu duncja al à a so mòut dovùt

’l omp ripartà’n ta la so justa strada,

e ušà gjustìsia e pietàt al veva volùt.

ma pars’che l’òpera a è tant pì gradida

da chèl ca la fà, cuant che pì a mostra

la gran’ bontàt di’ndà ca è vegnuda,

il divìn benvolej, che’l mont al lustra,

di fasi avànt cun ogni so via

par ripartavi’n alt dàt si veva cura.

Nè tra l’ùltima nòt e’l dì ch’a dut ghi’a dàt via

un zighi davòu di tanti grandi ròbis

maj nol era stàt fàt, da’una o d’altra via.1074

Al podèvia Diu fà ròbis pì gràndis

che ufrì se stes par che ’l omp tornà’n alt’l podès

pì’ncjamò che dal so perdòn vièrzi l’àlis?1075

Ogn’altra via bastada no ghi sarès

a la gjustìsia se’l fiòl di Diu, puarèt,

sè umiliànt, incarnàt a no si vès.

A’mplenì’l to dešideri adès mi mèt

e’n davòu i torni un punt a mèti’n clar,

che jòdilu pur ti pòdis, bièl e net.

Tu ti dìs, ‘L’aga jò’i jòt, e’l fòuc pur mi pàr,

e l’aria e la cjera e li so mistùris

si coròmpin e a dùrin un timp avàr;1076

E sti ròbis a èrin pur lòu creatùris;

pars’che, se chèl che dìt al è stàt al era ver,

da corusiòn a vèvin d’èsi sigùris.’

I ànzui, fradi me, e stu post sincèr

’ndà ch’i ti sòs, si pòsin diši creàs,

cussì com’ca sòn, tal so èsi intèr;

ma i elemìns stàs da te nominàs

e che ròbis che gràsis a lòu si fàn,

da virtùt creàda a sòn informàs.1077

Creàd’è stada la matèria che lòu a’an;

creàd’è stada chè che dàt ghi’a li fòrmis

a li stèlis che atorotòr ghi vàn.

L’ànima d’ogni bèstia e da li plàntis

a vèn dal so podej al àt1078 tirada

dal raj e dal motu da li lùcis sàntis;

ma la vita vustra vi’è ispirada

dal pì alt Ben, chel stes ca la ’namora ”

di sè cussì che’n sè sempri a resta ’tirada.

E chì di argumentà n’ocòr na vura

par ben capì la vustra resuresiòn:

la vustra cjàr, pensa, fàta’è stada’n ta l’ora

cuant che i prins genitòus stàs fàs a sòn.

Cjànt Otàf

Na volta’l crodeva’l mont, cun perìcul,1079

che la biela Ciprina’l ruvìnt amòu1080

a difondès, zìnt atòr dal ters episìrcul;

pars’che no dom’a ic ghi fèvin ’l onòu

dal sacrifisi e dal grant venerà

li zens antìchis in tal antìc eròu;1081

ma ghi tegnèvin Diòn e Cupid d’onorà,

chista par mari e chist’altri par frut,

che Didòn’l veva fàt di Enea ’namorà;1082

e cun chista1083 i tachi e cun la so virtùt,

pa la cual il nòn ghi’an dàt a la stela

che'l soreli bunora o tars al mira dut.

No saj pròpit com’ch’i eri rivàt ulà;

ma d’èsighi dentri capìt i vevi dal fàt

che la madona me a era adès pì biela.

E com’che falìscja si jòt in ta alc d’inflamàt

e com’che fra tanti vòus a si sìnt na vòus

che fra dùtis cuàntis ben si tèn notàt,

jodùt i vevi pì lùcis’n ta stu post luminòus

mov’si ’nzìru, una pì una mancu corìnt,

secònt, i cròt, ’l interno so jodi presiòus.1084

Da nula frèida maj vegnùt jù al è un vint,

višibil o no, dal mov’si tant festìn,1085

che lent ghi’vès parùt’n tal so muvimìnt

a chèl che uchì ogni lumìn divìn

jodùt al vès vignìni ’ncuntra, lasànt

il zìru ’ndà cal stà ogni alt serafìn;

e fra chej ca èrin pì daj àltris ’ndavànt

‘Ošana’ si sinteva, cussì ch’in sèguit

di sinti di nòuf i vevi sempri volùt tant.

Vièrs me al era ’lòr vegnùt un di lòu sùbit

e cussì al veva tacàt: “Dùcjus si prestàn

a dati plašej, ognidùn al altri unìt.

Nu’n zìru’i zìn cuj Principàs1086 che’n cjèl a stàn

di un zìr e di un zirà e di dešidèris

che’n tal mont zà dìt ti’as, e a no ti’è stran:

‘Voi che’ntendendo il ters cjèl i movèis’1087

e’i sìn cussì plens d’amòu, che pal to plašej

na dolsa pas ghi dìn, po, a li to bràmis.”

Dopo che cun riverensa i me vuj a chej

da la madona me a si èrin ziràs

e d’ic sigùrs si èrin sintùs e tant miej,

a la lus ch’ufrìt si veva si èrin voltàs,

e alòr “Cuj sèišu1088 vu?” ghi veva domandàt

cun vòus rota da’un còu cal bateva da mas.

E cualicuanti fièstis jodùt i vevi che fàt

al veva pa la gran’ contentèsa, che pì sglonfa1089

encjamò fàt si veva cuant ch’jò ghi vevi parlàt!

Cussì a mi veva dìt: “Jù’n tal mont timp fà

puc timp i’ai godùt; ma se pì lunc’l fòs stàt

vùt no si varès’l mal ca no si pòl disfà.1090

Da te mi tèn la me ’legrèsa platàt

che d’intòr dut luminàt a mi siera

com’cavalej da la so seda fasàt.

Asaj ben volùt ti mi’as la jù’n cjera;

che se pì al lunc i fòs stàt, ti varès mostràt

dal me benvolej la pì biela siera.1091

Chel trat da la riva sinistra lavàt

dal Rodàn dopo ca s’unìs cul Sorga,

part da li me cjèris’l sarès doventàt,1092

cun che part da l’Ausonia1093 cussì carga

di poscj’ com’Gaeta, Bari e Catona

da ’ndà che’l Tront, e’l Vert, in mar al sgorga.

Zà mi luševa’n tal cjàf la corona

di che cjera dal Danubio tajada

dopo che li rìvis todèscjs al bandòna.

E la biela Trinacria, frušinada

tra Pachìn e Peloro, insima’l golf

che da Euro’l risèif la pì gran’ menada,1094

no da Tifeo ma doj vapòus di solf,1095

i so res a varès encjamò spetàt,

nasùs par me1096 da Carlo e da Ridolf.1097

se’l brut governà, che sempri ateràt

il pòpul sclaf al tèn, alòr nol varès

il sigà di Palermo—‘Morèit!’—caušàt.1098

E se me fradi fin d’adès chist al jodès,

da la crumira mišeria daj Catalàns,

par no ufìndiu, lontàn si tegnarès;1099

e a è miej ca si sbarasi daj so malàns,

o di chej d’àltris, cussì ch’a la so barcja

càrgus no si ghi meti masa pešàns.

luj, che di largjesa’n d’aveva pucja—

no coma’l pari—tant bišugna’l varès

di zent che’l ben daj àltris a no stòrcja.”1100

Sicòma che jò’i cròt che dut’l gjoldi stes

di sè che’l to parlà, o siòr me, m’implenìs,

là’ndà ch’ogni ben al tàca e finìs, adès

lu aprèsi jò com’che tu ti lu gòdis,

e pì’ncjamò i lu gòt; e chist pur mi’è cjàr,

che stu gjoldi in Diu stes ti lu mìris.

contènt com’ch’i ti mi’as fàt, rìndimi pur clar,

sicòm’ch’a dubità parlànt ti mi’as movùt,

com’che da mari dolsa’l pòl èsi un frut amàr.”

Chist’jò a luj; e luj a mi: “Se jò’n dut

ti mostri’l ver, a sè ch’i ti domàndis

vièrs il to vuli, e tègnilu ben vierzùt.

Il ben che dut il regn che tu ti scàlis

al volta e’l fà contènt, ghi dà pur virtùt

cu la so providensa a sti grandi stèlis.

E no sòn doma curàdis par dut

li natùris che la mins a àn perfeta,

ma dut il so èsi e la so salùt:

e par indulà che chist’arco al saèta,

a ghi cola la frecja’n ta predestinàt fin

com’se’n tal so sen a fòs mandada, e dreta.

Se cussì no fòs, il cjèl ca ti è visìn

al produšarès na sorta di efiès

che pì che art a sarèsin un cašìn;

ma chist nol pòl èsi, se i intelès

ca mòvin sti stèlis no sòn difetòus

o al è difetòus il prin1101, ca no ju’a fàs perfès.

Vutu chistu jodi’n ta’un mòut pì luminòus?”

E jò: “N’ocòr, chè impusìbul mi par

che’l mont’n ta chèl ca à di èsi al sedi estroùs.”1102

Alòr luj: “Nol sarèsia pal omp amàr

se tal mont a nol vès da èsi civìl?”1103

“Al sarès par luj,” i’ai dìt, “un brut afàr.”

“E chèl al pòsia èsi pur tant pusìbil

pal omp la jù, sensa vej pì ufìsis?

Sens’altri no, se ben vi dìs Aristotil.”

Cussì al veva dedušùt chisti ròbis

fin a concludi: “Altritànt diferènt

a à duncja d’èsi d’ogni cauša la radìs:

cussì che un Solòn’l nàs, n’altri Sers, potènt,

un’altri Melchišedech e n’altri chèl

che’l fì pierdùt al à, zùt sù’n aria’mpasiènt.

La natura rotonda ca è sugèl

pa la mortàl cera ben a fà la so art

sensa distìngui fra un o altri ostèl.1104

Par chèl a pàr ch’Ešau nol fedi part

da la siminsa di Jàcu; e’l vèn Cuirìn

di sì vil pari ca si lu dìs di Mart.

La natura generada’l so cjamìn

a farès compagna e sempri di chè daj pàris

se’n miès a no si metès il volej divìn.

Adès ben t'jòdis chèl che prin no ti rivàvis:

ma pars’che d’jòditi pì contènt mi plàs,

d’un corolari i vuej ch’i ti t’insiàrpis.

Se pucja furtuna in zìru a cjatàs

la natura, com’ogn’altra siminsa

’n ta cjera ’nglerada, a no darès rišultàt.

E se il mont la jù ben a ghi pensa

al inclìn naturàl che natura a inpòn,

di mala zent al restarès’l mont sensa.

Ma vuàltris i pocàis ta la religion

un cal è nasùt par partà la spada,

e re i fèis un che di predicjà al è bon:

par chèl il vustri pas al è fòu di strada.

Cjànt Nonu

Dopo che’l to Carlo, O biela Clemensa,

in clar mi veva metùt, contàt mi veva daj ingàns

ca doveva risevi la so siminsa;

ma al veva dìt: “Tàs, che’l timp dut al tèn’n ta li so mans”;

cussì che altri diši i no pòs che cul zì ’ndavànt

il just lamìnt si alsarà daj vustri dans.

E belzà la vita di chel lustri sant

voltada si’era al Sol1105 ca la’mpleniva

coma chel ben che dut al sodisfa tant.

Ah brut’ ànimis che pròpit no vi và

di vièrzighi a stu grant ben i vustri còus,

ma di mostràighi vustra vanitàt viva!

E èco là un’altri di chej splendòus

vièrs me vignì, e che plašej’l voleva

dami s’jodeva dal so cuàrp luminòus.

“Il me dešideri alòr sodisfa ben,

spirt beàt,” ghi vevi dita, “e dami prova

ch’in te rifletùt s’jòt sè che pensàt i tèn!”

Alòr la lus ch’encjamò mi era nova,

dal so profònt, da’ndà che prin’ a cjantava,

com’un’a veva dìt che di fà dal ben ghi zova;1106

“Tal itàlic toc di cjera cal tocjava,

in tal so èsi salvadi, dal Rialt

fin là che’l Brenta e’l Piave pur’l naseva,

un culinùt a si alsa, no tant alt,

da’ndà che jù na torcja1107 era vegnuda

ch’a sta cjera ghi veva fàt grant asàlt.

Da la stesa radìs i soj pur jò nasuda:

Cunìsa i soj, e uchì i lùs cussì tant

parsè ca ni veva sta lustra stela1108 vinsuda;

ma contenta i soj cuant ch’i vaj recuardànt,

sensa fastidi, la cauša dal me destìn;

che’l comùn pòpul forsi nol capirès tant.

Di stu presiòus gjojèl1109 ca mi stà visìn

uchì, in tal nustri cjèl, dut luminòus,

gran’ fama’è restada; e’i la godarìn

encja taj sècuj da vignì, la so vòus:

jòt che se ’l omp al à di fasi ecelènt,

di cambià’l vivi al à di èsi volonteròus.

E a chistu adès no ghi pensa la zent

ch’entri’l Tilimìnt e'l Adige a’a vùt,

no pintimìnt ma mišèria a plen, sta zent;1110

ma’mòndi prest Padova ta la palùt

a cambia l’aga che Vicensa a bagna

pars’che fà ’l so volej li so zens no’an volùt;

e’ndà che’l Sil al Cagnan si compàgna,

un tal sioràt1111 a s’jòt cal và a cjàf alt,

ma puc pì’l godarà la so cucagna.

Feltro’l planzarà pur il viliàc asàlt

dal so danàt di vèscul, cussì schifòus

ch’in Malta maj un simil al à fàt il salt.1112

Masa’l sarès il caretèl voluminòus

cun dut chel sanc risevùt daj Ferarèis,

che di pešalu a sarès na biela cròus,

cal regalarà chistu predi cortèis

par ingrasiàsi cuj Guelfs, e scju regaj

al paìs stes no ghi sarèsin di pèis.1113

Chej lasù, ch’i clamàis Trònos1114, spièlis specjàj

a sòn che lus ni dàn dal Diu gjudicànt;

cussì che just ni par sè che contàt i’ai.”

Chì ic a veva tašùt, e a mi parùt mi veva tant

ch’altri a pensàs, par via dal bièl bal

che di nòuf a veva tacàt, coma'n tal vignì ’ndavànt.

L’altra gjòja1115, ca mi’era tal e cual

presiòša com’la prima, che di vej jodùt i saj,

com’cuant che’l raj al bàt s’un rubìn balascàl.1116

La sù’l godi si esprìn cul splendòu dal raj

com’ca è cul ridi; ma la jù1117 si scurìs

pì e pì’l spirt secònt il pèis daj so maj.

“Se sè che Diu al jòt, tu ti lu jòdis,

spirt beàt,” i vevi dìt; “e a’è roba alòr

che’i volèis sos daj tos no saràn làris.

La vòus to, duncja, che il cjèl a’nfièsta

sempri cun chel dols cjantà di chej fòucs beàs

che cun l’àlis sèis a la fraresca ju fàn stà,1118

parsè no tègnia’i me dešidèris sodisfàs?1119

Jò’i no spetarès pa la to domanda

se in te, coma tu in me, i entràs.”1120

“La pì granda val,” al veva alòr tacàt, “indà

che dal di fòu a sbìcin li àghis

di chel mar1121 che la cjera dut a ghirlànda,

cuntra’l soreli, tra oposti spiàgis,

tant si espànt cal doventa meridiàn

là che orišònt prin ti lu jodèvis.1122

Da la spiàgja di stu mar i eri jò paešàn

tra l’Ebrèo e’l Macra, che par un tocùt curt

a spartì al và’l Genovèis dal Toscàn.

Il stes tramònt a si jòt e il stes ort

da Bušìa fin al post d’indà ch’jò’i vèn,

che cul so sanc al vevà scjaldàt il puàrt.1123

Folc mi clamava che zent che ’l inzèn

a veva di savej’l me nòn; e chistu cjèl

di me’l cjoj’l sen, com’ch’jò’l so splendòu i otèn;

che pì no’a maj ardùt la fia di Bel—

dant dolòu a Sicheo e a Cruša—

di me, fin che cussì ghi zova’l zòvin cjavièl;1124

nè pur che Rodopea che delùša

a’è stada da Demofònt nè Èrcul

cuant che d’Jòle tal còu’l jodeva la muša.

Chì ’no si pentìn, ma i ridìn, no cul

sens da la colpa, ch’a mins a nol torna,

ma par chèl che dut al prejòt, fin tal so pìsul.1125

Chì i gjoldìn di che art ca adòrna

dut’l dapardùt e che ben mi mostra’l ben

pal cual la jù’l mont a chèl chì’l torna.1126

Ma par che ogni to dešideri a plen

ti gòdis di sè ca nàs’n ta la sfera,

di parà pì avànt alòr mi convièn.

Savej ti vùs cuj ca è’n ta sta lumiera

che visìn cussì tant mi sintilèa,

com’raj di soreli in ta n’aga clara.

Èco, la dentri si trancuilišèa

Raab; e ic, al nustr’òrdin unida,

a chèl ghi dà na luminoša maravèa.

Da stu cjèl, ’ndà che l’ombrena a è puntada

che’l vustri mont al fà, prin ch’altr’ànima

dal trionf di Crist asunta a è stada.1127

A è stàt tant just elevala par palma

ta un daj cjèj pa la granda vitòria

otegnuda cun’l un e l’altra palma,

pars’che favorìt a à la prin’ Gloria

di Gjošuè in ta la Cjera Santa,

che puc ghi meseda al papa la memoria.

La to sitàt, che cjaša a è dut’cuanta

di chèl che prin si’a voltàt cuntr’l so fatòu1128

e che pa l’invidia so zent a plans, e tanta,

a prodùs e a spànt chel maladèt di flòu1129

che straviàt’ al à li piòris e i agnèj

par vej cambiàt in lupo1130 il so pastòu.

Par sti rašòns i grancj’ mèstris i Vanzèj

a bandònin, studiànt invensi i Decretaj1131

com’che daj màrgins sos n’idea si pòl vej.

Chistu a ’ntìndin Papa e cardinaj:

a no vàn i pensèis sos a Nazaret,

’ndà che ’l Ànzul li gran nòvis al è zùt a daj.1132

Ma il Vaticàn e ogn’altri post elèt

di Roma ca sòn stàs fàs simiteri

da che schièris che seguìt’an Pieri, puarèt,

fra puc lìbars a saràn dal adulteri.1133

Cjànt Dècim

Vuardànt in tal propri Fì cun chel Amòu

che dols ’l un e ’l altri’n eterno al tira,

il prin, che pì grant dal diši al è’l so valòu,

in dut’l spirt o roba che’n tal mont sempri’a zira,

tant òrdin al à creàt che maj nisùn

nol pòl tègnisi da godi sè cal mira.1134

Vuàltris ch’i lešèis alsàit duncja, ognùn,

i vustri vuj cun me la sù’n ta che part

’ndà che’i doj mòtus1135 s’incròšin, ognidùn;

e lì, letòu, taca a maraveàti da l’art

di chel mestri ch’in sè sempri al àma

tant che di dut e’n dut a si tèn necuàrt.

Jòt com’che da chel punt lì si diràma

di sbiègu’l sìrcul che’i panès al parta,

par dàighi plašej1136 al mont ca ju clama.

E se la so strada a no fòs stuàrta,

tal cjèl si varès na vura di virtùt invàn

e ca jù cuaši ogni fuarsa muarta;1137

e sè dal zì dret pì o mancu lontàn

al fòs il partì1138, tant a ghi mancjarès

ca jù e pur la sù dal òrdin mondàn.

Adès resta pur tal to banc, tu ch’i ti lès,

e’ndavòu vuarda par gustà chèl pì avànt,1139

se contènt ti vùs restà, coma adès.

Mangja pur di sè ch’i ti’ai metùt davànt;

che dàighi mi tocja duta la me cura

a che matèria ch’jò chì i staj contànt.

Il pì grant ministro da la natura

che cu la so virtùt il mont al stampa,

e che cul so lustri’l timp a mi mišura,

cun chèl unìt1140 ch’jodùt ghi vìn zà la stampa,

a si zirava sempri pì pa li spiràls

indà che pì e pì prest1141 gh’jodìn la stampa;1142

e jò chì cun luj; ma d’èsi’n ta scju poscj’ als

rivàt no m’eri necuàrt, com’che un no si rìnt

cont daj prin’pensèis prin che zà a sèdin als.1143

Beatrìs a è chè che pì svelta dal vint

mi mena di ben in miej cussì’n ta’un lamp,

che’l so àt a no si pòl jodi’n tal timp.1144

Chèl che lì al era, il lušòu dal lamp

da vej’l veva lì che’n tal soreli i jodevi,

che no’l colòu, ma’l lustri ghi deva’l stamp!

Chì jò nè ’nzèn nè art ’nvocà’i podevi

par diši chèl che doma ’l imaginà’l è dur;

ma crodighi si pòl, e bramà d’entravi.

E se l’imaginà nustri al resta al scur

di tant’altèsa, di fasi maraveà

n’ocòr: pì’n alt di là nisùn al è zùt par sigùr.

Cussì a era pròpit la cuarta famèa

dal alt pari, che sempri la sàsia

mostrànt com’cal ispira e generèa.1145

Beatrìs a vev'alòr tacàt: “Ringràsia,

ringràsia’l lampiòn1146 daj ànzui che’a stu lušìnt

di planèta1147 ti’a sù partàt cu la so gràsia.”

Maj nisùn si veva dispòst cun còu tant ridìnt

a la devosiòn, rindìnt a Diu dut se stes,

cussì svelt, e di falu cussì tant godìnt,

com’ch’al sinti sti peràulis i vevi fàt jò stes;

e alòr dut l’amòu me’n luj al era zùt

coma che se Beatrìs dut dismintiàt i vès.

A no si la veva cjapada; ma tant podùt

a veva cul splendòu di chej so vuj ca ridèvin

che la me mins alòr’a veva pì ròbis jodùt.

Jodùt i vevi lušòus, ch’atòr a splendèvin;

cun nu’n tal miès a si fèvin corona;

i’u sintevi pì dols che’n tal jodi a lušèvin:

cussì serclada la fia di Latona

ogni tant i jodìn cuant che l’aria cussì plena

a è ca ritèn i ràis ca fàn stà zona.1148

In ta stu alt cjèl ’ndà che rivàt i’eri apena,

gjèmis an d’era a plen, ninìnis e bièlis,

che chì nè’n vòus nè’n fàt nisùn maj ni mena;1149

cussì ’l era’l dols cjantà di che lùcis;

chej ch’a svualà’n sù no si prepàrin,

da’un omp mut ca spètin alòr notìsis.

Alòr che’i sorèlis, che cussì tant a ardèvin,

atòr di nu ziràs si vèvin tre vòltis,

coma stèlis che visìn’l so pòl a stèvin,

frùtis a parèvin al bal encjamò strètis

ma al smèti pròntis e sidìnis, scoltànt

atèntis’l tacà da li novi nòtis;1150

e dentri d’un1151 sintùt i vevi cussì tacà: “Cuant

che il raj da la gràsia, ca impìa

il benvolej che dopo al crès amànt,

tant moltiplicànt in te la so Gloria

che la sù’n alt ti parta par la scjala

che, zìnt jù, di torna’n sù sempri al à un voja;

se un t’impedìs na gota di vin di bèvila

par cjòiti la sèit, libertàt nol varès,

com’ca no varès aga che’n mar no cala.1152

Se flòus a soni chej, savej ti vorès,

che cun cussì tanta gràsia a’nghirlandèjn

chè che d’jòditi zì’n sù cussì tant a vorès?

Stàt i’eri un daj agnèj ca pasculèjn

cun Meni1153, che pur ju mena pa’un cjamìn

plen di buni ròbis, s’a no si stravièjn.

Chistu, che a la me destra mi’è visìn,

Berto al è e fradi e mestri mi’è stàt;

da Colonia ’l è; e jò’i soj Tomàs d’Acuìn.1154

E se di scju àltris ti vùs tegn’ti ’višàt,

seguìs ben il me parlà cul to jodi

sta corona e ogni so sant beàt.

Chel altri flameà fòu’l vèn dal ridi

di Grasiàn1155 che tant ’l un che 'l altri foru1156

al à judàt fin a fài’lu al paradìs godi.

’L altri che visìn al ornèa’l nustri coru,

Pieri al era che cu la puora vèdula

ufrìt’l veva a la Glišia’l so tešoru.1157

La cuinta lus, fra di nu la pì biela,

cussì tant d’amòu a gjugjulèa1158 che dut’l mont,

di ic curiòus, la jù’l tèn vièrt l’orèla1159:

dentri d’ic a’è la mins ’ndà che un cussì profònt

savej al è stàt metùt che s’an d’è di vertàt,

di cussì tant jodi no si’a maj vùt un secònt.

Visìn chì t’jòs pur stu post iluminàt

che la jù’n cjàr e vuès1160 pì a fìn’l à jodùt

il ministeri1161 che ai ànzui ghi’è stàt dàt.

Pur cal rìt si lu jòt’n ta stu luminùt

chel avocàt daj lontàns timps Cristiàns

che dal so latìn Justìn1162 si veva prejodùt.

Adès se tu’l vuli da la mins ti tèns

puntàt su ’l un’e l’altra lus ch’i staj laudànt,

di sinti da l’otava zà ti sìns afàns.

Par podej ogni ben jodi, il spìrit sant

dentri a vi gòt che’l mont d’ogni falsitàt

ghi mostra a chèl che ben lu và scoltànt:1163

il cuàrp che fòu di chèl stu spirt al è stàt butàt,

jù a Cjèldauri al è, e dal martìr

e ešilio’n ta sta pas al è rivàt.

Pì’n là jòt’l flameà dal ardìnt respìr

di Išidoru, di Beda e di Ricart,1164

ch’a pensala ben al è stàt pì che vir.1165

Chistu, dal cual a me’l torna il to sguàrt,

al è’l lumìn di un spìrit che’in pensèis

sèrius di murì nol voleva èsi’n ritàrt:

chista ’è la lus eterna di Sigèis1166

che, in ta la via da la pàja discurìnt,

al silogišava veritàs scòmudis.”