De Liddelstroom, – tot nu toe onbekend,
Tenzij in liedren door het minnend hart gedicht –
Voert helder stroomend naar het westen heen
De kristalle, heldre golfjes. –
De kunst om gezond te blijven.
De tegenwoordige pachters in het zuiden van Schotland zijn veel
beschaafder dan hunne voorvaders, en de zeden en gewoonten, welke hier
geschilderd worden, zijn óf geheel verdwenen óf ten minste zeer
veranderd. Zonder hunne landelijke eenvoudigheid van zeden verloren te
hebben, kennen zij thans veel, dat aan vroegere geslachten onbekend
was, en dat niet alleen tot verbetering van hunne bezittingen, maar ook
tot veraangenaming van het leven dient. Hunne huizen zijn
gemakkelijker, hunne leefwijze is meer overeenkomstig met die der
beschaafde wereld, en eene edele zucht naar kennis, de schoonste
weelde, is in de laatste dertig jaren in hunne bergstreken opgewekt.
Het onmatig drinken, voorheen hunne hoofdondeugd, neemt van dag tot dag
sterk af; en hunne gastvrijheid, die steeds nog groot blijft, heeft,
zoo te zeggen, een beschaafder karakter aangenomen en is binnen
behoorlijke grenzen bepaald.
„Plaagt u de drommel?” sprak de pachter tot zijne vrouw, terwijl hij
zich zachtjes en met een liefdevollen blik uit hare armen losmaakte;
„plaagt u de drommel, Ailie? Ziet gij dien vreemden heer niet?”
Ailie keerde zich om, ten einde zich te verontschuldigen. „Waarlijk,
Mijnheer, ik was zoo verheugd mijn man te zien, dat – Maar, goede
Hemel! wat is er met u beiden voorgevallen?” riep zij uit, toen zij met
beide de mannen in de kamer gekomen was en bij het kaarslicht zag, dat
haar man gewond en de kleederen van zijn reisgenoot even als de zijne
met bloed bevlekt waren. „Gij zijt zeker weder met de paardenkoopers
van Newcastle aan het vechten geweest, Dandie! Foei! een gehuwd man,
die zoo vele lieve kinderen heeft, als gij, moest beter bedenken,
hoeveel het leven van een vader waard is.” – Bij deze woorden stonden
de goede vrouw de tranen in de oogen.
„Stil, stil, moedertje!” antwoordde haar man met een hartelijken kus.
„Verontrust u maar niet, het heeft niets te beduiden. Deze heer kan u
zeggen, hoe het gekomen is. Ik had mij even bij Lourie Lowthers
opgehouden, om een glaasje te drinken, en toen ik nu welgemoed mijn weg
door het moeras vervolgde, sprongen twee landloopers uit een kuil op
mij los, scheurden mij van het paard en takelden mij, ofschoon ik mij
met mijne zweep woedend verdedigde, erg genoeg toe: en bij den hemel,
vrouw, ware deze eerlijke jongen niet toegeloopen, zij zouden mij meer
slagen gegeven hebben dan mij lief was, en meer geld afgenomen dan ik
missen kon. Naast God, zijt gij hem dus dank verschuldigd.”
Bij deze woorden haalde hij eene groote lederen brieventasch uit den
zak, die hij zijne vrouw ter bewaring gaf.
„God zegene dezen heer! dat wensch ik van ganscher harte. Maar hoe
kunnen wij het anders vergelden, dan door hem voedsel en huisvesting te
geven, welke wij ook den armsten niet weigeren, tenzij, – eene blik op
de brieventasch werpende, welke haar bedoeling met de meest mogelijke
kieschheid uitdrukte – tenzij zulks op eene andere wijze gebeuren kon?”
Brown wist de edelmoedige dankbaarheid, welke de pachtersvrouw in hare
eenvoudigheid op eene zoo ongekunstelde en tevens kiesche wijze aan den
dag legde, naar waarde te schatten. Daar hij echter bemerkte, dat zijne
eenvoudige, nu gescheurde en met bloed bedekte kleeding hem tot een
voorwerp van medelijden maakte, haastte hij zich te verklaren dat hij
Brown heette, ritmeester bij het ** regiment dragonders was en, zoowel
uit verkiezing als zuinigheid, te voet reisde. Daarop herinnerde hij de
vriendelijke gastvrouw, dat het noodig zoude zijn, dat zij naar de
wonden van haren man keek, welke deze niet door hem had willen laten
onderzoeken.
Vrouw Dinmont, die er meer aan gewoon was haren man met een gat in ’t
hoofd te huis te zien komen, dan aan het bezoek van eenen dragonder
officier, zag eenigszins verlegen naar het niet meer geheel schoone
tafelgoed, en bedacht zich eenige oogenblikken, hoe zij het met het
avondeten zou maken. Zij klopte daarop haren man op den schouder en
verzocht hem te gaan zitten, er bijvoegende, dat hij een dolle stijfkop
was, die zich zelven en anderen gedurig in vechtpartijen wikkelde.
Dinmont deed, om met de bezorgdheid zijner vrouw den spot te drijven,
eerst een paar vroolijke sprongen door het vertrek, vóor dat hij zich
nederzette om zijn rond, zwartharig hoofd door haar te laten
onderzoeken. Brown dacht, dat hij den regiments-heelmeester bij
lichtere wonden wel eens een ernstiger gezicht had zien trekken. De
vrouw toonde echter eenige kennis van de heelkunde te bezitten; zij
knipte de bebloede haren, die haar bij de behandeling hinderden, weg,
legde wat pluksel met eene zalf, welke in het geheele dal voor het
beste heelmiddel gehouden werd, en wier genezende kracht door de
gevolgen van kermisnachten dikwijls proefondervindelijk bevestigd was,
op de wonden, deed er zorgvuldig een verband over, en zette eindelijk
haren man, hoeveel deze er ook tegen inbracht, eene slaapmuts op het
hoofd, om alles behoorlijk in orde te houden. Eenige kneuzingen aan
voorhoofd en schouders moesten met brandewijn gewasschen worden, wat de
gekwetste echter niet toeliet, vóor dat het geneesmiddel een zwaren tol
aan zijne lippen betaald had. Toen zij hiermede gereed was, bood zij
Brown ook vriendelijk hare hulp aan.
Deze verzekerde dat hij ze niet behoefde, en niets noodig had dan eene
waschkom en een handdoek.
„Daaraan had ik eerder moeten denken,” antwoordde zij. „ik heb er
eigenlijk wel aan gedacht, maar ik durfde de deur niet opendoen; onze
kinderen staan daar allen voor, die arme schapen; ze willen zoo gaarne
bij vader komen.”
Dit gezegde verklaarde de beteekenis van een hard getrommel en gekerm
dat Brown, niet zonder verwondering, buiten de kamer hoorde, van welke
de moeder, zoodra zij het bemerkte, de deur gegrendeld had. Nauwelijks
opende zij ze nu, om waschwater en een handdoek te halen (want het kwam
haar niet in de gedachte om haren gast in een ander vertrek te
brengen), of een drom blondharige kinderen stormde de kamer in. Eenigen
kwamen uit den stal, waarheen zij geweest waren, om het geliefde paard
met een gedeelte van hunne boterhammen te verwelkomen; anderen uit de
keuken, waar zij naar de vertellingen en liedjes van de oude Lijsje
geluisterd hadden. Het jongste was half naakt uit bed geklommen, en
wilde met geweld vader ook zien en hem vragen, wat hij hun van de
onderscheidene jaarmarkten, die hij bezocht had, medegebracht had. Onze
ridder van het bebloede hoofd kuste en omhelsde ze eerst allen, en
deelde vervolgens fluitjes, trompetten en peperkoek uit. Toen eindelijk
hunne vreugde over de ontvangene schatten en de tehuiskomst van hun
vader onverdragelijk luidruchtig werd, riep hij zijn gast toe: „Het is
moeders schuld, ritmeester! zij geeft den kinderen te veel hunnen zin.”
„Lieve hemel!” zeide Ailie, die juist met eene kom met water en een
handdoek de kamer intrad, „wat zal ik er aan doen? Ik heb hun immers
niets anders te geven, die arme kinderen!”
Eindelijk liet Dinmont zijn vaderlijk gezag gelden en, deels vleiende,
deels dreigende en gedeeltelijk de kinderen buiten de deur schuivende,
zuiverde hij het vertrek van de geheele wilde schaar, behalve een knaap
en een meisje, de beide oudsten, die zich, zoo als hij zeide, reeds
behoorlijk wisten te gedragen. Om dezelfde reden, maar met veel minder
omstandigheden, werden alle honden weggejaagd, behalve de eerwaardige
oudsten, de grijze Peper en Mosterd, die door menigvuldige tuchtigingen
en hun hoogen ouderdom zoo verdraagzaam geworden waren, dat zij den
kleinen Wesp, die tot hiertoe onder den stoel zijns meesters eene
schuilplaats had gezocht, na eenige wederzijdsche brommende
verklaringen, veroorloofden, een gedroogd schapenvel, met de wol naar
boven, waarop zij lagen, met hen te deelen.
De zorgvuldige huisvrouw had intusschen ter eere van haren gast een
paar kippen geofferd, welke, uit gebrek aan tijd om ze anders gereed te
maken, op den rooster gebraden waren en dampend op de tafel gezet
werden. Een ontzachlijk groot stuk koud gezouten rundvleesch, eieren,
boter, gebak en een overvloed van pannekoeken van gerstemeel, benevens
voortreffelijk zelfgebrouwen bier en eene flesch brandewijn, maakten
het feestelijk onthaal uit. Weinige krijgslieden zouden, na een
moeielijken dag, en een gevecht bovendien, iets op zulk een maaltijd
hebben aan te merken, en ook Brown deed den gerechten veel eer aan.
Terwijl de huisvrouw, na geëindigden maaltijd, eene groote, stevige
dienstmaagd, met wangen even rood als haar strik in het haar, hielp, om
het tafelgereedschap op te ruimen en suiker en heet water in de plaats
te brengen (wat zij bijna in haren ijver, om een kapitein in levenden
lijve goed te bekijken, vergeten zou hebben), nam Brown de gelegenheid
waar, om zijn gastheer te vragen of het hem niet berouwde, dat hij de
waarschuwing van de Heidin in den wind geslagen had.
„Wie weet, of het mij geholpen zou hebben?” antwoordde hij. „Het is een
raar volk. Misschien was ik de eene bende ontsnapt, om de andere in
handen te vallen. Ik wil dit echter niet stellig beweren; en als dat
oude wijf te Charlies-hope kwam, zou zij een flesch brandewijn en een
pond tabak voor den winter hebben. Het is een drommels raar volk, de
Heidenen, zoo als mijn oude vader placht te zeggen. Zij zijn het ergste
daar, waar men hen het slechtst voorgaat; zij hebben zoo wel hunne
goede als hunne kwade zijde.”
Onder deze en andere gesprekken moesten de bierkan en punchkom nog eens
aangesproken worden. Maar daarop weigerde Brown volstrekt om langer op
te blijven zitten en meer te drinken, buitengewone vermoeidheid en
slaperigheid, als gevolgen van zijne lange wandeling en het doorgestane
gevecht, voorwendende, daar hij wel inzag, dat voorstellingen bij zijn
gastheer niets zouden baten en dit het eenige middel was, om dezen voor
het gevaar te vrijwaren, om zijne opene wonden en zijn bebloed hoofd
door onmatigheid te benadeelen. Een klein slaapkamertje met een
uitmuntend bed stonden voor den reiziger gereed, en de gastvrouw
verzekerde, dat hij er meê tevreden kon zijn, „daar het linnen
gewasschen was in de Tooverbron, gebleekt werd op de witte zandheuvels
en door de meid en haar zelve gerekt en gevouwen – en dat, als zij eene
koningin was, zij niet meer voor hem zou kunnen doen.” De kleine Wesp
lekte zijn meester de handen en legde zich, na bekomen verlof, op de
deken aan zijne voeten neder, terwijl de oogen van den reiziger weldra
door een weldadigen slaap gesloten werden.