Eén draaimolen met diklijvige, hoekige, vetpootige mummie-paarden,
walmende olielampen en 'n jakkerend draaiorgel--, één koekkraam,
één tent met kouwe oliebollen, eieren en zuur, 'n schiettent, waar
kapotte pijpen an touwtjes bengelen, maar vooral het bal, het groote
bal, het nette bal, het bal, het bal in den stal.
Over den donkeren weg zigzaggen ze met d'r meiden in bruine
Zondagsjurken.
Buiten zijn ze nog druk, klotsen met vierkante voeten in plassen,
schreeuwen met vierkanter monden... "Hup falderiere... hup
faldera... Heisse, heisse, heisse hop sa-a-a-sa!..." Dan dringt een
andere bende op, lijmend en galmend: "Maar de boertjies hebbe 't
gewonne, hiep, hiep hoera!" Ze stormen tegen elkander op, warmlijvig,
overzat, trappend met de plompe beenen met 'n lol, 'n lol, 'n lol!
Voor de deuren van den stal worden ze bedaarder.
Daar is 't bal, het bal, het bal.
Daar mot je je fatsoen bewaren. De postbode danst 'r èn de onderwijzer
èn de dochter van de onderwijzeres, èn de groote kruijenier èn de
telegrafist.
Je zou den stal haast niet herkennen, zoo netjes is die. De karren
en rijtuigen zijn weg, de stalboomen zijn weg. D'r ligt zelfs geen
bruinigheid op den grond. Alleen de vaste lange ruif, de leege ruif,
met z'n netwerk van lijnschaduwen langs den wand, is d'r nog, onder
vlaggedoek. Sparregroen woelt om de spinten. Aan de dwarsbalken
hangen lampions, die komiékerig lichten in de vaalschemering van 't
toeloopende dak, aan de middelste schommelt zachtjes 'n ijzeren lamp,
walmerig spitsend in de krinkelende tabakswolken.
Waar anders het vuil, de bruinigheden en het stroo, angeveegd ligt
op een hoop, staat 't buffet met flesschies limonade en flesschies
bier. Links is een lange bank met een lange plank. Voor de deuren,
waarachter de paarden zijn gestald, staat op twee schragen een planken
stellage met de muzikanten.
Waar de stellage lichtelijk doorzwiept zit de dikste, de violist,
'n buikmensch met vette koonen, hambeenen en 'n zwarte stoppelsnor.
't Magere contrabasje in een verfomfaaid pakje, heeft aan weerszijden
van z'n bas, die roem-roemt, roem-roemt, een voet in stevige, beijzerde
slijkschoenen. Z'n fletse, verdronken hoofdje met 'n boschduvel van
verwarde varkenshaartjes kijkt glazerig over de groote, touwachtige
snaren. Roem-roem roem-roem... De arm schokt, beukt den strijkstok
heen en weer... roem-roem, roem-roem.
De pistonnist controleert de deur--, of d'r geen mense zonder betaling
wegloopen. Als-ie blaast heeft-ie 'n effen, geel gezicht. Als ie niet
blaast puilen de jukbeenderen uit. 't Blazen flatteert 'm.
Nummer vier is natuurlijk de pianist. Met z'n rug zit-ie naar 't
publiek, maar z'n lange nek permitteert 'm te spelen en de zaal
te zien. Z'n haar is kort geschoren. Z'n gezicht is gemeen-rood,
gemeen-verlept, z'n oogen staan bloederig, branderig-groot van drank.
De dikkert, de violist, is de baas. Die tikt met z'n strijkstok
't begin aan en zet de melodie snerpend in. Het basje beheerscht den
boel. De boeren hooren niks van de muziek. Ze dansen op het roem-roem,
roem-roem, op de twee tonen van 't basje. Die geven de maat an. Die
doen zoo lekker dansen.
"Wals heire!"--, brult de pistonnist.
't Basje geeft 'n stomp tegen z'n bas om stilte te krijgen.
"Wals heire!"
Roem-roem-roem-roem.
't Orkest martelt den deun van Sei nicht böse en 'n veldartillerist
zet den dans in.
Z'n roode pluimpje dobbert op z'n schuinhangende muts. Z'n rooie
vleeschhand plakt om 't uitzwiepend corset van 'n boerenmeissie van
zestien jaar met 'n mopsneus en goudgeel, loshangend wolhaar. D'r
rokken gieren straks weg. D'r rooie kousen spillen in d'r bottines.
Roem-roem-roem-roem.
Vlak daarachter walst de groenteboer met de dienstmeid van den grooten
kruijenier. Wonderlijk eerbiedig houdt-ie d'r op 'n afstand. Hij danst
in hemdsmouwen. An de ellebogen zijn nieuwe stukkies ingezet. Z'n
handen liggen teederlijk gespreid op de schouderbladen van de meid.
Op 't groen en wit pompadour van d'r japon plakken de groote, dikke,
bruin-zwarte vingerstompen, waarvan de nagels in vleeschelijke
verwording zijn. Zij kijkt neer naar zijn stalen horlogeketting,
waaraan 'n hondenmedalje bengelt. Hij kijkt naar den zwarten kam
in d'r blonde haarknot. Z'n vest zit strak gespannen om z'n pootig
bovenlijf. De schouderbladen wippen op in de voering, het blauwe hemd
riggelt boven de pantalon, die in het zitvlak een versch ingelegd
pilow stuk heeft. Hij danst met eerbied. De hééle armslengte is
tusschen hen. Roem-roem-roem-roem-roem.
De passen zijn groot en zwaar, met trappen om 'n tijger van kant
te maken. Zij neemt ze vrouwelijk met zachte sleepjes van de zwarte
pantoffels over 't zand op de planken.
Roem-roem-roem-roem-roem.
Haast worden ze op de hielen getrapt door een derde paar. 'n Logge
boerenjongen met de dochter van de schooljuffrouw. Op z'n rooie,
verbruinde, jukbeenderen gezicht hangt 'n grijze pet. 'n Groote,
zwarte, versabbelde sigaar dampt in z'n hoofd. Hij is in boezeroen,
dat klappert en bult om z'n lompe lichaam. Z'n broek is van verschoten
fluweel. Z'n schoenen heeft-ie uitgetrokken.
De dochter van de schooljuffrouw kijkt twee hoofden boven hem
uit. Ze is lang, mager, met reuzenhanden, 'n spits, vinnig neusje en
'n grooten mond met gele tanden. Roem-roem-roem-roem. Elegant houdt
de boer z'n eenen boezeroen-arm om haar magere taille. Den anderen
heeft-ie kunstig naar achter gebogen, met de palm van zijn hand naar
buiten en de hare er in.
Roem-roem-roem-roem.
Weer 'n boerenjongen met 'n boerenmeid. Die houen elkaar weer bij de
schouders. 'n Stompje sigaar priemt tusschen zijn knoedelvingers op
haar rug. De gezichten zijn roodzweetend, moe van 't dansen en drinken.
De heupen schokken zinnelijk bij elken hoek. Roem-roem-roem-roem. En
dan neemt-ie opeens 'n zet, in 'n rechte lijn, zij achteruit heupend,
alsof ze angstig wegdribbelt--hij, toeloopend met slofpasjes, d'r
dringend naar een hoek, maar dan weer in 'n draai verder, zweetend,
vermoeid, met 't sigarenstompje priemend tusschen de vingers.
Roem-roem-roem-roem. Roem-roem.
Nou draaien d'r twee vrouwen, 'n dikke, paarse met boerenkap, gouden
ijzers en uitzwellende heupen en 'n bleek meisje met groote bruine
oogen, die probeert in de maat te blijven.
Bons. Ze worden aangeschokt, weggebuffeld door 'n boer op fluweelen
toffels. Stevig heeft-ie z'n boerenmeid vast. Pootig trapt-ie met
z'n hielen en slaat ze aan tegen z'n broek. In z'n eene hand walmt
een inbrandende sigaar. Zij schobbert verhit mee. D'r geelbruine,
gepolijste haar is hoog opgenomen. Groote koperen knoppen glimmen in
d'r rooie ooren. Zijn zweetende zwartachtige hand pleistert op haar
witte jakje, dat er in rimpels en plooien onder fletst. De zware
baleinen van d'r corset steken uit en 't vergulden kruisje aan de
koperen ketting bengelt en hupt aan d'r hals.
Achter staan d'r twee stil, die óp zijn. Da's 'n rijke met 'n nieuwe
meerschuimen pijp. Mollig wrijft z'n knuisthand om de dikke taille
van de vrouw.
En dan komt d'r weer 'n veldartillerist met kort geschoren rood haar en
'n verdikten neus.
Roem-roem-roem-roem. Roem-roem.
Een aangeschoten boer cancaneert in z'n eentje. Eerst wiebelt-ie
naar de muzikanten en blert: "Hier... hebbie... nou... die kleine
Jan... van Amsterdam... die... nà-àkend op... die wereld... kwam"...
Dan krijgt-ie op eens 'n bezeten ingeving, kijkt met de oogen vèr-weg,
in 't vage, staat stil, klapt in de handen en doet 'n balleteuse
na. Z'n oogen verstarren, levenloos, 't lichaam wringt zich in bochten
en met de groote handen beweegt-ie sierlijk de denkbeeldige tullen
rokken. Z'n plompe voeten gooit-ie op, in de hoogte, buigt in, staat
weer op en probeert op z'n teenen te loopen. Roem-roem-roem-roem.
Eventjes 'n paniek. 'n Papieren lampion vliegt in brand. De stukjes
gloeiend papier dwarrelen weg in de zwarte schaduwen van 't dak.
Roem-roem-roem-roem.
Tegen den wand, onder de ruif, zitten de kijkers, aangedrukt tegen
elkaar, de hoofden in één richting van belangstelling. Eerst 'n
kind met 'n omslagdoek, bleek onder de roodte van den doek. Dan 't
hoofd van 'n jongen boer, met ruwe boersche trekken. 'n Pauweveer
steekt in z'n hoed. Z'n boord is weggesmolten. Z'n lippen zuigen op
'n verpruimd eindje sigaar.
Dan 'n beenige rooie kop, onder 'n grijze klep-pet, lacherig
toegedraaid naar 'n vrouwengezicht onder 'n bruinen hoed met blauwe
blommetjes. Een glas limonade lept naar d'r rooie, dikke lippen. Dan
weer een infanterist, bedaard rookend. Dan weer een boerenmeid.
Roem-roem-roem-roem. Roem-roem.
"Hopfalderiere, hopfaldera!"
Twee komen d'r binnen hossen, twee mannen, die aan 't walsen slaan,
bonkend tegen paren. D'r sigaren spatten tegen de japonnen. Vonken
dwarrelen mee in de draaiing.
Roem-roem-roem-roem.
De lijven schokken, de beenen trappen. 't Zand op den grond sist en
kraakt. Roem-roem-roem-roem.
Even uit. De muziek zwijgt. De paren staan stil, puffend en zweetend.
Maar het basje beukt weer tegen 't lichaam van z'n bas.
"Stilte! stilte!"
De pistonnist schreeuwt schor in den grijzen walm:
"Nou nog een dubbelde Duitsche polleka toe, voor je
centen! Vasthouen! Vasthouen! Kom maatje! Kom nou! Even goed je
dubbeltje! Kom jongelui, vooruit!"
De viool snerpt de melodie weer in.
De piano piengelt.
Het basje zaagt en sjouwt.
Roem-roem-roem-roem. Tidididi-dididididididi! Roem-roem.
De veldwachter komt eens kijken aan de deur, neemt z'n pruim uit z'n
mond en drinkt 'n glaassie bier.
'n Joden koopmannetje, met bruinen ringbaard, krommen neus, listig
zwarte oogjes, vent langs de zitplaatsen.
De boer, die gezongen heeft van "Hier... hebbie... nou die kleine
Jan"--, kijkt naar het plankje met chocolade-tabletten en amandelen,
dat de koopman voor z'n buik draagt.
"Wat hé-jij daar in je klauwen?" snauwt-ie met al de brutale, logge
zekerheid van 'n sterken boer met 'n mes-op-zak.
"De khoopman heit van alles," lacht het joodje, zachtjes, verlegen,
bang voor ruzie.
"Wat kost dàt. Nee dàt, hengst!"
"Mhaar tien centen."
"Tien centen? Tien centen! Ga je weg, hengst!"
En dan sluipt 't joodje angstig verder.
Roem-roem-roem-roem. Roem-roem.
De veldwachter pruimt en kijkt gemoedelijk toe.
De rokken zwiepen om de beenen, de voeten klotsen, de sigaren lichten,
de walm spiraalt op.
Tididi-dideredi... Roem-roem.
Buiten blerren ze "Hupfalderiere!... Hupfaldera! Heise! Heise! Heise!
Hopsaaaaasa!" en ze schreeuwen van de boertjes die 't gewonnen hebben
en dan weer "Heise, heise, heise, hopsasa!"--en in de groote schaduwen
van 't stille dak, aan de groote binten schemeren de lampions en
walmt de schommelende lamp.
Roem-roem-roem-roem. Tiderididi.