Index capitum

—I. Robinsonis ortus, indoles, educatio. — Cupido

peregrinandi. — Discessus à parentibus. — Profectio in Angliam.

— Infausta initia. — Tempestas. — Navis obruta fluctibus. —

Robinson, aliâ exceptus, advenit Londinum, unde solvit ad

Guineam.

—II. Robinson pergit iter. — Mala omina. — Navis incensa. —

Alia fluctibus jactata. — Advehitur ad insulas Canarias. —

Descriptio loci illius amœnissimi. — Inde profectus ad Americam

naufragium facit.

—III. Sera Robinsonis pœnitentia. — Desperatio. — Vitam

miserè sustentat. — Habitat in speluncâ.

—IV. Robinson reperit poma eximiæ magnitudinis. — Sibi

conficit varia instrumenta. — Funiculos. — Stratum. — Umbellam.

— Peram. — Calendarium.

—V. Robinson insulam perlustrat. — Magnus terror. — In

gaudium vertitur. — Descriptio lamæ. — Unum occidit. — Sed igne

caret. — Carnem more Tartarorum coquit.

—VI. Turbo ingens. — Tempestas, undè magnum Robinsoni

beneficium. — Tædium solitudinis. — Aranea.

—VII. Præda ingens. — Deest res maximè necessaria. — Vota

irrita. — Ambulatio. — Natatio. — Res variæ.

—VIII. Lama mansuefacta. — Pulli. — Res variæ.

—IX. Terræ motus. — Mons ignivomus. — Lamæ vi aquarum

abrepti. — Spelunca Robinsonis diruta.

—X. Robinson habitaculum reficit. — Parat sibi alimenta in

hiemem. — Imbribus continuis impeditus domi, fingit vasa. —

Nectit rete. — Arcum et sagittas conficit.

—XI. Summæ Robinsonis miseriæ. — Ab insectis infestatur. —

Vestes ex pellibus sibi conficit. — Incidit in gravem morbum.

—XII. Convalescit ex morbo. — Maximi luctus. — Parva gaudia.

— Psittacus.

—XIII. Multus labor in excavandâ scaphâ. — Robinsonis

constantia. — Quomodò diem inter varias occupationes distribuit.

— In bellicis artibus se exercet.

—XIV. Robinson insulam peragrat. — Vestigia hominum reperit.

— Summus terror. — Prospicit crania, ossa, manus, pedes. — Quod

territo et fugienti accidit.

—XV. Epulæ atroces. — Prælium. — Fortitudo Robinsonis. —

Vendredi servatus.

—XVI. Robinson paratus ad obsidionem ferendam. — Vendredi

describitur. — Quare sic appellatus.

—XVII. Origo regiæ potestatis. — Robinson abundat opibus. —

Habet subditos. — Vendredi novo vivendi genere delectatur.

—XVIII. Suspicio in lætitiam et admirationem versa. — Casus

qui risum legenti movebit. — Rebus secundis adversæ levantur.

—XIX. Robinson habitaculum fossâ et palis munit. — Docet

socium Germanicè loqui. — Ambo scapham fabricare statuunt.

—XX. Pluviarum tempus. — Socii nectunt stragulas, retia. —

Cymba conficitur.

—XXI. Robinson et Vendredi, insulâ relictâ, mari se

committunt. — Summa pericula in quibus versantur.

—XXII. Ambo è periculo se expediunt. — Reversi in insulam,

hortum colunt. — Piscantur ; natant ; venantur. — Novum iter

suscipiunt.

—XXIII. Res multæ et magnæ. — Tempestas. — Fragor tonitruum.

— Sonitus ænei tormenti. — Magna navis derelicta. — Vendredi ad

illam adnatat. — Ignota animalia. — Canis. — Capra. — Ratis.

—XXIV. Multæ opes repertæ. — Cibi. — Supellex. —

Instrumenta. — Vestes. — Sclopeta. — Robinson repentè dives.

—XXV. Vendredi servat Robinsonem. — Opes à littore domum

advectæ auxilio canis et lamarum. — Munimenta arci addita. —

Robinson, faber factus et agricola, vivit beatè.

—XXVI. Adsunt ! adsunt ! — Arma inter socios dividuntur. —

Paratur bellum. — Duo viri adversùs quinquaginta. — Victoris

clementia.

—XXVII. Vendredi patrem suum invenit. — Hispanus narrat suos

casus.

—XXVIII. Concio advocata. — Legati missi. — Leges institutæ.

— Spelunca. — Monstrum.

—XXIX. Navis anglica appulsa ad insulam. — Quo casu. — Magna

Robinsonis in præfectum merita. — Spes liberationis.

—XXX. Fundata colonia. — Robinson relinquit insulam. — Quod

accidit in patriam redeunti. — Quomodo vitam deinde honestam et

beatam degit.

Robinson Crusoëus.

————

Caput primum.

Robinsonis ortus, indoles, educatio. — Cupido peregrinandi. —

Discessus à parentibus. — Profectio in Angliam. — Infausta

initia. — Tempestas. — Navis obruta fluctibus. — Robinson, aliâ

exceptus, advenit Londinum, unde solvit ad Guineam.

Erat Hamburgi, in urbe apud Germanos celeberrimâ, vir quidam,

cui nomen Robinson : suscepit ex uxore tres filios.

Maximus natu, armorum studiosior quàm librorum, tractare à

teneris gladios, ordine militari pueros instruere, aures

vicinorum repetito tympani sonitu obtundere ; vixque adolescens

factus, è fictis certaminibus ad vera procurrens, militiæ nomen

suum dedit.

Cùm ille didicisset per aliquot menses stare et sequi, vertere

corpus ad sinistram dexteramve, exarsit bellum Turcas inter et

Germanos, in quo cùm multa egregiè fecisset, cecidit adverso

confossus vulnere.

Alter, qui litteras in gymnasio discebat, ut causas in foro

ageret, sæpè principatum inter æquales in solitis

concertationibus obtinebat. Nec parva erat parentum

magistrorumque de juvene exspectatio ; sed cùm fortè in feriis

septembralibus corpore adhuc calido aquam frigidam imprudentiùs

bibisset, in morbum incidit, et intra paucos dies exstinctus

est.

Jam nullus supererat præter minimum natu, qui Crusoe

appellabatur. Itaque suam in eo spem omnem ambo parentes

collocaverunt, quippe qui ipsis esset unicus. Nihil eo carius in

terris habebant ; sed amor eorum non erat rectæ rationi

consentaneus.

Cùm enim debuissent certam ei vivendi disciplinam tradere,

multaque utilia simul et jucunda eum docere, quæ ipsum olim

bonum et beatum effecissent, omnia filiolo indulserunt ; qui cùm

ludere quàm studere mallet, totam illam ætatem ; quæ bonis

artibus vacare poterat, in otio et nugis consumpsit.

Pater optabat ut ille mercaturæ se addiceret : quâquidem proximè

ab agriculturâ nihil melius, nihil fructuosius, nihil homine

libero dignius. Hoc verò minimè filio placuit ; se malle ait

orbem terrarum peragrare, ut multas res novas audire, multas

videre posset.

Jam annum ætatis decimum septimum attigerat, plurimùm verò

temporis triverat in otio. Quotidiè autem patrem urgebat, ut ab

ipso peregrinandi licentiam impetraret, quam ille nolebat

concedere. Quâdam die, cùm more suo præter portum cursitaret,

incidit in unum ex æqualibus, navarchi cujusdam filium, qui in

eo erat ut cum patre Londinum navigaret.

Interrogavit eum sodalis an adjungere se socium itineris

vellet : « Libenter, ait Crusoeus ; vereor autem ut parentes id

mihi concedant. — Hui ! respondet alter, sine veniâ

proficiscendum est. Post tres hebdomades reduces erimus :

parentibus verò nuntiandum curabis, quònam terrarum migraveris.

— Careo autem pecuniâ, ait Crusoeus. — Nihil refert, alter

excipit, siquidem hoc tibi constabit gratis. »

Robinson noster, re paululum deliberatâ, ilico manum cum altero

jungens, « Euge, ô bone, exclamat ! ibo tecum ; sed confestim

navem conscendamus. » Tum mandat cuidam, ut horis aliquot

elapsis patrem conveniat, moneatque filium, ad Angliam

invisendam profectum, mox rediturum esse. Quibus peractis, ambo

sodales navem conscendunt.

Nec multò post nautæ solvunt anchoras, velaque vento intendunt.

Navis agi incipit ; navarchusque, tribus explosis tormentis

bellicis, urbi valedicit. Stabat Robinson in stegâ, et vix

præconceptam ex optato diù itinere lætitiam capiebat.

Cœlum serenum erat, ventusque adeò secundus, ut brevì Hamburgum

è conspectu abeuntium se subduxerit. Posterâ die, jam eò

devenerant ubi Albis in mare effluit, et nunc altum tenent.

Quantâ verò Robinson admiratione stupuit, cùm maris immensitatem

intuens, suprà se nihil præter cœlum, atque nihil ante, pone,

circa se nisi aquam conspexit !

Fuit per biduum aer serenus, ventusque bellè flavit

navigantibus ; tertio autem die cœlum nubibus tegi, ventusque

vehementior esse cœpit. Ac primò fulgura emicant, quasi totum

flammis cœlum arderet. Deindè ingruunt tenebræ veluti in

altissimâ nocte : tonitrua cum ingenti fragore resonare, imber

de cœlo ruere torrenti similis, mare intumescens fluctus ciere.

Navis modò ad nubes tolli, modò præceps ferri in profundum.

Quantus funium strepitus ! quantus in navi tumultus ! quod

nactus erat, quisque complectebatur, ne dejiceretur ipse.

Robinson, insuetus maris adolescens, cùm jactationem maris ferre

non posset, nauseâ correptus est, et tam malè se habuit, ut

exspiranti similis videretur.

« Heu ! parentes optimi ! heu ! iterùm iterumque exclamavit,

nunquàm vos ego revisam. »

« Bone Deus ! exclamant nautæ pallidi desperantesque, periimus !

abrepti sunt mali, navis aquâ undequaque completur. » His

auditis, Robinson, qui in cubili nautico sedebat, membris

fluentibus, retrò collapsus est. Cæteri ad antlias accurrere, ut

navem, si fieri possit, supra aquam retineant. Navarchus interim

tormenta iterùm iterùmque explosit, ut navibus, si quæ fortè non

longè abessent, significaret se magno in discrimine versari.

Robinson, qui hujus fragoris causam ignorabat, ratus omnia

periisse, denuò exanimatus est.

Et jam pro se quisque aquam exhaurire ; sed in infimo navis

tabulato crescebat aquæ altitudo.

Nihil præter mortem erat in exspectatione. Projiciuntur quidem

ad navem sublevandam tormenta, dolia, mercium sarcinæ ; sed

nihil hæc omnia proficiunt.

Intereà navis alia, audito sonitu tormentorum, quæ ad

significandum discrimen explosa fuerunt, scapham emiserat ad

servandos saltem navigantes ; sed æstus fluctuum obstabat,

quominus accederet. Attamen propiùs ita demum subiit, ut iis,

qui in navi essent, funis projiceretur. Cujus ope scapha tandem

attracta est, et in eam quisque desiliit, ut saluti consuleret.

Robinson, qui jacebat defuncto similis, à quibusdam nautis, quos

adolescentuli miserebat, in eamdem conjectus est. Vix paululum à

navi recesserant, cùm illa ante oculos fluctibus obruta est. Et

nunc feliciùs contigit, ut tempestas paulatim sedaretur : aliter

cymba, tot hominibus onerata ipsa quoque fluctibus absorpta

fuisset. Tandem, post multa pericula, pervenit ad navem, quam

omnes excepti sunt.

Navis illa Londinum tendebat. Quatuor elapsis diebus, ad ostium

Thamesis pervenit, quintâ verò in portu jecit anchoras. Mox

quisque in terram descendit, lætus quòd è periculo evasisset.

Vix Robinson pedem è nave extulerat, cùm eum incessit cupido

visendæ immensæ urbis Londini. Quidquid erat in oculis

spectantem ita detinuit, ut præteriti immemor de futuro quidem

minimè curaret. Tandem suus eum stomachus admonuit, Londini haud

secùs ac alibi terrarum cibis opus esse. Itaque adiit præfectum

ejus navis quæ ipsum advexerat, rogavitque ut liceret ipsius

mensæ assidere. Ille verò lubenter juvenem excepit ; atque inter

prandendum ab hospite quærit, quo consilio et quid facturus hùc

venerit ? Tum Robinson ingenuè professus est, se animi recreandi

causâ hoc iter suscepisse, atque insciis parentibus ; jam autem

se esse omninò inopem. « Insciis parentibus tuis ? clamat nauta

exterritus : bone Deus ! utinàm hoc ego priùs rescivissem !

nunquam sanè à me impetrâsses, ut ego te in navem meam

admitterem. » Robinson, demissis oculis, vultuque rubore

suffuso, siluit. Nec desiit bonus nauta monere adolescentem,

quàm graviter peccavisset, addiditque illum nunquam aliquâ ex

parte beatum esse posse, donec à suis veniam oravisset. Robinson

commotus multùm flevit : « Sed quid agam nunc ? » rogat ille cum

singultu.

« Quid ages ? respondet alter : primam quamlibet navem, quæ hinc

Hamburgum tendit, sine morâ conscendes ; tunc reversus ad tuos

peccati veniam piè rogabis, pollicitus te nunquam posteà in

simili culpâ fore. — Sed planè careo pecuniâ, ait Robinson. — En

quatuor guineas, excepit nauta, quas ego tibi commodabo, licèt

ipse parvo, quod mihi superest, ægrè caream. His tu adjutus ad

portum te confer ; sit Deus tibi magis propitius redeunti quàm

nobis fuit navigantibus. » His dictis, manum benevolè junxit,

atque faustum iter ipsi precatus est. Abiit Robinson.

Dùm ille portum peteret, varia secum in animo volvebat :

« Quomodò mei reducem me excipient ? Castigabunt sanè propter

tale delictum. Sodales verò, et tam multi alii me irridebunt,

quòd tam citò redierim. » Sic diù dubitans quidnam consilii

caperet, ad portum pergit ; sed ibi audiit, summâ quidem cum

voluptate, nullam adesse navem, quæ Hamburgum tenderet. Qui

autem hâc de re eum certiorem fecerat, unus è præfectis earum

navium erat, quæ ad Guinean proficiscuntur.

Cùm Robinson inter confabulandum dixisset, se non dolere quòd

nulla sibi Hamburgum redeundi adesset opportunitas, quia mirâ

flagrabat cupiditate peregrinandi, præfectus navis ei auctor

fuit itineris ad Guineam faciendi. Quo audito, primùm Robinson

obstupuit. Sed cùm præfectus itineris ei declaravisset, iter hoc

fore jucundissimum, seque ut haberet ipse quîcum versaretur,

gratìs eum excepturum, ac prætereà rem eam esse undè quæstum

ille non mediocrem faceret, tum verò tanta eum invasit cupiditas

proficiscendi, ut subitò è memoriâ exciderit quidquid bonus

nauta Hamburgensis eum admonuerat.

Sed re paululum consideratâ, « Equidem, ait Robinson, quatuor

tantummodò guineas habeo. Ecquid ego commercii cum hâc exiguâ re

eo loco faciam, quò tu proficisceris ? — Sex insuper guineas ego

tibi commodabo, respondit præfectus. Nec majore pecuniâ tibi

opus est ad emendum unde multas in Guineâ opes consequaris.

Quoties ab exiguis initiis res maximæ profectæ sunt !

« Sed quid ego his emam ? Robinson interrogat. — Meras nugas,

respondit præfectus ; vitres, torques, cultros, forfices,

secures, tænias, etc., quibus nigri Africæ incolæ tantopere

gaudent, ut tibi vim auri eborisque centies majorem pro iis

daturi sint. »

Nec jam diutiùs sibi Robinson temperare potuit ; sed oblitus

parentum, amicorum, patriæ, exclamat : « En ego tibi comes

itineris præsto sum. — Agedum, » respondit præfectus, dextrisque

junctis rem paciscuntur.

Robinson itaque decem guineis dives ad urbem properat, comparat

varias merces, uti navarchus præceperat, comparatasque in navem

transportandas curat. Paucis diebus elapsis, vento favente,

præfectus navis anchoras solvi, atque vela ventis dari jussit.

————

Caput secundum.

Robinson pergit iter. — Mala omina. — Navis incensa. — Alia

fluctibus jactata. — Advehitur ad insulas Canarias. — Descriptio

loci illius amœnissimi. — Inde profectus ad Americam naufragium

facit.

Novum hoc Robinsonis iter faustissimum initium habuit. Jamque

incolumes fretum Calesium transierant, et in ipso Atlantico mari

versabantur : tum verò per plurimos dies continuos vento

reflante navis Americam versùs abrepta est.

At ecce vespere quodam gubernator declaravit se flammas

relucentes à longinquo conspicere ; cùmque inspectâ tabulâ

nauticâ intelligeret vel ad centum milliaria nihil terrarum

esse, conjectabat hunc ignem nihil aliud esse nisi navem

incendio flagrantem.

Vix hæc dixerat, cùm in auras tolli visa est navis, terribili

cum fragore, et mox tota undis obruta est. Cùm nox

supervenisset, nihil ampliùs cerni poterat. Primâ autem luce

apparent duæ scaphæ, cum fluctibus colluctantes, quæ remis

pertinaciùs everberabant mare, ut ad navem accederent. Extemplò

præfectus vexillum nauticum explicuit, significans se ad opem

illis ferendam paratum esse. Navis ipsa omnibus velis ad eos

tendit, atque intra dimidium horæ ad miseros pervenit.

Sexaginta erant, viri, mulieres et pueri, qui omnes nave excepti

sunt. Erat res omninò miserabilis, cùm infelices illi faucibus

mortis se ereptos viderent. Alii enim flere præ gaudio, alii

clamare, quasi periculum nunc primùm immineret ; illi exsultare

saltu lymphatico, hi verò pallidi manus torquere. Nonnulli stare

muti et stupentibus similes. Nemo quòque inter nautas tam

ferreus, quin his conspectis commotus ipse lacrymaretur.

Cùm eis paulatim rediisset animus, unus narravit quid miseris

accidisset :

« Navis incensa magna quædam navis erat mercatoria Francorum,

quæ ad insulam Martinicam tendebat. Exarserat ignis in cubiculo

gubernatoris, flammâ tam velociter grassante, ut nulla ejus

exstinguendæ spes adforet. Vix per tempus licebat se in cymbas

recipere, et ab incensâ nave paululùm discedere, cùm, flammâ

cameram, in quâ pulvis tormentarius sepositus est, corripiente,

discerpta navis dissiluit. »

Dum hæc narrarentur, sedebat in angulo Robinson silens,

pallidusque, similis homini quem malefacti remordet conscientia.

« Bone Deus ! ait ille secum, si cum hominibus illis, inter quos

sunt profectò quidam longè quàm ego meliores, tam malè agitur,

heu ! quid mihi exspectandum, qui sic erga parentes

peccaverim ? »

Cùm illi cibo aliquo refecti fuissent, tum unus qui dignitate

cæteris præstare videbatur, præfectum adiit, crumenamque aureis

nummis plenam porrigens, « Ego inquit, miseram illam navem

instruxi ; hoc solum eripui, oroque ut pignus grati pro salute

animi accipias. »

Tum verò fuit res spectaculo digna, certamen ambos inter viros,

uter hinc gratior, inde honestior foret.

« Absit sanè, respondet præfectus, ut munus tuum accipiam. Cùm

ego vobis opem tuli, nihil aliud egi quàm quod à naturâ homini

erga hominem præscriptum est, scilicet ut homo homini, quicumque

sit, consulat, ob eam causam quòd is homo sit. »

Frustrà ille præfectum urgere, ut oblatum munus acciperet ;

perseveranter negavit, rogans, ut rem planè dimitteret. Tum

deliberatur, quònam servati homines essent vehendi. Duplex erat

causa cur ad Guineam non ducerentur. Primò quidem minimè opus

erat longum iter in eam regionem facere, nihil ibi negotii

habentibus.

Nec deinde tanta aderat in nave ciborum copia, undè tot

navigantes in itinere victitarent.

Præfectus tandem statuit, omissâ propriâ utilitate, centum et

ampliùs milliaribus à viâ rectâ deflectere, eosque in Terram

Novam transportare, ubi sperabat fore, ut sese offerret

opportunitas in Galliam cum piscatoribus asellorum redeundi. Eò

igitur cursum direxit ; cùmque advenisset, naves Gallicas nactus

est, quæ miseros receperunt. His peractis, iter suum ad Guineam

prosecutus est.

Tum navis celerrimo cursu, aquas secat ; quâ navigandi

velocitate Robinson noster mirè delectatus est. Post aliquot

dies, ecce magnam navem conspiciunt, ad se tendentem. Mox verò

audiunt sonitum tormentorum periculi instantis indicem, et

animadvertunt navem esse duobus malis orbatam. Cùm ad eam

propiùs accessissent, qui in eâ vehebantur, sublatis manibus,

miserabiliter exclamant : « Servate infelices quibus omnibus

pereundum est, nisi vos eorum miserebit. »

Tum ex iis quæsitum est quid mali accidisset ; quidam verò ex

illis sic orsus est :

« Angli sumus, ex insulâ Jamaica, sacchari vecturam inde

deportaturi. Ibi dum navis staret anchoris alligata, præfectus

cum gubernatore in terram descendit, ad merces aliquas insuper

emendas.

« Intereà exorta est tempestas, tanto turbine, ut, fune

disrupto, navis ex portu in altum propelleretur. Tempestas ista

tres dies noctesque sæviit : tum malis omnibus amissis, centum

et plura milliaria abrepti sumus. Accedit ad hanc nostram

calamitatem, quòd nemo nostrorum artis nauticæ peritus sit :

novem jam integras hebdomades hinc et inde jactati, victum omnem

consumpsimus, et nostri plerique jacent fame exhausti. »

Bonus itaque præfectus statim cymbam exponi jussit, assumptâque

secum idoneâ ciborum copiâ, ipse cum Robinsone ad navem accedit.

Erat sanè lugenda prorsùs omnium conditio qui in illâ

vehebantur : universi inediâ quasi consumpti ; nonnulli vix

poterant pedibus stare.

Cùm autem cubiculum nauticum intrâssent, horrendum visu !

jacebant humi mater, filius et servula, qui omnes fame enecti

videbantur. Mox autem deprehensum est, reliquias in eis animæ

vitalis superesse. Postquam enim nonnullæ succi è carne expressi

guttæ in os cujusque instillatæ sunt, lucem oculis quærere

cœperunt.

Mater præ nimiâ virium imbecillitate nihil quidquam absorbere

poterat ; cùm autem innuisset, ut tantummodò filio suo

consuleretur, mox illa exspiravit.

Inter hæc duo reliqui animam receperant ; atque ut erant ætate

robustiores, præfecti diligentiâ feliciùs servati sunt. Cùm

autem juvenis, oculis in matrem conjectis, mortuam esse

intellexisset, tantus eum invasit dolor, ut deficientibus iterùm

viribus ægrè ad vitam revocari posset. Vicit tamen cura, atque

ille cum servâ quoque è faucibus mortis ereptus est. Deinde

præfectus navem omni genere alimentorum instruxit, malos à

fabris suis reficiendos curavit, ignarisque maris peritum nautam

dedit, qui navem regeret ; atque ad terram proximam ipse tendit,

ut novam cibariorum comparationem faceret. Hæc erat insula

Madeira, una è Canariis. Robinson unà cum præfecto in terram

descendit, atque ibi lætissimo fortunatæ illius insulæ adspectu

satiari non potuit. Scilicet terra partim in planitiem porrecta,

partim in colliculos molliter assurgens, vernantem frugiferarum

arborum copiam explicat. Cœli admodum jucunda temperies : nullus

enim hìc hiemis rigor ; ita vim omnem frigoris retundunt

clementiores solis radii mollesque favoniorum animæ, quarum

flabellis regio tota circumquàque ventilatur. Erant in oculis,

quàm longè patebat prospectus, segetes in agris benè pinguibus

diffusæ, juga montium continuis vitibus consita. Ut arridebant

Robinsoni nostro pendentes racemi ! Ô quales ille hausit

delicias, cùm præfectus ære dato impetravit, ut juveni liceret

uvis pro libidine satiari. Postquam ibi aliquantùm temporis

moratus esset navis reficiendæ causâ, anchoram solvit.

Per plures continuos dies felicissimo cursu usi sunt.

At ecce repentè vehemens tempestas ab austro oritur. Spumabant

fluctus, et in immensam surgebant altitudinem. Navis tamen

stetit invicta ; sed cùm sex dies continuos atrox tempestas

sæviisset, illa tam longè à viâ dejecta est, ut nec præfectus,

nec gubernator ampliùs intelligerent, quonam in loco

versarentur. Arbitrabantur tamen se ab insulis, quæ Caraïbæ

vocantur, non multum distare. Septimo autem die, cùm primùm

illucesceret, è nautis quidam, ingenti omnium lætitiâ, terram

inclamat. Tum omnes in stegam conscendere, visuri quænam sit

terra illa ad quam appulsuri sunt. Sed nunc lætitia in summum

terrorem mutata est. Ecce enim navis impingitur : quo ictu qui

stabant in stegâ excussi omnes planè corruerunt.

Scilicet navis in syrtem tam vehementi impetu allisa erat, ut

hæreret quasi affixa. Confestìm verò fluctus spumantes tantam

vim aquæ in stegam profuderunt, ut omnibus in cubiculo fuerit

confugiendum, ne ipsi abriperentur.

Tum flebilis nautarum oriri clamor ; tum ejulatus hinc Deum

orantium, inde clamantium : alii desperantes sibi crines

avellere, quidam jacere semianimi.

Hos inter Robinson erat exspiranti similis ; ac repentè

exclamant navem dehiscere. Itaque in stegam omnes accurrere, et

demissam quàm celerrimè in scapham omnes desilire. Tanta autem

erat multitudo inconsultè ruentium, ut vix scapha palmæ

latitudine undas superaret. Cùm verò terra procul obesset,

cuncti de orâ unquàm assequendâ, sæviente adeò tempestate,

desperabant.

At ecce ingens fluctus ad scapham volvi, montis instar : quo

omnes conspecto obstupescere, remosque dimittere. Nunc, nunc

instat periculum. Et jam aquæ mons scapham assequitur

subvertitque ; tum universi hauriuntur.

————

Caput tertium.

Sera Robinsonis pœnitentia. — Desperatio. — Vitam miserè

sustentat. — Habitat in speluncâ.

Felici fato contigit, ut ingens ille fluctus qui Robinsonem

absorpserat, idem vi magnâ reciprocans, hominem in vado

exspueret. Hic cùm præter exspectationem in sicco versaretur,

tum extremis viribus usus est, ut summam in oram adscenderet ;

cùmque eò pervenisset, cœpit circumspicere. Eheu ! qualia oculis

obversantur ! scapha, navis, socii, omnia demersa. Nihil omninò

reliquum præter avulsas tabulas, quæ fluctuantes ad terram

ferebantur. Unus ipse, unus mortem effugerat. Gaudio igitur et

terrore trepidans, in genua procubuit, manibusque sublatis,

lacrymis perfusus, Deo pro salutis miraculo gratias egit. Cùm

verò nihil præter arbusta aut arbores deprehenderet, nec ulla

vestigia, unde intelligere posset hanc regionem ab hominibus

incoli, jam gravissimum illi videbatur vitam sic in solitudine

degere. Venit quoque in mentem esse fortè vagantes belluas, aut

feros homines ; tùm multò majori horrore perculsus est. Itaque

primum præ timore nec stare ausus, nec progredi, circumspectare

omnia, et vel minimo strepitu expavescere. Sed mox quâ ardebat

sitis torporem istum excussit ; quam cùm diutiùs tolerare non

posset, fontem aut rivum indagare cœpit, et sic vestiganti

occurrit manans per herbas rivulus : quem ille secutus, invenit

fontem liquidissimum, quo valdè recreatus est.

Nec illum fames tunc maximè urgebat ; quippe cui angor terrorque

omnem cibi appetitum exemerant. Sed erant adeò exhaustæ illius

vires, ut multò magis requiescere optaret. Attamen caput erat

locum invenire, in quo tutus pernoctaret. Nulla domus, nullum

tugurium, nullum specus erat in conspectu. Sic diù consilii

inops flevit. Tandem aves imitari, hospitiumque in arbore

quærere statuit. Ac brevì unam prospexit tam densam opacamque,

ut commodè insidere dorsumque acclinare posset : hanc adscendit

reptando, pièque Deum precatus, cùm se composuisset, statim

obdormivit. Inter somnum, illius menti, ut erat curarum æstu

jactata, rerum earum, quæ pridiè vigilanti acciderant,

recursabant imagines. Videre sibi videbatur motum et agitationem

fluctuum navem haurientium, nautarumque ejulatus exaudire. Sibi

in animo fingebat parentes luctu ac mœrore confectos, qui filii

vicem dolentes, manibus ad cœlum sublatis, flebant, et omne

prorsùs solatium aversabantur. Tunc altâ voce exclamat, inter

somniandum : « Adsum, adsum, parentes carissimi ! » Dumque

amplexu matrem petit, decidit ex arbore. Sed fortè quod ipsi

faustum fuit, sedem in loco non ita sublimi posuerat, solumque

tam denso gramine vestitum erat, ut ille casu non ita gravi

decideret. Iterum arborem suam conscendit, in quâ manibus

retinens surculos circâ eminentes, ad ortum solis remansit.

Primâ luce cœpit cogitare, quâ ratione victum sibi pararet.

Omnes verò arbores quas hactenus conspexerat, erant ex earum

genere quas campêche vocamus ; atque illæ folia quidem, sed

fructus ferunt omninò nullos.

Nec satis illi liquebat, quid sibi faciendum esset. Ex arbore

tamen descendit. Cùm autem pridiè nihil omnino comedisset, cœpit

fame sævissimâ laborare : itaque huc illuc per aliquot millia

passuum discurrit ; sed discurrendo nihil invenit, nisi arbores

steriles et gramina.

Tunc summo angore excruciatus famem et ultima sibimet

ominabatur : « Pereundum mihi erit fame ! » exclamat,

miserabiliter ejulans. Desperanti verò necessitas satis animi

viriumque adjecit, ut se ad littus maris conferret,

investigaretque diligentiùs, si quid fortè alimenti inveniret.

Sed sua eum spes fefellit. Hìc verò debilitatus fractusque

procubuit, facie in terram demissâ, flentemque miserè pœnituit,

quòd non fuisset fluctibus et ipse obrutus. Et jam statuerat in

hoc miserabili rerum articulo exspectare, dum lenta fames morte

omnium teterrimâ consumeret vitam, cùm fortè conversus, ecce

conspexit nonnullas in arenâ squamas ostrearum. Avidus itaque eò

accurrere, circumspicere, scrutari, num fortè plenas quasdam

reperiret, repertisque exsultare.

Ac primò quidem illas non sine difficultate aperuit ; sed

inserto plano eodemque acuto silice perfecit, ut triginta

circiter haustis ventrem paululùm placaret. Cùm nunc certior

esset, se posse quamvis miserè sustentare vitam, jam maximè

sollicitus erat, quò se à feris hominibus aut bestiis tutum

reciperet.

Tum in montem summum, ægrè, ut erat satis excelsus, adscendit,

unde quàm latissimè circumspicere poterat. Sed quantus eum

terror invasit, cùm vidisset se esse in insulâ, neque ullam

omninò, quàm longè aciem oculorum intendere posset, terram

apparere, præter tres parvas insulas, quæ, spatio aliquot

milliarium interjecto, ex æquore eminebant !

« Heu ! me miserum ! exclamat, manibus ad cœlum miserabiliter

sublatis. Me ne ab hominum commercio ita sejunctum esse, ut mihi

in hâc solitudine vivendum sit velut feræ bestiæ ! Heu !

parentes optimi, nunquam igitur ego vos revisam ! Nunquam

licebit culpæ meæ veniam exorare ! »

Et sic dolens descendit de monte, circumspiciens, ubi posset in

tuto se collocare. Diù autem frustrà indagavit ; tandem ad locum

editorem pervenit, ex adversâ parte, instar parietis, præruptum.

Cùm accuratiùs exploraret, locum invenit leviter excavatum,

satis angusto aditu. Hìc si uncum, si scalprum, aut alia quævis

instrumenta habuisset, facili negotio cavum in saxo excisum per

fragmenta habitaculo idoneum fecisset. Sed cùm hæc omnia

desideraret, huic inopiæ medendum erat.

Cùm diù multùmque deliberâsset, sic secum statuit : « Arbores,

quas hìc video, salicibus patriis similes sunt, quæ, si

transferantur, novas facilè radices agunt. Eruam igitur manibus

satis magnam earum copiam, quæ, ante cavum denso ordine consitæ,

erunt pro munimento ; cùm illæ radices egerint, ibi licebit

clauso et securo mihi quasi in domo dormire. »

Tunc felici hoc invento lætus, ad opus statim se accinxit. Sed

quanto majore gaudio exsultavit, cùm huic loco proximum fontem

liquidissimum prospexisset è monte exsilientem ! Eò statim

properavit, quia, cùm huc illuc fervente sole discurrisset,

multùm æstuabat.

Posteà verò cœpit manibus et multo sudore teneras aliquot

arbores exstirpare, quas eò transtulit, ubi sedem sibi

destinaverat, atque ibi quòque cavum fodere manibus oportuit, in

quo arbores insereret : hoc verò multum temporis requirente,

vesper advenit, vix quinque aut sex numero arboribus consitis.

Fame compulsus, oram maris rursùs petiit, ut novas conquireret

ostreas. Sed cùm æstus rediisset, totum littus occupaverant

undæ : ægrè igitur unam aut alteram reperit, et sic malè pastus

cubitum ire coactus est. Reversus est igitur ad arborem suam,

ibi pernoctaturus, donec hospitium sibi tutum confecisset. Ne

autem hâc nocte idem ipsi accideret quod superiori, genualibus

se ei ramo religavit, ad quem dorsum priùs acclinaverat, cùmque

summo rerum creatori se commendâsset, tranquillè obdormivit.

————

Caput quartum.

Robinson reperit poma eximiæ magnitudinis. — Sibi conficit varia

instrumenta. — Funiculos. — Stratum. — Umbellam. — Peram. —

Calendarium.

Hac nocte Robinson non decidit ex arbore ; sed placidè usque ad

ortum solis quievit.

Primâ luce, littus petiit, ut, collectis ibi ostreis, ad opus

inchoatum reverteretur. Cùm eò aliâ viâ tenderet, eunti contigit

invenire arborem quæ poma inusitatæ magnitudinis ferebat. Etsi

eorum indolem ignorabat, sperans tamen ea fore quibus vesci

posset, unam ex iis decussit. Erat autem nux oblonga nec minor

capite pueruli, quæ vulgò in Americæ insulis vocatur cocossa.

Erat nucleus quasi medulla et succus qui saporem olei ex dulci

amygdalâ expressi referebat, atque in medio lac exquisitum.

Cùm stomachum latrantem una non placaret, secundam, tertiam

quoque decussit, quibus abundè satiatus, tamen littus maris

petiit ; cùmque mare reddidisset terras paulò ante salo mersas,

nonnullas passim in sicco ostreas reperit. Magnam quoque et

planam in littore concham invenit, quâ pro spathâ usus est ;

atque illud ipsi non mediocri fuit adjumento. Nec multò post

plantam deprehendit fibroso caule, qualis est apud nos lini aut

cannabis.

Hæc ille et talia quovis alio tempore neglexisset ; nunc verò

nihil omittebat, intentus ad singula, si fortè inde aliquid

utilitatis caperet.

Itaque sperans id plantæ genus non minùs sibi fore opportunum,

quàm linum nobis, aut cannabem, magnam ejus copiam evulsit,

colligatosque fasciculos in aquam demersit.

Diebus aliquot peractis, cùm animadvertisset exteriorem crustam

aquâ jam satis emollitam, fasciculis inde sublatis, stirpes

molliores factas ad solem apricum explicuit. Quibus vix

mediocriter siccatis, tentavit num hoc quòque lini instar

repetito fustis ictu conteri posset. Cùmque res ex sententiâ

cessisset, confestim funiculos facere tentat tantâ firmitate, at

concham baculo affixam alligare posset. Et sic habuit

instrumentum haud absimile ligoni olitoris.

Tum verò opus assiduè persecutus est, densasque conseruit

arbores, donec areolam ante propositum sibi habitaculum omninò

sepsisset ; atque inde quasi paries exstitit adeò validus, ut

nonnisi vi multâ expugnari posset.

Illas veniente die, illas decedente irrigabat aquâ è fonte

proximo haustâ. Ac brevì magno cum gaudio teneras vidit arbores

suas virescentes, crescentesque adeò feliciter, ut mira esset in

ipso adspectu loci amœnitas.

Cùm septum perfecisset, continuum resti torquendæ impendit diem,

ex quâ sibi scalam conficeret : noluerat enim habitaculum suum

portâ claudere, ne satis firma non foret adversus irruentis feræ

impetum.

Quæ rupes habitaculo imminebat, habebat circiter duodecim pedum

altitudinem : stabat in summâ arbor, cui scalam ita alligavit,

ut in terram dependeret. Tum ipse conscendere rupem aggressus

est ; quæ res ex voto cessit.

His omnibus confectis, secum deliberare cœpit quomodò cavum

augeret, ita ut esset spatium in quo habitaret. Atque facilè

intellexit tale opus solis manibus non esse suscipiendum.

Excogitandum erat instrumentum, quod foret adjumento.

Eâ mente regionem lustravit, et post multas investigationes

nactus est lapidem securis formam referentem, præacutum, atque

in eo foramen in quo manubrium intrudi posset. Quæ res quoque

multo labore, et lapide alio adhibito feliciter successit.

Cùmque fustem alligâsset funiculis quos propriâ arte paraverat,

hærebat manubrium quasi clavis affixum.

Dum pergit quærere, duos invenit lapides alios variis operibus

aptos : alter instar erat tudiculæ ; alter ita formatus, ut

aciem cunei haberet. Utroque Robinson assumpto, tam alacri animo

reversus est, ut extemplò se ad opus accingeret.

Qui quidem tum cuneo, tum tudiculâ sensim multa rupis fragmenta

decussit. Res erat plena sanè laboris. Sed diebus aliquot in

opere consumptis tantoperè processerat, ut spatium cubiculo

idoneum existimaret. Tunc avulso gramine siccatoque, fœnum

confecit, lectulum inde commodum sibi paraturus.

Nihil igitur fuit impedimento, quominùs in suggestu molli somno

indulgeret, postquam, alitum more, sedenti in arbore octo et

ampliùs noctes fuerant traducendae. Ô quantâ voluptate perfusus

est, cùm licuit fessos artus in lectulo componere !

Dominica dies proxima erat. Quam Robinson orando et meditando

consumpsit, rogans Deum sibi peccatorum veniam, parentibus verò

miseris præsidium et solatia.

Atque ne dierum ordo excideret è memoriâ, diem verò dominicam

semper dignosceret, venit in mentem Robinsoni sibi calendarium

condere ; non illud quidem tam accuratum, nec typis impressum,

quali nos in Europâ utimur ; ejus modi tamen, ut ad dies

numerandos sufficeret. Quod quidem tali modo assecutus est.

Quatuor arboribus contiguis cortice quàm levissimo electis,

unam, quæ magnitudine cæteras superabat, quoque vespere lineolâ

incisâ notavit, quae diem absolutum significaret. Post incisas

septem lineolas, erat finis hebdomadæ, et hunc indicabat exarata

in proximâ arbore linea.

Quoties in alterâ hâc arbore quatuor aut quinque lineolas

insculpserat, in tertiâ arbore simili lineâ notabat integrum

mensem elapsum. Duodecim autem lineis menstruis absolutis, in

quartâ arbore signabat annum peractum. Cùm autem menses quique

non sint pari dierum numero, vicibus alternis, triginta uni,

triginta et unum alteri incidebat, excepto mense februario, quem

octo et viginti tantùm lineolis designabat.

His ergo annalibus, Robinson temporum ordinem servavit, diemque

dominicam à cæteris dignoscere potuit, quam more christianorum

ritè celebraret.

Interim erat consumpta maxima pars nucum cocossæ ejus, quam unam

huc usque invenerat ; atque in littore tam raræ apparebant

ostreæ, ut homini alendo non sufficerent. Itaque de victu iterùm

sollicitus esse cœpit.

Hactenus quidem non longè ab habitaculo suo discesserat, metu

ferarum aut hominum. Jam verò necessitate coactus, insulam

perlustrare ausus est, ut nova quæreret alimenta ; constituitque

die proximâ facere excursionem. Sed, ut se à nimio solis æstu

defenderet, vesperam istam umbellæ conficiendæ impendit. Cùm

haberet neque linteum, neque virgulas balænarum, nec forfices,

neque acum, neque fila, è viminibus salignis tegmen struxit, et

insertum in mediâ parte baculum funiculis alligavit. Tum ex

arbore cocossæ folia sumpsit latiora, quæ tegmini spinis

affixit. Sicque umbellam confecit tantâ densitate, ut solis

radiis esset omninò impervia. Atque eâdem arte textis funiculis

fabricavit sibi peram, in quâ et victum secum portaret, et

conderet alimenta, si modò quædam invenire sibi contigisset.

Tum verò tantoperè lætatus est opere perfecto, ut noctem præ

gaudio insomnem traduxerit.

————

Caput quintum.

Robinson insulam perlustrat. — Magnus terror. — In gaudium

vertitur. — Descriptio lamæ. — Unum occidit. — Sed igne caret. —

Carnem more Tartarorum coquit.

Robinson vix ortum diei exspectare poterat ; ita prævertit lucem

ipsam. Peram funemque corpori circumdedit ; securique pro gladio

cinctus, et umbellâ humeris impositâ, in viam alacriter se

dedit. Ac primùm arborem cocossam adiit, ut unam aut alteram

nucem decerperet ; tum littus quòque revisit, ostreas

collecturus. Cumque utriusque generis satis magnam copiam sibi

comparavisset, iter ingressus est.

Mira cœli matutini erat serenitas. Sua redeunte luce singulis

rebus forma redierat. Sol oriens clarissimo fulgebat splendore,

quasi ex oceano emergeret, arborumque cacumina veluti inaurabat.

Multæ undique aves variis mirisque pictæ coloribus carmen

canebant matutinum, auroram salutantes. Puro frigidoque aere,

flores suavissimum odorem exhalabant.

Robinson gaudii et gratitudinis sensu perfusus : « Hìc quoque,

ait, hìc Deus se benignissimum declarat. » Tum vocem ipse suam

cantibus avium miscuit, verbaque cecinit, quæ pietas suggerebat.

Cùm Robinson à bestiis ferisque hominibus sibi metuere non

desiisset, in itinere silvas dumetaque sedulò vitabat, ea autem

petebat loca, ubi quàm latissime pateret prospectus. Illa autem

ipsa erant maximè nuda steriliaque : quamvis igitur satis longum

spatium emensus esset, nihil tamen invenerat, quod sibi aliquâ

ex parte prodesset. Tandem in fruticem incidit, quem accuratiùs

explorandum censuit. Erant herbæ tam densæ, ut silvulam

referrent : aliæ flores subrubros, aliæ albicantes, nonnullæ

florum loco poma viridia ferebant. Extemplò itaque gustat unum

ex iis ; sed erat adeò acerbum, ut indignatus stirpem undè istud

decerpserat, evulserit. Tum verò miranti apparuerunt tubercula

diversæ magnitudinis, quae ab ipsis stirpium radicibus

pendebant. Confestim quòque existimavit, ista verè esse plantæ

istius fructus, eaque curiosiùs considerare cœpit. Cùm verò

ipsius palato minimè arrisisset sapor, jam in eo erat ut ista

omnia abjiceret, cùm secum reputavit, non ea esse inutilia

omninò habenda, quorum usus primo statim adspectu intelligi non

possit. Itaque, nonnullis tuberibus in peram demissis, Robinson

longiùs progreditur, lento tamen gradu et maximè cauto. Si vel

minimum strepitum audiret dumetorum, aut arborum, quas aura

agitabat, continuò securim corripere, quâ se defenderet. Semper

autem non sine gaudio animadvertit timorem vanum fuisse. Tandem

devenit ad rivum, ubi prandere constituit. Igitur sub arbore

altâ umbrosâque consedit ; jamque cœperat magnâ cum voluptate

epulari, cùm repentè strepitu quodam longinquo vehementer

exterritus est. Timidus itaque circumspexit, tandemque gregem

magnum vidit pecudum ovibus nostris similium, nisi quòd eminente

paululùm dorso camelorum formam referant ; cæterùm ovibus

nostris paulo grandiores.

Huic animalium generi elegans caput, oculi venusti, os

productum, crassiora labia ; idem pes ac bovi, bifidus, sed

ungue simul postico instructus, quo veluti morsu anchoræ

cujusdam utuntur per abrupta, quæ scandunt lubentiùs.

Lama lentus incedit composito gravique, sed eodem certo passu ;

quippe qui leucas aut quatuor aut quinque in diem per loca

jumentis impervia cæteris conficiat, per anfractus descendat

præcipites, idemque saxa ardua et ipsis hominibus inaccessa

exsuperet. Quatriduum fermè emensus iter, ipse per horas quatuor

et viginti ultrò cessat et quiescit. Placidum ipsis, mite et

prudens ingenium ; sicubi consistere placuit, flectere illi

genua, corpusque demittere, ne onus dimoveant, præcaventes.

Deinde sibilo misso, nullâ morâ, cautè admodum surgentes, iter

incœptum peragere. Herbas autem inter eundum depascunt ; noctu

etiam dormientes ruminant, prono pectore pedibusque ad ventrem

reductis decumbentes. Originem habent ex istâ Americæ regione

quam Hispani tenent, quæque Peruvium dicitur.

Robinsonem, cùm animalia ista appropinquare vidisset, incessit

dira cupido edendi carnem assam, quâ tandiù caruerat. Constitit

post arborem securi instructus, sperans fore, ut aliquem propiùs

transeuntem lamam facilè sterneret. Quod benè successit. Cùm

enim unus è pullis satis appropinquâsset insidianti, Robinson

cervicem ejus percussit tanto ictu, ut extemplò exanimis ille

procideret ; humerisque impositum secum in habitaculum

asportavit.

Cùm rediret, invenit aliquid, quo magnâ ipsum lætitiâ

afficeret ; scilicet sex aut octo malos citreas sub quibus

nonnulli fructus jam maturi ceciderant. Illis curiosè collectis,

locoque notato, hilari animo domum contendit. Ibi autem primò

cœpit lamam excoriare. Quod quidem confecit ope silicis acuti,

quo pro cultro utebatur. Pellem detractam ad solem expandit ;

quamquidem præviderat sibi non mediocri fore utilitati.

Calceamenta enim tibialiaque longo usu attrita erant.

Existimavit ergo, ubi calcei defecissent, se posse soccos è

pelle conficere, quos pedibus subligaret. Sollicitus quoque de

hieme, magnopere lætatus est, quod pellem villosam nactus esset,

quâ se contra vim frigoris defenderet. Et quidem ab istâ

sollicitudine vacuus esse potuisset, cùm in istis regionibus

prope circulum æquinoctialem positis hiems sit nulla. Hoc autem

Robinson ignorabat ; quippe qui puer omnem omninò doctrinam

aversatus fuisset.

Pelle igitur detractâ, exemtis visceribus, dissectâque ut

assaret posticâ parte, primam ad veru comparandum curam

intendit. Atque hoc consilio arborem tenuem excidit, eamque,

detracto cortice, ab extremo præacuit ; duos deinde ramos, qui

furcæ speciem habebant, deligit, veru fulciendo idoneos. Quos

etiam ab imâ parte cùm acuisset, in terram ex adverso defigit ;

tum carnem veru transfixam inter furcas posuit. Nec mediocrem

percepit lætitiam, cùm vidisset quàm aptè veru versaretur.

Jam præter ignem nihil Robinsoni deerat. Quem ex duobus ligni

fragminibus inter se collisis elicere aggressus est, sed

frustrà. Quoties enim, ligna, incalescere cœperant, toties ipse

adeò defatigatus erat, ut aliquantulùm temporis à labore

cessandum esset, ad vires reficiendas. Interim ligna

refrigescere, omnisque labor irritus evadere. Tum ille iterùm,

nec sine magno dolore, sensit quàm parvæ sint singulorum copiæ,

quantaque emolumenta ex aliorum hominum societate deriventur :

etenim si vel unum habuisset socium, qui, dum ipsum vires

deficerent, terendi laborem continuâsset, profectò ligna demum

ignem concepissent. Sed labor sic intermissus omninò periit.

Tandem animo fractus, lignis abjectis, considet in strato,

capiteque reclinato oculos non semel conjicit in carnem illam

quam nunc non datur comedere. Ad hæc cùm subitò in mentem hiems

recurrisset, tanto angore oppressus est, ut è solo exsurgens

animi reficiendi causâ aliquantulum circumiret.

Quibus cogitationibus æstuans, ad fontem se contulit, aquam

frigidam putamine cocossæ inde hausturus. Succo deinde malorum

citreorum admisto, potum satis suavem et recreandis viribus

maximè in hoc rerum articulo idoneum, sibi paravit.

Attamen carnis, assæ desiderium nondum ille deposuerat : tandem

verò Tartarorum recordatus est, quos audierat carnem, quam

comedere cupiant, ephippiis subjectam citato cursu coquere.

« Atque illud, ait secum, aliâ ratione assequi possum ; » et

continuò rem tentare constituit.

Nec mora ; duos lapides satis latos et læves quærit, ejus

similes ex quo securim confecerat. Tum hos inter aliquâ carnis

parte interpositâ, superiorem lapidem tudiculâ perpetuò tundit.

Quod cùm aliquandiù fecisset, lapis incalescere coepit : eò

majori alacritate ille tundere ; nec elapsa est hora tantùm

dimidia, cùm caro et fervore lapidis et repetitis ictibus adeò

emollita est, ut satis esculenta esset, nec illa quidem eâ

saporis suavitate, quâ caro aptè assata. Attamen Robinsoni

nostro, qui tandiù carne caruerat, lautas dapes præbuit : quò

autem carnis saporem jucundiorem redderet, succo malorum

citreorum expresso eam infecit, et sic exquisitissimò epulatus

est.

Prandio confecto deliberavit, quodnam opus tunc maximè sibi

suscipiendum esset. Et sic multa secum in animo volventi suasit

metus hiemis, ut plures lamas caperet aut interficeret, quorum

pellibus uteretur. Qui cùm satis mansueti viderentur, facili

negotio se voti compotem fore speravit. Hâc spe conceptâ ad

lectum se contulit : somnus autem placidissimus præteritum diei

laborem abundè compensavit.

————

Caput sextum.

Turbo ingens. — Tempestas, undè magnum Robinsoni beneficium. —

Tædium solitudinis. — Aranea.

Robinson hâc quidem nocte placidè admodum dormivit. Cùm tandem

expergefactus diem jam non parùm processisse animadverteret,

surrexit celeriter lamas venaturus ; sed cœli tempestas

obstitit. Quippe vix egresso, subitò regrediendum fuit ;

scilicet imber tantâ vi de cœlo ruebat, ut nulla spes esset

foràs eundi. Itaque exspectare statuit donec tempestas

desiisset. Imbris verò violentia aucta est. Fulgura quòque ita

micabant, ut tota quasi arderet spelunca. Tum tonitrua

sequebantur, qualia nunquam audierat. Terra ipsa contremiscere,

montesque ita reboare, ut fragoris istius nullus finis futurus

esse videretur.

Cùm Robinson liberaliter non fuisset institutus, humanum erat

timorem vanum et anilem concipere.

Sedebat ille in angulo speluncæ, junctis manibus, præsentibus

graviora quæ sequerentur, metuens. Interim imber ingruere,

fulgura coruscare, tonitrua perpetuò resonare. Appropinquabat

hora meridiana, necdum tempestas desævierat. Nec ipse quidem

multùm esuriebat Robinson ; quippe cui famem omnem angor

exemisset : adeò tetris cogitationibus excruciabatur.

« Venit sanè dies, ait ille secum, in quâ placuit Deo parentum

ultori pœnas à me repetere ; nec diutiùs ille paterna me

caritate tuetur. Pereundum mihi est : nunquam ego parentes

miseros revisam. »

Dum hæc secum ipse tristis volvit, vim tempestas remittit, et

jam spes Robinsonis animum recreat : tum igitur in viam se

conferre statuit. Cùm autem in eo esset ut peram securimque

arriperet, ecce subitò..... attonitus in terram procidit.

Scilicet arbor speluncæ imminens, fulmine icta, tanto fragore

disrupta est, ut Robinson exanimatus se ipsum interemtum

putaret. Diù etiam sensu planè orbatus jacuit. Tandem cùm

intellexisset se adhuc vivere, è solo sese erexit ; statim verò,

ante ostium speluncæ, arboris à fulmine disruptæ atque prostratæ

partem conspexit. Interim pluvia cessaverat, nec jam

exaudiebantur tonitrua ; tum Robinson ausus est è speluncâ

prodire. Quid verò ejus oculis objicitur ? Res scilicet quæ ipsi

apertè declaravit, quàm parùm omni spe priùs abjectâ sapuisset :

ardebat enim truncus arboris, fulmine ictæ.... Robinson igitur

id subitò nactus est quo plurimùm indigebat. Tanto atque

insperato lætus munere, manibus in cœlum sublatis, optimo

hominum parenti gratias egit, qui vel inter maxime terribiles

casus nostræ semper consulit felicitati.

Tum verò Robinsoni suppetiit ignis quem alere haud difficile

fuit ; nec ampliùs causa suberat, cur de vitæ salute in desertâ

hâc insulâ esset sollicitus.

Venatio in posterum dilata est, quoniam placuit utilitatem

statim ex igne capere, carnemque veru adhuc affixam apparare.

Tum coqui ministerio functus ignem movet, assamque sedulò

versat.... Quàm juvabat flammas micantes tremulasque intueri !

Pretiosissimum enim divini numinis munus ignem è cœlo sibi

demissum interpretatus, cogitansque, quantas inde percepturus

esset utilitates, sæpiùs, propter memoriam beneficii, oculos in

cœlum vertit.

Tum verò rem unam Robinson desiderabat, scilicet sal, quo carnem

condiret ; speravit autem se quoque processu temporis id commodi

genus inventurum. Nunc ergo satis illi fuit littus petere ad

aquam cocossæ putamine hauriendam : quâ quidem cùm nihil melius

adesset, carnem tunc irrigavit.

Quantam verò conceperit lætitiam, cùm primum ori suo frustum

admovit, is tandem sibi fingere potest, qui per quatuor

hebdomades continuas nihil ciborum ritè paratorum comederit,

omnemque iis unquàm vescendi spem penitùs amiserit !

Summa erat Robinsonis felicitas ; sed sensit sibi aliquid

deesse, scilicet hominem quîcum illam communicaret. Inest enim

nobis quiddam ab ipsâ naturâ penitùs insitum, ut non alia res

hominem magis delectet, quàm si cum homine versari possit et

colloqui. Natura quippe nihil solitarium amat ; et si suppetant

omnium rerum quas ipsa desiderat abundantia et copia, ereptâ

hominis omninò adspiciendi potestate, nemo est tam ferreus qui

id vitæ genus sustinere possit, cuique non auferat fructum

voluptatum omnium solitudo. « Heu ! ait ille cum gemitu, ô me

felicem, si mihi contingat societas unius amici aut unius

hominis vel miserrimi cujus mutuâ in benevolentiâ conquiescam !

Si saltem adsit unum modò animal mansuetum, canis aut feles ;

quod beneficiis mihi devinciam ! nunc autem mihi vivendum est

prorsùs solitario, atque ab omni animantium societate remoto. »

Hìc lacrymis genæ maduerunt. Tunc recordatus est præteriti

temporis, quo puer adhuc, cùm posset jucundâ fratrum aut

æqualium consuetudine frui, cum illis dissidia ac sæpè jurgia

inierat, quorum nunc magnoperè eum pœnituit. « Eheu, secum

reputavit, equidem tunc temporis parum intellexi, quanti amicus

sit æstimandus, quantoque aliorum hominum amicitia sit adjumento

ad benè et beatè vivendum. Ô ! si Deus mihi largiretur, ut

aliquandò repuerascerem, quantâ ego benevolentiâ, quanto amore

fratres meos aut æquales complecterer ! quàm lubenter leves

illorum ferrem injurias, omniumque animos comitate et obsequio

ad me allicerem ! Ô me infelicem qui, quanti sit amicitia, non

antè didicerim quàm omnis spes illius unquàm fruendæ

exciderit ! »

Has inter querelas, oculis fortè in ostium tugurii conjectis,

araneam animadvertit, quæ telam suam in angulo quodam

contexerat. Tantopere autem socio invento lætatus est, ut,

qualis esset, minimè curaret. Juvabat intueri quâ arte telam à

medio texere incipiat, ac deinde fila immittat alia in rectum,

alia in orbem, maculasque, paribus semper intervallis,

indissolubili nodo adnectat, quæ minora animantia veluti retibus

implicata teneant. Itaque non desiit ei bis in die muscas

culicesque sufficere. Illa quòque tantam cum hospite

familiaritatem contraxit, ut, quoties hic telam tetigisset,

illa, specu progrediens, prædam ex herili manu acciperet.

Jam nox appropinquabat, solque in aquis immergi videbatur.

Oriens ex oppositâ cœli parte luna radios in speluncam fundebat

tanto Robinsonis gaudio, ut ille aliquandiù somnum capere non

posset. Tandem obdormivit, dum ignis, subjectâ materiâ, lentè

alitur.

————

Caput septimum.

Præda ingens. — Deest res maximè necessaria. — Vota irrita. —

Ambulatio. — Natatio. — Res variæ.

Robinson, cùm solis æstus in insulâ interdiù esset

fervidissimus, matutinum inprimis aut vespertinum tempus operi

impendere solebat. Itaque primo mane surrexit, cùmque ligna

super foco reposuisset, dimidiam cocossæ nucem, quæ de hesternis

epulis reliqua erat, comedit. Quo facto, cùm aliam lamæ partem

veru affigere vellet, carnem jam putrescere, propter nimium

calorem, sensit. Carendum igitur hodiè fuit voluptate, quam ex

edendâ carne percepisset.

Deinde, humeris perâ venatoriâ cinctis, ad littus se contulit,

ostreas collecturus. Ibi verò pro ostreis, quarum mira paucitas

erat, aliud alimenti genus Robinsoni contigit invenire, quod

certè utilitate ostreas vinceret ; animal cui tectum ipsa

composuit natura, quod secum quòcumque libuerit gestat,

testudinem nimirùm, tantâque illam magnitudine, quantâ in his

regionibus rarò reperiunt : quippe librarum ferè quinquaginta

pondus æquabat.

Sæpè Robinson audierat carnem testudinis jucundam esse,

eamdemque salubrem. Prædam igitur humeris impositam Robinson

lentè domum deportat. Tum securi suâ inferiorem partem conchæ

percutit repetito ictu, donec frangeretur ; et sic testudine

potitus, opimam ejus partem assandam resecuit. Quam cùm veru

affixisset, ut magnam famem laborando contraxerat, vix

exspectare potuit, donec esset ritè cocta.

Interim dum sedet assam versans, secum reputat, quid de reliquâ

testudine sit faciendum, ne putredine corrumperetur. Ad illam

enim muriâ condiendam et patinâ et sale carebat. Quomodo se inde

expediat ?

Ægrè enim prævidit egregiam illam testudinem, quæ sibi vel octo

et ampliùs dierum victum præbuisset, posterâ die putridam fore ;

neque tamen animum subiit, quâ ratione illam condiret. Ac subitò

hæc ei cogitatio in mentem venit. Superior testudinis crusta

mactræ similitudinem aptissimè referebat. « Hæc erit, ait ille

secum, pro patinâ. Unde autem salem petam ? Ô me stupidum ! ait,

fronte simul percussâ. Nonne mihi est in potestate carnem aquâ

marinâ irrigare, quæ quidem idem prorsùs aut fere præstabit ac

si sale esset condita ? Optimè, egregiè, » iterùm iterùmque

exclamat ; atque ille lætitiâ gestiens veru celeriùs versare.

Et nunc caro ritè assata est. Cùm esculentum quoddam ejus

frustulum gustâsset, « Ah ! si modo, ait ille suspirans,

fragmentum panis vel minutissimum mihi nunc contingat ! Quàm

stultus ego fui, qui puer non intellexerim, quantum Dei erga

homines beneficium panis sit ! Tunc temporis, ut satis mihi

fieret, addendæ erant aliquæ deliciæ. Ô utinam nunc mihi adsit

fragmentum quodlibet panis illius quem tunc ad canem nostrum

horti custodem projiciebam ! Quàm me felicem nunc prædicarem ! »

Robinson igitur quam lautissimè posset, epulatus est. Deinde,

fervidissimo diei tempore, paululum in strato recubuit, ut secum

meditaretur, quodnam potissimùm opus susciperet, cùm remisso

calore liceret operam in aliquid conferre.

« Quid nunc priùs agam ? optimum erit ad venandos aliquot lamas

proficisci. Quid autem proderit tanta carnis copia ? » Cùm sic

secum reputaret, incidit in cogitationem novam, cunctisque

prioribus longè præstantiorem. Scilicet animalia quædam

domestica cicurare et mansuefacere decrevit, quæ sibi victum

simul et societatem præstarent. Lamæ autem cùm jam mansuetissimi

generis viderentur, speravit fore ut facili negotio nonnullos ex

iis vivos exciperet. Statuit funiculum ita aptare, ut esset pro

laqueo, tum autem post arborem insidiari, et lamæ capiti, qui

primus appropinquaret, laqueum injicere. Hâc mente funem satis

crassum contorquet ; atque intra aliquot horas cuncta confecta

sunt. Tum non semel omnia expertus, vidit rem benè fore.

Quoniam verò locus ille quà lamæ ad aquam devenire solebant,

satis remotus erat, nec constabat num unoquoque vespere eò

venturi essent, re ad crastinam diem dilatâ, interim cætera ad

iter faciendum necessaria paravit. Tum resecto testudinis

frusto, quod et vespertinæ et crastinæ cœnæ sufficeret, reliquam

partem aquâ marinâ irrigavit.

Quo facto foveam mediocrem in solo fodit, quæ sibi ad tempus

cellæ vicem præstaret ; atque in eâ concham testudinis carne

repletam condidit, ostio cellæ intextis ramalibus occluso.

Reliquum à meridie tempus jucundæ ambulationi impendit, ut

animum recrearet ; quam ob causam ad littus maris se contulit,

unde suavis aura spirabat, quâ aeris æstus paululùm

temperabatur. Ibi dum secum spatiatur, valde delectatus est

adspectu maris immensi, cujus plana facies fluctibus sese

invicem leni lapsu pellentibus vix crispabatur. Hìc animo

affectus, oculos in eam terrarum partem convertit in quâ sita

erat cara sibi patria ; cùmque hæc optimorum parentum memoriam

desideriumque renovarent, nonnullæ obortæ sunt lacrymæ.

Atque sic obambulanti venit in mentem, sibi non male fore, si

corpus ablueret, ad squalorem detergendum. Vestem igitur

deposuit. Ut verò stupuit adspecto indusio quod unicum habebat !

Quoniam in regione tam calidâ nunquam illud exuerat, vix cerni

poterat linteum albi coloris olim fuisse.

Primò igitur statuit sedulò indusium lavare. Quo quidem ex

arbore suspenso, ipse in aquam desiliit.

Cùm autem puer natandi artem didicisset, placuit ex eo loco, ubi

in aquam descenderat, natando pervenire ad tractum quemdam terræ

satis longo spatio in mare procurrentem, quem nondum adierat.

Illud quoque Robinsonis nostri consilium faustissimum fuit.

Vidit nimirum hunc terræ tractum aquis subeuntibus inundari,

recurrentibus verò magnam copiam testudinum, ostrearumque in

sicco destitui.

Maris ille locus quem Robinson circumnatavit, adeò piscibus

abundabat, ut ferè manibus capi possent. Quòd si reticulo

instructus fuisset, multa facilè cepisset millia. Hoc autem

adhuc carebat. Cùm tamen omnia suscepta prosperè ei hactenus

cessissent, speravit fore ut aliquandò piscatorium rete sibi

conficeret.

His rebus jucundissimis lætus Robinson ex aquâ emergit, cùm

horam ferè integram natando consumpsisset. Indusium quoque aeris

calor penitùs siccaverat : tum ille voluptate lintei mundi

induendi fruitur.

Cùm verò nunc consuevisset cuncta attentè meditari, cogitavit

hanc voluptatem non fore diuturnam, si quidem hoc unico indusio

sibi nunc utendum esset, quo semel attrito nulla suppeteret

ratio quâ aliud compararet. Quæ cogitatio gaudium mœrore

miscuit. Attamen, animo mox confirmato, domum reversus est,

cœnam sumpsit ; cùmque Deum piè oravisset, placidè se in lecto

composuit.

————

Caput octavum.

Lama mansuefacta. — Pulli. — Res variæ.

Postero die Robinson primâ luce surrexit, atque ad venandum se

accinxit. Assumptis igitur tuberibus solanorum assatis,

idoneoque testudinis frusto foliis involato, securi instructus

et laqueo, quem pridiè ad lamas irretiendas confecerat,

umbellamque manu tenens in viam se contulit.

Summum adhuc mane erat : constituit igitur paululum à rectâ viâ

deflectere, ut alias quoque insulæ partes exploraret. Innumeras

inter volucres, quæ arboribus insidebant, psittacos miris

coloribus pictos conspicit. Ut ille optabat unum ex iis capere,

quem mansuetum atque socium sibi faceret ! Adulti verò

callidiores erant quàm qui caperentur ; pullorum autem nidum

nusquàm vidit.

Cùm autem collem quemdam mari vicinum adscendisset, conjectis

inde oculis inter rupium hiatus, aliquid conspexit quod placuit

propiùs cernere. Descendit igitur, et magnâ cum voluptate

animadvertit esse.... sal. Hactenus quidem pro condimento

adhibuerat aquam marinam, quæ tamen commoditas salis præstantiam

non æquabat. Aquæ enim marinæ sapor habet multùm amaritudinis :

temerè quòque ille putaverat carnem aquâ marinâ conditam sanam

atque incorruptam servari posse, si quidem non minùs putrescit

quàm aqua è fluviis aut fontibus hausta, ubi illa motu caret.

Valdè igitur ei profuit genuinum sal hìc repertum : itaque ambas

ille peras eo complevit, quod statim domum deportaret.

Lætus deinde Robinson eum petiit locum ubi lamam se excepturum

sperabat. Recubuit sub arbore, horam exspectans quâ solebant

transire, atque intereà carne assâ et tuberibus epulatus est :

quibus quidem, addito sale, sapor nunc erat longè jucundior.

Sub finem prandii, ecce lamas accurrentes è longinquo prospicit.

Confestim Robinson stans in insidiis, exspectat donec

appropinquarent. Nonnulli jam præterierant, sed extra captum ;

cùm ecce unus ex illis tam propè accessit, ut ejus collo laqueum

injecerit. Qui cùm balare conaretur, Robinson, ne cæteros

deterreret, laqueum ita contraxit, ut vox hæreret faucibus. Tum

eum celeriùs in dumeta abreptum è conspectu cæterorum removit.

Capta lama duorum pullorum mater erat. Quiquidem magno

Robinsonis gaudio matris vestigia secuti, hominem minimè timere

visi sunt : dum illos Robinson demulcet, isti manum ejus

lambunt, quasi orarent ut matrem dimitteret.

Robinson igitur, voti compos, captivam quamvis reluctantem, totâ

vi connisus, secum abstraxit, brevissimamque viam ingressus

tandem feliciter domum revertitur.

Nunc ut hospites commodè exciperet, cœpit stabulum exstruere

atrio suo contiguum ; securi nempè lapideâ teneras arbores

excidit, quas ita denso ordine conseruit, ut parietem satis

validum objicerent. Lama quam alligaverat arbori, fessa

recubuerat ; pulli autem captivitatis suæ nescii jacebant,

matris ubera sugentes.

Ô pergratum Robinsoni nostro spectaculum ! Iterùm atque iterùm

constitit, carissimum pecus intuens, seque ipsum beatum

prædicavit, quòd nunc animantes quosdam socios haberet. Jam sibi

visus est vitam solitariam non ampliùs degere ; unde tantam

voluptatem cepit, ut, viribus novis auctus, brevì stabulum

inchoatum perficeret. Tum lamâ cum pullis ibi inclusâ, ostium

densis fruticibus sepsit.

Quantam nunc lætitiam expertus est ! Etenim præter jucundissimam

istorum animalium societatem multa alta maximaque commoda inde

speravit. Neque hoc frustrà. Poterat aliquandò discere quâ arte

ex eorum lanâ vestem sibi conficeret ; poterat eorum lacte

vesci, atque butyrum cum caseo inde parare.

Una res ejus felicitati deerat. Optabat nimirùm ut intrà unum et

eumdem parietem cum grege carissimo habitaret, quem semper

haberet ante oculos, quoties domi commoraretur. Rem itaque diù

multumque in animo versavit : tandem, cùm minimè laboris

pigeret, statuit alteram domicilii partem diruere, novamque

capaciorem exstruere, quâ atrium ipsum aliquantulùm

amplificaretur. Ut autem, dum esset in novâ sepe serendâ

occupatus, tutus ipse habitaret, prudenter statuit veterem non

priùs evellere quàm nova fuisset confecta ; atque tanta fuit

Robinsonis assiduitas, tanta diligentia, ut, opere intrà paucos

dies perfecto, jucundissimâ trium sodalium societate gauderet.

Lama etiam cum pullis societati Robinsonis brevì assuevit. Domum

enim redeunti obviàm subsultantes veniebant, odorantes an fortè

aliquid deliciarum attulisset, manumque lambentes, quasi gratias

acturi pro gramine aut surculis ab ipso acceptis.

Tùm, pullis paulatim à matris lacte desuefactis, cœpit ipse bis

quotidiè illam mulgere : vasculorum vicem ei præstabant putamina

cocossæ ; lactisque usus modò dulcis, modò coagulati,

solitudinem ei longè jucundiorem fecit.

Cùm arbor cocossæ tot tantasque utilitates ei præberet, illam

propagare magnoperè cupiit. Quomodò autem hoc efficeret ?

Audiverat ille quidem arboribus ramulos inseri posse ; nunquam

tamen hanc artem discendam curaverat. Tùm sæpiùs ingemuit :

« Eheu ! quàm levis in pueritiâ fui, qui omnibus ad doctrinam

adjumentis uti noluerim ! Si mihi meliùs consuluissem, nonne

attendissem ad ea quæ tùm oculis, tùm auribus meis

subjiciebantur ? Ô si mihi repuerascere liceret, quantâ ego

curâ, ad omnia quæ hominum solertiâ et labore perficiuntur,

animum adverterem ! »

Robinson igitur, ut optatum finem assequeretur, nullam aliam

rationem vidit, quàm si è nucibus ejus nonnullas sereret. Hoc

ergò facere constituit, quanquàm cibi adeò suavis et rari

jacturam ægrè ferebat. Nec multo post, magnâ cum voluptate

erumpentia quædam animadvertit semina, quæ, tepefacta vapore,

mirum in modum adoleverunt.

Lama mater pullique brevì eamdem mansuetudinem induerant, quâ

canes nostri esse solent. Hos itaque cœpit ad usus suos

adjungere, iisque jumentorum loco commodè uti, quoties aliquid

grave aut suprà vires hominis vehendum erat.

Jam pridem Robinson, cùm esset in otio, animadverterat quantæ

sibi foret utilitati, si artem corbium texendarum intelligeret.

In pueritiâ autem suâ adeò istam artem despexerat, ut nullum

unquam corbium opificem attentiùs considerâsset ; quo factum

est, ut hujus artis, quamvis per se facilis sit et obvia, æquè

ac cæterarum artium esset omninò rudis.

Cùm autem in umbellâ texendâ satis felix fuisset, subindè in

posterum huic quoque artificio otium impendit ; atque usu

diuturno solertior factus, idoneam tandem corbem confecit.

Cùmque duas ejusmodi texuisset, junctas funibus lamæ dorso

imposuit.

————

Caput nonum.

Terræ motus. — Mons ignivomus. — Lamæ vi aquarum abrepti. —

Spelunca Robinsonis diruta.

Sequente nocte, Robinson securus recumbebat ; fideles lamæ ad

pedes domini jacebant ; luna splendebat de cœlo, aere puro

tranquilloque ; omnia denique in rerum naturâ alto silentio

tenebantur. Jamque Robinson, labore diurno fessus, dulci

fruebatur somno : parentum verò imago, quæ crebrò recursabat,

ante oculos somniantis obversabatur ; cùm subitò terra insolito

motu tremuit, tanto fragore tamque horribili mugitu, ut multæ

tempestates, velut agmine facto, ingruere viderentur. Insequitur

frequens terræ motus, alius alium : exoritur simul furens

procella, quâ arbores, quâ ipsæ dejiciuntur rupes ; mareque cum

fremitu æstuans, in imis sedibus conturbatur. Dixisses cuncta

inter se præliari elementa, atque universam rerum naturam in

exitium ruere.

Robinson, mortis angore correptus, è speluncâ in vestibulum

prosilit ; prosilientemque exterriti lamæ sequuntur. Vix inde

aufugerant, cùm saxum in quo spelunca erat, ruinam dedit.

Robinson, cui timor alas addiderat, per ostium vestibuli se

proripuit, lamis anxiè eum insequentibus.

Primùm autem eam petiit montis vicini partem, quâ excurrebat in

nudam planitiem, ne arboribus ipse concidentibus obrueretur. Quò

tendens, subitò magno cum terrore, ingentem hiatum eâ ipsâ

montis in parte videt, undè erumpunt fumus, flammæ, favillæ,

lapides, cum materiâ candenti quam lavam appellant. Vix etiam

fugâ morti se eripuit : quippe lava candens, torrentis instar,

ruebat ; magna autem montis fragmina hinc et inde

disjiciebantur.

Tùm ad littus procurrit, ubi ipsum nova horrendaque rerum forma

excipit. Turbo vehementissimus ab omni cœli parte nimbos

collegerat quasi alios aliis impositos, undè tam gravis aquæ vis

subitò ruit, ut omnis regio aquis superfusis inundaretur.

Tùm Robinson, in hâc malorum ambage, quid fugiat, quid petat

incertus, ægrè in arborem se recipit. Miseri autem lamæ undarum

æstu abripiuntur. Eheu ! quàm graviter illorum ejulatu animus

ejus vulneratur ! Quàm vellet suo eos periculo servare, nisi

fluctuum impetu longiùs abrepti fuissent !

Sæviit terræ motus adhuc paululùm : tum repentè omnia silent,

venti residunt, hiatus ignem evomere desinit, fragor

subterraneus cessat, cœlo redit pristina serenitas, omnis etiam

aqua exiguo temporis spatio effluit.

Robinson ex arbore in quam perfugerat, descendit ; sed animum

curæ obruerant. Spelunca, quæ sola huc usque tutum ipsi refugium

præbuerat, diruta penitùs videbatur. Lamæ fideles carissimique

ante ipsius oculos undis abstracti : omnia opera periêre ;

periêre omnia quæ in futurum moliebatur consilia. Mons quidem

flammas evomere desierat, sed ex hiatu tardus fumus aterque

oriebatur ; undè metuendum erat ne ille montis ignivomi naturam

in posterum quoque retineret.

Tùm anxietate et angore exhaustus, ad arborem, ex quâ

descenderat, se reclinavit, gemitus edens miserabiles ; et sic

solatii expers per reliquam noctem remansit.

Jam dies novus oritur, lux autem alma miserum Robinsonem in

eodem statu deprehendit. Neque enim somnus dulcis oculos ejus

clauserat ; neque animum subierat alia cogitatio præter tristem

illam luctuosamque : « Quid nunc de me fiet ? »

Tandem se corripit, atque somnianti similis ad vastatum

domicilium titubans procedit. Quantam verò putatis fuisse ejus

lætitiam cùm haud procul à vestibulo carissimos sibi lamas

salvos incolumesque obviàm sibi prosilientes conspexit ! Initio,

suis fidem oculis vix habuit. Brevì autem sublata est omnis

dubitatio : illi enim accurrere, manum herilem lambere,

lætitiamque, quam ex ejus reditu capiebant, exsultando et

balando exprimere.

Tunc autem animus Robinsonis, hactenùs fractus dejectusque,

rursùs erectus est. Lamas suos intuetur, oculisque in cœlum

sublatis, lacrymas lætitiæ pietatisque testes profundit. Tùm

amicos reduces lætissimis blanditiis excipit, iisque comitibus

procedit, certiora de domicilio visurus.

Atque ibi Robinson multo minus damni invenit quàm primò, præ

metu et animi abjectione, veritus erat. Laquear, quod saxo

constabat, erat collapsum, atque proximam terræ molem secum

traxerat : attamen omnia ista rudera è speluncâ removeri posse

videbantur, ita ut laxiùs ipse commodiùsque habitaret.

Ad hoc accedebat aliquid, ex quo intelligeret hoc sibi feliciter

contigisse. Cùm enim accuratiùs locum inspexisset, ubi saxum

illud dependerat, magno cum stupore cognovit, illud undique solo

molli innixum fuisse, adeò ut male hæreret. Verisimillimum

itaque erat, molem hanc impendentem suo pondere brevì delapsuram

fuisse. Tunc subitò in genua prostratus, gratias Deo egit quòd

sic iterùm servatus fuisset, ac deindè alacriter ad opus se

contulit.

————

Caput decimum.

Robinson habitaculum reficit. — Parat sibi alimenta in hiemem. —

Imbribus continuis impeditus domi, fingit vasa. — Nectit rete. —

Arcum et sagittas conficit.

Terram profectò arenamque haud difficile erat removere ;

supererat autem ingens saxum, fractum in duas partes, sed quibus

movendis unus homo impar videbatur. Conatus est Robinson partem

ejus, quæ minor erat, provolvere, sed frustrà ; et nunc iterùm

desperatione torpens, hæsit inops consilii.

Postquàm diù secum meditatus fuit, recordatus est se puerum

vidisse, quoties operariis aliquid magni ponderis erat

moliendum, perticâ eos longâ crassâque uti, cujus extremam

partem moli movendæ subjiciebant. Itaque ejus rei experimentum

facere properat. Elapsâ vix horâ dimidiâ, saxa, quæ vix quatuor

homines junctis viribus movere potuissent, è speluncâ feliciter

extracta sunt. Moxque lætus admodùm vidit domicilium suum et

laxius et tutius esse quàm anteà : jam enim parietes non minùs

quàm laquear ipsum, saxo constabant, nec vel minima quidem rima

perspiciebatur.

Tunc ad montem ignivomum, qui vaporem atrum emittere nondùm

desierat, propiùs accedere audet. Miratur ingentem saxorum

liquefactorum copiam, quæ, longè latèque diffusa, necdum etiam

refrigerata erant. Cùm animadvertisset lavam ad eum locum

effluxisse, in quo solana crescebant, magnoperè timuit ne

torrens igneus totam istam regionem vastâsset. Itaque cùm eò se

contulisset, magno cum gaudio cuncta benè se habere deprehendit.

Et continuò statuit variis in partibus insulæ suæ solana serere,

ne fructum tam egregium sinistro aliquo casu amitteret.

Interim cùm mons fumum emittere desiisset, Robinson ad ejus

hiatum accedere ausus est. Latera quoque et imam partem ejus

lavâ refrigeratâ opertam invenit : cùmque nusquàm vel minimum

inde oriri fumum videret, non sine probabili causâ existimavit

ignem subterraneum penitùs exstinctum, neque in posterum sibi

ejusmodi eruptionem esse extimescendam.

Quâ spe confirmatus, ad alimenta in hiemem colligenda animum

convertit. Hoc consilio, octo lamas subindè eodem modo cepit,

quo priores. Istos omnes mactavit, excepto hirco, quem socium

tribus suis lamis cicuribus adjunxit, maximamque carnis partem

suprà focum suspendit, quæ fumo siccaretur.

Jam igitur non contemnendam copiam carnis sibi paraverat :

nihilominùs tamen, veritus est, ne sub finem hiemis, si fortè

asperior futura esset aut longior, inopiâ ciborum ipse

laboraret. Itaque nonnullos etiam lamas capere optavit. Illi

verò, insidiis hominis cognitis, cavere sibi didicerant : novis

igitur utendum fuit artibus, quibus illos exciperet. Neque hoc

ei non successit ; tanta ingenii humani vis esse solet ad

excogitandum quidquid valet ad necessaria sibi comparanda !

Animadverterat nimirùm lamas, quoties eum ad fontem

conspexissent, semper celerrimè per collem quemdam ad arbusta

properare. Hujus collis pars altera dumetis cincta ; altera

autem prærupta duarum ferè ulnarum altitudine, undè lamæ saltu

se dejicere solebant.

Statuit igitur foveam altam eo loco fodere, in quâ lamæ desuper

prosilientes caperentur. Labore quoque indefesso intrà paucos

dies novum hoc confectum est. Tùm foveam virgultis texit.

Posterâ autem die magnoperè lætatus est, cùm duo ejus generis

animalia in eam desiliisse animadvertit. Quibus captis, tantam

habuit carnis copiam, quanta per hiemem, quam longa foret,

abundè sufficeret. Tùm, ut cuncta provideret contrà hiemem, quam

instare putabat, fœnum lamis parandum, ligna ad ignem fovendum

colligenda, solanorum tubera effodienda, eademque in cellâ

condenda erant. È fœno, cujus magnam copiam collegerat, acervum

struxit, qualem agricolæ nostris struere solent : quoties verò

fœnum addebat, illud ita pedibus impressis conculcabat, ut haud

facilè pluviâ posset interlui. Insuper ut magis etiam ab

imbribus defenderetur, tectum ex arundinibus confecit, haud

infirmius iis quæ culmo apud nos teguntur. Dies proximos ligna

arida colligendo impendit. Tum tubera solanorum effodit, nec

parvam eorum paravit copiam. Quibus in cellâ conditis, decussit

quoque omnia mala citrea quæ matura erant ; jamque de suo victu

minimè fuit sollicitus.

Hiems verò, licet exacto mense Octobri, nondùm venerat. Cœpit

potiùs continuis imbribus ità pluere, ut aër in aquam mutatus

videretur. Nec satis liquebat Robinsoni quænam hujus rei esset

causa. Quindecim dies elapsi erant, ex quo non longiùs domicilio

suo progressus fuerat quàm ad cellam, ut alimenta et aquam sibi

lamisque peteret. Reliquum tempus omne veluti captivo homini

degendum fuit.

Eheu ! quàm tardè tempus nunc Robinsoni trahi visum est, nihil

agenti et solitario ! Nunc perspexit, quàm vera essent quæ

sæpiùs magistri præceperant, eas opes esse parandas quæ unà cum

naufragio possint enatare.

« Ô me in pueritiâ stultum, exclamavit, qui scribere aut legere

molestum, otiari verò jucundum existimaverim ! Ô utinam quas

olim aspernatus sum doctrinas memoriâ tenerem ! Ex hoc penu

domestico nunc depromerem quod esset non solum vitæ oblectatio,

sed etiam levamentum miseriarum. »

Cujus otii pertæsum necessitas coegit ut varias res gerendas

susciperet quas nunquam anteà tentaverat. Jamdiù consilium ollæ

aut lampadis fabricandæ animo agitaverat, quibusquidem auctus,

in meliori sanè conditione versaretur : itaque, quamvis plueret,

terram argillaceam studiosè conquisivit, opusque orsus est.

Quodquidem certè non statim ei ex voto cessit : iterùm iterùmque

tentandum fuit ; cùm autem nihil haberet in quo libentiùs

versaretur, placuit opus, licet absolutum, quoties mendosum

aliquid animadverteret, frangere ac denuò fabricare. Sic igitur

dies nonnullos grato in labore transegit, donec tandem ollam

fictilem cum lampade penitùs absolvisset : quas non procul ab

igne collocavit, ut paulatim arefierent. Tùm alias etiam ollas,

cacabos, catinosque variâ formâ atque magnitudine fingere

instituit. Atque ut ille plurimùm operæ in his artibus posuit,

ità maximam solertiam adeptus est.

Magnum opus fuit ac difficile fictilia vasa vitro ità

incrustare, ut liquore non imbiberentur. Sed cùm nihil

intentatum, nihil inexpertum relinqueret, vicit patientia.

Intereà pluere non desiit. Quamobrem necesse fuit Robinsoni

varia adhuc fingere opera, ne miserè tædio conficeretur. Proximè

autem operam nectendo reti piscatorio navat. Jam anteà non

parvam copiam funiculorum contorserat, quæ nunc ipsi fuit maximè

opportuna. Cùm enim otio abundaret, et patientissimus laboris,

rem decies et ampliùs malè incœptam retractaret, invenit tandem

quâ arte nodos faceret : in quo adeò solers evasit, ut fœminas

puellasque apud nos reticula nectentes dexteritate æquaret.

Tum venit ei in mentem tentare, num arcum et sagittas posset

conficere. Quanto studio animus Robinsonis flagravit, cùm hæc

secum agitans, multa recenseret commoda, quæ inde esset

percepturus ! Scilicet lamas interficere, aves dejicere, et,

quod erat potissimum, se ipsum in domicilio defendere posset.

Itaque tanta eum incessit cupido arcûs perficiendi, ut, pluviam

cadentem parum curans, ad conquirendum lignum procurrerit. Cui

tamen consilio cùm quodlibet lignum aptum non existimaret,

ejusmodi quæsivit quod durum idem ac lentum esset, ut et facilè

flecteretur, et in pristinam ferè formam rediret.

Tale ergò lignum inventum atque decisum domum deportat,

confestimque opus aggreditur. Quàm verò tunc sensit inopiam

cultri idonei ! Quamvis iterùm iterùmque secaret, vix tantum

profecit, quantum nos cultris chalybeis instructi uno ictu

proficimus : quanquàm ab ortu usque ad occasum diei operi

intentus erat, necesse fuit ut octo dies integros huic labori

impenderet. Tandem magnoperè ille lætatus est, cùm arcum nono

die perfectum vidit ; neque tunc, præter nervum et sagittas,

quidquam desiderabat. Cùm verò funem quàm firmissimum

contorsisset, ad sagittas fabricandas se accinxit.

Jam si ferrum habuisset, quod sagittis præfigeret, quanti,

quæso, hoc æstimâsset ! Frustrà autem in votis illud habuit. Dum

igitur rem mente agitat, tandem meminit se audiisse homines

feros ossibus magnorum piscium aut silicibus acutis uti ad

sagittas hastasque acuendas. In quo illos statuit imitari.

Consilium quoque iniit hastæ conficiendæ. Quod utrumque statim

agressus, ad littus accurrit, ibique ossa piscium, lapidesque

aptissimos invenit. Tùm perticam longam et rectam hastæ

destinatam amputat, pluviâque madidus domum revertitur. Intrà

paucos dies et hasta, et sagittæ confectæ sunt. Tùm hastam

præfigit lapide præacuto, ac deindè sagittas hinc ossibus

piscium robustis, inde pennis ad extremam partem additis, alites

facit. Quo facto, placuit arcûs experimentum facere. Quiquidem,

quanquam multa deerant, quòd ferreis instrumentis non fuerat

instructus, attamen satis idoneus visus est dejiciendis avibus,

minoribusque aliis animalibus ; neque dubitavit fore ut hominem

ferum nudumque, si quidem satis appropinquâsset, eo graviter

esset vulneraturus.

Attamen pluvia nondum cessaverat ; sed, duobus tandem elapsis

mensibus, cœlum cœpit nitescere. Nunc Robinson hiemem adventare

putavit, cùm jam contrà hiems exacta esset. Vix suis ille oculis

fidem habuit, cùm almâ veris vi nova gramina, novos flores,

novos surculos emergentes cerneret. Et si causam non

intelligebat, res tamen erat ante oculos. « Hoc profectò, ità se

ipse alloquitur, me in posterum monebit, ne quidquam rejiciam,

cujus rationem animo perspicere nequeam. »

————

Caput undecimum.

Summæ Robinsonis miseriæ. — Ab insectis infestatur. — Vestes ex

pellibus sibi conficit. — Incidit in gravem morbum.

Attamen multum aberat ut Robinson omnia haberet quæ ad victum

cultumque vitæ requiruntur. Omnes ejus vestes usu diuturno

contritæ diffluebant, nec satis videbat quâ ratione novas sibi

conficeret. Cui quidem non tam contra frigoris vim vestibus opus

erat, quàm ut se ab insectis defenderet, quibus insula

abundabat. Quorum morsibus Robinson excruciabatur, tumidis ferè

semper manibus genisque. Quanti porrò dolores eum manebant,

vestibus omninò laceratis ! atque hoc erat in proximo.

Ad hanc calamitatem accedebat quòd parentum societatisque humanæ

desiderio animus ejus sæpè teneretur. Quam ob rem non semel

ingemuit, cùm è littore oculis madidis et languentibus, oceani

circumspectaret immensitatem, neque aliud præter aquam, præter

cœlum conspiceret. Quoties animus ejus dubiâ spe pendebat, cùm è

longinquo prospiceret nubeculam ex æquore quasi emergentem, quam

sibi cogitatione navem malis velisque instructam fingebat ! Cùm

verò errorem suum animadverterat, quanto luctu, quantâ animi

ægritudine oppressus domum revertebatur !

Veritus autem ne navis aliqua insulam præterveheretur, aut etiam

apud eam anchoras jaceret, cùm ipse in littore non adesset, in

tumulo quodam eminente signum erigere statuit, quo appellentibus

suam calamitatem indicaret. Stabat pro signo tignum, ex quo

indusium, ut erat omninò attritum, suspenderat ; verba quoque

palo inscribere vehementer optavit, quibus miseram suam

conditionem apertiùs significaret. Quâ verò ratione ? Nulla alia

erat in potestate, nisi ut litteras cultro lapideo insculperet :

quânam autem linguâ ?

Si enim Gallicum vel Anglicum sermonem usurpâsset, fieri poterat

ut navis Germanica, aut Hispana, aut Lusitana appelleret, in

quibus nemo navigantium significationem verborum intellexisset.

Fortè nonnullas voces Latinas recordatus est, quibus votum suum

exprimeret.

Linguam enim Latinam cuncti Europæ populi tenent, et plerique

eorum qui liberaliter instituti sunt, aliquam certè ejus partem

intelligunt : proptereà Robinson speravit fore ut in quâlibet

navi quæ eò deferretur, unus saltem reperiretur inscriptionem

istam interpretaturus. His autem verbis constabat :

Ferte opem misero Robinsoni.

Sic illi nonnihil profuit verba aliquot Latina meminisse.

Jam inopiâ calceorum et tibialium Robinson maximè laboravit.

Istis scilicet sensim omninò dilaceratis, muscæ nudos ejus pedes

stimulis fodiebant, iisque pungebant doloribus, qui vix tolerari

possent. Quoties sedit meditabundus ut excogitaret rationem

aliquam corporis tegendi ! Sed frustrà : carebat enim

instrumentis et arte ad finem assequendum necessariâ. Tandem

pellibus lamarum quos mactaverat facillimè vestiri posse se

existimavit. At istæ crudæ rigidæque erant, neque unquam ille

curaverat quâ arte in præparandis pellibus crudis coriarii

utantur. Atque si hanc tenuisset, nec acu, nec filis instructus

erat, quorum ope è coriis vestimentum sibi consueret.

Cæterùm necessitas, omni arte et doctrinâ efficacior, Robinsonem

admonuit quomodò inopiæ suæ mederetur. Pellibus igitur

assumptis, cultro siliceo, sed non sine magno labore, calceos

primum, tum tibialia quoque secuit : quæ cùm consuere non

posset, incisis foraminibus fila trajecit, quibus ea circa

tibias religaret.

Ex alio quodam corio curvo rigidoque larvam confecit, quam

duobus perfodit foraminibus per quæ acies oculorum penetraret,

tertiumque quo spiritum ore duceret.

Statuit à labore omninò non desistere, donec tandem tunicam

braccasque è pellibus lamarum perfecisset ; et certè res erat

maximè operosa : quid autem est quod sine labore homines assequi

possint ? Nihil verò tam arduum, quod non expugnet pertinax

labor. Robinsoni quoque res ex voto cessit : quod eum tantâ

affecit lætitiâ, quanta verbis exprimi non possit.

Jam Robinsonis habitus vestitusque verè singularis fuit. À

capite ad calcem pellibus villosis horridus ; gladii loco,

securi lapideâ cinctus : gerebat humeris peram venatoriam,

arcumque cum fasciculo sagittarum ; dextrâ hastam ipso

longiorem, sinistrâ umbellam textam viminibus, atque foliis

cocossæ obsitam ; pro pileo denique corbem præacutam, pellibus

setosis pariter tectam. Cogitate, quæso, qualis adspectus

hominis fuerit. Risum ipse non tenuit, cùm suum lympharum in

speculo vidit simulacrum.

Hâc rerum in conditione Robinson versabatur, cùm casu quodam

impeditus est, quem jamdiù metuerat : in morbum incidit.

Ac primò, stomachi capitisque doloribus affectum, et omnibus

membris fatigatum se sensit, demùmque, summo animi angore et

deliquio oppressus, in terram collabitur. Vocis expers atque

sensûs, oculos in cœlum defigit : « Alme Deus ! miserere meî ! »

Hæc sola subinde magno cum gemitu protulit.

Neque tamen diù propter anxietatem quiescere potuit. Cùm

quidquid virium supererat collegisset, ea quæ ad curam suî

maximè necessaria essent, propè stratum ponit, ut, si propter

vim morbi surgere non posset, haberet tamen quo paululùm

sublevaretur ; sed vix valuit nonnullas cocossæ conchas aquæ

plenas asportare, quas juxtà stratum collocavit. Tùm aliquot

tubera frixa et quatuor mala citrea, quæ reliqua habebat,

addidit. Quo facto, exhaustis viribus, in lecto miserabiliter

recubuit ; ac brevi febri correptus est. Quanquàm pellibus

lamarum se totum texerat, à frigore tamen se defendere non

potuit. Quo frigore duas ferè horas cohorruit : tùm æstus tam

vehemens insequitur, ut viscera penitùs urerentur ; pectus

crebro concutitur pulsu, sicut solet celerrimo cursu

anhelantibus. Tanta autem ejus imbecillitas fuit, ut vix concham

aquâ repletam labris admovere valeret, ad hauriendum paululùm

humoris. Jamque nox oborta erat. Quâquidem nocte tristiorem

nunquam ille degerat.

Vicissim aut frigore contremuit, aut arsit calore, acerbissimo

continuoque capitis dolore cruciatus ; neque somno recreatus

est. Quibus malis adeò fractus fuit, ut proximo mane vix posset

reptare ad ligna alendo igni necessaria.

Ad vesperam morbus ingravescit. Iterum igni corpus ægrum

admovere conantem vires deficiunt. Itaque nunc spes omnis

salutis abjicienda fuit : jamque erat in exspectatione mortis.

Nox ista superiori similis fuit. Ignis interim exstinctus est ;

aqua in conchis cœpit putrescere ; Robinson autem adeò viribus

desertus est, ut vix se in lecto commovere valeret. Mortem

quoque appropinquantem sentire sibi visus, tantam inde lætitiam

cepit, ut, eâ ipsâ confirmatus, piis precibus se ad maximum iter

ineundum ritè pararet.

Deum peccatorum veniam supplex rogavit ; quo facto, gratias ei

egit pro beneficiis in se, per totam vitam indignum, collatis,

in primis autem pro calamitatibus quibus ipsum castigaverat ;

postremò parentibus suis miseris solatium atque felicitatem

precatur. Tum animum immortalem æterno patri commendavit ;

cùmque se composuisset, exspectavit mortem.

Quæquidem gradum corripere visa est ; angoribus enim

ingravescentibus pectus anhelare atque suffocari cœpit. Optatum

tempus tandem videtur advenisse. Vehementissimo angore

compressus jam non spirat ; capiteque reclinato, sensum omnem

amittit.

————

Caput duodecimum.

Convalescit ex morbo. — Maximi luctus. — Parva gaudia. —

Psittacus.

Attamen spiritus liberiùs meare cœperat ; Robinson paulatim

allevans oculos circumspexit, satis incertus animusne suus è

corpore migrâsset, necne. Jamjam verò minimè dubium fuit quin

viveret : tunc gravissimè indoluit ; mortem enim in isto rerum

articulo vitâ potiorem habuisset. Magnâ quoque infirmitate

oppressum se sensit, doloris tamen expertem. Cùm enim anteà æstu

ardenti flagrâsset, nunc sudor plurimus salubrisque per omnes

artus manabat. Atque ne intercluderetur, pellibus additis se

texit, et sic post dimidiam circiter horam, magnoperè allevari

sibi visus est. Jam verò siti exarsit vehementissimâ, cui

explendæ cùm idonea non esset aqua putredine corrupta, opportunè

malorum citreorum meminit. Adeò verò infirmus erat, ut unum

labris ægrè admoveret. Cujus tamen succo egregiè refectus,

sudore continuò effluente, dulci somno sopitus et nonnisi sole

oriente experrectus est.

Tunc verò vis morbi omninò laxata erat, neque, præter

infirmitatem virium, aliquid mali superfuit. Cibum quoque

appetere cœpit, bulbumque solani frixum comedit, instillato mali

succo citrei, quo saporem ejus jucundiorem efficeret et palato

refrigerando aptiorem.

Lamarum suorum, quandiù jacuerat ægrotans, curam penitùs

deposuerat. Nunc autem valdè commotus est, cùm eos ad pedes suos

videret jacentes, nonnullosque oculis in se defixis, quasi ipsum

interrogarent nùm meliùs valeret. Est autem illud animalium

genus à naturâ ita comparatum, ut, camelorum instar, plurimos

dies sine potu degant. Alioquin malè cum iis actum fuisset. Per

dies enim duos continuos aquam non biberant, necdùm etiam

Robinson propter corporis imbecillitatem surgere, aquamque iis

ministrare potuit.

Cùm lama mater ad eum satis appropinquâsset ut hanc posset

attingere, tùm levato corpore in cubitum, dextrâ eam mulsit, ex

cujus tepidi lactis haustu plurimum accepit levaminis. Quo facto

rursus somnum cepit usque ad solis occasum. Nunc autem cibi

major fuit appetitus. Itaque nonnulla solanorum tubera succo

mali citrei adspersa comedit, ac denuò somnus eum complexus est.

Atque hæc alta quies, obsecundante firmâ corporis habitudine

quam à naturâ Robinson sortitus erat, tantoperè ad vires ejus

reficiendas valuit, ut proximo mane surgere, et tentabundus

progredi auderet.

È speluncâ in vestibulum titubans prorepit. Ibi solis orientis

radii, inter frondes vicinarum arborum nitentes, vitali eum

calore recreant. Sibi quasi recèns natus videtur ; Deo, vitæ

fonti æterno, gratias agit quòd sibi denuò intueri liceat sidus

illud pulcherrimum mirandaque summi rerum conditoris opera. Nunc

adspicit cœrulei cœli immensitatem, nunc recentem et amœnam

arborum fruticumque rore madentium viriditatem, nunc lamas

fideles, qui circumstantes, domino blandiri, et lætitiam

videntur significare.

Mox autem favente aere puro, et aquâ frigidâ lacte temperatâ,

necnon placidâ mentis serenitate, penitùs convaluit. Brevì

quoque viribus recuperatis, ad opera instituta se retulit.

Hoc unum tunc ei molestum fuit, quòd ignis exstinctus esset.

Verumtamen magnâ cum animi moderatione hunc casum tulit, nec

spem omninò amisit ; siquidem nunc expertus erat nihil esse cur

adversùs hiemis inclementiam sibi præcaveret : atque etsi ab

ineunte ætate carne vesci consueverat, speravit tamen fore ut eâ

carere, solisque fructibus et lacte lamarum vitam sustentare

posset.

Quid nunc suscipiat, confectis omnibus quæ manibus, sine ullius

instrumenti auxilio, confici possent ? Nihil ergò sibi superesse

putavit, nisi ut in otio et somno vitam consumeret. Quâquidem

conditione miseriorem sibi fingere nullam potuit. Jam enim

tantoperè labori assuetus erat, ut vitam intolerabilem

existimaret, quoties utili operæ vacare non liceret. Diù itaque

multumque secum reputavit quemnam laborem nunc capesceret, ut

fugeret otium. Tandem invenit in quo operam suam collocaret.

Diu noctuque animo versaverat consilium naviculæ conficiendæ,

cujus ope tentaret nùm posset in societatem hominum redire,

atque se ab eâ solitudine eximere quam graviorem erat expertus,

ex quo ignis usum amiserat. Nec temerè continentem Americæ haud

procul abesse augurabatur : statuit autem, si modò scaphulam

sibi parare posset, spretis omnibus periculis, continentem

petere.

Cùm totum se huic consilio tradidisset, procurrit aliquando ad

eligendam arborem cujus truncus in formam cymbæ cavaretur. Hâc

mente loca nonnulla perlustrans quæ nondum inviserat, varia

ignotarum plantarum genera detexit, in quibus constituit

experimenta facere, ut intelligeret an iis quoque vesci posset.

Inter alia frutices nonnullos invenit frumenti Indici, quod apud

nos triticum Turcicum appellari solet.

Miratus ille spicarum magnitudinem in quibus suprà ducenta grana

denso ordine structa erant, non dubitavit panem ex iis confici

posse. Quomodò autem grana moliturus erat ? quomodò farinam

furfure purgaturus ? quomodò tandem panem inde cocturus, cùm

ignem desideraret. Nihilominus tamen aliquot spicas inde secum

abstulit, quarum grana sereret : « Quidni, ait ille secum, fieri

possit ut ex iis aliquam olim utilitatem percipiam ? »

Posteà verò reperit quoque arborem frugiferam in quam anteà non

inciderat. Capsulas crassas pendentes vidit, quarum unam cùm

confregisset, sexaginta circiter fabas invenit. Quamvis saporem

jucundum in iis non deprehenderet, attamen unam ex iis quæ sibi

maturior visa est, peræ suæ commisit. Erant fabæ cacaoticæ, è

quibus potus cacaoticus paratur.

Tandem arborem ingentem sibi prorsùs ignotam invenit, cujus

fructus nuces cocossæ magnitudine æquabant. Qui cùm putamina

nulla haberent, saporem verò jucundissimum, toti comedi

poterant. Arbor ipsa multum dissimilis erat cocossæ. Non enim

trunco tantùm constabat qui erigitur, quemadmodum cocossa, nec

in coronam magnorum foliorum supernè desinit ; sed erant ejus

rami foliaque quasi nostrarum arborum pomiferarum. Posteà

comperit arborem eam esse quam paniferam appellamus, proptereà

quod fructus ejus vel crudi, vel comminuti atque depsendo

subacti, barbaris hominibus vicem panis præstant.

Cùm animadvertisset illius arboris truncum ab uno latere jam

leniter esse excavatum, existimavit esse cymbæ conficiendæ

idoneum, dummodo excidi ac penitùs excavari posset. Si verò

arborem tam utilem exciderit, incertus ipse an sibi unquàm

cymbam contingeret inde fabricare. Hæc cogitans, exterritus est,

hæsitque diù inops consilii. Attamen loco arboris notato, dubius

animi domum revertitur.

Inter redeundum, quod jam diù optaverat, nidum psittaci invenit.

Tum circumspiciens quâ parte facillimè locum invadat, accedit

pede suspenso. Vigilabat rostro extra nidum prominente mater

pullis incubans ; et ad aspectum inusitatæ formæ aliquid mali

suspicata, aciem oculorum arrigebat ad periculum. Robinson

scandit per densissimas frondes, manibus retinens virgulta. Sed

quò propiùs accedentem prodit strepitus foliorum, eò magis

crescebat sollicitudo matris. Ac demum homo adest, manumque nido

injicit. Avolat mater ; avolant adulti jam validiores : unus

cæteris tardior hæret in manibus. Robinson domum properat,

hilarior quàm si thesaurum nactus esset.

Tum redux quàm solertissimè potest caveam concinnat, in quâ

hospitem novum collocet. Quâquidem juxta stratum suum positâ,

tàm lætus recubuit quàm qui novum sibi amicum comparavit.

————

Caput tredecimum.

Multus labor in excavandâ scaphâ. — Robinsonis constantia. —

Quomodò diem inter varias occupationes distribuit. — In bellicis

artibus se exercet.

Nullum unquàm negotium tam molestum tamque diuturnum Robinson

susceperat, quàm cum cymbam fabricare adortus est. Multi alii

animum abjecissent ; è manibus securis brevì excidisset, et tale

susceptum visum fuisset, sin minùs stultum, at saltem ejusmodi

quod fieri nullo modo posset. Robinson autem hanc legem sibi

fecerat, ut nullis difficultatibus ab ullo unquam incepto semel

probato deterreretur. Itaque hoc etiam summâ animi constantiâ

persecutus est ; et si illud multò plus et temporis et laboris

postulâsset, ei in mentem non venisset à proposito recedere. Jam

ille satis intellexit hoc opus plures annos requirere ; justam

igitur diei distributionem facere decrevit, ut cuilibet horæ

suus esset labor assignatus. Experientiâ enim edoctus erat nihil

majori ad industriam promovendam adjumento esse, quàm cùm certo

ordine inter singulas diei horas labor aptè dividitur :

multiplex enim fit momentorum numerus quæ suo quæque usu

distinguuntur.

Itaque cum sole surgere consueverat, atque ad fontem se

conferre, ut caput, manus, pectus pedesque ablueret. Deinde

domum reversus vestes induebat. Quo facto, collem speluncæ

imminentem conscendere, unde longe lateque circumspicere

posset ; atque ibi in genua prostratus preces matutinas piè

fundere, Deumque orare pro carissimis parentibus, quos

deseruerat quidem, nunquàm verò oblitus est. Tum lamas mulgere,

quarum gregem non ita contemnendum paulatim educaverat ; deinde

aliquam lactis partem haurire. In quibus peragendis prima diei

hora effluxerat.

Tum omnibus rebus instructus quæ seu ad tutelam suî, seu ad

laborem pertinerent, ibat vel ad littus, si mare recederet,

ostreas in prandium collecturus, vel ad arborem ex quâ navem

fabricare statuerat.

Sub horam decimam, cùm diei fervidissimum tempus esset, laborem

Robinson intermittebat : tum ille littus repetebat, aut ostreas

conquisiturus, si modo manè non invenisset, aut membra

lavaturus ; quod bis quotidie facere in morem ei abierat.

Deinde iterum lamas mulgere, caseos ex lacte coagulato premere,

prandiumque mediocre instruere, quod ferè lacte, et caseo

recenti, nonnullis ostreis, dimidiâque nuce cocossæ constabat.

Nec illi querendi locus erat quòd in fervidis istis regionibus

ciborum appetitus multò minor sibi esset quàm sub cœlo

frigidiori. Attamen solitus à pueritiâ carnem edere, illam

tundendo emollire denuò conatus est, ut aviditatem expleret ;

sed frustra. Inter prandendum cum psittaco suo confabulari

solebat, quem nonnulla verba pronuntiare docuerat. Scilicet

audiebat discipulus, et reddebat sonos, vicibus reticens, quasi

intelligeret emendantem. Hunc quòque assuefecerat se vocantem

audire et euntem sequi.

Post prandium, horam quieti sub umbrâ aut in speluncâ dabat,

stante ad latus psittaco et lamis circa dominum recubantibus.

Tum ille interdum sedens, animalia ista, in quæ defixos tenebat

oculos, alloquebatur, verba sua intelligi ratus. Adeo ille

gestiebat cum animante quodam mentis cogitationes sensusque

communicare, ut sæpiùs oblivisceretur se cum animalibus rationis

expertibus sermonem habere. Quoties autem psittacus vocem

distinctè emittebat, tanta erat Robinsonis lætitia, ut humanam

vocem audire sibi videretur, atque adeò insulæ, lamarum,

psittacique oblitus, se inter homines versari sibi cogitatione

fingeret. Sed cùm brevì evanesceret error ille blandissimus, tum

ad memoriam solitudinis revolutus, ingemiscebat : « Miser

Robinson ! »

Sub horam à meridie secundam ad arborem reversus, rursùs

instabat magno operi. In quo labore durissimo quotidiè duas

horas consumere sibi præceperat : quibus elapsis redibat ad

littus, cùm ad corpus denuò abluendum, tum ad ostreas

conquirendas. Reliquam diem variis operibus hortensibus

impendebat : et nunc zeam aut solana plantare, sperans fore ut

olim, igne recuperato, magnam inde utilitatem caperet ; nunc

teneras stirpes insertas irrigare ; nunc sepes serere, quibus

hortum clauderet ; nunc arbores circumcidere, ramosque flectere,

qui sibi umbram hospitalem ministrarent.

Nunc autem Robinson ægrè tulit vel longissimum diem in hâc

insulâ tredecim ad summum horas durare, adeò ut mediâ æstate,

horâ septimâ post meridiem tenebræ jam ingruerent. Itaque

quidquid lucem diei requirebat, ante hoc tempus perficiendum

erat. Sub horam igitur sextam, si modò nihil majoris momenti

agendum superesset, sese in bellicis artibus exercere, arcum

tendere, sagittas emittere, ut, si quandò incideret in barbarum

hominem aut ferum animal, cujus timorem nondum deposuerat, satis

se defenderet. Quarum quidem artium tantam paulatim peritiam

adeptus est, ut rarò, quamvis longo interposito intervallo à

scopo nummi magnitudinem æquante aberraret. Vesperascente cœlo,

lamas tertiùm mulgere, cœnamque frugalem sumere, stellis aut

lunâ lucentibus.

Ultimam diei horam rerum naturæ contemplationi dabat. Nimirum in

editiore loco sedens, intuebatur cœli convexa stellis undique

distincta, aut signa ex mediâ cœli parte vergentia, rursùsque

alia ex occulto surgentia ; aut lunam modò crescentem, modò

senescentem, et nunc curvatam, nunc æquâ portione divisam,

maculosam interdum, eamdemque subitò renidentem. Nonnunquàm in

littore ambulans auram vespertino vento temperatam spirabat.

Quàm pulchrum, quàm admirabile spectaculum mare exhibebat oceani

immensitatem è littore prospicienti ! ut varium, ut suî semper

dissimile ! Modò placidum et quasi sopitum, politissimi mentitur

speculi planitiem ; modò tanquàm otii pertæsum, crispatur

leviter, fertur ultrà citràque per ludibrium, cùm subito,

ludorum impatiens, conturbatur, turgescit, fluctusque spumantes

volvit ad pedes Robinsonis securè minas contemplantis.

Cùm sic ille in admiratione nunc rerum naturæ, nunc maris

diutiùs hæsisset, tum ad se ipsum conversus animum ad rationem

reddendam vocabat. Scilicet diem totam excutiens, secum

anquirebat, quomodo hanc diem egisset, quod malum sanâsset,

quânam parte factus esset melior ? Quoties hæc et talia à se

ipso percontanti præclarum conscientia testimonium præbebat, ut

ipse sibi gratulabatur ! Ut ille laudes Dei optimi maximi

canebat, quo favente aliquid hac die in virtutis viâ

profecerat ! Si verò post recognitionem sui aliquid peccâsse

sibi videretur, ô quàm ille tunc dolebat amissum in vitâ diem !

Amissum enim interpretabatur diem illum quo commiserat quidquam

aut cogitaverat, cujus die exacto ipsum pœniteret. Hunc quòque

solebat signo notare, propè lineolam quâ quotidie in arbore

rationem temporis exarabat, ut præteritæ culpæ memor in posterum

tantò magis ab eâ sibi caveret.

————

Caput decimum quartum.

Robinson insulam peragrat. — Vestigia hominum reperit. — Summus

terror. — Prospicit crania, ossa, manus, pedes. — Quod territo

et fugienti accidit.

Robinson assiduam per tres annos navi conficiendæ operam

dederat, trunco vix dimidiâ quidem parte exciso. Incertum quoque

videbatur an illud, etsi eâdem assiduitate operi instaret, trium

aut quatuor annorum spatio perfecturus esset. Nec tamen in suo

studio atque opere cessavit : quid enim aliud susciperet ? neque

verò illi placuit, nec licuit esse otioso.

Quâdam die in mentem ei venit se, quàmvis jam diù in insulâ istâ

habitaret, non nisi minimam partem adhuc explorâsse. Objecit

sibi, ut animi vitium, timorem istum quo impeditus insulam totam

nondum peragrârat. « Forsan, si minùs ego timidus fuissem, multa

invenissem, quæ nunc mihi maximæ essent utilitati. »

Quæquidem cogitatio animum Robinsonis impulit ut illicò

statueret proximo mane in viam se conferre ; eoque ipso die

omnia ad iter faciendum paravit.

Postridiè, orto sole, uno è lamis quatuor dierum victu onerato,

armis ipse indutus, postquam se Dei tutelæ commendavisset,

fidenti animo viam ingressus est. Constituit, quantùm fieri

posset, littus sequi, nec sylvestribus locis se committere, ne

in feras incideret.

Ac primo die nihil ei in itinere accidit memorandum. Sex

milliaria circiter eo die confecit ; et quo longiùs

progrediebatur, eò certiùs comperit se in sterilissimâ insulæ

parte sedem posuisse. Multis nimirùm in locis arbores invenit

vario fructuum genere abundantes, unde victum non salubrem minùs

quàm jucundum petere potuisset. Horum posteà usus nominaque

didicit.

Primam noctem Robinson in arbore egit, ut tutus à feris esset ;

et posterâ die iter persecutus est. Nec multum viæ confecerat,

cùm extremam insulæ partem versùs meridiem attigit. Solum

nonnullis in locis erat arenosum. Dum autem tendit ad tractum

terræ in mare procurrentem, ecce pedem fert retrò ; tum

pallescere, contremiscere, oculos circumferre, et subito hærere

quasi fulmine repentino ictus. Videt nimirum quod hic visurum se

nunquàm speraverat, vestigia hominum arenæ impressa...!

Tum ille territus undique circumspicit : audito vel levissimo

foliorum strepitu stupet, sensusque adeo perturbantur, ut stet

inops consilii ; tandem collectis viribus, fugam corripit, quasi

instarent à tergo, nec præ terrore respicere ausus est. At ecce

repentè substitit. Metus in horrorem vertitur. Videt nimirùm

fossam rotundam, atque in medio ignis exstincti focum. Quem

circà, horresco referens, crania, manus, pedes, aliaque corporis

ossa adspicit, exsecrandas reliquias convivii à quo natura

abhorret. Scilicet tunc temporis in insulis Caraibicis feri

homines degebant, cannibales vocati aut anthropophagi : quibus

solemnis erat consuetudo captivis mactatis assatisque immanes

epulas celebrare, in quibus lætitiâ atrociùs debacchabantur,

saltantes, canentes, aut potiùs, satiatâ feritate, ululantes.

Robinson oculos ab horribili spectaculo avertit. Nauseâ etiam

correptus, animi deliquio laboraturus fuisset, nisi stomachum

vomitu levâsset. Ubi primùm paululùm refectus est, fugit tantâ

velocitate, ut vix fugientem fidelis lama sequi potuerit.

Tantoperè verò mentem Robinsonis timor alienaverat, ut lamæ sui

planè oblitus, audito sequentis socii gressu, instantem à tergo

sibi cannibalem fingeret, omnibusque viribus effugere conaretur.

Ac ne cursum morarentur, hastam, arcum, sagittas, securim

abjicit : quam sibi videt expeditiorem, viam potiorem habet ;

iteratisque per totam horam ambagibus sic efficit, ut

circumeundo ad locum eumdem, unde aufugerat, redierit. Tunc

novus horror animum ejus attonitum occupat. Quo in loco versetur

non agnoscit, nec animadvertit eumdem esse, quem anteà viderat ;

sed putat invenisse se novum immanitatis eorum quos fugit

monumentum. Itaque violentissimo impetu se proripit, neque priùs

currere desiit quam fessum cursu corpus vires desererent. Tunc

omninò exhaustus sensuque orbatus procidit. Hùc quoque lama

advenit, nec fessus minùs juxtà dominum procumbit. Fortè is ipse

erat locus ubi anteà Robinson arma abjecerat. Oculis itaque non

multo post apertis, hæc prima in gramine conspexit. Quodquidem

somnium ipsi omninò visum est, nec intelligebat quomodo et arma

sic jacerent, et ipse in eum locum venisset : tantopere formido

animum ejus perturbaverat !

Ac brevì surrexit, ut locum istum quàm celerrimè linqueret. Sed

tunc paululùm ad se reversus, nec tam imprudens ut arma

oblivisceretur, statuit ea jam non exuere quibus solis vitam

poterat defendere. Tantopere autem erat debilitatus, ut, licet

instante metu, jam non eâdem, quâ anteà, pernicitate fugeret.

Per totum reliquum diem cibi appetitum planè amisit, semelque

tantummodò substitit, ut sitim fontis aquâ restingueret.

Frustra speravit se eodem die ad sedem suam perventurum. Obscurâ

jam luce, dimidiæ circiter horæ spatio aberat à domicilio, eo

scilicet in loco quem rusculum suum vocaverat. Quippe spatium

erat clausum, et satis amplum, in quo partem gregis coercebat,

quia nempe pinguiora ibi quam prope habitaculum suum crescebant

gramina. Ibi nonnullas noctes superiori æstate degerat, ne ab

insectis, quæ eum domi fodiebant, infestaretur. Sed viribus

planè exhaustis longiùs progredi non poterat. Etsi

periculosissimum ei videbatur pernoctare in loco nullis

præsidiis munito, attamen necessitas illud postulabat. Vix autem

humi se prostraverat, cùm neque omnino sopitus, neque omnino

vigil, in ambiguâ somni exspectatione, ecce subito terrore

perhorruit.

Vocem audivit veluti cœlo demissam, hæc verba articulatè

proferentem : « Ave, Robinson. »

Robinson perterritus exsilit, toto corpore contremiscens, et

planè inops consilii. Ac iisdem iterum auditis, oculos in eum

locum timidè convertit, unde vox profecta erat. Tum vidit, quod

sanè ignavo cuique in promptu esset, si rem, priusquam animus

perturbaretur, paulò attentiùs consideraret ; vidit se vano metu

territum fuisse : quippe vox illa profecta erat, non de cœlo,

sed de ramo in quo carissimus sibi insidebat psittacus. Tum verò

metus in lætitiam vertitur quod causam rei invenisset. Manum

porrigit psittaco. Ille devolat ; dumque mutuis alter alterum

blanditiis excipit, psittacus pergit proferre dictatam

salutationem.

Hic autem totam ferè noctem insomnem traduxit, tum cibi, tum

quietis immemor, fremitum quemque auribus captans. Feri homines

semper occurrebant oculis ; frustrà verò animum à fœdâ

cogitatione abducere tentavit. Tum ut se tutiorem in futurum

præstaret, cœpit plurima animo consilia agitare, eaque

stultissima : ex quibus unum, quod incredibile videbitur, hoc

erat, ut die oborto omnia adæquaret solo quæ tantâ diligentiâ,

tanto labore exstruxerat, ne vel minimum quidem humanæ industriæ

vestigium deprehendi posset.

————

Caput decimum quintum.

Epulæ atroces. — Prælium. — Fortitudo Robinsonis. — Vendredi

servatus.

Vix alma diei lux umbras noctis dispulerat, cùm Robinson res

vidit in alio lumine collocatas. Quod heri prudentia, quod

necessitas suadebat, tunc stultum atque inutile judicavit.

Consilia demum minùs considerata quæ timor ipsi suggesserat,

nunc reprobat, et ad meliora rationique magis consentanea animum

convertit. Nunc enim, nocte interpositâ, intelligit timorem

hesternum fuisse nimium. « Dudum, ait ille secum, hic ego

commoratus sum, nec ullus unquam homo ferus in vicinitatem

habitaculi mei venit : ex quo satis patet suum eos in hâc insulâ

domicilium non habere. Verisimile est, aliam eos incolere

regionem, unde nonnulli hùc veniunt, ut victorias atrocibus

epulis concelebrent, eosque ad eam insulæ partem quæ vergit ad

meridiem, appellere, atque inde discedere, cæteris insulae

partibus neglectis. Singulari igitur ac divino munere, ego in

hanc steriliorem insulæ partem compulsus fui, hoc ipso tutior. »

Tum animo et viribus confirmatus, domum se contulit, ut nova,

quæ inierat, consilia persequeretur.

Placuit inter cætera plantare non procul ab arboreo quo

habitaculum munierat septo nemus ita densum, ut sedes à

longinquo conspici non posset. Hâc mente duo circiter millia

ejus generis salicum plantavit quas jam facilè radices agere

atque brevì crescere animadverterat. Sed maximè cavendum

judicavit ne eas ordine aliquo disponeret, ut silvula naturâ

potiùs quàm arte consita videretur. Tum statuit viam

subterraneam per cuniculum agere, ab imâ speluncâ ad alterum

montis latus, ut, urgente necessitate, haberet effugium,

Quodquidem opus fuit magni et diuturni laboris, adeo ut à cymbæ

fabricatione ad tempus omninò desisteret.

Sic ille quidem satis tutus sibi videbatur ab impetu repentino.

Quid verò ? si hostis instet, obsidioneque cinctum teneat ?

Neque hoc vanum prorsus erat aut futile ; quippe quod aliquandò

fieri posset. Itaque necesse esse judicavit ut se adversus hunc

casum muniret, ne fame aut periret, aut ad deditionem

compelleretur. Quamobrem statuit unam certè lamam quæ lacte

abundaret in atrio domicilii servare, atque ad hanc alendam fœni

acervum sepositum habere, ex quo nihil, nisi necessitate

coactus, detraheret. Decretum est quoque casei, pomorum et

ostrearum copiam parare, quam de die in diem renovaret.

Quibus ita dispositis, Robinson aliquot annos vitam vixit adeo

tranquillam, ut nihil memoratu dignum ei acciderit. Igitur ad

rem illam propero, quæ ad commutandam ejus conditionem plus

valuit quàm quidquid huc usque ei contigerat.

Cùm Robinson mane quodam sereno in cymbâ fabricandâ esset

occupatus, magnum è longinquo fumum adscendentem subitò

conspexit. Primo quidem adspectu obstupuit, mox autem ad montem

speluncæ imminentem quàm celerrimè cucurrit, causam rei inde

speculaturus. Ubi primum montem conscendit, majori etiam cum

terrore conspexit quinque scaphulas in littore religatas,

triginta autem barbaros ingentem apud focum, truci gestu, atque

incondito clamore chorum agentes. Saltabant unico tantùm pede ;

nam alterum erectum et in aere libratum habebant.

Etsi ad spectaculum hujusmodi videndum Robinson non imparatus

erat, parum tamen abfuit quin rursùs terrore exanimaretur.

Verumtamen fortitudinem et fiduciam celeriter in animum

revocavit : tum è colle properè descendit, omnia dispositurus

quibus se tueretur ; cunctisque armis instructus, et auxilium

precatus à Deo, constituit vitam suam, quoad posset, defendere.

Tunc iterum ad summum collem conscendit, hostes exploraturus.

Mox verò cohorruit atque indignatus est, cùm satis distinctè

vidit duos homines è scaphis trahi ad ignem. Ac primò suspicatus

est eos neci addictos, brevique comperit se non errâsse. Aliquot

enim ex barbaris alterum captivum prosternunt, prostratumque duo

alii adorti corpus laniant, ad epulas atroces instruendas.

Interim stabat alter captivus, donec ipse quoque mactaretur. Dum

verò intentos quisque oculos in cruciatum et lacerationem tenet,

ille, tempore arrepto, fugit atque citatissimo cursu in eam

regionis partem contendit quam Robinson incolebat.

Tunc noster erectus suspensusque tum spe et lætitiâ, tum timore

atque horrore vicissim perstringitur. Hinc exsultat, cùm videt

captivum aliquo spatio persequentes superantem ; inde toto

corpore contremiscit, cùm animadvertit cunctos ad habitaculum

suum, anteà ignotum, cursum dirigere. Erat autem sinus mediocris

profugo trajiciendus, ne in manus hostium caderet. In quem

statim prosiliit, eâdemque quam huc usque adhibuerat celeritate

tranavit ad littus oppositum. Dum ii qui propiùs urgebant in

aquam se quoque projiciunt, cæteri ad convivium horribile

revertuntur. Quanto autem gaudio Robinson animadvertit, hos illi

natando pares non esse ! Miser enim jam ex aquâ emerserat, cùm

cæteri nondùm emensi erant dimidiam sinûs partem.