Zeventiende Les.
Korelativoj op ies.
_Korelativoj_ op _ies_ geven een bezit te kennen.
_Ies_ = iemands, bijv.:
Ies cxapelo falis en la akvon = Iemands hoed viel in het water.
_Kies_ = wiens (vragend), bijv.:
Kies cxapelo estas tiu? = Wiens hoed is dat?
_Kies_ = wiens, wier (betrekkelijk), bijv.:
La knabo, kies libro kusxas tie cxi, estas malsana = De knaap, wiens
boek hier ligt, is ziek.
_Ties_ = diens, dier, bijv.:
Ties laboro estas la plej bela = Diens werk is 't mooist.
_Cxies_ = ieders, elks, van ieder, bijv.:
Li prenis cxies proprajxon = Hij nam ieders eigendom.
_Nenies_ = niemands, van niemand, bijv.:
Mi bezonas nenies helpon = Ik heb niemands hulp noodig.
Het voorvoegsel _fi_ en het achtervoegsel _acx_.
Deze geven beiden een minachtende beteekenis aan het stamwoord,
waarvan _fi_ op de innerlijke en _acx_ op de uiterlijke eigenschap
doelt, bijv.:
ficxevalo = paard met streken, cxevalacxo = knol.
fiviro = man met slechte eigenschappen, viracxo = vent, kerel.
fivirino = vrouw met slechte eigenschappen, virinacxo = wijf.
_Het achtervoegsel_ _cxj_(o) dient om verkleinende, liefkoozende
mannelijke persoonsnamen te vormen; men voegt den uitgang na den 2en
tot den 5en letter van den naam, bijv.: Mihxaelo = Michiel, Micxjo
= Michieltje.
Petro = Pieter, Pecxjo = Pietje.
_Het achtervoegsel_ _nj_(o) wordt gebruikt op dezelfde wijze als
_cxj_(o), doch dient voor vrouwelijke persoonsnamen, bijv.:
Mario = Marie, Manjo = Marietje.
Emilino = Emilia, Eminjo = Emilietje.
De uitdrukking _Mosxto_ is een beleefdheidstitel, die dient voor alle
Nederlandsche titels, als: _Majesteit_, _Heiligheid_, _Excellentie_,
_WelEdele_, _WelEdelGestrenge_, _Hoogedelgeboren_, enz. Wanneer de
waardigheid van den te noemen persoon het woord _Mosxto_ voorafgaat,
dan neemt die waardigheid den vorm van het bijv. n.w. aan, bijv.:
Zijne Majesteit de Koning = Lia regxa Mosxto.
Zijne Excellentie Graaf.... = Lia grafa Mosxto....
Zijne Heiligheid de Paus = Lia papa Mosxto.
Leer van buiten:
industrio nijverheid
posxto brievenpost
signo teeken
stacio station
raso geslacht
gento volksstam
regxo koning
regno staat
bieno goed, landgoed
opinio meening
perfekta volmaakt
libera vrij
prava wie gelijk heeft
certa zeker
sama zelfde
sendi zenden
donaci schenken (een geschenk doen)
ricevi ontvangen
gajni winnen
akiri verkrijgen
mezuri meten
ofendi beleedigen
plendi zich beklagen
bedauxri betreuren
aparteni toebehooren
posedi bezitten
malprava wie ongelijk heeft
decidi besluiten, beslissen
danki bedanken
cxagreni verdrieten
enui zich vervelen
amuzi vermaken
sin amuzi zich vermaken
dauxri duren
resti blijven
cxesi ophouden
jxeti werpen
peli wegjagen, weg zenden
sxajni schijnen, blijken
gratuli gelukwenschen
envii benijden
helpi helpen
zorgi zorgen
supre omhoog
malsupre omlaag
tuj dadelijk
jxus juist
preskaux bijna
sendube ongetwijfeld
adiaux vaarwel
precipe vooral
suficxe genoeg
tro te, teveel
jen ... jen nu eens ... dan weer
ju pli ... des pli hoe meer ... des te meer
Vertaling:
Ekplendi, posedajxo, posxtisto, ekjxeti, mallibera, libereco,
regxino, regnano, malliberejo, domacxo, parolacxi, fikomercajxo,
hundacxo, skribacxi, fiinfano, disflugi, deflugi, forflugi, deiri,
disiri, foriri.
Vertaal in Esperanto:
Gevangene, gevangenschap, gelukwensch, bedelaar, vreesachtig, bang
maken, dankbaar, beklagenswaardig, betreurenswaardig, benijdenswaardig,
uitstrooien (werpen naar alle kanten), terugroepen, overdenken,
welvaren, kunstmatig, beginnen te lachen, beginnen te weenen, beginnen
te klagen.
Vertaling:
Ies perdo ne estas cxiam ies gajno. Cxies ideo estas diversa. Kies
plumon vi uzis? Nenies, (gxi) estas mia. Ties opinio ne multe
valoras. Cxu estas ies tiu cxi pinglo? Cxu tiuj estas la gepatroj,
kies infanoj ludas kun la viaj? La mono ne estas ties, kiu gxin
trovas. Cxies traduko estis bona. Mi estas nenies malamiko. La
fervoraj infanoj estos rekompencataj, sed la malfervoraj infanoj
estos punataj. Cxu vi scias kie estas la adresaro de Roterdamo? En
mia libertempo de la antauxa jaro mi vizitis la plej sudan (zuidelijk)
parton de nia lando, kaj admiris la belan pejzagxon (landschap). Li ne
povas kompreni min aux ne volas kompreni min. Kiam ni estis revidintaj
nian fraton, ni estis tre felicxaj, ke li estas en tia bonfarto. Cxar
mi ne volis akcepti rekompencon pro mia konsilo, mi resendis al li la
donacojn. Nenio estas perfekta. Mi tute ne estas certa, cxu vi estas
prava. Vi estas malprava. La verda stelo estas signo de Esperanto.
Vertaal in Esperanto:
Iemands hoed viel in het water. Is dit paard van iemand? Van wien is
dit papier? De vrouw, wier zoon viel, is ongelukkig. De man, wiens
kind in het water viel, sprong van de brug. De moeder zeide: Wie
niet wil gehoorzamen, diens straf zal groot zijn. Wees niet allemans
vriend. Over deze zaak wil ik gaarne ieders meening hooren. Niemands
hoed lag meer op de tafel. Ik heb niemands hulp noodig. Waar
hebt gij mijn penhouder gelegd? Ik legde hem juist bij het overige
schrijfgereedschap. Kan iemand mij zeggen, wie gelijk heeft? Het boek,
dat mijn vriend geschreven heeft, is waardig gelezen te worden. Hij
kon niet komen wegens zijn werk. Wij hebben alle bezienswaardigheden
van Amsterdam bezocht. De kinderen houden niet van stil zijn en
zitten, maar loopen en stoeien gaarne den ganschen dag. Ik ben niet
zoo lichtgeloovig uwe leugenachtige woorden te gelooven, en ik raad
u aan nooit meer over die zaak te spreken, want gij zoudt u vele
vijanden maken. Ter gelegenheid van den verjaardag harer moeder leerde
mijn nichtje een versje van buiten. Het geschenk van den koning was
prachtig. Waarom draagt gij niet allen hetzelfde teeken?
Lees- en Vertaaloefening:
SEVERA BIBLIOTEKISTO.
Cxiu el la regimentoj, kiuj staras en Parizo, posedas propran
bibliotekon, kies gardisto estas ordinare ia maljuna sub-oficiro, kiu
estas multe pli kompetenta en aferoj militaj, ol en literaturo. Unu
leuxtenanto de la maristaro sendis unu fojon en tian bibliotekon sian
servanton kun la komisio, ke li alportu al li el la biblioteko la 9an
volumon de la vortaro de Larousse (kun la literoj I. J. K.). Post unu
horo la soldato alportas al li la volumon unuan, raportante al li,
ke la bibliotekisto ne povis doni la nauxan volumon al persono, kiu
ne legis la ok unuajn, kaj ke, traleginte tiujn cxi, la leuxtenanto
ricevos tion, kion li deziras.
(_El Fundamenta Krestomatio._)