Het geluk hangt af van de meening der menschen.
Maar, werpt men mij tegen, het is toch een ongeluk te dwalen. Neen,
het is veeleer het hoogste ongeluk niet te dwalen, 't Is toch al
te onzinnig te meenen, dat 's menschen geluk gelegen is in de dingen
zelf. Het hangt af van de meeningen daaromtrent. Immers de menschelijke
zaken zijn zoo duister en afwisselend, dat men niets helder en klaar
kan weten, zooals terecht beweerd is door mijn Academisten [196],
die zich van alle wijsgeeren nog het minst op hun kennis laten
voorstaan. Zoo men al iets kan weten, dan lijdt daaronder zelfs
maar al te dikwijls het levensgenot. Eindelijk is de menschelijke
geest zoo gevormd, dat de schijn veel meer vat op hem heeft dan
de waarheid. Mocht iemand een duidelijke en voor de hand liggende
proef daarvan willen nemen, laat hij dan in de kerken den dienst gaan
bijwonen. Dan zal hij, als de preek over een ernstig onderwerp handelt,
allen zien dutten, gapen en misselijk worden van verveling. Maar
als die schreeuwer--ik vergiste me daar, spreker wilde ik zeggen--,
zooals zij dat dikwijls doen, het een of ander oudewijvenverhaaltje
begint, dan worden allen wakker, richten zich op en luisteren met
open mond. Zoo gaat het ook met een heilige, over wiens leven veel
sprookjes en gedichten bestaan (wilt ge hiervan een voorbeeld, denk
dan aan St. Joris of St. Christophorus of St. Barbara [197]). Ge zult
vinden, dat men hem veel meer eerbied bewijst dan Petrus of Paulus of
ook Christus zelf. Maar dit onderwerp behoort hier niet thuis. Hoeveel
minder kost verder deze vermeerdering van het geluk! De zaken zelf
moet men zich immers vaak met groote moeite eigen maken, zelfs de
onbeduidendste, zooals de spraakkunst, maar een meening kan men zeer
gemakkelijk opvatten, die echter van evenveel of van nog meer nut is
voor het geluk. Denk eens na: als iemand zoutevisch eet, zoo bedorven,
dat een ander den stank niet kan uitstaan, maar het hem smaakt als
godenspijs, eilieve, wat doet het dan af tot zijn genot? Omgekeerd,
als een steur iemand misselijk maakt, wat zal die dan tot zijn
levensgeluk bijdragen? Als iemand een bij uitstek leelijke vrouw heeft,
die echter, volgens het oordeel van haar man, wel met Venus zelf kan
wedijveren, zou dat niet even goed zijn, alsof zij inderdaad schoon
was? Als iemand een houten bord, leelijk met rood en geel besmeerd,
vol bewondering en eerbied aanstaart, in de vaste overtuiging, dat
het een schilderij van Apelles of Zeuxis [198] is, zou hij dan niet
zelfs gelukkiger zijn dan de man, die voor hoogen prijs het werk
dier kunstenaars gekocht heeft en misschien nog minder genot smaakt
bij het bezien van die schilderijen? Ik ken een naamgenoot van mij
[199], die aan zijn jonge vrouw eenige valsche edelgesteenten ten
geschenke gaf en haar door zijn welbespraaktheid--want hij was niet
op zijn mondje gevallen--wist te overtuigen, dat zij niet alleen echt
en natuurlijk waren, maar ook een onschatbare waarde bezaten. Wat,
bid ik u, maakte het voor het vrouwtje voor verschil, dat ze haar
oogen zoowel als haar hart aan die stukjes glas ophaalde en die
prullen als kostbaren schat zorgvuldig opborg? Intusschen had haar
man niet alleen geen groote kosten te maken, maar hij genoot ook van
de dwaling zijner echtgenoot, wier toegenegenheid hij even goed bezat,
als wanneer hij haar dure geschenken gegeven had. Denkt ge inderdaad,
dat er onderscheid is tusschen hen, die in de bekende grot van Plato
[200] de schaduwen en beelden der verschillende dingen aanstaren,
mits hun verlangen maar niet verder gaat en zij niet ontevreden worden
met hun lot, en den wijze, die, na de grot verlaten te hebben, de
werkelijke dingen ziet? Als Mycillus [201] bij Lucianus dien rijken en
gouden droom steeds had mogen blijven droomen, was er volstrekt voor
hem geen reden geweest om een ander geluk te wenschen. Er bestaat
dus óf geen verschil óf, zoo er eenig verschil bestaat, verdient de
toestand der zotten zelfs de voorkeur, vooreerst omdat hun geluk hun
zeer weinig kost, niet meer dan een weinigje overtuiging, en verder,
omdat zij het genot daarvan met zeer velen deelen.