(PAŬL WILHELMI.)
Antaŭ kelkaj jaroj ofte ni aŭdis la nomon de Korfu kun ĝia unika
imperiestra kastelo "Achilleion".
Jen iutage oni legis en gazetoj la sciigon, ke "sur la Homer-a Kerkyra,
nuna insulo Korfu, estis trovataj gravaj skulptaĵdokumentoj el la
granda antikvagreka-Ionia kulturepoko, kiuj estis starigotaj en
aparta muzeo en Berlin". En Aprilo de 1911 ĉe la vilaĝo Garitza sur
Korfu oni estis farinta elterigojn, kaj jam post du tagoj oni trovis
frontonskulptaĵojn de Greka templo--laŭ opinio de la fama arkeologo
profesoro D-ro Dörpfeld--el la sepa centjaro antaŭ Kristo: reliefon
kun la kolosfiguro de granda "gorgo", prezentanta virinan monstron
de la Greka mitologio. Tiu ĉi vere fenomena eltrovo, io unika en
la historio de la arkeologio, tiu ĝis nun neniam atingita sukceso
kaŭzis entuziasman ĝojon inter scienculoj kaj artistoj kaj instigis
min, detale konatiĝi kun la insulo, tiu vera perlo de la Mediteranea
Maro, kaj mi provos jen doni unue mallongan resumon pri la historio de
Korfu, poste mi gvidos la legontojn en la havenon kaj en la ĉefurbon,
konatigos ilin kun la naturbelaĵo kaj la popola vivo de l' insulo kaj
laste rigardigos ilin en la imperiestran kastelon "Achilleion".
Laŭ opinio de kelkaj geografoj Korfu ŝajnas esti la mita insulo
Σχερία, kie la bela Naŭsikaa, la filino de l' reĝo Alkinoos, trovis
ĉe la bordo la ŝiprompiĝulon "Odysseŭs" dum liaj vagadoj kaj lin
gvidis en la domon de sia patro.
Kerkyra aŭ Korkyra estas la Greka, Corcyra la Latina nomo de la plej
norda kaj plej granda de l' Ioniaj insuloj. Granda 700 km2, ĝi kuŝas
apud la bordo de Albanujo, disigata de ĝi per la mallarĝa kanalo
Korfu-a, kaj havas la formon de bastonego, longa 62 kilometrojn, Kiel
kruta roko ĝi superstaras la bluan maron. La plej norda parto, larĝa
28 kilometrojn, konsistas el kreto kaj ĵurasaj ŝtonaĵoj. La plej
alta monto estas nomata "Pantokrator", alta 914 metrojn. La longa
suda parto, meznombre larĝa nur 7 kilometrojn, estas plata monteta
regiono, konsistanta el gipsoj, sablo- kaj kalkŝtonoj, kaj deklivanta
okcidenten al la maro.
La insulo Korfu, nomita ĉe la Byzanz-anoj kaj la Turkoj
"Koryphus"[34], nomiĝis en la plej antikva epoko "Drepane"[35] sekve
de sia duonluna formo. Poste ĝi havis la nomon Korkyra aŭ Kerkyra.
En la plej antikvaj tempoj sur la insulo loĝis Iliriaj Liburnoj;
poste, ĉirkaŭ 700 jarojn antaŭ Kristo, ĝi estis koloniigata de
Korinth-anoj. Sekve de la treege oportuna pozicio de l' insulo, la
loĝantoj vigle komercis kun tia sukceso, ke ilia supereco sur la Ionia
kaj Adriatika Maroj, kaŭzita pere de iliaj multnombraj kolonioj,
ekscitis la ĵaluzon de l' metropolo Korinth. Inter ambaŭ popoloj
baldaŭ ekestis laŭregula batalo, la unua marmilito en la Greka
historio, en kiu la Korkyra-anoj venkis la Korinth-anojn kaj faris
sin liberaj. Tamen, 40 jarojn poste, Korkyra sub la tirano Periandros
denove estis subigata al la metropolo Korinth. Nova konflikto kun
Korinth pro la komuna kolonio Epidamnos kaŭzis la militon Peloponesan,
dum kiu Korkyra estis konfederito de la Athen-anoj. Sed sekve de sangaj
internaj militoj iom post iom ĝi ruiniĝis, tiel ke ĝia komerco sur
la Ionia kaj Adriatika Maroj tute ĉesis kaj transiris al Syrakus.
Agathokles, tirano de Syrakus, konkiris la insulon kaj fordonis ĝin
al Pyrrhus de Epirus. Poste Iliriaj marrabistoj okupis ĝin; sed la
Romanoj ree forprenis ĝin de ili. Okaze de la divido de l' Roma
imperio ĝi venis al la Orientroma imperio.
Depost la 11a centjaro ĝis nia epoko ses kulturnacioj regis la Grekan
insulon. Unue la Byzanz-anaj imperiestroj dufoje perdis ĝin al la
Normanoj, kaj post ruiniĝo de la Byzanz-ana imperio Kerkyra en 1386
fariĝis posedaĵo de la Venecianoj. Ĉi tiuj tre fortikigis ĝin kiel
bastiono kontraŭ la Turkoj. Ĉi tiuj albordiĝis en 1537 sur Korfu,
trapasante kaj samtempe dezertigante la insulon kaj konkirante la
fortikaĵon; sed senrezulte ili devis ree foriri. Duan albordiĝon ili
provis en 1716; sed ankaŭ ĉifoje ili ne povis efektivigi sian planon.
Ĉar la generalo grafo de Schulenburg kuraĝe defendis la fortikaĵon.
Tiama popolkanto ŝerce mokis la bedaŭrindan "Turko-viron":
"Ha, mizera Turko-viro!
Vi nun scias,
Kion povas:
Jen, Germana oficiro!"
Post divido de la respubliko Venecio (1797) Francujo ekokupis la
insulon; sed jam 1799 la konfederitaj Turkoj kaj Rusoj uzurpis ĝin.
Post la paco Tilsit-a (1807) denove ĝi venis al Francujo, kaj en 1815
la Britoj prenis sur sin la protektoraton. Thomas Maitland fariĝis
la unua lordo-ĉefkomisaro. Sub dek vicreĝoj la Britoj per forta kaj
bonfarema manoj regis Korfu-on kun la ceteraj Ioniaj insuloj, ĝis
kiam la ree fortiĝinta konscio de l' aparteneco al Grekujo devigis la
Britan registaron, transdoni la insulojn al la reĝolando Hellas. Je
la 21a de Majo 1864 la lordo-ĉefkomisaro kun ĉiuj Britaj soldatoj
kaj militŝipoj forlasis Korfu-on, kie je la 6a de Junio reĝo Georg
de Grekujo faris sian solenan eniron. De tiu ĉi tempo la insulo ree
fariĝis Greka, formanta nuntempe kun la insuloj Paxo kaj Leŭkas unu
el la "nomos"-oj[36] de Grekujo.
[Ilustraĵo: Mapo de Korfu.]
Multe da sango estas fluinta pro la posedo de Korfu, kaj ĉiuj
kvadrataj ŝtonoj en la fortikaĵoj rakontas pri batalo kaj gloro. La
marmorstatuo de la Veneciana ĉefgeneralo grafo de Schulenburg estis
metata al li en la ĉefurbo de la insulo dum la antaŭlasta centjaro
(1717) kiel danko de Venecio. Sed antaŭ ĉio oni povas rekoni ĉie
la Britan influon sekve de la bonega administracio ankoraŭ hodiaŭ
en urboj kaj vilaĝoj. La stratoj de Korfu iam troviĝis en malbonega
stato, kaj nenio povis instigi la urban estraron, aliigi la kutiman
malzorgemon. Okaze de la inaŭguracio de l' nove konstruita gubernia
domo oni invitis la lordon Maitland, partopreni la solenan ceremonion
kaj la festenon. La nobla lordo, en ŝuoj kaj silkaj ŝtrumpoj, intence
ofte trapaŝis la marĉetojn de la stratmalpuraĵo, kaj kiam la
soleno estis komenciĝonta, li senkulpigis sin ĉe la urba ĉefo ke
estas neeble al li, partopreni la solenon en tia malpurigita stato.
Depost tiu ĉi tempo la stratoj, kovritaj per marmoraj platoj, estas
bonstataj. -- -- --
Post tiu ĉi mallonga resumo pri la historio ni rigardu la havenon kaj
la urbon Korfu.
En la *haveno* homoj senĉese alvenas kaj foriras. Kien ajn oni
rigardas: homoj nelaboremaj, scivolemaj kaj ree forrapidantaj. Iu
ajn vojaĝanto diras, ke Korfu ĉiam ŝajnis esti al li stacidomo
por kuŝemuloj. Kaj eble li ne estas malprava. Antaŭ la domoj staras
la loĝantoj, por ke ili ne preterlasu iajn interesajn novaĵojn. La
alvenanta fremdulo tuj estas ĉirkaŭata de Albanoj, Italoj, Armenoj k.
de a. Ĉiu el ili montras malpuran paperfolieton, certigante, ke nur li
estas la fidinda gvidonto.
Jen granda, forta Montenegrano en blanka surtuto, trairante la
homamason! Malestime li rigardas al la laŭta popolaĉo kaj volas oferi
sian kapon anstataŭ la vivo de l' fremdulo. Jen malgranda hebreo!
Subite li murmuretas al la orelo de l' vojaĝanto: "Dio atestu! Vi ja
ne iru kun ĉiuj ĉi tiuj ŝtelistoj! Vi tute certe ne plu vivos ĝis
la hodiaŭa vespero!" Kiu antaŭ ehavis silkan naztukon, fajroŝtalon,
cigarujon ktp., tiu nun ne plu posedas ĝin, sed nur tion, kion li
tenis per la manoj en siaj poŝoj. Post kelka tempo li havigis al si
vojon tra la popolamaso, eniras en fiakron, esperante, ke li nun povos
sin savi. Sed kontraŭe! La veturigisto malsupreniras, la homamaso
ĉirkaŭas la veturilon. "Ĉi tiu fiakro fakte jam estas luita; sed se
vi donos du drakmojn pli ol tiu alia, mi veturigos tiom rapide, kiom
neniu en tuta Grekujo." Tuj oni akceptas la proponon, por ke oni ne
perdu tempon. Kvar ĝis ses buboj pendas je la veturilo: pli ol dudek
referencaj kartoj de antikvaĵistoj, de gvidistoj, de tajloroj k. a.
falas sur la fremdulon, kaj post tio: antaŭen al la loĝejo!
La *urbo*, kuŝanta sur promontoro de la orienta bordo inter du
montetoj, leviĝanta de el la haveno kun multaj stratetoj kaj haloj,
broderanta la bordojn ambaŭflanke per krono de antaŭurboj: ĉi tiu
urbo mem ja estas sufiĉe respektinda; sed la verdaj olivarbaroj, la
ombroplenaj montoj, la blua maro kaj la brilaj golfoj, kiuj ĉirkaŭas
la urbon, ŝajnigas ĝin nur kiel impone efika membro en tiu ĉi natura
teatraĵo. La "esplanado" kun siaj pinioj kaj verdaj herbobedoj,
ornamita per la honora monumento de Thomas Maitland--malgranda
Ionia rondtemplo--ŝajnas esti la plej bela publika placo, kiun
povas havi iu ajn urbo. Ambaŭflanke ĉirkaŭas ĝin konstruaĵoj,
parte kun portikoj, kaj la registara palaco el flavetaj Malta-aj
ŝtonoj. Kontraŭ la maro baras ĝin ŝtonaj balustradoj malantaŭ
florĝardenoj. Ĉe ĝia angulo majeste leviĝas la "kastelo" kun nigraj
rokmuroj, bele envolvataj de florantaj grimpkreskaĵoj. Ĉie lumradias
la maro el golfoj kaj el entranĉitaj ruĝetaj rokoj. Ĝi broderas
trankvilajn bordojn, kiuj ĉi tie krute kliniĝas kaj tie sur iom post
iom kliniĝantaj deklivoj mallevas olivarbaretojn ĝis la kristalaj
ondoj.
Transe de la markolo elstaras en majestaj montvicoj la bordoj de la
proksima kontinento. Norden belformaj montoj supreniĝas el la insulo
mem, kvazaŭ daŭrigo de tiuj en Epirus. Ili formas la montmuron de l'
jam citita plej alta monto de la insulo: de la Pantokrator.
Vidinda estas la *fortikaĵo* de Korfu, artaĵo estetika.
En ĝiaj kortoj pendas sur la rokmuroj rozoj, geranioj kaj oraj
genisttufoj. Dornhavaj kaktoj kreskegas en ĝiaj fendoj; laŭroj kaj
pinioj formas ĝardenetojn. En la antaŭkorto staras dorika templo el
flavaj ŝtonoj, la iama militistara preĝejo de la Britoj. Templo en
fortikaĵo! Oni opinias esti translokigita en la antikvan Corcyra.
Nenio ĉi tie karakterizas la militon kun ĝiaj multmortigaj agoj.
La malmultaj Grekaj soldatoj nur gardas historian monumenton. Bela
palaco, la loĝejo de la komandanto, staras en la antaŭkorto de la
kastelo. Tra kelkaj pordegoj kaj kovritaj trairejoj oni supreniras sur
ŝtonaj ŝtupoj al la plej alta dupinta roko, kiu terasforme portas la
bastionojn, Ĉio ĉi tie estas farita tiom subtile, kvazaŭ artistoj
estus konstruintaj anstataŭ kastelo--kolosan rokaltaron por honori
Mars-on, la Dion de l' milito. Cipresaj aleoj ornamas la ŝtonozajn
vojetojn. Sur la estrado staras lumturo. Apude troviĝas dometo de
gardisto en ombro de grandega figujo. De tie ĉi oni rigardas malsupren
sur la duan roksupron kun la pulvoprovizejoj kaj la hospitaloj. La
gardisto alportas grandan lornon.
Kia panoramo de maro kaj marrandaj pejzaĝoj! Oni ekvidas la belegan
insulon kun montoj, montetoj kaj valoj, kun multaj vilaĝoj en verdaĵo
de riĉegaj olivarbaroj, kun la havenurbo kaj la dormaj golfetoj.
Transe, el la maro krute supreniĝas la kontinento de Epirus. Ĝiaj
majestaj montmasivoj efike kontrastas la brilan someron de la dolĉa
insula lando. Kiam la suno vespere subiras malantaŭ Korfu-on, purpuraj
lumradioj brilas super la markolo, kiu disigas de Epirus la insulon. La
rokaj montoj ankoraŭ lumetas en la lasta sunradio, ĝis kiam ili tute
paliĝas. Dum horoj oni povas sidi ĉi tie, enpensa en la rigardo de l'
fluanta markolakvo kaj de la bordformitaĵoj.
Por konatiĝi pli bone kun la *belaĵoj* de l' insulo, iumatene
ni faras ekskurson sur ĝi. La belegaj stratoj, grandioza faritaĵo de
la Britoj, ebligas oportunan antaŭeniron piede kaj veturile, eĉ en
la plej malproksimajn regionojn, escepte de la Pantokrator-masivo kun
ĝiaj orientaj kaj nordaj flankaj montoj. Ni paŝas nordokcidenten al
la "Potamo", la sola iom granda rivero de la insulo, kiu malproksime
3/4 da horoj de la urbo Korfu enfluas en la maron, postkiam ĝi
estas trafluinta vinberkaj fruktkampojn. Alta arkponto transpontigas
ĝin. Post unu horo ni atingas neĝblankan Grekan preĝejeton, tute
proksiman de la golfeto de Govino. Antaŭ ĝi kuŝas bela ĝardeno
zorge kulturita, enhavanta plej belajn florojn, florantajn en ombro de
oleandraj arbustoj, oranĝujoj kaj kelke da palmoj: ĉio komparinda kun
malgranda paradizo, ĉirkaŭata de maro kaj arbaraj montoj. Ni nun iras
laŭlonge de la marbordo. Baldaŭ la bordo leviĝas super la maron. En
tiun ĉi etendiĝas malgranda terlango, malantaŭ kiu la maro enpentras
pli profunden en la bordon kaj la montaro iom post iom krute kaj alte
supreniĝas ĝis la Pantokrator-supro. La terlango nur malsufiĉe estas
kulturita per vinberujoj kaj olivujoj; sed admirindan aspekton oni
havis de ĉi tie. Unuflanken la belega marspegulo, ronde ĉirkaŭata
de la Albana kaj Korfuota montaro kvazaŭ granda landlago, aliflanken
la profunda helblua golfeto, super ĝi subite supreniĝanta la majesta
arbarplena montaro. Maro kaj ĉielo konkuras ĉi tie pri la premio de
l' beleco.
Ni turnas nin reen al la urbo. Je la venonta tago ni iras al la
kampodomo, kiun la Britoj konstruis al sia lordo-ĉefkomisaro kiel
somerrestadejon sur la plej bela vidpunkto de l' promontoro de la iama
kastelo kaj heredigis al la reĝo. Ankaŭ la imperiestrino de Aŭstrujo
iam loĝis sur tiu ĉi promontoro. Ĉiuj kampoj apud la strato estas
ĝardenoj. Florbrasikon, artiŝokojn, kukurbojn, kukumojn, rapojn,
bulbojn, salaton, rafanojn, melonojn, grandajn fragojn, likopersikojn
kaj multon alian oni trovas dum la tuta jaro ĉiam verdantaj, florantaj
kaj fruktodonaj, sed plej abunde dum niaj vintraj monatoj. Sur la samaj
kampoj kreskas oranĝujoj kaj citronujoj, kiuj meze de la Novembro jam
portas orkolorajn fruktojn. Aliaj kampoj sekvas, plenaj de persik-,
migdal- kaj figarboj, ĉi tiuj diktrunkaj kiel niaj kverkoj. Sur la
teramasoj apud la ŝosefosoj kreskas akantoj, la plektbariloj estas
troplenaj de florantaj rozoj.
Baldaŭ ni alvenas al la reĝaj ĝardenoj, kaj tie la paradiza abundo
de tiu ĉi ĉiam verda naturo montras sin ankoraŭ pli riĉe. Oni
vidas laŭrojn kaj "Judas"-arbojn (Cercis Siliquastrum), artokarpojn
kaj japonajn mespilujojn, tiom grandaj kiom niaj nuksujoj. Meksikaj
dalioj floras kun beletaj kampanulsimilaj ruĝetaj floroj. Proksime de
la kampodomo sur izola teraso kun belega perspektivo reen al Korfu,
staras potenca fremdlanda arbo (Pircunia dioica aŭ Phytolacea dioica),
kiu levis siajn radikojn el la tero kaj volvis ilin kiel drakoventro
ĉirkaŭ la trunkon.
"Terure kiel nenio,
Kion nutras la trunko,
Estas formita la monstro."
diras iu poeto pri ĝi.
La plej ĉarmajn rigardojn sur la maron kaj la montaron ni ĝuas en
la reĝa ĝardeno de el la ŝtuparo, kiu de teraso antaŭ la vilao
en krutaj zigzagvojoj malsupreniras al la maro. Ĉi tie banis sin
la imperiestrino de Aŭstrujo. Geraniaj kaj rozujaj plektbariloj
ĉirkaŭbaras maldekstre la abismojn; dekstre kaj maldekstre de l'
mallarĝa vojeto estas netrairebla densejo de balanciĝanta kano,
de ĉiam verdaj kverkoj kaj ramnoj, de sovaĝaj artokarpoj, de
florantaj flavruĝaj lilioj, de kaktoj, de agavoj k. de a. Antaŭ si
oni vidas tra obeliskpordo de nigraj cipresoj la bluan maron kaj altan
promontoron, kronitan de olivujoj. La cipresoj estas kunplektitaj unu
al la alia per hedero kaj vitoj. Girlandoj volviĝas de arbo al arbo,
farante la malhelaĵon terurega kiel la ombron de praarbaro. Sen iu
kunhelpo de homoj la naturo ĉi tie senĉese produktas. Jen, agavo en
la nigra densejo de la cipresoj kreskigis sian tigon alten, kvazaŭ
ĝi volis superi ĉi tiujn arbojn; kaj de el la ekstrema rando de l'
roko ĝi kliniĝas super la abismo, por rigardi en la akvoj sian belan
spegulbildon.
"Ja, tiom riĉe la Dioj ornamis la restejon de Alkinoos!"
Kaj kiel la poeto Homer-o per tiu ĉi vortoj karakterizis la landon,
tiel fruktodona ĝi estas ankoraŭ nun, ĝiseterne fruktodona; tial
tiom prospera, tiom benplena de laboro. Kaj neniu ruiniĝinta barilo,
neniu malhelpa ŝtona aŭ brika muro disigas tiun ĉi benon Dian en
apartajn partojn, disigas unu bienon de tiu de l' najbaro aŭ baras
ilin ĉiujn kontraŭ la enrigardo de preteriranto. Ŝajnas, kvazaŭ
apartenas ĉio al unu, aŭ al ĉiuj ĉio. Estas permesate, iri sur
ĉiu vojo. La sola kontraŭaĵo estas kelkfoje plektbarilo el rozujoj,
remparo el kaktarbustoj, altaj kiel homo, aŭ vico de dornhavaj agavoj.
Sed tio nepre ne ĝenas la okulojn, ĉar la naturo kreis ĝin.
Do la tuta insulo estas kvazaŭ idilio. Kaj la vivo sur ĝi vere havas
ion idilian. La ĝardenoj estas kvazaŭ arbaroj kaj la arbaroj kvazaŭ
ĝardenoj. Tiun ĉi renkonton kaŭzas parte la donacemo de la sudo
naturo, parte la senzorgemo de la tie loĝantaj homoj, kiuj ĉie nur
kunhelpas, nenie penas. Ŝajnas, kvazaŭ la malbeno de la hereda peko
ne estus trafinta tiun ĉi teron Korfu-an, por ke ni almenaŭ per unu
angulo de l' mondo ankoraŭ sciiĝu, kian aspekton havis la perdita
paradizo, kaj kiel oni vivis en ĝi.
La plej bela tempo de restado en tiu ĉi Ionia paradizo estas la Aprilo
kaj la Majo; ĉar tiutempe la naturo montras sin en plena luksego de
verda printempa vesto, montoj kaj valoj estas florkovritaj, tropika
varmego pli malmulte ĝenas la vojaĝantojn, kaj tamen la refreŝiganta
bela sukplena frua fruktaro abunde jam ekzistas.
Krom tio ĝuste je la Paska tempo, la *popola vivo* sur la insulo
montriĝas en plena brilo. La zenito estas la granda procesio, kiu
okazas ĉiupaske je honoro de la Sankta Spiridion, de l' patrono de
Korfu. La urbo estas sidejo de Greka-ortodoksa kaj de Romana-katolika
ĉefepiskopoj. La honora tago de l' Sankta Spiridion estas solenata de
ĉiuj Korfu-anoj. De ĉie ili alkuras al la soleno.
Ĉiu strateto de la foirejkvartalo ŝajnas esti orienta bazaro.
Ladaj oleolampoj vespere lumigas la butikojn en la strathaloj, kie
estas vendeblaj diversspecaj objektoj, ekz.: Turkaj sukeraĵoj,
fenkomielo, oleobakitaĵoj, kaviaro en bareloj, nigraj olivoj, ruĝaj
paskovoj enigitaj en kokfiguraĵojn el pasto, multego da multkoloraj
vakskandeloj sur tabloj, amasoj da maizpano kuŝantaj sur la stratoj,
amasoj da oranĝoj ktp. Krom tio ni ekvidas vintrinkejojn kun flagetoj,
kiuj nomas la specon de l' vino, kaftrinkejojn, razejojn, ĉambretojn,
en kiuj laboras metiistoj: ĉio kun kontrasta kaj multkolora
ornamaĵaĉo. Tra la homamasoj, viroj pene havigas vojon al si kun
azenoj, kiuj portas multkolorajn akvobareletojn sur la dorso. Oni amase
direktas sin al la preĝejoj: al la katedralo "Spiliotissa" aŭ al
"San Spiridion". Je la vespero de la antaŭpaska ĵaŭdo oni aŭdas
respondkantojn, arde oni kisas la relikvujon. Je la vespero de l'
Granda Vendredo la procesio de l' tombo de Kristo trapasas kun torĉoj
la urbon. Ĝi ripetiĝas je la antaŭtagmezo de l' antaŭpaska sabato.
La ostaro de l' Sankta Spiridion, la plej granda gloro de la riĉa
Greka katedralo de l' urbo Korfu, solene estas portata en orumita
arĝentĉerko intersekve de pastroj de l' Greka eklezio, de oficiroj
kaj de urbanoj tra la urbo sub gvidado de la Greka ĉefepiskopo. La
kovrilo de la vertikale starigita ĉerko estas malfermita kaj la supra
parto de la skeleto videbla. Fantome la nigra mumio ekbalancas la kapon
tien kaj reen. Soldatoj antaŭmarŝas. Lumantaj preĝejlanternoj kaj
flagranta lumo sur altaj, multkoloraj kandeloj donas al la spektaklo
la ĝustan mistikan sanktigon. Muzikistoj kaj standardportantoj
antaŭiras la disajn grupojn: la pastraron, la urban magistraton kaj
la oficistojn de l' urbo, la oficirojn, la garnizonon de l' Grekaj
militŝipoj en la haveno. Sub baldakeno paŝas la Greka ĉefepiskopo
en multekoste brodita pompa vestaĵo. Lastvice venas la gevilaĝanoj
kaj iliaj infanoj en paradaj vestaĵoj. La infanoj portas florkronojn
en la hararo, parte ankaŭ lumantajn kandelojn en siaj manoj. Kiam
la procesio preterpasas la registaran palacon tra la solene ornamita
popolo--maro kaj montoj en la fundo--ĝi prezentas vere belan
bildon. La funebraj sonoj estas intermiksataj kun la blekado de l'
paskŝafidoj, kiuj, alligitaj al dompordoj kaj arboj, atendas sian
sorton. Ĉar apud ili jam staras junuloj, tenantaj tranĉilon en la
mano.
Ni iras al la "Spiliotissa", por aŭdi la "Gloria". Iu ajn pastro faras
signon kontraŭ la enira pordo; bombardiloj tondras, sonoriloj sonoras,
la popolo ree amase eliras: Kristo reviviĝis! Momente la mallaŭta
fasto aliformiĝas je freneza bruo. El ĉiu domo pafoj krakas. El la
fenestroj krakante subenfalas argilaj potoj je malhonoro de "Judas
Ischariot" kaj kiel simbolo de l' iama ŝtonmortigado de la hebreoj.
Antaŭ la pordoj oni senkompate mortpikas ŝafidojn kaj pentras per
ilia sango krucojn sur la pordfostojn. La tuta insulo fariĝas buĉejo.
Dum la tuta tago oni buĉas kaj rostas ŝafidojn kaj ŝafojn. Sangaj
marĉetoj kuniĝas sur la tero. Tiamaniere la idilio de Korfu subite
estas estingita, kaj tio .... pro la religio.
Volonte oni forkuras en la eterne puran naturon de la insulo, for en la
sanktan ombron de la olivarbaroj. Tamen ni ne forlasos la insulon, ne
rigardintaj antaŭe la *imperiestran kastelon "Achilleion"*. Por
admiri ĝin, jam miloj da amuzvojaĝantoj en la pasintaj jaroj ĉiujare
albordiĝis al Korfu. Ankaŭ ni supreniras al la fabela kastelo, kiun
konstruigis al si la mortinta imperiestrino Elisabeth de Aŭstrujo sur
kruta deklivo, alta super la ondegoj de l' maro proksime de l' idilia
vilaĝo Gasturi. Ĉi tie ŝi pasigis kelkfoje la tempon--sed entute
apenaŭ pli longtempe ol kvin semajnojn--en silenta soleco, precipe
postkiam tragedia sorto estis forpreninta de ŝi por ĉiam la amitan
filon, la kronprincon Rudolf (la 30an de Januaro 1889). Al neniu
fremdulo estis permesate, pririgardi ĉi tiun kastelon kun ĝiaj 128
ĉambroj, ĉar alta blanka muro kaj la foliaro de olivujoj kaŝis ĝin
kontraŭ la okuloj de scivoluloj. "La Britoj tute malesperas", diris
la imperiestrino; "dum horoj ili staras sur la kontraŭe kuŝanta
altaĵo kaj tamen ne povas vidi ion ajn." "Tie, kien homoj venas,
ĉio estas detruata; nur kie la naturo estas sola, tie ĝi konservas
sian eternan belecon. Al neniu fremdulo mi montros mian kastelon.
Se mi farus tion, post kelke da monatoj neniu ŝtono havus pacon.
La homoj ĉien enskribas siajn nomojn, por alpresi al la ŝtonoj la
stampilon de sia propra malgrandegeco". Depost mortigo de la malfeliĉa
regnestrino en Ĝenevo, la 10an de Septembro 1898, neniu membro de
la Aŭstruja imperiestra kortego ree eniris en la kastelon. Ĝi nur
estis vidindaĵo por vojaĝantoj. Oni diris, ke Franca societo akiros
la tutan posedaĵon kaj aliformigos ĝin en kuracan instituton. Sed en
la jaro 1907 imperiestro Wilhelm IIa aĉetis la kastelon. De tiu tempo
ĉiujare li restadis en ĝi ĝis 1914 kun la imperiestrino kaj kun sia
filino dum kelke da semajnoj, por ĝoji pri la dia helena printempo de
Korfu kaj por fari ekskursojn aŭ promenojn.
Oni povas alveni al la kastelo aŭ sur maro aŭ sur tero. Kiam la maro
estas senmova, tiam veturado per remilboato estas granda plezuro. En
la mallarĝa kanalo, kiu disigas la citadelsimilian "Fortezza Vecchia"
kontraŭ la "esplanado", la ĉefplaco de Korfu, ni trovas boatojn en
longaj vicoj, kaj baldaŭ ni naĝas sur la blueta maro. Per fortaj
remilbatoj ni krucigas la golfon, kiun ĉirkaŭas la "Bulvardo de la
imperiestrino Elisabeth", kaj ni ĉirkaŭveturas longan pormontoron,
kovritan de olivujoj, nomita "Analipsis", t. e. ĉielira monto. Sur
ties deklivoj kuŝas la belega vilao "Monrepos", plezura kastelo de
l' reĝo Georg de Grekujo, meze de admirinda parko, plena de tropikaj
kreskaĵoj.
Post kelkaj minutoj el la trankvilaj ondoj antaŭ ni ekleviĝas juvelo:
insulo, kiu ŝajnas esti gajhumora ludilo de la naturo. Du vicoj de
pintaj cipresoj suprenetendiĝas, ombrumantaj malgrandan kapelon
kaj la loĝdomon de l' pastro. Granda silento kaj iom da malgajeco
kuŝas sur la insuleto. Estas "La insulo de l' mortintoj" de Böcklin,
la mita ŝtoniĝinta ŝipo de la "Feakoj"[37], kiu estis alportinta
Odysseŭs-on al Ithaka kaj dum la reveturo estis trafata per la
tridento de Poseidon.
Ĉiu jam estos vidinta la famekonatan portreton Böcklin-an: "La
insulo de l' mortintoj". La kortuŝa bildo prezentas rokinsulon, al
kies katakomboj glitas en silenta barko vualita figuraĵo kun ĉerko:
bildo, efikanta kiel serioza himno pri la majesta trankvilo kaj pri
la mistero de l' morto. La barko baldaŭ estos malaperinta en la
mallumo, kaj la malhelaj kameroj gastigos novan gaston. La insulo
"Pontikonisi", nuntempe estas nomata "musinsulo" pro sia malgrandeco.
Ĝi regas la eniron al la golfo de Kalichiopulo, antikva milithaveno.
Malantaŭ ni sur la ekstrema elstaraĵo de l' Analipsis-monto kuŝas
la fama vidpunkto "Canone". Ĉe la kontraŭa bordo, rivereto enfluas
en la maron: la loko, kie laŭmite Odysseŭs estis ĵetata al la
bordo. Ni nun jam staras apud la deklivoj de la arbarkovrita monteto,
sur kiu estas konstruita la "Achilleion". Baldaŭ ni ekvidas la
blankajn frontonojn de l' kastelo kaj pli malsupre, meze de belega
ĝis la maro etendiĝanta parko, marmoran templon sur kolonoj kun
la Heine-monumento, faritaĵo de la Dana skulptisto Hasselries.
Imperiestrino Elisabeth konstruigis la monumenton al sia de ŝi adorita
poeto Heinrich Heine. Lace la poeto de l' melankolio sidas en sia
apogseĝo, direktante la rigardon al la maro. La mano malleviĝinta
ripozas sur la femuro, tenante tabulon, en kiun la skulptisto
engravuris laŭ deziro de la imperiestrino la versaĵon:
"Kial la larmo soleca,
Jen, malklariganta la vidon?-- --
Ĝi restis el tempo iama
Por ĉiam en miaj okuloj."
Supre sur la kupolo staras orumita triumfa Diino flugilhava, levante
laŭrokronon.
Ĉe la tombejo Benizze-a ni albordiĝas, kaj post mallonga tempo ni
estas atingintaj nian celon.
Same bela estas la surtera vojaĝo. De el la esplanado ni iras
laŭlonge de l' belega bulvardo. Niaj rigardoj transvagas ĝis
la suproj de Albanujo kaj Epirus. Poste, antaŭ ol la antikva
Feaka strato--nomita je honoro de l' iama Germana imperiestro
"Kaiser-Wilhelm-Straße"--surenetendiĝas al Canone, ni turnas nin
dekstren ĉirkaŭ la golfon de "Kalichiopulo" kaj atingas la straton,
kiu kondukas al la Achilleion. Agavoj kaj opuntioj mursimile borderas
la straton; riĉkoloraj floroj brilas el verda herbokovro, olivujoj
kaj cipresoj staras tie kaj tie. Antaŭ ni leviĝas aro da montoj,
inter kiuj la dupinta "Monte San Deca" kaj la pli malalta pinta
"Kyriake" precipe distingiĝas. En kurbiĝoj la strato montsupreniras.
Ni preterpasas la vilaĝon Gasturi, kaj baldaŭ ni staras antaŭ la
ferfandita ĝardenpordego kun la simpla surskribaĵo: "Achilleion".
Jen salutas jam la alta, blanka marmorvilao, konstruita en
antikvahelena palacstilo: bildo de reviviĝinta Greka belegeco,
ĉirkaŭata de ĉiamverdaj floroj kaj dum la tuta jaro florantaj rozoj.
Ĉiuj trezoroj de l' klasika antikveco, de Troja, de Mykenae kaj de
Pompeji ĝiatempe servis kiel modeloj al la Neapolitana arĥitekto
Rafael Carito. Treegaj elspezoj, 12 ĝis 14 milionoj da drakmoj, estis
necesaj por fari la fabelan konstruaĵon.
Starigita sur forta fundamento, la domo tiamaniere estas enigita en la
monton, ke la trietaĝa fronto rigardas al la strato, kiu kondukas de
Gasturi al Benizze. Tra la larĝa ĝardenpordego ni baldaŭ venas al
la antaŭplaco de la kastelo. La vestiblo konsistas el fortaj kolonoj,
portantaj verandon el brileta marmoro; bele modelita balustrado kun du
centaŭroj ĉirkaŭas la tuton. Kontraŭ la parka flanko almetiĝas
al la kastelo la fama "peristilo", portiko, inter kies vicoj staras
marmorfiguraĵoj el la Greka mitologio; pentraĵoj ornamas la internon.
Multnombraj bustoj kaj aliaj skulptaĵoj plenigas la halon. Sur la
teraso, kuŝanta antaŭ ĝi, troviĝas belaj ĝardenaĵoj kun kelke da
altkreskintaj cipresoj. Du bronzaj figuraĵoj, prezentantaj luktistojn,
flankumas la suprenirejon al la teraso. Iom flanke de l' kastelo ni
ekvidas en la parko la statuon de l' mortanta Achilleŭs[38], de l'
plej ŝatita heroo de la imperiestrino Elisabeth el la Greka mitologio.
La duone terenfalinta heroo eltiras la mortigan sagpinton el la
kalkano. Emocia estas la dolora esprimo de l' vizaĝo, nedirebla la
rigardo al maro kaj arbaroj. Marmorbenkoj invitas al rigardado kaj
ripozado. Montsuben ni venas tra la parko al la Heine-templo, de kiu
larĝa marmora ŝtuparo duoncirkle ĉirkaŭ fontano kondukas malsupren
al la maro.
Sed ni reiru al la kastelo, por enrigardi ankaŭ en ties internon.
De el la malfermita portiko ni enpaŝas en la "Atrium". Pezaj
velurkurtenoj baras ĝin eksteren kaj pendas malsupren je ambaŭ
flankoj de l' brilaj muroj. Freskopentraĵo kun dancantaj nimfoj
ornamas la plafonon. Kolosaj vazoj el porcelano kaj bronzo staras
ambaŭflanke de la ŝtuparejo. Dekstraflanke kuŝas la kastela
kapelo, maldekstraflanke ni iras tra kunvenĉambro en la luksan
manĝoĉambron. La multkolora freskopentraĵo sur la plafono prezentas
la "procesion de Galatea". Suprenirinte la larĝajn ŝtupojn de la
ŝtuparejo ni staras antaŭ la grandega freskopentraĵo: la "triumfa
procesio de Achilleŭs". En la unua etaĝo kuŝas la ĉambroj de l'
iama imperiestro: antaŭĉambro, laborĉambro kaj dormĉambro. La
laborĉambro estis la iama dormĉambro de l' imperiestro Franz Josef;
sed neniam ĝi estas uzita de li. Pli malantaŭe sekvas ĉambroj por la
imperiestra sekvantaro. La sama etaĝo enhavis ankaŭ la ĉambrojn de
l' princo Aŭgust Wilhelm, la dua etaĝo tiujn de l' imperiestrino kaj
de l' princino Viktoria Luise.
Admirinda estas la elektra instalaĵo en kastelo kaj parko. La
loĝĉambroj ricevis lustrojn, la granda manĝsalono nepre modernajn
lumigilojn. La elektraj ardlampoj estas almetitaj nevideblaj en la
muroj tiamaniere, ke la blanka plafono servas kiel reflektoro kaj
plenigas la spacon per milda lumo. La granda ŝtupareja pentraĵo
ankaŭ originale estas lumigata de kvar arklampoj, kiujn oni fiksis
super la vitra tegmento, kaj plie de flanke almetitaj lumigiloj. Ankaŭ
la Achilleŭs-statuo estas lumigata de du arklampoj. La ĝardenaĵoj
havas duspecan lumon: unue grandajn arklampojn, kiuj en malgrandaj
distancoj lumigas la vojojn kaj promenejojn same kiel taglumo. Sed krom
tiu ĉi normala lumadmaniero ankoraŭ ekzistas alia, vere fabela, por
specialaj solenoj. La 25000 rozujojn en la parko oni provizis je po
unu ardlampo, kiuj povas esti ekbruligataj samtempe per centra kunigo.
Tiamaniere oni modernigis la Achilleion, ne foriginte tamen la originan
proprecon. Ankaŭ la plej multajn pentraĵojn kaj monumentojn el la
tempo de Elisabeth oni konservis. Novaj konstruaĵoj estas kavalirdomo
kaj aŭtomobilrestejo. Plie oni fosis artezan puton, kiu donis
fontakvon en profundaĵo de 80 metroj, kaj la Greka registaro kunligis
la kastelon kun Korfu per tri metalfadenoj.
Sulfiĉas. -- -- -- Aŭ ĉu eble estas dezirinde rakonti ion pri la
monaĥejo sur altaĵo proksime de l' kastelo, kie la imperiestrino
Elisabeth tiel ofte kaj volonte interparolis kun la viroj, kiuj
libervole estis rezignintaj vivi inter aliaj homoj? Aŭ pri la rave
lokita vilaĝo Gasturi, kie ŝi restadis inter la gevilaĝanoj, kiuj
nomis ŝin "reĝino de Gasturi", adoris ŝin kaj genufleksis antaŭ
ŝi? Aŭ pri tio, kiel malica legendo Korfu-on faris naskoloko de
Judas Ischariot, kiel iam la hebreoj estis ŝtonmortigataj de la
Grekoj, iliaj tombejoj estis senhonorigataj? Aŭ ĉu estas dezirinde
ankoraŭ supreniri la altan Pantokrator, aŭ viziti la tombejojn de
l' monaĥejo "Platiterra", aŭ la famekonatan kampodomon "Braila" ĉe
Gasturi?
Vere, kelkio alia ankoraŭ estas raportinda; sed mi opinias esti
doninta pli malpli imageblan bildon pri la idilia insulo Korfu, pri
ĝia historio, ĝia haveno, ĝia ĉefurbo, ĝia fortikaĵo, ĝiaj
naturbelaĵoj, ĝia popola vivo kaj pri ĝia mirinda kastelo Achilleion.
Nu, karaj samideanoj, mem vojaĝu tien, vidu, miregu kaj ĝoju! Je
Dio! Se ni ĉiuj havus sufiĉe da mono, mi proponus, ke oni aranĝu la
sekvontan Esperanto-kongreson en la urbo Korfu.