macahuhugot n~g isang Apo sa canila rin ang m~ga casangcap sa
malalaquing samahan sa pagcacalacal at iba pang hanap-buhay na itayó
n~g m~ga taga Pilipinas upang macapagbucas n~g m~ga mabibilis na daan
at magcaabutan ang m~ga malalayong bayan ó di caya'y maisulong ang
m~ga naturang hanap-buhay at guminhaua ang lahat.
56.--Ang ibang m~ga Apo ay pipiliin n~g m~ga tagapaghalal na ipalagay
n~g capulun~gan n~g m~ga Propesor sa baua't Colegiong pagturuan n~g
mataas na aral ó n~g carunun~gan, tig-isa ang baua't Colegio; n~g m~ga
tagapaghalal na ipalagay n~g m~ga casan~ga sa baua't samahan sa
pagcacalacal ó hanap-buhay na hindi nasasaclao n~g núm. 55, n~guni't
bumabayad n~g m~ga ambagang pinacamalaqui sa lahat tungcol sa malinis
na hanap na sumampa taontaon, tig-isa ang baua't samahán; n~g m~ga
Director sa m~ga bahay na itayó sa pagcacaauang gaua sa m~ga
cabayanan; at n~g m~ga umaambag na bumayad n~g malaqui sa lahat sa
ambagan sa hanap-buhay.
57.--Ang m~ga cabayanang bumilang n~g limangpung tagapaghalal na
paitaas ay pipili n~g tig-isang Apo; mula sa isang daan na paaquiat
dalauang Apo; at tatlo mula sa isang daan at limangpu na paitaas.
Capag ang m~ga tagapaghalal n~g isang cabayanan ay di umabot sa
limangpu ay pipisan sa m~ga tagacapit cabayanan upang macapili.
58.--Ang paghahalal sa m~ga Apo ay gagauin para n~g m~ga Tagatayó.
59.--Ang Tanun~gan ay magpapalit n~g m~ga Apo bauat apat na taon gaya
n~g Kapisanan; n~guni't palaguing bucás.
Sa Presupuesto n~g calahatan ay maglalaan nang pang upa sa Presidente,
Pan~galauang Presidente at m~ga Kagauad. Ang ibang Apo ay di tatangap
n~g ano mang upa, n~guni't hindi magbabayad n~g ano mang ambagan
habang humahauac nang Katungculan.
60.--Sa pamula n~g Tanun~gan at sa baua't taon n~g paghahalili ay
ito'y bubucsan n~g Presidente n~g República at gagauin ang m~ga pag
hahandang nabibilin sa núm. 45. na ualang maiiba cundi ang bilang n~g
m~ga Kagauad na mababauasan at madadagdagan n~g Pamunoan alinsunod sa
dami n~g gagauin.
61.--Ang lugal na pinagpupulun~gan n~g Tanun~gan ay lubhang
cagalangalang para rin n~g sa Kapisanan at ang m~ga Apo ay di
mapaquiquialaman sa canilang m~ga caisipan gaya n~g m~ga Tagatayó.
62.--Ang m~ga pulong n~g Tanun~gan ay hayag din at upang magcaroon n~g
bagsic ang caniyang m~ga tadhana ay cailan~gang maharap ang dalauang
icatlong bahagui man lamang n~g m~ga Apo.
Ang Presidente, ang Pan~galauang Presidente at ang m~ga Kagauad ay di
macaliliban sa ano mang dahilan; n~guni't ang m~ga ibang Apo ay
macapaghahalihalili n~g pagliban cun may pahintulot ang Tanun~gan,
matiran lamang na palagui n~g dalauang icatlong bahagui. Sa panahon
n~g cahigpitan at cahirapan ay ualang macaliliban.
63.--Ang Tanun~ga'y didin~giguing palagui nang Presidente na parang
Sangunian sa lahat na bagay na malaquing halaga at mabigat, n~guni't
ang m~ga casagutan noo'y hindi macapipilit dito. Gayon may cun ang ano
mang tadhana ay pagcaisahang macaitlo sa iba't ibang panahon ay
cailan~gang icuhang sanguni sa Kapisanan upang pasiyahin cun dapat
magcaroon n~g bagsic n~g cautusan.
Macapaghaharap din naman n~g ano mang panucala tungcol sa cautusan;
n~guni't ito'y gagauing palagui sa Presidente n~g República na siyang
magpapadalá sa Kapisanan cun minamagaling niya.
Sa m~ga pagpupulong at sa iba pang nauucol sa pamamahala at cahusayan
sa loob ay susundin ang m~ga Tagobiling cathain nito ring Tanun~gan.
64.--Upang maguing Apo ay quinacailan~gan, bucod sa caraniuang
casangcapan, ang mag taglay n~g tatlongpung taong sincad; sampahan n~g
isang malinis na hanap na maliuag maparam at magcasiya sa isang buhay
na catamtaman at sarili; at magcaroon n~g m~ga casangcapang nasasabi
sa número 52 ó macagaua n~g malaquing paglilingcod sa bayan.
Ang katungculang Apo ay casing tagal n~g sa Tagatayó, at itong
dalauang catungculan ay di mapipisan sa isang tauo at di rin
malalangcapan n~g ano mang capangyarihan sa pagpaparusa sa tauong
bayan.
ICALIMANG CASAYSAYAN.--_Tungcol sa man~ga Sanguniang cabayanan at
Sanguniang bayan_.
65.--Pagcapaghalal n~g man~ga Tagatayo ay ang m~ga catiuala sa baua't
cabayanan ay magbubucod-bucod sa apat na puctó, cailan ma't bauat
puctó ay bumilang n~g pito catauo man lamang.
Cun ang bauat puctó ay di macaabot sa nasabing bilang ay magbubucod sa
dalauang puctó lamang.
Ang m~ga puctong ito ang maghahalili sa taon-taon ó bauat icadalauang
taon sa Sanguniang cabayanan sa loob n~g isang capanahunan, at
maquiquialam sa m~ga usap sa cabayanan na parang m~ga casanguni.
66.--Ang m~ga matanda sa bauat bayan ay magbubucodbucód sa dalauang
puctó na siyang maghahalili baua't icalauang taon sa Sanguniang bayan.
67.--Ang m~ga catungculang ito ay nagbibigay puri, n~guni't ualang
upa; gayon ma'y ang m~ga Kasanguni ay di magbabayad n~g ano mang
ambagan sa canicanilang capanahunan.
68.--Sasangcap sa Sanguniang cabayanan ang Punong cabayanan na siyang
Presidente, ang Punong bayan sa loob na n~g cabayan na siyang
Pan~galauang Presidente, ang m~ga casanguning dinatnan n~g capanahunan
sa cabilugan n~g m~ga catiuala at ang Kagauad n~g Pamunoang cabayanan;
n~guni't ito'y di macapagbibibig ni macabobotos sa m~ga pagpupulong.
Ang Pan~galauang Presidente ang hahalang sa Presidente sa boong
capangyarihan nitó.
69.--Sasangcap sa Sanguniang bayan ang Punong bayan na siyang
Presidente, ang Pan~gulo sa loob nang bayan na siyang Pan~galauang
Presidente, ang iba pang man~ga Pan~gulo at ang m~ga Kasanguning
dinatnan nang capanahunan sa cabilugan nang m~ga matandá at ang
Kagauad sa Pamunoang bayan na hindi macapagbibibig at di rin
macabobotos.
Ang Pan~galauang Presidente ang siyang hahalang sa Presidente sa
dalauang cutungculan nito na Presidente n~g Sangunian at Punong bayan.
70.--Tutungculin nitong m~ga Sangunian ang pagpapasiglá sa pagtuturo
at pagaaral at gayon din ang pagpapasulong sa gaua sa lupa,
paghahayop, gauang camay at pan~gan~galacal, at cucupcupin ang m~ga
nacacatuclas n~g m~ga mabubuti at malalacas na paraan; gumaua n~g
Tandaan n~g m~ga tauo at m~ga usap (Censo y Estadistica) at n~g yaman
(Catastro) para n~g tandaan n~g m~ga lupain, bahay at hayop at iba
pang pag aari; at man~galaga sa mahusay na pag gugol sa salapi n~g
bayan, ihablá ang m~ga sumira noon at gauain ang canicanilang
Presupuesto ó Kuruan nang magugugol.
Pan~gan~galagaan din naman nang m~ga Sanguniang cabayanan na sa bauat
cabayanan ay magcaroon man lamang nang isang Colegio ó Aralán na
magturo nang mataas na aral at nang isang limbagan, hindi lamang upang
maquilala n~g lahat ang m~ga pacaná nang napupunoan, cundi naman upang
macalat sa paraang itong mabisa ang pagcabucas nang isip at iba pang
pagcaquilalang paquiquinaban~gan sa sariling pamumuhay n~g m~ga tauo
at cagalin~gan nang lahat.
71.--Ang m~ga Kasanguni sa cabayanan ay may catungculang magpaaninao
at maghamong sa Pamunoang cabayanan n~g lahat na m~ga pacanang
nahihinguil sa caguinhauahan n~g cabayanan; maquialam sa n~galan nitó
sa pamamahala n~g salapi n~g bayan: at magtangcacal sa m~ga duc-ha at
di macacaya sa canilang m~ga usap sa Pamunoan.
Ang m~ga Kasanguning bayan ay magcacaroon n~g m~ga ganito ring
catungculan sa canilang quinalalagyang bayan at mag hahalal n~g isa sa
canila na maguiguing Pintacasing maquiquialam sa Hucuman, upang dito'y
maganap ang m~ga cautusan n~g ualang quiquilin~gan ang sino man.
ICAANIM NA CASAYSAYAN.--_Tungcol sa Presidente n~g República at
caniyang Pamunoan_.
72.--Ang Presidente at Pan~galauang Presidente n~g República ay
ihahalal n~g m~ga cabilugan nang m~ga katiuala sa baua't cabayanan
cahalintulad n~g paghahalal sa m~ga Tagatayó; n~guni't maquiquialam sa
paghahalal bucod sa Punong cabayanan na pinaca Presidente ang m~ga
Pintacasi n~g República sa bauat cabayanan na m~ga taga pagsiyasat
casama n~g m~ga inihalal n~g m~ga catiuala, na siyang man~gan~galaga
upang ang paghahalal ay madaos ayon sa ipinaguutos.
Ang Puno at ang m~ga Pintacasi ay hindi macabobotos; n~guni't
susugpuing mahigpit ang suhulan at daya sa butusan.
73.--Ang m~ga tunay na casulatan n~g paghahalal sa bauat cabayanan ay
ipadadalá n~g Puno sa Tanun~gan at ang matitirá sa archivo n~g
cabayanan ay isang saling pinilmahan n~g naturang Puno, n~g m~ga
Pintacasi at iba pang tagapagsiyasat.
Capag natangap n~g Tanun~gan ang m~ga casulatan sa paghahalal n~g
lahat na cabayanan ay magpasabi sa Kapisanan ó sa Laguing Paniualaan
cun nasasará, at ito'y magsusugo n~g tatlo catauong tagapagsiyasat na
maqui-alam sa pagbibilang n~g botos.
Cun ualang macalicom n~g botos n~g dalauang icatlong bahagui man
lamang n~g lahat na katiuala sa m~ga cabayanan ay uulitin ang
paghahalal, n~guni't ang pag bubutusan ay ang m~ga nacalicom n~g
lalong maraming botos hangan sa tatlo man lamang.
74.--Ang Pan~galauang Presidente ay ang macalicom n~g mahiguit sa
calahati n~g botos at siya ang hahalang sa Presidente, cun ito'y
mamatay ó magcaroon n~g tunay na capansanan bago matagpós ang
capanahunan na limang taon.
Habang hindi siya humahalang ay di macagagamit n~g ano mang
capangyarihan ucol sa caniyang sariling catungculan; n~guni't
paghalang ay malilipat sa caniya ang boong capangyarihan n~g
Presidente.
75.--Ang mahalal na Presidente ay ihaharap sa Kapisanan n~g
hahalinhan at n~g Presidente n~g Tanun~gan, at cun malagay na sa
talagang luclucan n~g Presidente n~g Kapisanan ay babasahin ang
caniyang calatas sa pagbati at dito'y ipan~gan~gaco sa mahigpit na
panghahauac sa sariling dan~gal at capurihan na pagpipilitan niya sa
boong macacaya ang caguinhauan n~g bayan at mag bibigay nang halimbaua
sa lahat sa pagyucó at pag galang sa m~ga cautusan sa pagbaban~gon at
iba pang bagaybagay.
Pagcatapos n~g pagbasa ay igagauad n~g Presidenteng hahalinhan ang
m~ga saguisag na pagcacaquilanlan nitong mataas na catungculan, at
quiquilanling hauac na niya ang boong capangyarihan.
76.--Ang presidente ay siyang pinaca catauan n~g bayan, caya't siya'y
dapat igalang at huag pagpahamacan at di mabibiguiang usap habang di
naa-alisán nang catungculan.
Ang Presidente ay hindi iba cundi ang capatid at caibigan n~g lahat na
taga Pilipinas, at caya lamang mauiuicang siya'y nacalalalo ay sa
pagca't siya ang dapat man~guna sa pagpapasunod nang ugaling magandá
at mahusay at sa cabutihan nang gaua sa bayan.
Utang niya sa caniyang sariling dan~gal at sa Dios ang mag taglay n~g
isang ugaling ualang ipipintas, upang mapapurihan niya ang caniyang
bayan sa harap n~g m~ga taga ibang lupa, at mag bigay sa caniyang m~ga
cababayan n~g halimbaua n~g cabaitan at casipagan.
77.--Siya ang quinabobooan n~g capangyarihang magpasunod sa m~ga
cautusan at nalalaganapan n~g capangyarihang itó ang lahat na bagay na
quinacailan~gan n~g cahusayan sa loob n~g bacuran nang República at sa
icapapanatag sa labas, ayon sa ibinibilin n~g m~ga cautusan sa
pagbaban~gon at sa iba pang bagay.
78.--Ang Presidente ang mag lalathalâ n~g m~ga tadhana n~g Kapisanan
upang mapilit sa pag sunod ang tauo; gayon ma'y cun inaacala niya na
ang alin man sa m~ga tadhanang ito ay macagagambala sa cahusayan sa
loob at sa capanatagan sa labas ay malalaguian niya n~g sansalâ (veto)
sa ilalim n~g boo niyang capanagutan.
79.--Ang Presidente sa sarili niyang isip ó sa hamong n~g alin man sa
caniyang m~ga Kagauad ay macapaghaharap sa Kapisanan n~g ano mang
panucala n~g cautusan; n~guni't bago gauin yaon ay didinguin muna ang
Tanun~gan.
80.--Bucod pa'y nauucol sa caniya itong m~ga malaquing capangyarihang
susunod:
Una. Kumathá n~g m~ga atas at tagobiling quinacailan~gan sa pagtupad
n~g m~ga cautusan at man~galaga na sa boong nasasacupan n~g República
ay ualang maghari cundi ang madali at ganap na catouiran.
Icalaua. Gumaua n~g m~ga cautusan at bagong pacaná na inaacala niyang
dapat ihamong sa Kapisanan ucol sa cagalin~gan n~g República, upang
pagnoynoyin n~g nararapat.
Icatlo. Maghalal sa m~ga may catungculan sa bayan ayon sa m~ga
cautusan.
Icapat. Acayin ang Hocbong dagat at Hucbong cati at pagayao-ayaoin sa
paraang lalong nararapat sa pamamaguitan n~g m~ga Generales na lalong
may catampatan na siyang pagsasalinan niya n~g Kapangyarihan.
Icalimá. Mag tuto sa paquiquipulong sa m~ga Pamunoang taga ibang lupa
at maghalal n~g m~ga sugo at Consul na cacatauanin niya.
Icanim. Mamahala sa pagpapabubo n~g m~ga salapi at mag atas n~g m~ga
pag-gugulan, n~g m~ga itinatalagá sa baua't san~gá n~g pamamahala sa
bayan.
Icapitó. At catapustapusa'y man~galaga sa lahat n~g nauucol sa
cahusayan at icatitimaua n~g bayan sa m~ga sáquit.
81.--Ang man~ga hanganan nang capangyarihan nang Presidente ay itong
man~ga susunod:
Una. Sa ano mang dahila'y hindi masasan-sala ang pagcacatipon n~g
Kapisanan sa m~ga panahon at pangyayaring nabibilin sa cautusan, at
gayon ding hindi yaon mapipiguil at mapaghihiua-hiualay at cailan ma'y
di magagambala ang man~ga pagpupulong at paglilining nitó.
Icalaua. Hindi siya macalalabas sa nasasacupan n~g República at di
niya masisira ó maihihiualay at malalaguian nang ano mang capanagutan
ang alin mang bahagui nang lupain nitó.
Icatló. Hindi macapagyayari n~g anomang tipanan at iba pang casundó at
gayon ding hindi mapaiiral ang digmá at mapababalic at mapagtitibay
ang capayapaan cun ualang pahintulot ang Capisanan.
82.--Ang man~ga pasiya nang Presidente nang República ay pipilmahang
palagui nang Kagauad na nauucol; n~guni't hindi ito mananagot na
casama niya cundi maquilala na itong Kagauad ang naghamong nang m~ga
naturang pasiya.
83.--Hihirang ang Presidente sa m~ga Tagatayó at Apong halili na at
quinaquitaan nang ugaling ualang ipipintás sa pag ganap nang
catungculan ó di caya'y sa man~ga nag gugol nang malalaquing
paglilingcod sa bayan, n~g m~ga Kagauad n~g Pamunoan na siyang
tutulong sa caniya sa paglulutas nitong m~ga susunod na san~gá:
Una. Paquiquipanayam sa tagá ibang lupa at pagcacalacal.
Icalaua. Panihala sa loob na nacasasaclao sa cahusayan sa loob, sa
pagtuturo at pagpapalayó sa m~ga sáquit.
Icatlo. Gauang bayan, at dito'y masasama pati n~g gayang lupa at
gauang camay.
Icapat. Catuiran.
Icalima. Yaman.
Icanim. Digmang cati.
Icapito. Digmang dagat.
84.--Ang m~ga Kagauad n~g Pamunoan ay macahaharap sa Capisanan at
Tanun~gan cailan ma't may ipagsasabi sa n~galan n~g Presidente ó
sila'y turulin cayá n~g hayág nino man sa Kapulun~gang itó.
N~guni't cun pagbobotosan na ang dahil n~g canilang pagdayo ay lalabas
at di maquiquialam dito.
85.--Hihirang din naman sa m~ga tauong nababanguit sa núm. 83 at sa
m~ga Katiuala at Punong bayang halili na at quinaquitaan n~g ugaling
ualang ipipintas, n~g m~ga ihahalal niyang Punong cabayanan, na siyang
pagsasalinan niya n~g boong capangyarihan sa loob n~g cabayanang
masacop nitó.
86.--At gayon ding hihirang sa tatlong iharap sa caniya n~g Sanguniang
bayan n~g gagauing Punong bayan na cacatauanin niya sa baua't bayan.
Upang mabilang sa m~ga ihaharap ay quinacailan~gang nagdaan sa pagca
matandá ó Pan~gulo at di napapintas sa ugali.
Ang m~ga Pan~gulo na siyang catiuala n~g Punong bayan sa bauat nayon
ay ihahalal n~g Punong cabayanan sa m~ga mapili n~g umaambag na may
carapatán. Ang pagpili sa m~ga Pan~gulo ay caparis din sa m~ga
matandá.
87.--Ang catungculan n~g Punong bayan at man~ga Pan~gulo ay tatagal
n~g dalauang taon; at ang m~ga Punong cabayanan ay apat, liban na
lamang cun bago lumampas ang taning na ito ay mapagquilala n~g
Presidente na ang cagalin~gan n~g boong República at ang sariling
cagalin~gan n~g cabayanang quinalalaguian ay nagcacailan~gang siya'y
halinhan nang iba.
88.--Sa bauat san~gá n~g pamamahala sa bayan ay magcacaroon n~g Lugal
cagauad na siyang Pan~galauang Puno sa baua't Gauaran; sa bauat Pitac
ay maglalagay n~g isang Oficial at m~ga catulong at manunulat na
quinacailan~gan sa madaling paglulutas n~g man~ga usap.
Ang man~ga Katungculang ito ay maguiguing isang tan~ging hanap-buhay
gaya naman n~g sa man~ga Hocom at sandatahan, at ualang macapapasoc
dito cundi magdaan muna sa sungcaran, maguing sa hagdang mataas na
buhat sa baitang n~g man~ga Katulong na paitaas, maguing sa mababa na
quinalalagyan n~g man~ga manunulat at iba pang alagad na
quinacailan~gan sa baua't sánayan.
Ualang maguiguing dahil n~g pagtaas dito sa dalauang hagdan cundi ang
catagalan at ang man~ga tan~ging paglilingcod na gauin n~g may
Katungculan, cun yao'y mapatotohanan at marapatin n~g Tanun~gan. Upang
macalipat mulá sa mababa tun~go sa mataas na hagdan ay cailan~gan ding
magdaan sa sungcaran.
89.--Ang lahat na Katungculan sa bayan cahit ano ang quinauuculan ay
babayaran n~g catamtaman, liban na lamang ang man~ga nasasabing ualang
bayad sa man~ga cautusan, at di matatalagahan n~g ano mang upa ang
man~gahiualay sa Katungculang ito. Ang sino mang mapahamac sa pagtupad
n~g Catungculan at dahil dito'y marapatin n~g Kapisanan na gantihin
ang gauang yaon, ang bihis ay ibibigay na paminsanan sa halagang
pasiyahin nito ring Kapisanan.
90.--Ang man~ga sanayán (oficina) n~g Bayan ay bubucsan umaga't hapon
gaya n~g sa man~ga magcacalacal, at magtatayó lamang n~g man~ga
calalaguiang tunay na quinacailan~gan sa madaling paglulutas n~g
man~ga usap.
91.--Baua't Punong cabayanan ay magcacaroon n~g nasasacupan niyang
man~ga oficial, catulong at manunulat na quinacailan~gan sa iba't
ibang san~ga n~g pamamahala sa cabayanang nasasacop niya, at ang
oficial na catiuala sa cahusayan sa loob ay siyang Kagauad na
maguiguing pan~galauang Puno sa Sanayán n~g cabayanan.
Ang m~ga manunulat ay caniyang ihahalal capag nasungcad n~g
Sanguniang-cabayanan.
Ang sino man~gatungculán sa cabayanan ay dapat macaalam n~g salitá
dito.
92.--Baua't Punong bayan ay magcacaroon nang; isang kagauad hugot sa
baitang n~g m~ga catulong at n~g m~ga manunulat na ihahalal niya,
capag nasungcad n~g Sanguniang-bayan. Magcacaroon nang isang catulong
na Comisario n~g Pan~galagaan na may bayad. (Comisario de Policía).
ICAPITONG CASAYSAYAN.--_Tungcol sa panihala nang catuiran_.
93.--Ang capangyarihan sa paghatol at sa pagpapatupad sa maguing hatol
ay tataglayin lamang n~g m~ga Kapulun~gan (Tribunales) n~g catuiran at
n~g m~ga Hocom, na ualang magagaua cundi ang mag lapat n~g m~ga
cautusan sa usap ó gauang ihablá.
94.--Itatadhana n~g m~ga cautusan ang pagcacasunodsunod n~g m~ga
paraan at pag uusisang dapat gauin sa m~ga usapin sa boong nasasacop
n~g República, at ang panununtunan ay ang camunting sabi at ang
caliuanagan at lilipulin yaong man~ga gauing luma na ualang
quinauuculan cundi ang mag acsayá n~g m~ga papel at ang pahabain mag
parating man saan ang m~ga casulatang usap.
Bibiguian ang m~ga nahablá sa usap-sala n~g boong-caluagan upang
magamit ang m~ga paraang quinacailan~gan nila sa pagliligtas sa
canilang catauan sa ano mang calagayan n~g nasabing usap.
Catagalan n~g m~ga usap-sala ang anim na buan at pagcaraan nitong
taning ay dudusahin nang mahigpit n~g m~ga Capulun~gan ang m~ga Hocom
na di magpaquita n~g tunay na cadahilanan nang pagcabalam.
95.--Magcacaroon n~g iisa lamang sacdalan (fuero) sa lahat na usap
sala at usap catuiran, bucod lamang ang m~ga sandatahan na magcacaroon
n~g sariling sacdalan cun sila'y magculang sa man~ga Cautusang nauucol
sa canilang casamahan; n~guni't masasacupan din sila n~g sacdalan n~g
lahat cun sila'y magcasala sa paquiquisama sa man~ga tauong bayan.
96.--Aalisin ang man~ga Pintacasing hindi upahan n~g bayan, pagca't sa
haharapin ay ang man~gan~gasiua ay ang tunay na may usap ó di caya'y
ang man~ga Abogadong biguian nito nang kapangyarihan.
Gayon ma'y cun ang may ari ay ualang cáya at di macaquita n~g
Abogadong magmacaalam ay macapaglalagay n~g m~ga tan~ging sugo na
man~gatauan sa caniya, n~guni't ang m~ga sugong ito ay mapapara sa
m~ga tunay na Abogado na bumabayad n~g ambagan dahil sa canilang
katungculan.
87.--Ang m~ga cahalili, Hocom at iba pang may katungculang nacacapit
sa san~gang itó ay mananagot na isa-isá sa man~ga gauang pagcuculang
sa cautusan, at sino mang mamamayan ay macapaghahablá tungcol sa
pagpapasuhol at masamang pag gamit n~g katungculan.
98.--Sa calooban n~g República ay magcacaroon nang isang
kataastaasang Kapulun~gan n~g catouiran na mag bubucod sa
quinacailan~gang Licmoan (Sala) na lalaguian n~g limang cahalili bauat
isá; sa bauat calauacan (Region) ay lalaguian n~g isang Kapulun~gan
(Audiencia ó Tribunal) na may tatlong cahalili; sa bauat Hucuman
(Distrito Judicial) ay magcacaroon n~g isang Pan~gulong Hocom (Juez
mayor); at sa bauat bayan ay isang Hocom na taga pamaguitan (Juez de
Paz), na ihahalal n~g Presidente n~g Kapulun~gang nacasasacop capag
naiharap n~g Sanguniang bayan ang man~ga mamayang lalong marapat sa
catungculang itó cun may sariling pamumuhay.
Sa boong nasasacupan n~g República ay magcacaroon n~g anim na
calauacan man lamang na iaayao sa m~ga lupang lalong nauucol ayon sa
dami n~g m~ga tumatahan, at sa bauat calauacan ay magcacaroon n~g m~ga
Hucumang macailan~gan sa madali at matuid na pag aayos n~g catuiran.
99.--Sa siping n~g m~ga Kapulun~gan n~g catuiran ay malalagay ang
casamahan n~g m~ga Pintacasi n~g República na pinan~gun~gunahan n~g
Punong Pintacasi.
Ang m~ga Pintacasing itó ang man~gag aalaga sa mahigpit na catuparan
n~g m~ga cautusan at maquiquialam hindi lamang sa m~ga usap-sala at
usap catuiran (Juicios criminales y civiles), cundi naman sa m~ga
usap-bayan (expedientes administrativos). Sila rin ang
macapagpapatotoo sa m~ga gaua at casundong ibig pagtibayin upang
paniualaan.
Sa bauat cabayanan ay magcacaroon n~g isang Pintacasi na casingtaas
n~g Pan~gulong Hocom, at cun dito'y magcaroon n~g dalauang Hucuman ay
ilalagay sa Piling n~g Hucumang (Juzgado) uala sa loob n~g cabayanan
ang isa pang Pintacasing catulong na capantay n~g kagauad n~g Hucuman.
Sa bauat Kapulun~gan ay magcacaroon din nang isang Pintacasi na
casingtaas n~g Cahalili, n~guni't ito'y ualang paquiquialaman cundi
ang m~ga usap sa Kapulun~gan: at sa calooban (capital) n~g República
lalagay ang Punong-Pintacasi na siyang mag tututo sa m~ga ibang
Pintacasing quinacailan~gan upang mapaquialaman ang m~ga usap sa
cataastaasang Kapulun~gan at sa m~ga Sanayan n~g Pamunoan at gayon din
ang paghuhusay at pamamahala sa casamahan.
Sa bauat bayan ay magcacaroon n~g isang Pintacasing-bayan na huhugutin
sa m~ga kasanguning casalucuyan.
100.--Sa mataas na hagdan nang pan~gan~gatungculang-hocom ay
macapapanhic cun mag daan sa suncaran mulá sa unang baitang n~g m~ga
kagauad n~g Hucuman at m~ga Pintacasing catulong, at ang pagtaas ay
para n~g sa pan~gan~gatungculang bayan dahil sa catagalan at sa
malalaquing paglilingcod na pinatotohanan at minarapat n~g Tanun~gan.
Sa pan~gan~gatungculang itó ay ualang tatangapin sa hagdang mataas
cundi ang m~ga Doctor sa catuiran (Doctor en derecho) at ang m~ga
Abogado.
101.--Tatalagahan n~g Kapisanan ang m~ga naglilingcod sa
pan~gan~gatungculang Hocom n~g catamtamang bayad, upang magcaroon sila
n~g pitagan at casarinlang quinacailan~gan sa maluag na pagtupad n~g
mahal nilang catungculan; at huag tutulutan na sa m~ga Kapulun~gan at
Hucuman magcaroon n~g m~ga manunulat at iba pang alagad na tagá
mababang hagdan na di bibiguian n~g catamtamang upa, upang mailagan
ang masasamang gauing pinag apuhan na sa ilalim n~g yamungmong n~g
Pamunoang castila.
102.--Ang lahat na cahalili sa cataastaasang Kapulun~gan ang hahatol
sa Presidente n~g República capag naipahayag n~g Kapisanan na ito'y
may casalanan, pagca nahalinhan sa catungculan.
At ang isang Licmoan nitó ring Kapulung~gan ang hahatol:
Una. Sa m~ga Kagauad n~g Pamunoan, pagnaipahayag n~g Kapisanan na
sila'y may casalanan.
Icalaua. Sa m~ga Tagatayó at Apo, cun maipahayag na sila'y may
casalanan n~g isang Paniualaang ipalagay n~g canicanilang casamahan.
Icatló. At sa m~ga cahalili nito ring Kapulun~gan at n~g m~ga natatayo
sa calauacan at sa m~ga Pintacasing capantay n~g m~ga cahalili at sa
m~ga Punong cabayanan.