Nāvis anglica appulsa ad īnsulam — Quō cāsū — Magna Crūsōeī in
praefectum merita — Spēs līberātiōnis.
Intereā accidit ut Hispānus et Sunday octo jam diēs āfuissent
necdum rediisent. Friday saepissimē nunc ad montem prōcurrēbat,
nec tamen, quamvīs intentīs intuērētur oculīs, quidquam
cōnspiciēbat. Forte tandem cum Crūsōeus domī versābātur, ecce
subitō redit ille ac procul : “ adveniunt ! ” inquit,
“ adveniunt ! ” Hōc nūntiō laetus, dominus ad collem properat.
Inde ē longinquō scapham ad īnsulam tendentem prōspicit. Sed
incertum sē esse profitētur num haec esset ea quam spērāvissent.
Friday expalluit ; Rōbinson iterum speculātur. Scīlicet
Eurōpaeāna erat nāvicula albīque hominēs in eā armātī. Extemplō
sociī alium collem cōnscendunt, certiōra vīsūrī. Quantus vērō
fuit stupor cernentium nāvem ingentem Anglicam, ad ancoram
cōnsistentem.
Tum Rōbinsōnis animus admīrātiōne, metū, laetitiā, invicem
afficitur. Hinc enim gaudet spē līberātiōnis, inde vērō stupet
metuitque, quod in dubiō esset quō cōnsiliō nāvis ista hūc
appulisset. Itaque veritus nē pīrātae essent, in colle arboribus
virgultīsque cōnsitō sē sociumque collocat in speculīs*. Inde
cernunt scapham ūndecim hominibus onerātam ad lītus appellere,
quōrum octo armātī erant, trēs reliquī inermēs vīnctīque. Hī
quidem vix in lītore expositī vinculīs solūtī sunt. Ūnus ex
illīs misericordiam armātōrum implōrābat. Reliquī duo manibus
sublātīs ā Deō auxilium et salūtem petere vidēbantur. Quibus
cōnspectīs, Crūsōeus perturbātus et anceps cōnsiliī stetit. At
brevī nōn sine horrōre videt nōnnūllōs nautārum strictīs gladiīs
necem captīvō intentāre, ac deinde tribus captīvīs relictīs
proximum nemus petere. Illī intereā sedēbant maestō dējectōque
vultū, incertī quid deinde futūrum esset. Tum Crūsōeus, cujus in
mentem aliēnīs malīs propria revocābantur, miserīs istīs
hominibus vel suae vītae perīculō opem ferre statuit. Igitur
Friday jubētur sclopēta, gladiōs, apparātum tormentārium quam
celerrimē afferre ; ipse remanēre satius dūxit*, speculātūrus
quae sequerentur. Cūnctīs igitur ad pugnandum parātīs, magnō cum
gaudiō nostrī animadvertunt nautās vagātōs in umbrā passim
recubāre ut somnō, diēī fervidissimō tempore, indulgērent. Tum
Rōbinson, cum paululum exspectāsset, animō audācī ad miserōs
illōs accēdit. Quī cum āversī sedērent, attonitī stupuērunt,
audītā vōce subitō haec clāmantis : “ Quīnam virī estis ? ” At
illī exsilīre, fugamque parāre. Crūsōeus Anglicō sermōne
hortātur nē timeant ; sē servātōrem adesse, et dē patriā, dē
malīs, et quid opis ipse ferre posset interrogat. Cui “ Germānī
sumus, ” respondet ūnus quī Anglicam linguam intellegēbat.
“ Nautae meī, conjūrātiōne factā, nāvī meā potītī sunt. Prīmō
statuerant mē cum virīs istīs bonīs interficere ; tandem vītam
dēprecantibus concessērunt. Vīta autem in hāc īnsulā dēsertā,
inopiā et miseriā peritūrīs, ipsā morte acerbior est. ” “ Ego
vōs, ” huic Crūsōeus respondit, “ ē rēbus hīs tam miserīs
expediam, vel ipsīus capitis meī perīculō ; sed duplicī lēge :
scīlicet ut tū, dum hīc habitēs, cum tuīs mihi pāreās ; deinde
ut, sī nāvem tuam tibi restituere mihi contigerit, mē meōsque in
Angliam revehās ”. Quae cum praefectus prōmīsisset, tum sclopētō
ūnumquemque gladiōque armāvit, eā tamen condiciōne nē quis iīs
ante ūterētur quam ipse jussisset. “ In scelestōs istōs
hominēs, ” addit ille, “ somnō nunc sōpītōs et passim jacentēs
invādēmus ; sed ita ut minimē cruenta victōria sit. ”
Tum illī tōtī ab lūctū versī in īram, ducem secūtī sunt, et
Friday sēcum ferēbat laqueōs quibus ligātī fuerant. Jam ad
proximum accēdunt, in faciem prōstrātum et somnō tam altō
oppressum ut, manibus pedibusque vīnctīs, ōs eī prius
obstrūxerint quam penitus experrēctus sit. Manibus tum ā tergō
revīnctīs, immōtum eum manēre jubent ; minātī sē eum, sī vel
minimam vōcem ēdat certē jugulātūrōs esse. Quō factō, ad alterum
properant, quem ligātum pariter eadem minātī supīnum collocant.
Et jam sex in vinculīs erant, cum postrēmī duo subitō experrēctī
surgunt et arma corripiunt. “ Ō scelestī, ” (ita exclāmat
Rōbinson), “ cernite sociōs, arma abjicite ! perībit quī
cūnctātus erit. ” Haec cum intonuisset illī gladiīs abjectīs in
genua sē prōsternere, supplicēsque dēlictī veniam ā praefectō
petere. Atque hīs etiam manūs nōdīs implicantur. Tum Crūsōeus
jubet ūniversōs in spēluncam contrūdī, ōstiōque validīs arborum
rāmīs obstrūctō, mandat cūstōdī ut interficiātur sī quis
claustrum cōnētur perrumpere.
Deinde sociī factō agmine ad scapham sē cōnferunt quam vectibus
admōtīs in siccum prōtrahunt, et carīnam deinde perforant. Sub
hōram post merīdiem tertiam, tormentī fragōre temptant ut nautās
ex īnsulā revocent. Quō signō ter repetītō cum nēmō rediisset,
altera scapha ē nāvī profecta est ad īnsulam. Tunc Crūsōeus cum
sociīs in collem sē recipit. Scaphā appulsā, nautae ad priōrem
currunt quam cernunt in siccō perforātam. Cōnfestim
circumspicere, sociōs nōmine vocāre, neque tamen quisquam fuit
quī respondēret. Illī decem numerō erant, armātī omnēs. Rōbinson
quī ex praefectō accēperat inter captīvōs trēs esse quī nōn nisi
metū coāctī vēnissent in sceleris societātem, Friday
gubernātōremque ad eōs mittit ; cumque illī veniam ōrāssent
impetrāssentque, armīs redditīs, eōs quae ipse praeceptūrus sit
sēdulō exsequī jubet.
Interim quī prīmī advectī fuerant clāmōrem sustulēre. Redditur
et major ā Crūsōeī commīlitōnibus ; hōc enim modō ille jusserat
ut advenae in nemora allicerentur. Illī scīlicet vōce
respondentium vix audītā, sparsī hinc inde per silvās vagantur.
Sed nūllō repertō, cum jam advesperāsceret, ad scapham redībant,
cursū et vānō errōre fessī. Atque ut quisque occurrit excipitur
ab īnsidiantibus, quōrum in manūs captīvī sex incidērunt. Cum
quattuor aliī reverterentur, mittitur ad hōs quīdam nautārum in
grātiam receptōrum, interrogātūrus an sponte armīs abjectīs sē
submittere velint ; nī facerent, īnsulae prōcūrātōrem, trīgintā
abhinc passibus, quīnquāgintā mīlitēs ex arce ēdūxisse quī ipsōs
caederent. Tum Rōbinson armōrum strepitum ūnā omnēs ēdere jussit
ad verba lēgātī cōnfirmanda. Itaque illī nōn vī sed arte
vincuntur. Mox quīdam ex iīs haec rogat : “ An vērō dēlictī
veniam impetrātūrī sumus ? ” Cui praefectus in virgultīs latēns
sīc acclāmāvit : “ Vōcem meam agnōscis, Thōmā Smith ! Sī īlicō
arma ē manibus ceciderint, vītam omnēs habēbitis, Atkins
exceptō ”. (Ille enim sēditiōnis concitor fuerat.) Tum ūniversī
statim arma abjicere. Atkins ipse praefectum obtestātur ut sibi
parcat ignōscatque ; commūne enim esse omnium scelus. Praefectus
respondet, sē (quod ūnum posset), prōcūrātōris eum clēmentiae
commendātūrum.
Quō factō, Friday cum nautīs ad illōs vinciendōs mittitur. Jam
Crūsōeus, quī prōcūrātōris persōnam sustinēbat, cum praefectō
accessit. Hic autem dē captīvīs eōs ēlēgit quibus tālēs esse
mōrēs nōverat ut ipsōs sceleris commissī vērē paenitēret ; hī ad
arcem, cēterī ad spēluncam dūcuntur. Ex iīs quī in antrum anteā
conjectī erant duōs etiam addūcī jussit, dē quibus quoque bene
spērābat. Quōmodo autem cum illīs ēgerit et quae posteā
acciderint, mox nārrābimus.