Caput Vīcēsimum Quīntum

Fundāta colōnia — Crūsōeus relinquit īnsulam — Quod accidit in

patriam redeuntī — Quōmodo vītam deinde honestam et beātam

dēgit.

Quibus ignōtum fuerat, hī ante arcem collēctī decem erant.

Crūsōeus haec profitētur : eā lēge ipsōs sēditiōnis veniam

impetrātūrōs ut praefectum lēgitimum in recuperandā nāve

adjuvent. Quae sententia etiam captīvīs dēnūntiātur. Tum

captīvīs simul et līberīs ūnā colloquendī* cōpia data est, ut

sēsē mūtuō in fide servandā cōnfirmārent, cum haec sōla sontibus

salūtis via patēret. Interim fabrō lignāriō* mandātur ut

alterīus scaphae perforātae carīnam reficiat. Tum altera

praefectō, altera gubernātōrī trāditur, nautīs inter utrumque

dīvīsīs, cūnctīque apparātū bellicō īnstrūctī vēla faciunt.

Crūsōeus, cujus fortūna ex ēventū hujus inceptī pendēbat, tantā

animī perturbātiōne et sollicitūdine agitābātur, ut stāre ibi

nescīret ; nunc in spēluncā sedēre, nunc in collem ascendere, et

quia noctū oculōrum dēficiēbat ūsus, auribus captāre sī quid

forte ē nāve audīret. Augēbātur enim sollicitūdō exspectātiōne

signī dē quō inter eōs convēnerat. Triplex scīlicet fragor ille

nōndum audītus erat, mediā jam nocte ingruente.

Et jam spēs omnis abierat, cum ē longinquō subitō sonitus fit.

Crūsōeus quasi ē somnō repente excitātus, aurēs ērigit. Sequitur

alter fragor et deinde tertius. Nunc cōnstat nāvem esse

expugnātam, nunc certō in Eurōpam profectūrus est. Tum āmēns

laetitiā dēvolāre, socium in grāmine recubantem excitāre,

amplectī, deinde ad arcem currere, sarcināsque raptim colligere.

Diē nōndum exortō, ad collem rūrsus properat, eōque ubi nāvis in

ancorīs cōnsistēbat oculōs intendit. Brevī cōnspicit praefectum

nāvis, quī collem nōnnūllīs comitantibus cōnscendit. Rōbinson

ūnō impetū ejus in amplexūs prōvolat. Tum praefectus nārrat sē

nāve fēlīciter admodum potītum esse, occīsō nūllō neque

vulnerātō quidem ; obscūrā enim nocte ita ēvēnisse, ut neque

agnōscerētur ipse, neque comitēs ā nāve prohibērentur.

Turbulentissimōs sēditiōnis auctōrēs sibi quidem obstitisse, sed

captōs in vincula fuisse conjectōs. Hīs dictīs, cibōs quōsdam

lautiōrēs ē nāve afferrī jubet, laetīque omnēs jūcundissimō

convīviō recreātī sunt.

Deinde praefectus Crūsōeum rogāvit quidnam nunc sibi faciendum

mandāret, quō ipsī grātiam persolveret. Huic ille “ praeter

hesterna prōmissa ” ait, “ haec tria tē rogābō. Prīmum quidem ut

hīc commorēris, dōnec pater sociī meī redierit ; tum ut mē

meōsque in nāve excipiās ; dēnique ut sēditiōnis auctōribus

veniam dēs. Haec sōla dēlictī poena sit ut in hāc īnsulā

dēserantur. ”

Praefectus haec pacta servātūrum sē pollicitus, captīvōs addūcī

jubet, pessimīsque eōrum dēsignātīs poenam irrogātam*

dēnūntiat ; neque illī sine laetitiā hoc audiērunt, cōnsciī

quippe tantī admissī facinoris. Crūsōeus eōs mox docuit quōmodo

vīctus petendus esset, illīsque rēs suās omnēs relictūrum sē

prōmīsit.

Dum noster haec loquitur, Friday magnō cursū anhēlāns nūntiat

patrem cum Hispānīs advēnisse. Cūnctī igitur illīs obviam

properant. Friday cēterōs praegressus in amplexūs patris

praecurrerat. Crūsōeus nōn sine admīrātiōne duās mulierēs inter

advenās cōnspexit ; Sundayque interrogātus docet uxōrēs esse

duōrum Hispānōrum, quās illī in ipsā regiōne dūxerant*. Hī vērō

ubi audīssent Rōbinsōnem mox profectūrum, nōnnūllōsque rēmigēs

in īnsulā relictūrum esse, rogāvērunt ut sibi quoque licēret in

eā remanēre ; sē enim omnibus audītīs quae aliī memorāverant

jūcundiōrem illā sibi sēdem nōn optāre. Quibus precibus ille

libentissimē annuit ; gaudēbat imprīmīs quod duōs hīc spectātā

probitāte virōs relictūrus esset. Spērābat enim fore ut eōrum

operā et exemplō cēterī ad bonam frūgem* redūcerentur. Hāc mente

aliōs omnēs eōrum auctōritātī subjicere cōnstituit.

Itaque ūniversōs arcessī jubet ; sex Anglī erant et duo Hispānī

cum uxōribus. Quibus convocātīs suam Crūsōeus hīs verbīs

voluntātem dēclārāvit : “ Nēminem fore spērō, quī mihi jūs

dēneget dē rēbus meīs, hāc quidem īnsulā cum omnibus quae in eā

sunt, arbitriō meō statuendī. Optō autem ut omnium cujusque

vestrum quī hīc remānsūrī estis condiciō sit beātissima ; quam

ob rem vōbīs certās lēgēs nōn habentibus meum est īnstituere,

vestrum autem sequī.

“ Haec igitur accipite.

“ Hōs ambō Hispānōs ego meōs in īnsulā vicāriōs cōnstituō. Hī

praecipient, vōs pārēbitis. Hīs committō apparātum omnem

bellicum, atque īnstrūmenta omnia ; eā tamen lēge ut illī vōbīs

necessāria praebeant, vōs autem cum iīs honestē in pāce vīvātis.

“ Prīncipiō Deum colite ; nūlla enim cīvitās firma, nisi

fundāmentum sit amor Deī.

“ Proxima pietātī sit jūstitia. Jūs suum cuique tribuātur ; neu

cuiquam nocueritis.

“ Dē cēterīs ambō Hispānī vīderint. Illī fīnēs agrīs

assignābunt, jūraque, prout rēs postulābit, et prīvāta et

pūblica statuent.

“ Ōlim* fortasse licēbit dē vōbīs nūntium accipere ; fortasse mē

aliquandō juvābit extrēmum in hāc īnsulā mihi cārissimā vītae

tempus agere. Vae illī quī intereā hās lēgēs meās ēverterit. Eum

ego in cymbā impositum flūctibus saevissimā tempestāte agitātīs

trādam hauriendum. ” Hīs audītīs, assēnsēre omnēs sēque

oboedientēs futūrōs esse pollicitī sunt.

Tum noster ea notāvit quae sēcum āveheret : vestem ē pellibus ā

sē ipsō cōnfectam, cum umbellā ; hastam propriā quoque arte

perfectam, arcum, secūrimque siliceam ; psittacum, canem

villōsum, lamāsque duōs ; quae īnstrūmenta, cum esset

sōlitārius, fabricāverat. Hīs cūnctīs in nāvem trānslātīs,

secundō spīrante ventō, proficīscī proximō diē cōnstituunt.

Jamque tempus adest. Tum Crūsōeus eōs quī remānsūrī erant ad

concordiam pietātemque sequendam dēnuō hortātus, ultimum valē

clāmat, et cum comitibus Friday et Sunday nāvem cōnscendit.

Fēlīcissimus ad Hamburgum cursus fuit. Cum nāvem Crūsōeus

opportūnē hīc invēnisset Londīnium tendentem, ā Germānicae nāvis

praefectō discessit, atque alteram cōnscendere properāvit. Haec

brevī solvit ancorās. Dulcissima jam Crūsōeī patria ē longinquō

cernitur. Jam in ōstium Tamesis advēnēre, cum subitō saeva

tempestās exoritur nāvemque vī magnā in ōram conjicit. Tum

quidquid valet dīligentia, quidquid perītia, adhibētur ; sed

frūstrā ; ventī furor, omnī cōnātū* major, nāvem abreptam in

harēnās agit tantā vī ut carīna disrumperētur. Irruit extemplō

in eam ingēns aquae vīs, adeō ut dē salūte omnēs dēspērārent ;

nāvigantibus vix datur cōpia in scaphās dēsiliendī ut mortī, sī

fierī possit, sē ēripiant.

Sīc igitur Rōbinson cum dēnuō naufragium fēcisset, miser in

portum proximum advēnit, neque quidquam servāvit praeter canem

quī vectum in scaphā dominum natandō secūtus est, et psittacum

in umerō ejus sedentem. Multīs post diēbus, certior factus est

umbellam vestemque pelliceam repertās esse.

Portus ille ad quem appulerat scapha octo mīlia passuum ā

Londīniō aberat. Audiit patrem suum senem bonā valētūdine ūtī,

mātrem vērō, fēminam optimam, obiisse. Quod quidem gravissimō

eum dolōre affēcit. Jam Eborācum profectus, vīgintī quattuor

hōrārum spatiō eō advēnit. Cum sequente cane et psittacō umerō

īnsidente in terram dēscendisset, per circumfūsam spectantium

turbam in hospitium proximum sē contulit. Inde nūntiō ad patrem

missō, cūrāvit nē senex ille optimus fīlium reducem nimis subitō

revīseret neu, tantae nōn capāx laetitiae, mortem occumberet.

Jam fīlius ipse per platēās satis sibi cognitās ad patriōs

penātēs prōvolat, domumque assecūtus in patris gaudiō

trepidantis amplexūs ruit. “ Mī pater ! ” “ Mī fīlī ! ” haec

tantum ambō ēloquī potuērunt. Mūtī, trepidī, spīritū interclūsō,

alter alterīus ē collō pendent, dōnec vīs benigna lacrimārum

animum utriusque levāvit.

Intereā Friday mīrātur frequentem* tēctīs urbem stupetque

inhiāns innumera rērum mīrācula quae nunc undique oculīs

obversantur. Quōrum aspectū satiārī nōn potuit. Ac prīmō diē

nūllam rem ab aliā distinguēbat ; tanta enim animī perturbātiō

erat ut hebēs oculīs et animō esset.

Pater Rōbinsōnis īnstitor erat. Proptereā optāvit ut fīlius in

mercātūrā exercērētur, hērēs patris īnstitūtus. Sed fīlius ad

labōrem indūrātus patrem rogāvit ut sibi licēret fabrōrum

tignāriōrum* artem discere. Itaque cum sociō tignāriī cujusdam

disciplīnae sē trādidit, atque brevī uterque in eā arte tantum

prōfēcerat ut ipsī magistrōrum dignitātem assequerentur. Quō

factō, officīnā commūnī īnstitūtā, amīcitiam inter sē, summō

studiōrum voluntātumque cōnsēnsū, ad extrēmum vītae diem

coluērunt. Et sīc perpetuā tranquillitāte, sānitāte, industriā,

fortūnātī ambō vīxēre ad summam senectūtem, posterīque libenter

retinēbunt duōrum memoriam hominum, quī cēterīs documentō erunt

quōmodo suae quisque fēlīcitātis artifex esse possit.

↑Ut causās . . . ageret : plead in the law courts.

↑Rēctae ratiōnī cōnsentāneus : consistent with good sense.

↑Vereor ut concēdant : I fear they will not allow.

↑Siquidem . . . cōnstābit : since it will cost.

↑Conveniat : inform.

↑Altum tenent : get into the open sea.

↑Quod quisque . . . dējicerētur : every one held on to whatever

he could grasp, for fear of being washed overboard.

↑Antliās : the pumps.

↑Tormentōrum : cannon. (In classical Latin of course tormentum

means merely an engine for hurling missiles.)

↑Īnfimō . . . tabulātō : the hold.

↑Dōlia, mercium sarcinae : casks, merchandise.

↑Ut salūtī suae cōnsuleret : look after himself.

↑Quōcum versārētur : with whom he could consort.

↑Aureōs : would, at this date, be guineas.

↑Merās nūgās : mere trifles.

↑Vitrum . . . taeniās : glass, necklaces, knives, scissors,

hatchets, ribbons.

↑Fretum : channel.

↑Ventō reflante : the wind being contrary.

↑Tabulā nauticā : chart.

↑Vix . . . licēbat : there was hardly time.

↑Saccharī vectūram : cargo of sugar.

↑Dēprehēnsum : discovered.

↑Sūcī . . . guttae : some drops of juice squeezed from meat.

↑Vernantem cōpiam : flourishing abundance.

↑Caelī jūcunda temperiēs : delightful climate.

↑Retundunt : repress.

↑Stegam : deck.

↑Syrtem : a quicksand.

↑Palmae lātitūdine : a hand's breadth.

↑Reciprocāns : returning.

↑Tugurium : hut.

↑Vicem : fate.

↑Surculōs : young branches.

↑Ultima : the last extremity.

↑Miserābilī . . . articulō : wretched crisis.

↑Eōdemque : and also.

↑Īnstar parietis praeruptum : broken so as to be perpendicular

like a wall.

↑Aestuābat : got very hot.

↑Cubitum īre : to go to bed.

↑Genuālibus : with his garters.

↑Oleī . . . expressī : oil of sweet almonds.

↑Linī aut cannabis : flax or cotton.

↑Repetītō fustis ictū : by continual beating with a stick.

↑Saeptō : the hedge.

↑Tudiculae : a mushroom.

↑Aciem cuneō similem : a sharp edge like a wedge.

↑Typīs impressum : printed.

↑Exarātā : cut.

↑Līneīs mēnstruīs : lines marking a month.

↑Virgulae bālaenārum : whalebone.

↑Vīminibus salignīs : willow osiers.

↑Praevertit : anticipates.

↑Referrent : resembled.

↑Subrubrōs : pinkish.

↑Tūbercula : round lumps.

↑Arrīsisset : pleased.

↑Ungue . . . īnstrūctus : provided with a sort of hinder claw.

↑Quadriduum : of four days' length.

↑Sīcubi : if at any time.

↑Mālōs citreās : lemon-trees.

↑Calceāmenta tībiāliaque : boots and stockings.

↑Soccōs : shoes or slippers.

↑Verū . . . idōneōs : to carry the spit.

↑Ad haec cum : when in addition . . .

↑Ephippiīs subjectam : put under their saddles.

↑Īnfēcit : seasoned.

↑Caelī tempestās : weather.

↑Dēsaevierat : had become less wild.

↑Alere : keep alive.

↑Coquī . . . fūnctus : playing the part of a cook.

↑Sī suppetant . . . cōpia : if a man has an abundant supply of

all he desires.

↑Cujus . . . conquiēscam : in whose friendship with me I might

find repose.

↑Maculāsque : meshes.

↑Culicēsque : gnats.

↑Muriā condiendam : to pickle it with brine.

↑Praebuisset : might have supplied.

↑Identidem omnia expertus : after repeated tests.

↑Nec cōnstābat : nor was it clear.

↑Intextīs rāmālibus : with small branches woven together.

↑Flūctibus sēsē invicem . . . pellentibus : by the waves chasing

one another.

↑Aquīs subeuntibus : when it was high water.

↑Tūberibus sōlānōrum : potatoes.

↑Temere : without much reason.

↑Quippe quae : whereas, it . . .

↑Ut vōx faucibus haerēret : it could make no noise.

↑Subsultantēs : frisking.

↑Coāgulātō : curdled.

↑Īnserī : to be grafted.

↑In nūdam . . . excurrēbat : extended into a bare plain.

↑Quae mōliēbātur cōnsilia : the plans he was forming.

↑Certiōra vīsūrus : to get more certain information.

↑Rūdera : rubbish.

↑Solō ita mollī innīxum : rested on ground so rotten.

↑Operāriīs : labourers.

↑Culmō : with thatch.

↑Ārefierent : might be dried.

↑Cācabōs catīnōsque : saucepans and dishes.

↑Operam . . . nāvat : works hard.

↑Retractāret : did over again.

↑Praefīgeret : which he might fix on to . , .

↑Ālitēs : winged.

↑Exācta : finished.

↑Diffluēbant : were dropping to pieces.

↑Tignum : a long pole.

↑Vōcēs : words or expressions.

↑Calceōrum et tībiālium : boots and stockings.

↑Incīsīs . . . trājēcit : he cut holes and drew the thread

through.

↑Tunicam brācāsque : coat and breeches.

↑Obsitam : covered over.

↑Unde . . . redīre : from which they say no one returns.

↑Gradum corripere : to hasten its coming.

↑Nē interclūderētur : lest the perspiration should be checked.

↑Bulbum sōlānī frīxum : a dried potato.

↑Rōre madentium : dripping with dew.

↑Ūtilī . . . licēret : he could not devote some time to useful

occupation.

↑Nec temere : not unreasonably.

↑Furfure : from the chaff.

↑Superne : at the top.

↑Depsendō : by kneading.

↑Nōn ita contemnendum : by no means to be despised.

↑Cāseōs . . . premere : make cheese.

↑Querendī locus : reason for complaint.

↑Cum quōlibet animante : any living thing.

↑Trīticum : wheat.

↑Īnsertās : which he had planted.

↑Circumcīdere : prune.

↑Scopō : the target.

↑Objēcit sibi : he charged against himself.

↑Fingeret : he imagined.

↑Quam sibi videt, etc. : the shorter the way the better, he

thought.

↑Cōnsiliī compos : master of himself.

↑Rūsculum : his country seat.

↑Cuivīs ignāvō . . . fuisset : would have been clear to any

block-head.

↑Adaequāret solō : raze to the ground.

↑Cunīculum : an underground passage, like a rabbit's burrow.

↑Sēpositum : stored.

↑Inconditō : confused.

↑Necī addictōs : doomed.

↑Prōstrātum adortī : setting to work on him when he was on the

ground.

↑Siste gradum ! : stop!

↑Intorquet : lets fly.

↑Dē mediō tollerētur : should be put out of the way.

↑Expugnātōque : and having made themselves masters of it.

↑Intuentis : as he watched.

↑Hoc facere : to take the latter course.

↑Quid in spatiō . . . interjectō : what was going on in the

space intervening . . .

↑Nōndum vacāverat : there had not yet been leisure.

↑Lāneīs : woolly.

↑Rēgem agere : play the king.

↑Eā lēge : on this condition.

↑Vacāret : be ready to do.

↑Comitātū : a court, i.e., followers.

↑Spectātam : tested.

↑Helluōnum : gluttons.

↑Sarmentōrum : dry boughs.

↑Zēae : wheat.

↑Īnsitus . . . amor : innate desire for his own safety.

↑Carnī . . . assīderet : sit down to turn the meat on a spit.

↑Populāribus : fellow-countrymen.

↑Ut . . . vindicāret : that he bound Friday to himself as a

servant by a legal right.

↑Quō dēcrētō : this being decided.

↑Pālīs : stakes.

↑Mīrum quantum : it was wonderful how much.

↑Populārium amantior : more attached to his fellow-countrymen.

↑Nōn ūnīus : i.e., more than one.

↑Subāctīs : made soft.

↑Fīla ēdūcendī : of making yarn.

↑Habēre . . . ratiōnem : take account.

↑Terrae continentis : the continent.

↑Praesentius auxilium : more prompt help.

↑Incitātius : with greater impetus.

↑Male multārent : would ill use.

↑Perspectōs : thoroughly well known.

↑Aciē . . . dīrēctā : having turned his gaze eastward.

↑Centiēs superāre : was a hundred times bigger.

↑Strāgulīs : blankets, rugs.

↑Blandītam : fawned.

↑Supellēctilem : gear.

↑Cādōs : casks.

↑Orȳzae : rice.

↑Pulveris nitrātī : gunpowder.

↑Globulōrum plumbeōrum : bullets.

↑Sclopēta : muskets.

↑Caela : chisels.

↑Terebrās : gimlets.

↑Rādulās : razors.

↑Runcīnās : planes.

↑Forficēs : scissors.

↑Forcipēs : tongs.

↑Stanneam, cupream : of tin and copper.

↑Cistās : chests.

↑Ocreārum : leggings.

↑Sclopētōrum manuālium : pistols.

↑Vēnāticōs : for hunting.

↑Pyrothēcam : tinder-box.

↑Dēprōmptās : which he had brought out.

↑Manicīs : the sleeves.

↑Tubō opticō : a telescope.

↑Fūnem incendiārium : lighted tow.

↑Rīmulae : touch-hole.

↑Exspectātiōne Rōbinsōnis : than what Robinson had expected.

↑Collīneāverat : aimed.

↑Āmentem . . . referre : to be like a madman.

↑Rēmigēs dē plēbe : common sailors.

↑Ut ageret animam : give up the ghost.

↑In speculīs : on the watch.

↑Satius dūxit : thought it better.

↑Ūnā colloquendī : talking together.

↑Fabrō lignāriō : carpenter.

↑Irrogātam : ordained.

↑Dūxerant : married.

↑Ad bonam frūgem : good conduct.

↑Ōlim : some time or other.

↑Omnī cōnātū : than all they could try.

↑Frequentem : crowded.

↑Fabrōrum tignāriōrum : carpenters.

The story of Robinson Crusoe in Latin · 第 65 / 68 题