Adsunt ! Adsunt ! — Arma inter sociōs dīviduntur — Parātur
bellum — Duo virī adversus quīnquāgintā — Victōris dēmentia.
Haec inter sex mēnsēs efflūxēre, nec Friday ūllam dēnuō dē
patriā repetendā mentiōnem dominō habuerat. Saepius autem,
cōnfectō labōre, montem cōnscendere solēbat unde īnsulam
prōspectāret in quā nātus erat. Ibi morātus sedēbat, et lūgēbat
quod ā patre in perpetuum disjūnctus esse vidērētur. Et ipse
dominus dē hōc itinere tacēbat ; quippe quī nōn posset amīcī
vōtīs prius obsecundāre quam cūncta ad novum vīvendī genus
fuissent disposita.
Nunc autem absolūtīs rēbus maximē necessāriīs, Crūsōeus prīmus
auctor fuit parandae dēnuō nāvis ad sociī patrem arcessendum.
Quibus audītīs magnō Friday gaudiō affectus est.
Forte posteā Rōbinson socium ad lītus mīsit ut testūdinem
quaereret ; diū enim grātō hōc cibō caruerant. Ille autem brevī
regressus, anhēlitūs inter et trepidātiōnem haec sōla prōferre
potuit : “ adsunt ! adsunt ! ” Territus ipse dominus interrogat
quisnam adsit : “ Ō domine ! ūna, duae, trēs, sex scaphae : ”
numerōs scīlicet inter trēs et sex, propter exanimātiōnem
reminīscī nōn potuit.
Ille quam vēlōcissimē collem statim cōnscendit, neque sine
formīdine agnōscit Friday nōn errāvisse ; ipse enim numerat sex
scaphās barbarīs onustās quī appellere lītorī cōnābantur. Tum
celeriter dēscendit, sociīque animō cōnfirmātō, interrogat an
fidēliter et strēnuē cum ipsō stāre velit, sī cum barbarīs sit
dēcertandum.
Cui Friday “ Vīta mea tibi est ” respondit. Quae cum audiisset,
“ Age ergō, ” ait Crūsōeus, “ barbarī istī inhūmāna numquam hīc
cōnsilia exsequentur. Quae cōnstituerim ego tibi inter eundum
expōnam ; nunc nōn loquendī, sed agendī tempus est. ”
Tum ūnum ē tormentīs rotīs fultum ē vallō dēdūcit ; sex sclopēta
majōra, quattuor minōra, cum duōbus gladiīs prōfert. Uterque
duōbus sclopētīs manuālibus gladiōque cingulum īnstruit ; tria
sclopēta majōra umerō impōnit, et ad tormentum trahendum
cōnītitur. Abundābant praetereā globīs plumbeīs majōribus
minōribusque, et pulvere nitrātō, quibus apparātī fortiter ad
bellum prōgrediuntur. Paululum prōgressī tandem cōnsistunt. Tum
Crūsōeus ibi sociō omne bellī cōnsilium hōc modō exposuit.
“ Montem circum, atque per dēnsissimam silvam ībimus, nē ab
hostibus cōnspiciāmur. Tum in arbustīs dēnsīs ad lītus ferē
prōcurrentibus ad eōs propius accēdēmus ; cum vēnerimus intrā
tēlī jactum, subitō tormentum plumbeum globum et fragōrem
effundet, quō barbarī, crēdō equidem, territī, relictā praedā,
in scaphās cōnfugient. ” Tum commīlitōnī manum porrigit, et
uterque sē fortissimī mīlitis officiō fūnctūrum pollicētur.
Interim tacitō gressū ūsque ad extrēmam dūmētōrum partem
perveniunt. Rōbinson ad comitis aurem īnsusurrat, ut quam
cautissimē post magnam quandam arborem adrēpat redeatque sibi
nūntiātūrus num hostēs inde cōnspicī possint. Friday reversus
nūntiat facillimē illōs cōnspicī posse, ignem circumsedentēs,
ossaque alterīus captīvī jam mactātī assa rōdentēs ; alterum nōn
procul ab illīs vīnctum jacēre ; hunc ex albō genere hominum
esse vidērī, et parī necī sine dubiō dēstinātum.
Tum Crūsōeus post arborem collocātus, porrēctō tubō opticō* quem
ē nāve servātum sēcum apportāverat, ea quae Friday rettulerat
ipse vēra esse dēprehendit. Quīnquāgintā circiter anthrōpophagī
apud ignem cōnsēderant ; captīvum vērō jacentem Eurōpaeum esse
facile agnōvit. Quibus vīsīs exārsit, sanguis fervet, pectus
aestuat. Sī tamen prīmum hunc animī mōtum sequerētur, temere
impetū factō multum effunderet sanguinis ; nōvit enim ratiōnem
caecā animī perturbātiōne vincī numquam oportēre ; itaque sē
quamvīs indignātum sustinet.
Ad eam deinde partem dūmētōrum prōgressus quae longius
excurrēbat, hiātum mediocrem ē longinquō vix cōnspiciendum
animadvertit. Collocātum ibi tormentum ita dīrigit, ut globus
super capita barbarōrum ēmissus nēminem laedat. Deinde sociō
tacitē significat ut ipsum in omnibus imitētur invicem quae
agentem vīderit. Quō factō, duo sclopēta pōnit humī, tertium
manū tenet ; quod Friday imitātus est. Tum fūnem incendiārium*
rīmulae* tormentī admovet. Ignem pulvis concipit, globus
ējicitur. Fragōre audītō, barbarī ē caespitibus ad terram
prōcidunt quasi omnēs ūnā occīsī ; Rōbinson intereā et socius in
exitum reī intentī ērēctīque, ad pugnam, sī necesse foret,
cētera parant. Mox barbarī terrōre quō prīmum perculsī sunt
parumper sēdātō, in pedēs sē ērigunt. Pavidiōrēs ad scaphās
profugiunt, fortiōrēs arma capiunt. Quī quidem, sōlō tormentī
fragōre exterritī, neque ignem neque globum vīderant ; itaque
eīs formīdō exspectātiōne Rōbinsōnis* minor fuit. Cum autem
nihil circumspicientibus vīsum sit quō terrērentur, animum
statim recēpērunt. Fugientēs quoque revertuntur, cūnctī
horrendum clāmōrem ēdunt, atque saevissimō vultū gestūque arma
vibrant et chorum bellicum īnstaurant.
Crūsōeus paululum haeret incertus, dōnec chorō fīnis fīat. Sed
postquam vīdit barbarōs iterum cōnsīdere duōsque mittī quī
Eurōpaeum addūcerent mactandum, tum diūtius īram cohibēre nōn
potuit. Itaque sīc praecipit sociō vōce submissā : “ tū ad
dextram, ego ad sinistram. Deus nōs adjuvet ! ” Hīs dictīs, ē
sclopētō globum ēmittit ; idem facit Friday, quī melius dominō
collīneāverat*. In sinistrā enim parte quīnque, in dextrā trēs
tantum prōcidērunt. Ex quibus octo, trēs interfectī, quīnque
vulnerātī modo erant. Mīrā jam celeritāte omnēs quī incolumēs
erant fugam corripuēre. Aliī alia in loca aufugientēs immānem
ēdunt ejulātum. Rōbinson nunc prōrumpere gestit, ut fugientēs
persequātur miserumque Eurōpaeum vinculīs līberet ; sed
obstupuit sānē, cum nōnnūllōs fugientium rūrsus concurrere et sē
ad pugnandum parāre vīdisset. Itaque quam celerrimē alterum
sclopētum arripit. Item Friday ; ambōque suō quisque sclopētō
ūtuntur. Hīc duo tantum occubuērunt barbarī. Nōnnūllī tamen
vulnerātī, clāmantēs atque ululantēs, āmentium īnstar,
discurrunt ; aliī cruentī, aliī vehementer laesī. Ex istīs nōn
multō post trēs etiam sēmianimēs prōcidunt. Tum Crūsōeus
“ agedum ! ” inquit. Tum sclopētum abjicit vacuātum, ut tertium
replētum arripiat. “ Prōrumpāmus ! ” Hōc dictō, et factō impetū,
ambō in campum ruunt, et Crūsōeus ad captīvum prōvolat. Dum
autem ad illum accēdit, nōnnūllōs barbarōrum fugientium
animadvertit gradum sistere atque ad pugnam sē compōnere. Hoc
Rōbinson sociō innuit. Quī quidem, signō intellēctō, propius
accessit, sclopētōque ūnum ex illīs prōstrāvit. Interim Rōbinson
cultrō vincula secuerat quibus captīvī manūs pedēsque cōnstrictī
erant. Tum Anglicō sermōne interrogat, quisnam sit. Captīvus
Latīnē respondet sē Chrīstiānum et Hispānum esse. Cui cum
Rōbinson sclopētum manuārium gladiumque porrigat, ut ad pugnam
dirimendam ipse auxiliō sit Hispānus vix sclopētum gladiumque
accēpit, cum furōre percitus et recentiōre īrā, in barbarōs
impetum facit, et dum cēterī ad scaphās sē recipiunt, nōnnūllōs
cūnctantēs caedit. Jamque illī vēlīs rēmīsque aufūgēre.
Jam noster Crūsōeus, ut erat mītis vir animī campum circumiit,
sī forte cuiquam barbarōrum adhūc spīrantium posset succurrere.
Plūrimī autem exspīrāverant ; cēterīque, inter manūs ejus vīnum
vulneribus īnstillantis, animam efflant. Vīgintī barbarī mortuī
erant, nec vulnerātus quidem victor alteruter fuerat.