Multae opēs repertae — Cibī — Supellēx — Īnstrūmenta — Vestēs —
Sclopēta — Rōbinson repente dīves.
Posterum diem tantā assiduitāte operī impendērunt ut vespere
ratem cōnfēcissent. Duplicem arborum seriem partim fūnibus,
partim vīminibus tam artē colligāverant ut tūtissimae ratis
vicem praestāret, longitūdine vīgintī circiter pedum, lātitūdine
ferē eādem. Prūdentius illam prope lītus atque cylindrīs
impositam cōnstrūxerant ; quō facilius in mare dēdūcerētur.
Prīmō dīlūculō mare reciprocāre coepit. Itaque sine morā ratem
dētrūdunt ut ab aquā recēdente, velut ā fluviō, ad nāvem
scopulīs affīxam dēferātur. Et mox profectī ad nāvem perveniunt.
Quantō tunc gaudiō Rōbinson exsultābat, dum ad nāvem tam
ingentem et Eurōpaeānam accēdit ! Parum aberat quīn latus ejus
ōsculārētur. Adeō cāram illam habēbat, quod ex Eurōpā
advēnisset, quod ab Eurōpaeīs aedificāta, ab Eurōpaeīs hūc
adducta fuisset. Cārissimī autem istī Eurōpaeī, heu !
ēvānuerant, undīsque fortasse obrutī perierant. Omnī jam spē
sublātā Eurōpam statim redeundī, nihil supererat, nisi ut ex
nāvī servāret tantam supellēctilem* quantam posset, ut ipse eā
fruerētur. Itaque nāvem circumvectus, mox nōn sine magnō dolōre
intellēxit minimē esse spērandum illam iter umquam vēlīs
temptātūram esse ; quippe quae inter duōs scopulōs vī
tempestātis conjecta ita haerēbat ut movērī nūllō modō posset.
Quā spē dēstitūtus nāvem cōnscendere properat, opēs quibus illa
onerāta esset explōrātūrus, an essent incolumēs. Friday autem,
timōris hesternī nōn immemor, dominum in stegā comitārī vix
audēbat. Vērumtamen eum secūtus est, sed invītō animō ; statim
enim mōnstrum illud cornūtum oculīs illīus sē obtulit. Jam vērō
illī nōn tantum erat audāciae ; quippe dēbilitātum jacēbat, ut
vix surgere posse vidērētur, quoniam per trīduum pābulō
caruerat. Cujus reī causam cum Crūsōeus intellegeret, ante omnia
cūrāvit ut bēstiam famē ferē cōnsūmptam pābulō recreāret. Deinde
singulīs nāvis cubiculīs perlūstrātīs, multa passim cōnspexit
quae, apud Eurōpaeānōs neglēcta, ipsī nunc maximī erant pretiī.
Cadōs* nīmīrum integrōs invēnit plēnōs pānis nauticī, orȳzae*,
farīnae, frūmentī, vīnī, pulveris nitrātī*, globulōrumque
plumbeōrum* majōris minōrisve fōrmae, tormenta quoque bellica,
sclopēta*, gladiōs, secūrēs, serrās, caela*, terebrās*,
rādulās*, runcīnās*, malleōs, massās ferrī, clāvōs, cultrōs,
forficēs*, acūs, ōllās praetereā, patinās, cochleāria,
forcipēs*, follēs, supellēctilem culīnāriam ligneam, ferream,
stanneam, cupream* ; plēnās tandem cistās* vestīmentōrum,
linteōrum, tībiālium, calceōrum, ocreārum*, magnamque aliārum
rērum cōpiam quās vīlēs habēmus ; sed quantī sint pretiī tum
dēmum intellegimus cum dēsīderantur.
Quae quidem omnia Friday obstupēscēns intuēbātur. Rōbinson
contrā incrēdibilī gaudiō puerīlem in modum singula tractat,
subitō abjicit, arripitque alia prout vīsa sunt aliīs
jūcundiōra. Placuit dēmum in carīnam interiōrem dēscendere. Hanc
vērō aquā replētam invēnit, quoniam ibi nāvis valdē dēhīscēbat.
Jam igitur diū dēlīberantī quid prīmum potissimum sēcum
auferret, nunc haec, nunc illa magis necessāria videntur ;
itaque saepe rejicit quae modo ēlēgerat, aliaque ēligit mox ipsa
quoque rejicienda.
Quae tandem omnium praestantissima ipsī vidēbantur ea sēligit :
cadum pulveris nitrātī plēnum, cum arculā plumbeārum glandium ;
duo etiam paria sclopetōrum manuālium*, duōs gladiōs bellicōs,
duōs vēnāticōs* ; duplicem vestīmentōrum apparātum ā capite
ūsque ad calcēs, ūnum sibi, alterum sociō ; vīgintī quattuor
indūsia ; duās secūrēs, serrās, runcīnās ; ferrī massās,
malleōs, nōnnūllaque alia īnstrūmenta ; quōsdam librōs, chartae
scrīptōriae cōpiam, cum ātrāmentō et calamīs ; pyrothēcam* cum
igniāriō et silicibus ; cadum pāne nauticō replētum ; carbasī
mediocrem cōpiam ; capram.
Cum jam mare redīre coepisset, uterque ad ratem dēscendit, et
postquam eam solvērunt, lēniter aquā accēdente ad lītus dēlātī,
opēs servātās in terram dēportāre properant. Tum Friday valdē
gestit discere quī ex hīs omnibus ūsus aut quae commoditās
percipī posset. Cujus ut cognōscendī cupiditātem expleat dominus
post dūmētum sē recipit, et tunicam vestemque praefectī cum
calceīs et tībiālibus induit ; tum gladiō cīnctus pilleōque
ōrnātus subitō prōgreditur atque ante oculōs sociī
obstupēscentis cōnsistit. Ille attonitus aliquantulum recessit,
prīmō aspectū incertus dominumne an alium quemquam dominō
majōrem cōnspiceret. Hic attonitō subrīdet, manūque blandē
porrēctā, eundem profitētur sē amīcum eī semper esse, veste et
fortūnā quamvīs mūtātīs. Tum dēprōmptās* rēmigis vestēs eum
docet rīte induere atque imperat ut sē quoque vestiat. Multum
quidem temporis in sē vestiendō Friday cōnsūmpsit ; quippe quī
illa sibi aptandī omnīnō rudis esset. Tunicam vidēlicet ita
induit, ut pedēs manicīs* immitteret ; eōdem modō brācīs ūsus
est, pedēs enim in partēs īnferiōrēs īnserere cōnātur,
tunicamque in dorsō cōnectere. Sēnsim errōrem intellēctum ita
ēmendāvit ut tandem, saepius frūstrā cōnātus, omnia ista
vestīmenta rēctē induere didicisset. Illa vērō maximē laudāvit
quod ipsum ēgregiē contrā muscitōnum morsūs dēfenderent. Calceōs
sōlōs vituperāvit, quī parum commoditātis habēre vidēbantur. Jam
illī dominus dēmōnstrat quemadmodum ūtendum sit secūrī
cēterīsque īnstrūmentīs ; et cōnfestim secūris experīmentum
fēcērunt, mālumque ratī idōneum aptāvērunt quam vēlō in posterum
īnstruerent. Quod quidem opus Rōbinson sē sōlum perfectūrum
spondet, sociumque ad lamam mulgendam mittit ; hoc enim per
bīduum neglēxerant.
Absente Friday, Rōbinson sclopētum parat, ut amīcō ostendat
quanta sit vīs pulveris nitrātī, simulque eī admīrātiōnem
moveat ; quō regressō, atque Rōbinsōnis in opere perficiendō
celeritātem admīrante, hic falcōnem marīnum cōnspicit, tunc
pisce raptō āvolantem. Arreptō statim sclopētō hōc modō
exclāmat : “ ecce mī Friday ! istum dējiciam ”. Quibus vix
dictīs, subitō fragōre intonat sclopētum ālesque ex āere in
terram exanimis dēcidit. Quō vīsō audītōque Friday in terram
prōcidit quasi ipse vulnerātus ; repente enim vetus dē Tupane
seu deō tonante opīniō ejus animum subiit, dominumque in hāc
animī perturbātiōne Tupanem esse exīstimāvit.