Pluviārum tempus — Sociī nectunt strāgulās — Rētia — Cymba
cōnficitur — Nostrī marī sē committunt.
Ipsō diē operī dēstinātō aderat pluviārum tempus ; quod bis per
annum ingruere Rōbinson nōn ūnīus* annī experientiā didicerat.
Quō tempore per duōs mēnsēs perpetuōs nūllī negōtiō vacāre extrā
domum licēbat ; tantā vī assiduus imber dē caelō ruēbat.
Animadverterat quoque Rōbinson valētūdinī parum salūbre esse
illā tempestāte forās exīre. Quid igitur faciendum erat ? Dīlātā
nāvis cōnfectiōne, tempus in labōribus domesticīs cōnsūmendum
erat.
Mīrum in modum prōfuit Rōbinsōnī per diēs illōs pluviōs atque
hōrās vespertīnās igne ūtī et lūmine, amīcumque habēre quōcum
tempus inter opera domestica jūcundīs sermōnibus tereret. Anteā
enim trīstēs istās noctēs sōlus in ōtiō et in tenebrīs dēgerat.
Jam vērō cum sociō ad lampadem et focum sedēns, in aliquā rē
gerendā dīligēns colloquitur neque umquam gravī dēsidiae pondere
vexātur.
Quīn etiam ex sociō didicit multās artēs quibus barbarī
nōnnūllās sibi ūtilitātēs comparant ; multa quoque illum docuit
quae barbarī ignōrant. Ita in diēs perītiōrēs factī multa
conjūnctim cōnfēcērunt, quae neuter sōlus suscipere potuisset.
Tum ambō intellēxēre quanta ex hominum amīcā cōnspīrātiōne
oriantur commoda, quibus illī carērent sī bēstiārum mōre singulī
vagārentur. Imprīmīs Friday artem callēbat quā tenuēs dēnsāsque
fibrās arborum necteret corporī vestiendō aptissimās. Quam cum
erus ex eō didicisset, tum illī certātim tam multās ejusmodī
texuērunt, ut idōneum utrīque vestīmentum suppeteret. Ō quam
jūcundum Crūsōeō fuit abjicere amiculum istud molestum, ē
pellibus rigidīs neque subāctīs* cōnfectum quō hūc ūsque corpus
ipsī tegendum fuerat.
Friday etiam ē fibrīs nucum cocossae variīsque herbīs līnī
nātūram referentibus fīla ēdūcendī* artem didicerat, quae
fūniculōs ā Rōbinsōne hūc ūsque cōnfectōs longē superābant.
Intereā quae dē Deō Friday cēnsēret hōc colloquiō Crūsōeus
certior factus est.
Crū. Dīc mihi, quaesō, bone, nōstīne quis mare, quis terram,
quis animālia, tē ipsum dēnique creāverit ?
Fri. Profectō ! Tupan ista creāvit.
Crū. Quisnam est Tupan ille ?
Fri. Is nempe quī tonat.
Crū. Quisnam vērō ille est quī tonat ?
Fri. Senex est aetāte prōvectissimus quī omnibus cēterīs rēbus
superstes est quīque tonitrū efficit. Aetāte sōlem, lūnam,
stēllās longē superat, omnēsque animantēs eum adōrant.
Crū. Quemnam in locum post mortem commigrant tuī populārēs ?
Fri. Ad Tupan revertuntur.
Crū. Ubinam vērō ille habitat ?
Fri. In excelsīs habitat montibus.
Crū. Quis eum ibi vīdit ?
Fri. Nēminī fās est eum adīre nisi Ovacacēīs, id est
sacerdōtibus. Illī “ Ō ! ” dīcentēs eum interrogant, ac deinde
nōbīs ejus respōnsa referunt.
Crū. Quī autem post mortem ad eum migrant, num fēlīcitāte ūllā
fruuntur ?
Fri. Sānē illī quidem, sī magnam hostium cōpiam mactāverint
atque comēderint.
Quō audītō dominus cohorruit statimque illum meliōra dē Deō
vītāque futūrā docēre coepit ; Deum nempe esse omnipotem,
sapientissimum, benignissimum ; quī omnia creāverit, omnia
regat, omnibus cōnsulat ; ipsum autem numquam orīginem habuisse,
ubīque adesse, intellegere quaecumque nōs cōgitēmus, audīre
quāscumque loquāmur, vidēre quaecumque agāmus, quamvīs ipse ā
nūllō vidērī possit ; habēre probōrum atque improbōrum
ratiōnem* ; eamque ob causam cum in hāc, tum in futūrā vītā
nēminem beātum reddere nisi illum quī ex animō virtūtī
studuerit.
Hīs atque hujusmodī sermōnibus pluviārum tempus cōnsūmunt.
Caelō tandem serēna faciēs redierat ; dēsinēbant ventī nimbīque
aufūgerant. Noster cum fīdō sociō pūram tepidamque auram vēris
spīrat. Ambō novīs vīribus auctōs sē sentiunt, atque alacrī
animō ad arduum opus suscipiendum sē accingunt.
Friday admōtō igne truncum excavāvit, atque duōs intrā mēnsēs id
absolvit quod aegrē multōrum annōrum spatiō dominus sōlus
cōnfēcisset. Jam praeter vēla rēmōsque nihil dēfuit. Hōs quidem
Crūsōeus, illa vērō Friday parātūrum sē spondet.
Ambō simul opus susceptum absolvēre ; sed īnstrūctā nāvī, nihil
supererat nisi ut haec ā lītore in mare dēmitterētur. Quoniam
vērō locus in quō nāvem fabricāverant longē ā marī distābat, nōn
satis patēbat quā ratiōne, ut erat gravissima, ad mare aut
dēdūcerētur, aut dēportārētur, aut traherētur, aut dēnique
prōvolverētur. Itaque ex hīs rēbus tam angustīs quōmodo sē
expediant ?
Neque vērō Rōbinson oblītus erat quantam ūtilitātem longā
perticā sibi quondam praebuisset. Quam ob rem nunc quoque illam
adhibuit. Sed nāvis tam lentē prōvolūta est, ut facile
intellegerent sē integrum mēnsem in hāc operā cōnsūmptūrōs esse.
Tandem opportūnē recordātus est illīus īnstrūmentī quō fabrī
lignāriī ūtī solent ad magna pondera prōmovenda, cui cylindrus
nōmen.
Quod quidem vix Rōbinson expertus magnō cum gaudiō vīdit quam
facile nāvis prōmovērētur.
Jam nihil superfuit nisi ut quae ad proficīscendum essent
necessāria parārentur, scīlicet ut nāvis tot onerārētur
commeātibus quot sufficerent.
Quibus tandem factīs statūtum est proximō diē iter parāre, et
ubi prīmum ventus aspīrāret, vēla dare, et illūc tendere ubi
Friday spērābat sē proximam terrae continentis* ōram inventūrum.
Rōbinson, arce relictā, in tumulō imminente restitit.
Tum regiōnem illam, eō sibi cāriōrem quod eam mox relictūrus
erat, oculīs perlūstrāvit, hominis īnstar quī in eō est ut
patriam relinquat nūllā cum spē illīus revīsendae.
Tandem dēsīderium vīcit animī cōnstantia ; ad fortitūdinem sē
ipse exacuit, passīsque lātē palmīs haec exclāmāvit : “ Valēte Ō
calamitātum meārum testēs ! Valēte ! ” atque hōc ultimō valē
inter singultūs ēmissō, in eam quae ad lītus dūcēbat viam sē
contulit.
In itinere fīdissimum sibi psittacum per arborēs volitandō
sequentem animadvertit. Quō vīsō, vocat “ Polly, Polly ! ” Ille
vērō celerrimē dēsilit ; atque ē dominī manū in umerum prōvolat.
Intereā Friday morae impatiēns in lītore exspectābat, cumque
Rōbinson ad eum pervēnisset, ambō nāvem cōnscendunt.
Trīcēsimō diē novembris, annō post Crūsōeī in hanc īnsulam
adventum nōnō, caelō serēnissimō, ventōque maximē secundō,
profectī sunt. Vix autem circiter duo mīlia passuum prōgressī,
ad continuam scopulōrum seriem pervēnēre longē in mare
prōcurrentem. Uterque perīculōsum putāvit saxa ista superāre.
Itaque vēlō in aliam partem dīrēctō, nītuntur ut circumeant. Cum
autem extrēmam partem scopulōrum vix attigissent, scapham summā
subitō vēlōcitāte abripī animadvertunt ; exterritī ambō vēlum
colligere, ut sustentūrī repentīnum ventī impetum. Frūstrā
tamen ; scapha enim in praeceps prōna rapitur, mediōque in aestū
raptārī sē intellegunt.
Tum ambō vīribus conjūnctīs mare rēmīs pertinācius verberāre, sī
possint scapham ēripere.
Scapha tamen undīs abripitur, omnisque spēs salūtis recuperandae
ēvānēscit.
Vērum enimvērō cum jam mortālēs animīs dēficiunt, cum sunt ab
omnī spē dēstitūtī, tunc alma Deī benevolentia iīs praesentius
auxilium* atque īnspērātam salūtem afferre solet. Crūsōeus ipse
dēfessus rēmum agere dēsierat, cum subitō animadvertit scapham
cursū ferrī nōn tam rapidō, nec tam turbidum mare esse. Mox ē
summīs undīs intellegit flūmen eō locō haud aequāliter dīvidī,
maximamque ejus partem ad septentriōnēs incitātius* ferrī,
alteram autem, quā scapha nunc vehitur, tardius sē reflectere et
convertere ad merīdiem.
Continuō ingentī alacritāte ambō rēmigant, ventō secundō impulsī
ad eam īnsulae partem quae orientem spectat ; et brevī montium
cacūmina rūrsus ēminentia vident. “ Macte puer, ” sīc ait
Crūsōeus sociō in prōrā sedentī, vultū ab īnsulā āversō, “ macte
animō, adest fīnis malōrum ”. Quibus vix dictīs, novus subitō et
major prīstinō terror incutitur ; scapha enim tam vehementer
ācta est, ut ambō rēmigēs sēdibus in īnfimam scaphae partem
dēturbārentur. Illa repente haesit in vadō, undīsque superfūsīs
operta est.