Suspīciō in laetitiam et admīrātiōnem versa — Cāsus quī rīsum
legentī movēbit — Rēbus secundīs adversae levantur.
Posterō diē Crūsōeus noster cum sociō statim ad eum locum sē
contulit ubi hesternō barbarōs atrōcibus epulīs accumbentēs
vīderat. Inter eundum eō dēvēnērunt ubi ambō barbarī ā Rōbinsōne
interfectī harēnā obrutī jacēbant. Friday locō dominō
dēmōnstrātō significāvit quantum gestīret cadāvera ista ēruere
ut improbam carnis aviditātem explēret. Quem ille torvō vultū
intuēns, docet quantopere ā tālī facinore ipse abhorreat,
hastāque ēlātā, īnfēstō gestū, mortem eī dēnūntiat, sī umquam
ille ejusmodī cibum attingeret. Quō quidem intellēctō, Friday
statim dominō pāruit, incertus tamen quam ob causam quās epulās
inde ā puerō nōn mediocriter appetierat ab eīs jam prohibērētur.
Tunc ad locum convīviī dēvēnērunt. Heu ! quālis aspectus ! terra
cruōre tīncta ! disjecta passim ossa ! Rōbinson oculōs āvertit
sociumque jubet terram statim fodere, trīstēsque barbarōrum
helluōnum* reliquiās condere.
Dum ille mandāta exsequitur, erus cinerēs sōpītōs attentē
suscitābat, spērāns sē aliquam ignis particulam inventūrum. Sed
frūstrā. Erat ignis omnīnō exstīnctus ; quod Crūsōeum magnō
affēcit dolōre. Ex quō enim socium sibi adjūnxerat, nihil ipsī
ferē optandum praeter ignem supererat. Dum autem ille, capite
inclīnātō maestōque vultū, exstīnctōs cinerēs aspicit, ecce
Friday cum dominum cōgitātiōne dēfīxum animadvertisset, nōnnūlla
signa dedit quae ille nōn intellēxit ; tum arreptā subitō
secūrī, citātissimō cursū silvam petit intimam, Rōbinsōnemque
obstupēscentem relinquit.
“ Quid hoc sibi vult ? ” ait sēcum Rōbinson, dum euntem ānxiīs
prōsequitur oculīs. “ Mēne homō dēserit, et ablātā secūrī
aufugit ? an tam perfidus est ut meam domum occupet, ut mē ipsum
vī inde dētrūsum sodālibus suīs inhūmānīs prōdat ? Prō
scelus ! ” Statimque īrā īnflammātus hastam corripit ut
prōditōrem persequātur, nefāriaque cōnsilia et pūniat et
praevertat. Dum sīc dē fide barbarī timet, videt hominem
citātissimō cursū redeuntem. Sistit Rōbinson gradum, mīrāturque
eum (quem prōditiōnem māchinārī suspicātus fuerat) sublātum
grāminis āridī manipulum tenēre unde fūmus oriēbātur. Jam in
flammam ērumpit ; et Friday manipulō in terram prōjectō, addit
dīligenter majōrem grāminis āridī atque sarmentōrum* cōpiam,
clārumque et ārdentem ignem succendit ; quod quidem nōn minōrem
dominō laetitiam quam admīrātiōnem mōvit.
Tum compertā causā propter quam Friday subitō excurrerat, illum
amplexus sine quidem verbīs, tam inānis suspīciōnis veniam
rogat.
Scīlicet Friday dīligenter silvam petierat ut ē truncō āridō duo
lignī fragmenta excīderet. Quās ille scītē alteram alterō tantā
celeritāte collīserat ut ignem concēpissent. Tum citius lignīs
āridō grāmine involūtīs, cum istō manipulō prōcurrerat, quā
mōtūs vēlōcitāte fēnum exārserat. Crūsōeus jam agitātiōne
flammārum ita dēlectātus est ut illārum aspectū satiārī nōn
posset. Tandem arreptā taedā, comite Friday, in domum properat.
Mox igne accēnsō, nōnnūllīsque sōlānōrum tūberibus circā focum
positīs, ad gregem festīnat ; lamae pullum ēligit, mactat,
quārtamque ejus partem verū affīgit quod sociō versandum mandat.
Intereā dum ille hōc mūnere fungitur, Rōbinson segmentum
pectoris amputat ; tum nōnnūlla tūbera lavat, manipulumque zēae*
duōbus saxīs adhibitīs molit ; haec omnia ōllae committit, in
quam, additō sale, idōneam aquae partem īnfundit, ac dēmum ōlla
ignī appōnitur.
Friday istum omnem apparātum cernēbat, neque tamen intellegēbat
quō rēs spectāret. Nōverat quidem cibōs assōs, nihil autem dē
arte coquendī audīverat ; quīn etiam ignōrābat quaenam esset vīs
ignis in aquam ōllae īnfūsam. Quae quidem cum fervēre coepisset,
Friday obstupuit, mīrātus quid esset quod sīc aquam movēret.
Cum vērō eam vīdisset exaestuantem et undequāque exundantem,
putāvit animal in ōllā esse quod istum repente aestum excitāret.
Ut autem impedīret nē omnis ab ōllā aqua effunderētur, manum
celeriter immersit ut animal tam molestum caperet. Tum vērō
clāmōrem et ululātum ēdidit quō tōta personuit spēlunca. Hōc
audītō Rōbinson valdē exterritus est, quod exīstimābat ā
barbarīs irruentibus socium opprimī. Itaque timor atque īnsitus
in animō propriae salūtis amor* suādēbant ut per cunīculum
effugeret. Mox autem cōnsilium abjēcit, turpe ratus servum vel
potius amīcum tantō in perīculō dēserere. Sine morā igitur ē
spēluncā prōrūpit armīs īnstrūctus parātusque vītam suam
profundere, ut comitem ē manibus barbarōrum iterum ēriperet.
Ut vērō obstupuit, cum hominem sōlum, āmentis īnstar, ululantem
gestūque īnsolitō trepidantem vīdit ! Diū dubius ānxiusque
haesit. Intellēxit tandem omne malum ex eō esse quod manum sibi
Friday leviter ussisset. Numquam ille neque audiendō, neque
experiendō cognōverat aquae fervōrem igneum addī posse ; numquam
manū tetigerat aquam fervidam ; itaque nōn potuit intellegere
quae illīus causa esset dolōris quem manū in aquam immersā
sēnsit. Itaque magicā quādam arte hoc fierī dominumque magum
esse exīstimāvit. Rōbinson aegrē animum sociī sēdāre eīque
persuādēre potuit ut dēnuō carnī verū versandae assīderet*. Ille
mandātō tandem obsecūtus, ōllam nōn sine tremōre dominum vērō
(quem hūmānō majōrem sine dubiō nunc putāvit) timidā cum
reverentiā intuētur. In quam opīniōnem eō celerius incidit quod
Rōbinsōnī albus erat color, barba prōmissa. Haec enim
efficiēbant ut Rōbinson, speciē ōris, longē differret ā sociō
ejusque populāribus*, fuscum colōrem et imberbem vultum
praeferentibus.
Jam vērō prandium parātum erat. Quantopere Rōbinson calidīs et
pinguibus cibīs dēlectātus sit facile intellēxeris. Calamitātum
jam praeteritārum oblītus, sibi in animō fingit nōn dēsertā in
īnsulā, sed in regiōne frequentissimā sē versārī. Sīc animī
vulnera īnspērātō quōdam gaudiō sānārī solent, etsī illa
plērumque īnsānābilia putāmus.
Prandiō cōnfectō Crūsōeus sēcessit ut dē prōsperā rērum suārum
commūtātiōne sēcum ipse meditārētur. Nunc omnia bene succēdere
vīsa sunt.
Cui cōgitantī in mentem vēnit ut vītam ipse quidem mollem atque
ōtiōsam ageret, Friday autem, juvenem rōbustissimum (dē quō
praetereā tam bene meritus fuerat ut eum sibi famulum jūre
quōdam vindicāret*), cōgeret ut necessāriīs mūneribus
labōribusque perfungerētur. Sed cum intus sēcum reputāsset fierī
posse ut aliquandō tam fēlīcī ipse condiciōne excideret, tunc
vērō sī ōtiō atque inertiā corrumpī sē paterētur, molestum sibi
fore ad dūritiem paupertātemque priōris vītae redīre, statuit in
labōre aequē atque adhūc nāviter ac strēnuē persevērāre. Quō
dēcrētō*, ē strātō exsilit, citātōque gressū in vestibulō
domiciliī obambulat. Intereā Friday cibōrum reliquiīs in cellā
sēpositīs, dominī jussū ad lamās mulgendās abit.