Epulae immānēs — Proelium — Fortitūdō Crūsōeī — Friday servātus.
Cum prīmā lūce novum Crūsōeō cōnsilium. Quod heri prūdentia,
quod necessitās suādēbat, tunc stultum esse atque inūtile
jūdicāvit. Cōnsilia dēmum minus cōnsīderāta et ā timōre orta
nunc abjicit, et ad meliōra ratiōnīque magis cōnsentānea animum
convertit. Nunc enim, nocte interpositā, intellegit timōrem
hesternum nimium fuisse. “ Jamdūdum, ” sīc ait ille sēcum, “ hīc
sōlus commoror, nec ūllus umquam homō ferus mihi obviam vēnit ;
ex quō satis patet suum eōs in hāc īnsulā domicilium nōn habēre.
Vērī simile est, aliam eōs incolere regiōnem unde nōnnūllī hūc
veniunt ut victōriās atrōcibus epulīs concelebrent, eōsque ad
eam īnsulae partem quae vergit ad merīdiem appellere, atque inde
discēdere, cēterīs īnsulae partibus neglēctīs. Singulārī igitur
ac dīvīnō mūnere, ego in hanc steriliōrem īnsulae partem
compulsus fuī, hōc ipsō tūtior. ” Tum animō et vīribus
cōnfirmātus, domum sē contulit, ut nova quae inierat cōnsilia
persequerētur.
Placuit inter cētera serere nōn procul ab arbustō quō domum
mūnierat nemus ita dēnsum ut sēdēs ā longinquō cōnspicī nōn
posset. Hāc mente duo circiter mīlia ejus generis salicum sēvit
quās jam facile rādīcēs agere atque brevī crēscere
animadverterat. Sed maximē cavendum jūdicāvit nē certō eās
ōrdine dispōneret, ut silvula nātūrā potius quam arte propāgāta
vidērētur. Tum statuit viam sub terrā per cunīculum* agere, ab
īmā spēluncā ad alterum montis lātus, ut, obveniente
necessitāte, aufugere posset. Quod quidem opus fuit magnī et
diuturnī labōris, adeō ut ab apparātū cymbae omnīnō cessāret.
Sīc ille quidem ab impetū repentīnō satis tūtus sibi vidēbātur.
Quid sī hostis īnstet, obsidiōneque cīnctum teneat ? Neque hoc
vānum prōrsus erat aut fūtile ; quippe quod aliquandō fierī
posset. Itaque necesse esse jūdicāvit ut sē adversus hunc cāsum
mūnīret, nē famē aut perīret aut ad dēditiōnem cōgerētur.
Quamobrem statuit ūnam certē lamam quae lacte abundāret in ātriō
domiciliī servāre, atque ad hanc alendam fēnī acervum sēpositum*
habēre ex quō nihil, nisi necessitāte coāctus, dētraheret.
Dēcrētum est quoque cāseī, pōmōrum, ostreārum cōpiam parāre, et
dē diē in diem suppeditāre.
Quibus ita dispositīs, aliquot annōs vītam vīxit adeō
tranquillam ut nihil memorātū dignum eī acciderit. Igitur ad rem
illam properō quae ad commūtandam fortūnam plūs valuit quam
quidquam ex eīs quae hūc ūsque eī ēvēnerant.
Cum Rōbinsōnī māne quōdam serēnō in cymbā fabricandā intentus
esset animus, magnum ē longinquō fūmum ascendentem subitō
cōnspexit. Prīmō quidem aspectū obstupuit, mox autem ad montem
spēluncae imminentem quam celerrimē cucurrit, causam reī inde
speculātūrus. Ubi prīmum montem cōnscendit, majōre cum terrōre
cōnspexit quīnque scaphulās in lītore religātās, trīgintā autem
barbarōs ingentem apud focum, trucī gestū atque inconditō*
clāmōre chorum agentēs. Saltābant ūnicō tantum pede ; alterum
ērēctum in āere lībrābant.
Etsī ad spectāculum hujusmodī videndum Crūsōeus nōn imparātus
erat, parum tamen āfuit quīn rūrsus terrōre exanimārētur.
Vērumtamen fortitūdinem et fīdūciam celeriter in animum
revocāvit. Tum ē colle properē dēscendit, cūnctīsque armīs
īnstrūctus, et auxilium precātus ā Deō, cōnstituit vītam suam,
quoad posset, dēfendere. Tunc iterum ad summum collem
cōnscendit, hostēs explōrātūrus.
Mox vērō cohorruit atque indignātus est, cum duōs hominēs ē
scaphīs trahī ad ignem vidēret. Ac prīmō suspicātus est eōs necī
addictōs*, brevīque comperit sē nōn errāsse. Aliī enim ex
barbarīs alterum captīvum subitō prōsternunt, aliī prōstrātum
adortī*, corpus foedē laniant, ad epulās atrōcēs īnstruendās.
Interim in proximō stābat alter captīvus, dōnec ipse quoque
mactārētur. Quī vērō, dum intentōs quisque oculōs in cruciātum
et lacerātiōnem tenet, oblātā occāsiōne, fūgit atque citātissimō
cursū in eam regiōnis partem contendit quam Rōbinson incolēbat.
Tunc noster ērēctus incertusque tum spē et laetitiā, tum timōre
atque horrōre vicissim perstringitur. Hinc exsultat, cum
captīvum aliquō spatiō persequentēs superāre vidēret ; inde tōtō
corpore contremīscit, cum animadvertit cūnctōs ad domum suam
anteā ignōtam, cursum dīrigere. Erat autem sinus mediocris
profugō trājiciendus, nē in manūs hostium caderet. In quem
statim prōsiliit eādemque quam hūc ūsque adhibuerat celeritāte
trānsnāvit ad lītus oppositum. Dum iī quī propius urgēbant in
aquam sē ipsōs prōjiciunt, cēterī ad convīvium horribile
revertuntur. Quantō autem gaudiō Crūsōeus animadvertit, hōs illī
natandō parēs nōn esse ! Miser enim jam ex aquā ēmerserat, cum
cēterī nōndum dīmidiam sinūs partem ēmēnsī erant.
Tunc Rōbinson īnsolitā fortitūdine atque audāciā incitātum sē
sēnsit ; hastā correptā ē monte dēcurrit. Et continuō silvā
ēgressus, terribilī vōce exclāmat : “ Siste gradum* ! ” At ille,
aspectū Rōbinsōnis pellibus horridī obstupuit, ratus esse
aliquem hūmānō majōrem, incertusque utrum sē eī ad pedēs
prōjiceret, an potius fugam persequerētur. Crūsōeus eī manū
significat adesse sē dēfēnsōrem, et subitō conversus obviam
hostibus prōgreditur. Priōrem, cum jam propius esset, hastā
percussum vī magnā dējicit. Alter quī centum circiter passūs
aberat, attonitus stupet ; tum arcum sagittā īnstruit, quam in
Rōbinsōnem jam proximē accēdentem, intorquet*. Illa pectus ejus
ferit, sed adeō leviter pellem quā indūtus erat strīnxit ut
corpus ferrō esset intāctum. Tum Rōbinson priōrī victōriā ferōx,
vehementī impetū ēlātus, barbarum prōstrāvit. Deinde hominem
respicit cujus vītam servāverat ; quī, timōrem inter et spem
dubius, eōdem in locō haerēbat, incertus utrum haec omnia suae
salūtis causā agerentur, an sibi istīus ignōtī victōris manū
pereundum foret. Ille autem barbarum ad sē vocat, significatque
ut propius accēdat. Hic pāruit, mox autem perterritus
cōnstitit ; nunc pedem prōfert, nunc retrahit ; lentē dēmum nōn
sine magnā significātiōne terrōris supplex prōgreditur.
Postquam Crūsōeus amīcitiam suam omnī modō dēmōnstrāvit, tandem
ille aggredī ausus est, sed decimō quōque passū supplex in genua
prōcidit, perinde quasi grātiās ageret simul et honōrem
praestāret.
Tum Crūsōeus sublātā lārvā vultum hūmānum et benignum ostendit.
Quō vīsō, barbarus cōnfīdentius servātōrem suum adit, tōtōque
corpore prōjectō terram ōsculātur. Noster autem, quī amīcum
habēre māllet quam servum, hominī allevātō quācumque potuit
ratiōne persuādēre studet sē velle cum ipsō amīcitiam jungere.
Multa vērō facienda supererant.
Barbarus quī prior fuerat prōstrātus vulnus mortiferum nōn
sustinuerat ; itaque cum animum sēnsim recēpisset, herbīs
ēvulsīs ad sēdandum sanguinem vulnus sānāre coepit. Rōbinson
barbarō suō hoc dēmōnstrat. Tum Indus nunc secūrim lapideam
Rōbinsōnī ostendit, nunc sē ipsum, ut significāret sē illā
libenter vītam hostī ēreptūrum. Abhorrēbat quidem Rōbinsōn ab
hūmānō sanguine effundendō, sed necesse ratus ut hostis dē mediō
tollerētur*, secūrim porrigit, āversīs oculīs. Indus in hostem
vulnerātum irruit, quem ūnō ictū obtruncat ; tum laetātus
revertitur et secūrim caesīque hominis cruentum caput, victōriae
pignora, ad pedēs Rōbinsōnis dēpōnit.
Tum Rōbinson eī signīs quibusdam praecipit, ut, collēctīs
caesōrum arcubus et sagittīs, sē prōsequerētur ; barbarus autem
innuit Rōbinsōnī, prius quam recēderent, corpora dēfūnctōrum
esse humī condenda, nē sociī umquam eōrum vestīgia reperīrent.
Ille cum indicāsset haec sibi placēre, Indus sōlīs manibus magnā
cum celeritāte brevī utrumque cadāver harēnā obruit ; tum ambō
ad domicilium Crūsōeī sē cōnferunt.