Rōbinson īnsulam peragrat — Vestīgia hominum reperit — Summus
terror — Prōspicit crānia, ossa, manūs, pedēs — Quod territō et
fugientī accidit.
Crūsōeus assiduam per trēs annōs nāvī cōnficiendae operam
dederat, truncō vix dīmidiā quidem parte excīsō. Incertum quoque
vidēbātur an illud, etsī eādem assiduitāte operī īnstāret, trium
aut quattuor annōrum spatiō perfectūrus esset ; nec tamen in suō
studiō atque opere cessāvit ; quid enim aliud susciperet ? neque
vērō illī placuit neque licuit ōtiōsō esse.
Forte tandem in mentem eī vēnit sē, quamquam jam diū in īnsulā
istā habitābat, nōn nisi minimam partem adhūc explōrāsse.
Timōrem istum quō impedītus īnsulam tōtam nōndum peragrārat
objēcit sibi* ut animī vitium. “ Forsan, ” ita sēcum locūtus
est, “ sī minus ego timidus fuissem, multa invēnissem quae nunc
mihi maximae ūtilitātī essent. ”
Quae quidem cōgitātiō animum impulit ut īlicō statueret proximō
māne in viam sē cōnferre ; eōque ipsō diē omnia ad iter
faciendum parāvit.
Postrīdiē, ortō sōle, ūnō ē lamīs diērum quattuor vīctū onerātō,
armīs ipse indūtus fīdentī animō viam ingressus est. Cōnstituit,
quantum fierī posset, lītus sequī, neque silvestribus locīs sē
committere, nē in ferās incideret.
Prīmō diē nihil eī in itinere memorābile accidit. Sex mīlia
circiter illō diē cōnfēcit, et quō longius prōgrediēbātur, eō
certius comperit sē in sterilissimā īnsulae parte sēdem
cōnstituisse. Multīs nīmīrum in locīs arborēs invēnit variō
frūctuum genere abundantēs, unde vīctum nōn salūbrem minus quam
jūcundum petere potuisset. Hōrum ūsūs nōminaque posteā didicit.
Prīmam noctem in arbore ēgit, ut tūtus ā ferīs esset ; et
posterō diē iter persecūtus est. Nec multum viae cōnfēcerat, cum
extrēmam īnsulae partem ad merīdiem attigit. Solum nōnnūllīs in
locīs erat harēnōsum. Dum autem tendit ad tractum terrae in mare
prōcurrentem, ecce pedem retrō fert ; tum pallēscere,
contremīscere, oculōs circumferre, et subitō haerēre quasi
fulmine repentīnō ictus, Vīdit enim quod hīc vīsūrum sē numquam
spērāverat, vestīgia hominum harēnae impressa !
Tum ille territus undique circumspicit ; audītō vel levissimō
foliōrum strepitū stupet, sēnsūsque eī adeō perturbantur ut stet
inops cōnsiliī. Tandem collēctīs vīribus fugam corripit, quasi
īnstārent ā tergō, neque prae terrōre respicere ausus est. At
ecce repente substitit. Metus in formīdinem vertitur. Videt
nīmīrum fossam rotundam atque in mediō ignis exstīnctī focum.
Quem circā (horrēscō referēns) crānia, manūs, pedēs, aliaque
corporis ossa aspicit, exsecrandās reliquiās convīviī ā quō
nātūra abhorret. Scīlicet tunc temporis in īnsulīs Caraibicīs
ferī hominēs dēgēbant, canibālēs vocātī aut anthrōpophagī ;
quibus sollemnis erat cōnsuētūdō captīvīs mactātīs atque assīs
immānēs epulās celebrāre, in quibus atrōciter dēbacchābantur,
saltantēs, canentēs, vel potius, satiātā feritāte, ululantēs.
Oculōs Crūsōeus ab horribilī spectāculō āvertit. Nauseā etiam
correptō vīrēs illī omnīnō dēfēcissent, nisi stomachum vomitū
levāsset. Ubi prīmum paululum refectus est, fūgit tantā
vēlōcitāte ut fugientem fidēlis lama vix sequī posset. Tantopere
vērō mentem Rōbinsōnis formīdō aliēnāverat, ut lamae suī plānē
oblītus, audītō sequentis sociī gressū, īnstantem ā tergō sibi
canibālem fingeret*, omnibusque vīribus effugere cōnārētur.
Jamque nē cursum morārentur, hastam, arcum, sagittās, secūrim
abjicit ; quam sibi videt* expedītiōrem, eam viam potiōrem
habet, iterātīsque per tōtam hōram ambāgibus efficit ut
circumeundō ad locum eundem unde aufūgerat redierit. Tunc
alterum portentum animum ejus attonitum occupat. Quō in locō
versētur nōn agnōscit, nec animadvertit eundem esse quem anteā
vīderat ; putat invēnisse sē novum immānitātis eōrum quōs fūgit
monumentum. Itaque violentissimō impetū sē prōripit, neque prius
currere dēsiit quam fessum cursū corpus vīrēs dēsererent. Tunc
omnīnō exhaustus sēnsūque orbātus prōcidit. Hūc quoque lama
advenit, neque minus quam ille fessus jūxtā dominum prōcumbit.
Forte is ipse erat locus ubi anteā Rōbinsōn arma abjēcerat.
Itaque oculīs nōn multō post apertīs, haec prīma in grāmine
cōnspexit. Quod quidem somnium ipsī omnīnō vīsum est, nec
intellegēbat quōmodo et arma sīc jacērent et ipse in eum locum
vēnisset : tantopere formīdō animum ejus perturbāverat.
Brevī surrēxit ut locum eum quam celerrimē relinqueret. Sed tunc
paululum cōnsiliī compos*, nec tam imprūdēns ut armōrum
oblīvīscerētur, statuit ea nōn exuere quibus sōlīs vītam poterat
dēfendere. Tantopere autem erat dēbilitātus, ut, īnstante quidem
metū, nōn tamen eādem quā anteā pernīcitāte fugeret. Per tōtum
reliquum diem cibī cupiditātem plānē āmīsit, semelque tantummodo
substitit ut sitim fontis aquā restingueret.
Frūstrā spērāvit sē eōdem diē ad sēdem suam perventūrum. Obscūrā
jam lūce, dīmidiam circiter hōrae partem aberat ā domiciliō, eō
scīlicet in locō quem rūsculum* suum vocāverat. Quippe spatium
erat clausum, et satis amplum, in quō partem gregis coercēbat,
quia nempe pinguiōra ibi quam prope domicilium suum crēscēbant
grāmina. Ibi nōnnūllās noctēs superiōrī aestāte dēgerat, nē ab
īnsectīs quae eum domī fodiēbant vexārētur. Sed vīribus omnīnō
exhaustīs longius prōgredī nōn poterat. Etsī perīculōsissimum eī
vidēbātur pernoctāre in locō nūllīs praesidiīs mūnītō, attamen
necessitātī pārendum erat. Vix tamen humī sē prōstrāverat, cum
neque omnīnō sōpītus, neque omnīnō vigil, in ambiguā somnī
exspectātiōne, ecce subitō terrōre perhorruit.
Vōcem audīvit velutī caelō dēmissam haec verba prōferentem :
Avē, Rōbinson.
Ille perterritus exsilit tōtō corpore contremīscēns, et inops
cōnsiliī. Mox iīsdem iterum audītīs, oculōs in eum locum timidē
convertit unde vōx profecta erat. Tum vīdit, quod cuivīs sānē
ignāvō in prōmptū fuisset*, sī rem, priusquam animus perturbātus
esset, paulō attentius perpendisset ; vīdit sē vānō metū
territum fuisse ; quippe vōx illa profecta erat nōn dē caelō,
sed dē rāmō in quō cārissimus sibi īnsidēbat psittacus. Tum vērō
metus in laetitiam vertitur quod causam reī invēnisset. Manum
psittacō porrigit ; ille dēvolat, dumque mūtuīs alter alterum
blanditiīs excipit, psittacus dictātam salūtātiōnem geminābat.
Ipse autem tōtam ferē noctem īnsomnem trādūxit, ut cibī ita
quiētis immemor, quippe quī fremitum quemque auribus captābat.
Semper occurrēbant oculīs ferī hominēs, frūstrā animum ā foedā
cōgitātiōne abdūcere cōnābātur. Tum ut sē tūtiōrem in futūrum
praestāret, coepit plūrima animō cōnsilia, eaque stultissima,
agitāre. Ex quibus ūnum, quod incrēdibile vidēbitur, hoc erat :
ut diē obortō omnia adaequāret solō* quae tantā dīligentiā,
tantō labōre, exstrūxerat ; nē vel minimum quidem hūmānae
industriae vestīgium dēprehendī posset.