Multus labor in excavandā scaphā — Crūsōeī cōnstantia — Quōmodo
diem inter variās occupātiōnēs distribuit — In bellicīs artibus
sē exercet.
Nūllum umquam negōtium tam molestum tamque diuturnum suscēperat,
quam cum cymbam fabricāre adortus est. Multī aliī animum
abjēcissent, ē manibus secūris brevī excidisset, et tāle
susceptum vīsum fuisset, sīn minus stultum, at saltem ejusmodī
quod fierī nūllō modō posset. Rōbinson autem hanc lēgem sibi
fēcerat ut nūllīs labōribus ab ūllō umquam inceptō dēterrērētur.
Itaque hoc etiam summā animī cōnstantiā persecūtus est ; et sī
illud multō plūs et temporis et cūrae postulāsset, eī in mentem
nōn vēnisset ā prōpositō recēdere. Jam satis intellēxit illī
opus plūribus annīs esse ; diēs igitur ita dīvidere dēcrēvit, ut
cuilibet hōrae suus labor attribuerētur. Experientiā enim
Crūsōeus ēdoctus erat nihil majōrī ad industriam prōmovendam
adjūmentō esse, quam sī certō ōrdine inter singulās diēī hōrās
labor aptē dispertiātur. Hōc enim modō augentur temporis mōmenta
quae suō quaeque ūsū distinguuntur.
Itaque oriente sōle surgere cōnsuēverat et ad fontem sē
cōnferre, ut caput, manūs, pectus, pedēsque ablueret. Deinde
domum reversus vestēs induēbat. Quō factō, collem spēluncae
imminentem cōnscendere, unde longē lātēque circumspicere posset,
atque ibi in genua prōstrātus precēs mātūtīnās fundere, Deumque
ōrāre prō cārissimīs parentibus quōrum, etsī eōs dēseruerat,
numquam oblītus est. Tum lamās mulgēre quārum gregem nōn ita
contemnendum* paulātim ēducāverat. Deinde aliquam lactis partem
haurīre. Quibus perāctīs prīma diēī hōra efflūxerat.
Ita omnibus rēbus īnstrūctus quae sīve ad tūtēlam suī, seu ad
labōrem pertinērent, ībat tum ad lītus, sī mare recēderet
ostreās in prandium collēctūrus, tum ad arborem ex quā nāvem
fabricāre statuerat.
Sub hōram quīntam, cum diēī fervidissimum tempus esset, labōrem
intermittēbat. Tum lītus repetēbat, aut ostreās conquīsītūrus,
sī modo māne nōn invēnisset, aut corpus lōtūrus, quod bis
cottīdiē facere in mōrem eī vēnerat.
Deinde iterum lamās mulgēre, cāseōs ex lacte coāgulātō premere*,
prandiumque mediocre īnstruere quod ferē lacte, et cāseō
recentī, nōnnūllīs ostreīs, cum dīmidiā nuce cōnstābat. Nec illī
querendī locus* erat cum in fervidīs istīs regiōnibus cibōrum
appetītus multō minor sibi quam sub caelō frīgidiōrī esset.
Attamen solitus ā puerō carnem edere, illam tundendō ēmollīre
dēnuō cōnātus est, ut aviditātem explēret ; sed frūstrā. Inter
prandendum cum psittacō suō cōnfābulārī solēbat, quem nōnnūlla
verba ēloquī docuerat. Scīlicet audiēbat discipulus et reddēbat
sonōs, in vicem reticēns ut quī mente verba agitāret. Hunc
quoque assuēfēcerat sē vocantem audīre et euntem sequī.
Post prandium, hōram quiētī sub umbrā aut in spēluncā dabat,
stante ad latus psittacō et lamīs circā dominum recubantibus.
Tum ille interdum sedēns, animālia ista, in quae dēfīxōs tenēbat
oculōs, alloquēbātur, verba sua intellegī ratus ; adeō ille
gestiēbat cum quōlibet animante* mentis cōgitātiōnēs sēnsūsque
commūnicāre, ut saepius oblīvīscerētur sē cum animālibus
ratiōnis expertibus sermōnem habēre. Quotiēs autem psittacus
vōcem distīnctē ēmittēbat, tantum erat dominō gaudium, ut
hūmānam vōcem audīre sibi vidērētur, atque īnsulae, lamārum,
psittacīque oblītus, sē inter hominēs versārī sibi cōgitātiōne
fingeret. Sed cum brevī ēvānēsceret error ille blandissimus, tum
ad memoriam sōlitūdinis revolūtus, hōc modō ingemīscēbat :
“ miserum Crūsōeum ! ”
Sub hōram ā merīdiē secundam ad arborem reversus, rūrsus magnō
operī īnstābat. Quō in labōre dūrissimō cottīdiē duās hōrās
cōnsūmere sibi praecēperat ; quibus perāctīs redībat ad lītus,
cum ad corpus dēnuō abluendum, tum ad ostreās conquīrendās.
Reliquam diem variīs operibus in hortīs impendēbat ; nunc
trīticum* aut sōlāna serere, spērāns fore ut ōlim, igne
recuperātō, commodīs suīs et ūtilitātī servīrent ; nunc tenerās
stirpēs īnsertās* irrigāre ; nunc saepēs serere quibus hortum
clauderet ; nunc arborēs circumcīdere*, rāmōsque flectere quī
sibi umbram hospitālem ministrārent.
Sub hōram diēī duodecimam, sī modo nihil majōris mōmentī agendum
superesset, sēsē in bellicīs artibus exercēre, arcum tendere,
sagittās ēmittere, ut, sī quandō incideret in barbarum hominem
aut ferum animal, satis sē dēfenderet. Quārum quidem artium
tantam paulātim perītiam adeptus est, ut rārō, quamvīs longō
interpositō intervāllō, ā scopō*, nummī magnitūdinem aequante,
aberrāret. Vesperāscente caelō, lamās tertium mulgēre, et
stēllīs aut lūnā lūcentibus, parcē cēnāre.