Terrae mōtus — Mōns ignivomus — Lamae, vī aquārum abreptī —
Spēlunca Rōbinsōnis dīruta.
Sequente nocte, Crūsōeus sēcūrus recumbēbat ; fidēlēs lamae ad
pedēs dominī jacēbant ; lūna splendēbat dē caelō, āere pūrō
tranquillōque ; omnia dēnique in rērum nātūrā altō silentiō
tenēbantur. Jamque labōre diurnō fessus, dulcī fruēbātur somnō ;
parentum vērō imāgō, quae crēbrō recursābat, ante oculōs
somniantis obversābātur. Tum subitō terra īnsolitō tremuit mōtū,
tantō fragōre mūgītūque tam horribilī, ut multae tempestātēs
velut agmine factō ingruere revidērentur. Īnsequitur frequēns
terrae mōtus, alius alium ; exoritur simul furēns procella, quā
arborēs, quā ipsae dējiciuntur rūpēs, et mare cum fremitū
aestuāns in īmīs sēdibus conturbātur. Dīxissēs cūncta inter sē
proeliārī rērum prīmōrdia, atque ignem, āera, aquam, terram, in
exitium ruere.
Rōbinson mortis metū correptus ē spēluncā in vestibulum
prōsilit ; prōsilientemque exterritī lamae sequuntur. Vix inde
aufūgerant, cum saxum in quō spēlunca erat prōlābitur. Ille, cui
timor ālās addiderat, per ōstium vestibulī sē prōripuit, lamīs
eum prope īnsequentibus.
Prīmum autem eam petiit montis vīcīnī partem quae in nūdam
plānitiem excurrēbat*, nē arboribus ipse concidentibus
obruerētur. Quō tendēns, subitō magnō cum terrōre ingentem
hiātum in eā ipsā montis parte videt unde ērumpunt fūmus,
flammae, favillae, lapidēs, cum cinere quasi liquentī cui lava
nōmen. Vix etiam fugā mortī sē ēripuit ; quippe lava candēns,
torrentis īnstar, ruēbat ; magna praetereā montis fragmenta hinc
et inde disjiciēbantur.
Tum ad lītus prōcurrentem nova horrendaque rērum fōrma excipit.
Turbō vehementissimus ab omnī caelī parte nimbōs collēgerat
quasi aliōs aliīs impositōs, unde tam gravis aquae vīs subitō
ruit, ut omnis regiō aquīs superfūsīs inundārētur.
Haec inter mala Rōbinson, quid fugiat, quid petat incertus, in
arborem vix sē recipit ; miserī autem lamae undārum aestū
abripiuntur. Ēheu ! quam graviter illōrum ejulātū animus ejus
vulnerātur ! Quantopere vellet suō eōs perīculō servāre, nisi
flūctuum impetū longius abreptī fuissent !
Saeviit terrae mōtus adhūc paululum ; tum repente omnia silent,
ventī resīdunt, hiātus ignem ēvomere dēsinit, fragor sub pedibus
cessat, caelō redit prīstina serēnitās, omnis etiam aqua brevī
effluit.
Jam ex arbore in quam perfūgerat dēscendit ; sed animum cūrae
obruerant. Spēlunca, quae sōla hūc ūsque tūtum ipsī refugium
praebuerat, penitus dīruta vidēbātur. Lamae fidēlēs cārissimīque
ante ipsīus oculōs undīs abstractī, omnia opera perierant ; quae
in futūrum mōliēbātur cōnsilia* omnia perierant. Mōns quidem
flammās ēvomere dēsierat, sed ex hiātū tardus fūmus āterque
oriēbātur, unde metuendum erat nē ille montis ignivomī nātūram
in posterum quoque retinēret.
Tum cūrīs et angōre cōnsūmptus, ex quā dēscenderat arbore ad eam
sē reclīnāvit, et sōlāciī expers reliquam noctem dēgēbat.
Oritur diēs novus, lūx autem alma miserum Crūsōeum jamdūdum
immōtum dēprehendit. Neque enim somnus dulcis oculōs eī
clauserat ; neque animum subierat alia cōgitātiō praeter trīstem
illam lūctuōsamque : “ Quid nunc dē mē fīet ? ”
Sē tandem corripit atque somniantī similis ad vastātum
domicilium titubāns prōcēdit. Quantam vērō putātis fuisse ejus
laetitiam cum haud procul ā vestibulō cārissimōs lamas salvōs
incolumēsque obviam sibi prōsilientēs cōnspexit ! Initiō, suīs
fidem oculīs vix habuit. Brevī autem sublāta est omnis
dubitātiō ; illī enim accurrere, manum erīlem lambere,
quantamque laetitiam ex ejus reditū caperent exsultandō et
bālandō exprimere.
Tunc autem animus eī, hāctenus frāctus dējectusque, rūrsus
ērēctus est. Lamas suōs intuētur, oculīsque in caelum sublātīs,
lacrimās profundit. Tum amīcōs reducēs laetissimīs blanditiīs
excipit, iīsque comitibus prōcēdit, certiōra dē domiciliō
vīsūrus*.
Atque ibi multō minus damnī invēnit quam prīmō metū et animī
abjectiōne veritus erat. Laquear, quod saxō cōnstābat, collāpsum
erat, atque proximam terrae mōlem sēcum trāxerat : attamen omnia
ista rūdera* ē spēluncā removērī posse vidēbantur, ita ut laxius
ipse commodiusque habitāret.
Ad hoc accēdēbat aliquid ex quō intellegeret hoc sibi fēlīciter
contigisse. Cum enim accūrātius locum īnspexisset ubi saxum
illud dēpenderat, magnō cum stupōre cognōvit illud undique solō
ita mollī innīxum* fuisse ut male haerēret. Vērī simillimum
igitur erat mōlem hanc impendentem suō pondere brevī dēlāpsūram
fuisse. Tunc subitō in genua prōstrātus grātiās Deō ēgit quod
sīc iterum servātus fuisset, ac deinde alacriter ad opus sē
contulit.