Sēra Crūsōeī paenitentia — Dēspērātiō — Vītam miserē sustentat —
In spēluncā habitat.
Fēlīcī fātō contigit ut ingēns ille flūctus quī Crūsōeum
absorpserat, īdem vī magnā reciprocāns*, hominem in terram
exspueret. Quī cum praeter exspectātiōnem in siccō versārētur,
tum extrēmīs vīribus ūsus est ut summam in ōram ascenderet ;
cumque eō pervēnisset coepit circumspicere. Ēheu ! quālia oculīs
obversantur ! scapha, nāvis, sociī, omnia dēmersa. Nihil omnīnō
reliquum praeter āvulsās tabulās quae flūctibus ad terram
ferēbantur. Ūnus ipse, ūnus mortem effūgerat. Gaudiō igitur et
terrōre simul trepidāns, in genua prōcubuit, manibusque
sublātīs, lacrimīs perfūsus, Deō grātiās ēgit. Cum vērō nihil
praeter arbusta, praeter arborēs dēprehenderet, neque ūlla
vestīgia unde intellegere posset hanc regiōnem ab hominibus
incolī, gravissimum illī vidēbātur vītam tālī in sōlitūdine
dēgere. Vēnit quoque in mentem vagārī forte ibi bēluās, aut
ferōs hominēs ; tum multō majōre metū perculsus est. Itaque
prīmum prae timōre nec stāre ausus nec prōgredī ; circumspectāre
omnia et vel minimō strepitū expavēscere. Sed mox quā ārdēbat
sitis torpōrem istum excussit ; quam cum diūtius patī nōn
posset, fontem aut rīvum indāgāre coepit, et sīc vestīgantī
occurrit mānāns per herbās rīvulus ; quem ille secūtus fontem
invēnit amoenissimum quō valdē recreātus est.
Nec hominem famēs tunc maximē urgēbat, quippe cui angor
terrorque omnem cibī cupiditātem exēmerant. Sed erant adeō
exhaustae illī vīrēs, ut multō magis requiēscere vellet. Attamen
prīmum omnium inveniendus erat locus in quō tūtus pernoctāret.
Nūlla domus, nūllum tugurium*, nūllum specus erat ; et diū
cōnsiliī inops flēbat. Tandem avēs imitārī hospitiumque in
arbore quaerere statuit. Ac brevī ūnam prōspexit tam dēnsam
opācamque, ut commodē īnsīdere dorsumque acclīnāre posset. Hanc
rēptandō ascendit Deumque precātus, cum sē composuisset, statim
obdormīvit. Inter somnum, illī in mentem, cūrārum aestū
jactātam, recursābant imāginēs rērum eārum quae prīdiē vigilantī
acciderant. Vidēre sibi vidēbātur mōtūs et minās flūctuum nāvem
haurientium, nautārumque ejulātūs exaudīre. Sibi in animō
fingēbat parentēs lūctū ac maerōre cōnfectōs quī, fīliī vicem*
dolentēs, manibus ad caelum sublātīs, flēbant et omne prōrsus
sōlācium āversābantur. Tunc inter somniandum magnā vōce :
“ Adsum, adsum, ” ait, “ parentēs cārissimī ! ” dumque amplexū
mātrem petit, ex arbore dēcidit ; sed forte quod ipsī faustum
fuit, sēdem in locō nōn sublīmī posuerat, solumque tam dēnsō
grāmine vestītum erat, ut ille cāsū nōn ita gravī dēcideret.
Iterum arborem suam cōnscendit, in quā dum manibus retinet
surculōs* circā ēminentēs, ortum sōlis exspectābat.
Prīmā lūce cōgitābat quā ratiōne vīctum sibi parātūrus esset.
Quās vērō arborēs hāctenus cōnspexerat, erant omnēs ex abietum
genere ; atque illae folia quidem ferunt, sed frūctūs omnīnō
nūllōs.
Nec satis illī liquēbat quid sibi faciendum esset. Ex arbore
tamen dēscendit. Cum autem prīdiē nihil omnīnō comēdisset,
coepit famē saevissimā labōrāre ; itaque hūc illūc per aliquot
mīlia passuum discurrit ; sed discurrendō nihil invēnit, nisi
arborēs sterilēs et grāmina.
Tunc summō excruciātus angōre famem et ultima* sibimet
ōminābātur : “ Pereundum mihi erit famē ! ” sīc miserābiliter
ejulābat. Dēspērantī vērō necessitās satis animī vīriumque
adjēcit, ut sē ad lītus maris cōnferret investīgāretque
dīligentius sī quid forte alimentī invenīre posset. Sed sua eum
spēs fefellit. Hīc vērō dēbilitātus frāctusque prōcubuit vultū
in terram dēmissō, et valdē plōrābat, quod nōn fuisset flūctibus
et ipse obrutus. Et jam statuerat in hōc miserābilī rērum
articulō* exspectāre, dum lentā famē, morte omnium taeterrimā,
vītam cōnsūmeret ; cum forte conversus, ecce nōnnūllās in harēnā
conchās ostreārum cōnspexit. Avidus statim eō accurrere,
circumspicere, scrūtārī, num forte plēnās quāsdam reperīret,
repertīsque exsultāre.
Ac prīmō quidem illās nōn sine difficultāte aperuit ; sed,
īnsertō plānō eōdemque* acūtō silice, perfēcit ut trīgintā
circiter haustīs ventrem paululum plācāret.
Cum nunc certior esset sē posse quamvīs miserē sustentāre vītam,
jam maximē sollicitus erat quō sē et ā ferīs hominibus et
bēstiīs tūtum reciperet.
Tum in montem summum, aegrē, ut erat satis excelsus, ascendit,
unde quam lātissimē circumspicere poterat ; sed quantus eum
terror invāsit, cum vīdisset sē in īnsulā esse, neque ūllam
omnīnō terram appārēre praeter trēs parvās īnsulās quae, spatiō
aliquot mīlium interjectō, ex aequore ēminēbant !
“ Heu ! mē miserum ! ” — sīc est locūtus, manibus ad caelum
sublātīs — “ ab hominum commerciō omnī ita sējūnctum esse, ut
mihi in hāc sōlitūdine velut ferae bēstiae vīvendum sit !
Numquam igitur parentēs meōs revīsam ! Numquam licēbit culpae
meae veniam exōrāre ! ”
Ita locūtus monte dēscendit, et quaerēbat ubinam posset in tūtō
sē collocāre. Diū autem frūstrā indāgāvit ; tandem ad locum
ēditiōrem pervēnit, ex adversā parte, īnstar parietis,
praeruptum*. Cum accūrātius explōrāret, locum leviter excavātum,
satis angustō aditū invēnit. Hīc sī quaevīs īnstrūmenta ferrea
habuisset, facile cavum in saxō domicilium, gradātim excīsum,
fēcisset. Sed cum haec omnia dēsīderāret, huic inopiae medendum
erat.
Postquam diū multumque dēlīberāvit, sīc sēcum statuit ; “ quās
hīc videō arborēs, salicibus patriīs similēs sunt, quae sī
trānsferantur novās facile rādīcēs agunt. Ēruam igitur manibus
satis magnam eārum cōpiam quae, ante cavernam dēnsō ōrdine
cōnsitae, prō mūnīmentō erunt ; cum illae rādīcēs ēgerint, ibi
licēbit clausō et sēcūrō mihi quasi in domō dormīre. ”
Tum laetus ad opus statim sē accīnxit. Sed quantō majōre gaudiō
exsultāvit, cum huic locō proximum fontem liquidissimum ē monte
exsilientem prōspexisset ! Eō statim properāvit quia, cum hūc
illūc fervente sōle discurrisset, multum aestuābat*.
Posteā vērō coepit manibus et multō sūdōre tenerās aliquot
arborēs exstirpāre, quās eō trānstulit ubi sēdem sibi
dēstināverat ; atque ibi quoque cavum fodere manibus oportuit in
quō arborēs īnsereret ; sed vesper advēnit, vix quīnque aut sex
arboribus cōnsitīs. Famē compulsus ōram maris rūrsus petiit, ut
iterum conquīreret ostreās ; sed cum aestus rediisset, tōtum
lītus occupāverant undae ; aegrē igitur ūnam et alteram
repperit, et sīc male pāstus cubitum īre* coāctus est. Reversus
est igitur ad arborem suam, ibi pernoctātūrus, dōnec hospitium
sibi tūtum cōnfēcisset. Nē autem hāc nocte idem ipsī accideret
quod superiōrī, genuālibus* sē eī rāmō religāvit ad quem dorsum
prius acclīnāverat, et sē summō rērum Creātōrī commendātō,
tranquillē obdormīvit.