Crūsōeus pergit iter — Mala ōmina — Nāvis incēnsa — Advehitur ad
Canāriās īnsulās — Inde profectus ad Americam naufragium facit.
Novum hoc Rōbinsōnis iter faustissimum initium habuit. Jamque
incolumēs fretum* Anglicum trānsierant, et in ipsō Atlanticō
marī versābantur. Tum vērō plūrimōs diēs ventō reflante* nāvis
Americam versus abrepta est.
Vespere tandem gubernātor forte dēclārāvit sē flammās relūcentēs
ā longinquō cōnspicere, cumque īnspectā tabulā nauticā*
intellegeret vel ad centum mīlia nihil terrārum esse,
conjectūram faciēbat hunc ignem nihil aliud esse nisi nāvem
incendiō flagrantem.
Vix haec dīxerat, cum in aurās tollī vīsa est nāvis, terribilī
cum fragōre, et mox tōta undīs obruta est. Cum nox
supervēnisset, nihil amplius cernī poterat. Prīmā autem lūce
appārent duae scaphae, cum flūctibus luctantēs, quae rēmīs
ēverberābant mare, ut ad nāvem accēderent. Extemplō praefectus
vēxillum nauticum explicuit, ut significāret sē ad opem illīs
ferendam parātum esse. Nāvis ipsa omnibus vēlīs ad eōs tendit,
atque intrā dīmidiam hōrae partem ad miserōs pervēnit.
Sexāgintā erant, virī, mulierēs, puerī, quī omnēs exceptī sunt.
Erat rēs omnīnō vīsū miserābilis, cum īnfēlīcēs illī faucibus
mortis sē ēreptōs vidērent. Aliī enim summō flēre gaudiō, aliī
clāmāre, velut sī perīculum nunc prīmum imminēret ; illī
exsultāre, hī pallidī manūs torquēre. Nōnnūllī stāre mūtī et
stupentibus similēs. Nēmō inter nautās tam ferreus quīn hīs
cōnspectīs commōtus ipse lacrimārētur. Cum eīs paulātim
rediisset animus, ūnus ea nārrāvit quae miserīs accidissent.
Nāvis illa incēnsa magna quaedam atque mercātōria erat
Francōrum, quae ad Mārtīnicam īnsulam tendēbat. Exārserat ignis
in cubiculō gubernātōris, flammā tam vēlōciter grassante, ut
nūlla ejus exstinguendae spēs adforet. Vix per tempus licēbat*
ipsōs in cymbās recipere, et ab incēnsā nāve paululum discēdere,
cum, correptā flammīs camerā in quā pulvis tormentārius
sēpositus est, discerpta nāvis dissiluit.
Tum nāvis celerrimō cursū aquās secat ; quā nāvigandī vēlōcitāte
Rōbinson noster mīrē dēlectātus est. Post aliquot diēs ecce
magnam nāvem ad sē ipsōs tendentem cōnspiciunt. Mox audiunt
sonitum tormentōrum perīculī īnstantis indicem, et animadvertunt
nāvem esse duōbus mālīs orbātam. Cum ad eam proprius
accessissent, quī in eā vehēbantur, sublātīs manibus, hōc modō
precantur : “ Servāte nōs īnfēlīcēs, quibus omnibus pereundum
est nisi vōs nostrī miserēbit ”.
Tum ex iīs quaesītum est quid malī accidisset. Quibus quīdam ex
illīs sīc ōrsus est :
“ Anglī sumus, ex Jamaicā īnsulā, saccharī vectūram* inde
dēportātūrī. Ibi cum forte nāvis ad ancorās cōnsistēbat,
praefectus cum gubernātōre in terram dēscendit, ad mercēs
aliquās īnsuper ēmendās.
“ Intereā exorta est tempestās, tantō cum turbine, ut fūne
disruptō, nāvis ex portū in altum prōpellerētur. Tempestās ista
trēs diēs noctēsque saeviēbat ; tum mālīs omnibus āmissīs,
centum amplius mīlia abreptī sumus. Accēdit etiam ad hanc
nostram calamitātem quod nēmō nostrōrum artis nauticae perītus
sit ; novem jam integrās hebdomadēs hinc et inde jactātī, vīctum
omnem cōnsūmpsimus, et plērīque famē exhaustī jacēmus. ”
Quibus audītīs praefectus, ut erat vir clēmentissimus, statim
cymbam expōnī jussit, assūmptāque sēcum idōneā cibōrum cōpiā,
ipse cum Rōbinsōne ad nāvem accēdit. Erat sānē lūgendus prōrsus
omnium cāsus quī in illā vehēbantur ; ūniversī inediā quasi
cōnsūmptī ; nōnnūllī vix poterant pedibus stāre.
Cum autem cubiculum nauticum intrāssent, horrendum vīsū !
jacēbant humī māter, fīlius, servula, quī famē omnēs ēnecātī
vidēbantur. Mox autem dēprehēnsum* est aliquid in eīs spīritūs
vītālis superesse. Postquam enim nōnnūllae sūcī ē carne expressī
guttae* in ōs cujusque īnstillātae sunt, lūcem oculīs quaerere
coepērunt.
Māter prae nimiā vīrium imbēcillitāte nihil absorbēre poterat ;
cum autem innuisset ut tantummodo fīliō suō cōnsulerētur, mox
illa exspīrāvit.
Intereā duo reliquī animam recēperant, atque ut erant aetāte
rōbustiōrēs, praefectī dīligentiā servātī sunt. Cum autem
juvenis, oculīs in mātrem conjectīs, mortuam esse intellēxisset,
tantus eum invāsit dolor, ut dēficientibus iterum vīribus aegrē
ad vītam revocārī posset. Vīcit tamen cūra, atque ille cum servā
aegrē ē faucibus mortis ēreptus est. Deinde praefectus nāvem
omnī genere alimentōrum īnstrūxit, mālōs ā fabrīs suīs
reficiendōs cūrāvit, ignārīsque maris perītum nautam dedit quī
nāvem regeret ; atque ad terram proximam ipse tendit ut nova
cibāria comparāret. Haec erat Madeira īnsula. Crūsōeus ūnā cum
praefectō in terram dēscendit, atque ibi laetissimō fortūnātae
illīus īnsulae aspectū satiārī nōn potuit. Scīlicet terra partim
in plānitiem porrēcta, partim in colliculōs molliter assurgit,
et vernantem frūgiferārum arborum cōpiam* explicat. Caelī
admodum jūcunda temperiēs* ; vix ūllus enim hīc hiemis rigor ;
ita vim omnem frīgoris retundunt* clēmentiōrēs sōlis radiī
mollēsque favōniōrum animae. Erant in oculīs hīc illīc segetēs
in agrīs bene pinguibus diffūsae, juga montium continuīs vītibus
cōnsita. Ut arrīdēbant Crūsōeō nostrō pendentēs racēmī ! Ō
quālēs ille hausit dēliciās, cum praefectus aere datō
impetrāsset ut juvenī licēret ūvīs prō libīdine satiārī.
Postquam ibi aliquantum temporis morātus est nāvis reficiendae
causā, ancoram solvit.
Per plūrēs continuōs diēs fēlīcissimō cursū ūsī sunt.
Sed repente vehemēns tempestās ab austrō oritur. Spūmābant
flūctūs, et in immēnsam surgēbant altitūdinem. Nāvis tamen
invicta stetit ; sed postquam sex diēs continuōs atrōx tempestās
saeviit, illa tam longē ā viā dējecta est, ut nec praefectus nec
gubernātor amplius intellegeret quōnam in locō versārentur.
Arbitrābantur tamen sē ab īnsulīs quae Caraibae vocantur nōn
multum abesse. Septimō autem diē cum prīmum illūcēsceret, ē
nautīs quīdam terram cōnspicit ! Tum omnēs in stegam*
cōnscendere vīsūrī quaenam sit terra illa ad quam appulsūrī
sint ; sed nunc laetitia in summum terrōrem mūtāta est. Subitō
nāvis in terram impingitur ; quō ictū quī stābant in stegā
excussī omnēs corruērunt.
Scīlicet nāvis in syrtem* tam vehementī impetū allīsa erat, ut
penitus affīxa haerēret. Cōnfestim flūctūs spūmantēs tantam vim
aquae in stegam profūdērunt ut omnibus esset cōnfugiendum, nē
ipsī abriperentur.
Tum flēbilis nautārum orīrī clāmor ; tum ejulātūs hinc Deum
ōrantium, inde clāmantium ; aliī dēspērantēs sibi crīnēs
āvellere, jacēre aliī sēmianimī.
Hōs inter Crūsōeus exspīrantī similis erat ; ac repente
exclāmant nāvem dēhīscere. Itaque in stegam omnēs accurrere et
in dēmissam quam celerrimē scapham omnēs dēsilīre. Tanta autem
erat multitūdō incōnsultē ruentium, ut vix palmae lātitūdine*
scapha undās superāret. Cum vērō terra procul abesset, saeviente
adeō tempestāte, cūnctī dē ōrā assequendā dēspērābant.
Et jam ingēns flūctus ad scapham volvī, montis īnstar, quō omnēs
cōnspectō obstupēscere, rēmōsque dīmittere. Nunc, nunc īnstat
perīculum. Aquae mōns scapham assequitur subvertitque ; tum
ūniversī hauriuntur.