Pluviarum tempus — Socii nectunt stragulas — Retia — Cymba
conficitur — Nostri mari se committunt.
Ipso die operi destinato aderat pluviarum tempus ; quod bis per
annum ingruere Robinson non unius* anni experientia didicerat.
Quo tempore per duos menses perpetuos nulli negotio vacare extra
domum licebat ; tanta vi assiduus imber de cœlo ruebat.
Animadverterat quoque Robinson valetudini parum salubre esse
illa tempestate foras exire. Quid igitur faciendum erat ? Dilata
navis confectione, tempus in laboribus domesticis consumendum
erat.
Mirum in modum profuit Robinsoni per dies illos pluvios atque
horas vespertinas igne uti et lumine, amicumque habere quocum
tempus inter opera domestica jucundis sermonibus tereret. Antea
enim tristes istas noctes solus in otio et in tenebris degerat.
Jam vero cum socio ad lampadem et focum sedens, in aliqua re
gerenda diligens colloquitur neque unquam gravi desidiæ pondere
vexatur.
Quin etiam ex socio didicit multas artes quibus barbari
nonnullas sibi utilitates comparant ; multa quoque illum docuit
quæ barbari ignorant. Ita in dies peritiores facti multa
conjunctim confecerunt, quæ neuter solus suscipere potuisset.
Tum ambo intellexere quanta ex hominum amica conspiratione
oriantur commoda, quibus illi carerent si bestiarum more singuli
vagarentur. Inprimis Friday artem callebat qua tenues densasque
fibras arborum necteret corpori vestiendo aptissimas. Quam quum
herus ex eo didicisset, tum illi certatim tam multas ejusmodi
texuerunt, ut idoneum utrique vestimentum suppeteret. O quam
jucundum Crusoëo fuit abjicere amiculum istud molestum, e
pellibus rigidis neque subactis* confectum quo huc usque corpus
ipsi tegendum fuerat.
Friday etiam e fibris nucum cocossæ variisque herbis lini
naturam referentibus fila educendi* artem didicerat, quæ
funiculos a Robinsone huc usque confectos longe superabant.
Interea quæ de Deo Friday censeret hoc colloquio Crusoëus
certior factus est.
Cru. Dic mihi, quæso, bone, nostine quis mare, quis terram, quis
animalia, te ipsum denique creaverit ?
Fri. Profecto ! Toupan ista creavit.
Cru. Quisnam est Toupan ille ?
Fri. Is nempe qui tonat.
Cru. Quisnam vero ille est qui tonat ?
Fri. Senex est ætate provectissimus qui omnibus ceteris rebus
superstes est quique tonitru efficit. Ætate solem, lunam,
stellas longe superat, omnesque animantes eum adorant.
Cru. Quemnam in locum post mortem commigrant tui populares ?
Fri. Ad Toupan revertuntur.
Cru. Ubinam vero ille habitat ?
Fri. In excelsis habitat montibus.
Cru. Quis eum ibi vidit ?
Fri. Nemini fas est eum adire nisi Owakakeis, id est
sacerdotibus. Illi “ O ! ” dicentes eum interrogant, ac deinde
nobis ejus responsa referunt.
Cru. Qui autem post mortem ad eum migrant, num felicitate ulla
fruuntur ?
Fri. Sane illi quidem, si magnam hostium copiam mactaverint
atque comederint.
Quo audito dominus cohorruit statimque illum meliora de Deo
vitaque futura docere cœpit ; Deum nempe esse omnipotem,
sapientissimum, benignissimum ; qui omnia creaverit, omnia
regat, omnibus consulat ; ipsum autem nunquam originem habuisse,
ubique adesse, intelligere quæcumque nos cogitemus, audire
quascumque loquamur, videre quæcumque agamus, quamvis ipse a
nullo videri possit ; habere proborum atque improborum
rationem* ; eamque ob causam quum in hac, tum in futura vita
neminem beatum reddere nisi illum qui ex animo virtuti
studuerit.
His atque hujusmodi sermonibus pluviarum tempus consumunt.
Cœlo tandem serena facies redierat ; desinebant venti nimbique
aufugerant. Noster cum fido socio puram tepidamque auram veris
spirat. Ambo novis viribus auctos se sentiunt, atque alacri
animo ad arduum opus suscipiendum se accingunt.
Friday admoto igne truncum excavavit, atque duos intra menses id
absolvit quod ægre multorum annorum spatio dominus solus
confecisset. Jam præter vela remosque nihil defuit. Hos quidem
Crusoëus, illa vero Friday paraturum se spondet.
Ambo simul opus susceptum absolvere ; sed instructa navi, nihil
supererat nisi ut hæc a litore in mare demitteretur. Quoniam
vero locus in quo navem fabricaverant longe a mari distabat, non
satis patebat qua ratione, ut erat gravissima, ad mare aut
deduceretur, aut deportaretur, aut traheretur, aut denique
provolveretur. Itaque ex his rebus tam angustis quomodo se
expediant ?
Neque vero Robinson oblitus erat quantam utilitatem longa
pertica sibi quondam præbuisset. Quam ob rem nunc quoque illam
adhibuit. Sed navis tam lente provoluta est, ut facile
intelligerent se integrum mensem in hac opera consumpturos esse.
Tandem opportune recordatus est illius instrumenti quo fabri
lignarii uti solent ad magna pondera promovenda, cui cylindrus
nomen.
Quod quidem vix Robinson expertus magno cum gaudio vidit quam
facile navis promoveretur.
Jam nihil superfuit nisi ut quæ ad proficiscendum essent
necessaria pararentur, scilicet ut navis tot oneraretur
commeatibus quot sufficerent.
Quibus tandem factis statutum est proximo die iter parare, et
ubi primum ventus aspiraret, vela dare, et illuc tendere ubi
Friday sperabat se proximam terræ continentis* oram inventurum.
Robinson, arce relicta, in tumulo imminente restitit.
Tum regionem illam, eo sibi cariorem quod eam mox relicturus
erat, oculis perlustravit, hominis instar qui in eo est ut
patriam relinquat nulla cum spe illius revisendæ.
Tandem desiderium vicit animi constantia ; ad fortitudinem se
ipse exacuit, passisque late palmis hæc exclamavit : “ Valete O
calamitatum mearum testes ! Valete ! ” atque hoc ultimo vale
inter singultus emisso, in eam quæ ad litus ducebat viam se
contulit.
In itinere fidissimum sibi psittacum per arbores volitando
sequentem animadvertit. Quo viso, vocat “ Polly, Polly ! ” Ille
vero celerrime desilit ; atque e domini manu in humerum
provolat. Interea Friday moræ impatiens in litore expectabat,
quumque Robinson ad eum pervenisset, ambo navem conscendunt.
Tricesimo die novembris, anno post Crusoëi in hanc insulam
adventum nono, cœlo serenissimo, ventoque maxime secundo,
profecti sunt. Vix autem circiter duo millia passuum progressi,
ad continuam scopulorum seriem pervenere longe in mare
procurrentem. Uterque periculosum putavit saxa ista superare.
Itaque velo in aliam partem directo, nituntur ut circumeant.
Quum autem extremam partem scopulorum vix attigissent, scapham
summa subito velocitate abripi animadvertunt ; exterriti ambo
velum colligere, ut sustenturi repentinum venti impetum. Frustra
tamen ; scapha enim in præceps prona rapitur, medioque in æstu
raptari se intelligunt.
Tum ambo viribus conjunctis mare remis pertinacius verberare, si
possint scapham eripere.
Scapha tamen undis abripitur, omnisque spes salutis recuperandæ
evanescit.
Verum enimvero quum jam mortales animis deficiunt, quum sunt ab
omni spe destituti, tunc alma Dei benevolentia iis præsentius
auxilium* atque insperatam salutem afferre solet. Crusoëus ipse
defessus remum agere desierat, quum subito animadvertit scapham
cursu ferri non tam rapido, nec tam turbidum mare esse. Mox e
summis undis intelligit flumen eo loco haud æqualiter dividi,
maximamque ejus partem ad septentriones incitatius* ferri,
alteram autem, qua scapha nunc vehitur, tardius se reflectere et
convertere ad meridiem.
Continuo ingenti alacritate ambo remigant, vento secundo impulsi
ad eam insulæ partem quæ orientem spectat ; et brevi montium
cacumina rursus eminentia vident. “ Macte puer, ” sic ait
Crusoëus socio in prora sedenti, vultu ab insula averso, “ macte
animo, adest finis malorum ”. Quibus vix dictis, novus subito et
major pristino terror incutitur ; scapha enim tam vehementer
acta est, ut ambo remiges sedibus in infimam scaphæ partem
deturbarentur. Illa repente hæsit in vado, undisque superfusis
operta est.