Suspicio in lætitiam et admirationem versa — Casus qui risum
legenti movebit — Rebus secundis adversæ levantur.
Postero die Crusoëus noster cum socio statim ad eum locum se
contulit ubi hesterno barbaros atrocibus epulis accumbentes
viderat. Inter eundum eo devenerunt ubi ambo barbari a Robinsone
interfecti arena obruti jacebant. Friday loco domino demonstrato
significavit quantum gestiret cadavera ista eruere ut improbam
carnis aviditatem expleret. Quem ille torvo vultu intuens, docet
quantopere a tali facinore ipse abhorreat, hastaque elata,
infesto gestu, mortem ei denuntiat, si unquam ille ejusmodi
cibum attingeret. Quo quidem intellecto, Friday statim domino
paruit, incertus tamen quam ob causam quas epulas inde a puero
non mediocriter appetierat ab eis jam prohiberetur.
Tunc ad locum convivii devenerunt. Heu ! qualis aspectus ! terra
cruore tincta ! disjecta passim ossa ! Robinson oculos avertit
sociumque jubet terram statim fodere, tristesque barbarorum
helluonum* reliquias condere.
Dum ille mandata exequitur, herus cineres sopitos attente
suscitabat, sperans se aliquam ignis particulam inventurum. Sed
frustra. Erat ignis omnino extinctus ; quod Crusoëum magno
affecit dolore. Ex quo enim socium sibi adjunxerat, nihil ipsi
fere optandum præter ignem supererat. Dum autem ille, capite
inclinato mœstoque vultu, extinctos cineres aspicit, ecce Friday
quum dominum cogitatione defixum animadvertisset, nonnulla signa
dedit quæ ille non intellexit ; tum arrepta subito securi,
citatissimo cursu silvam petit intimam, Robinsonemque
obstupescentem relinquit.
“ Quid hoc sibi vult ? ” ait secum Robinson, dum euntem anxiis
prosequitur oculis. “ Mene homo deserit, et ablata securi
aufugit ? an tam perfidus est ut meam domum occupet, ut me ipsum
vi inde detrusum sodalibus suis inhumanis prodat ? Proh
scelus ! ” Statimque ira inflammatus hastam corripit ut
proditorem persequatur, nefariaque consilia et puniat et
prævertat. Dum sic de fide barbari timet, videt hominem
citatissimo cursu redeuntem. Sistit Robinson gradum, miraturque
eum (quem proditionem machinari suspicatus fuerat) sublatum
graminis aridi manipulum tenere unde fumus oriebatur. Jam in
flammam erumpit ; et Friday manipulo in terram projecto, addit
diligenter majorem graminis aridi atque sarmentorum* copiam,
clarumque et ardentem ignem succendit ; quod quidem non minorem
domino lætitiam quam admirationem movit.
Tum comperta causa propter quam Friday subito excurrerat, illum
amplexus sine quidem verbis, tam inanis suspicionis veniam
rogat.
Scilicet Friday diligenter silvam petierat ut e trunco arido duo
ligni fragmenta excideret. Quas ille scite alteram altero tanta
celeritate colliserat ut ignem concepissent. Tum citius lignis
arido gramine involutis, cum isto manipulo procurrerat, qua
motus velocitate fœnum exarserat. Crusoëus jam agitatione
flammarum ita delectatus est ut illarum aspectu satiari non
posset. Tandem arrepta tæda, comite Friday, in domum properat.
Mox igne accenso, nonnullisque solanorum tuberibus circa focum
positis, ad gregem festinat ; lamæ pullum eligit, mactat,
quartamque ejus partem veru affigit quod socio versandum mandat.
Interea dum ille hoc munere fungitur, Robinson segmentum
pectoris amputat ; tum nonnulla tubera lavat, manipulumque zeæ*
duobus saxis adhibitis molit ; hæc omnia ollæ committit, in
quam, addito sale, idoneam aquæ partem infundit, ac demum olla
igni apponitur.
Friday istum omnem apparatum cernebat, neque tamen intelligebat
quo res spectaret. Noverat quidem cibos assos, nihil autem de
arte coquendi audiverat ; quin etiam ignorabat quænam esset vis
ignis in aquam ollæ infusam. Quæ quidem quum fervere cœpisset,
Friday obstupuit, miratus quid esset quod sic aquam moveret.
Quum vero eam vidisset exæstuantem et undequaque exundantem,
putavit animal in olla esse quod istum repente æstum excitaret.
Ut autem impediret ne omnis ab olla aqua effunderetur, manum
celeriter immersit ut animal tam molestum caperet. Tum vero
clamorem et ululatum edidit quo tota personuit spelunca. Hoc
audito Robinson valde exterritus est, quod existimabat a
barbaris irruentibus socium opprimi. Itaque timor atque insitus
in animo propriæ salutis amor* suadebant ut per cuniculum
effugeret. Mox autem consilium abjecit, turpe ratus servum vel
potius amicum tanto in periculo deserere. Sine mora igitur e
spelunca prorupit armis instructus paratusque vitam suam
profundere, ut comitem e manibus barbarorum iterum eriperet.
Ut vero obstupuit, quum hominem solum, amentis instar, ululantem
gestuque insolito trepidantem vidit ! Diu dubius anxiusque
hæsit. Intellexit tandem omne malum ex eo esse quod manum sibi
Friday leviter ussisset. Nunquam ille neque audiendo, neque
experiendo cognoverat aquæ fervorem igneum addi posse ; nunquam
manu tetigerat aquam fervidam ; itaque non potuit intelligere
quæ illius causa esset doloris quem manu in aquam immersa
sensit. Itaque magica quadam arte hoc fieri dominumque magum
esse existimavit. Robinson ægre animum socii sedare eique
persuadere potuit ut denuo carni veru versandæ assideret*. Ille
mandato tandem obsecutus, ollam non sine tremore dominum vero
(quem humano majorem sine dubio nunc putavit) timida cum
reverentia intuetur. In quam opinionem eo celerius incidit quod
Robinsoni albus erat color, barba promissa. Hæc enim efficiebant
ut Robinson, specie oris, longe differret a socio ejusque
popularibus*, fuscum colorem et imberbem vultum præferentibus.
Jam vero prandium paratum erat. Quantopere Robinson calidis et
pinguibus cibis delectatus sit facile intellexeris. Calamitatum
jam præteritarum oblitus, sibi in animo fingit non deserta in
insula, sed in regione frequentissima se versari. Sic animi
vulnera insperato quodam gaudio sanari solent, etsi illa
plerumque insanabilia putamus.
Prandio confecto Crusoëus secessit ut de prospera rerum suarum
commutatione secum ipse meditaretur. Nunc omnia bene succedere
visa sunt.
Cui cogitanti in mentem venit ut vitam ipse quidem mollem atque
otiosam ageret, Friday autem, juvenem robustissimum (de quo
præterea tam bene meritus fuerat ut eum sibi famulum jure quodam
vindicaret*), cogeret ut necessariis muneribus laboribusque
perfungeretur. Sed quum intus secum reputasset fieri posse ut
aliquando tam felici ipse conditione excideret, tunc vero si
otio atque inertia corrumpi se pateretur, molestum sibi fore ad
duritiem paupertatemque prioris vitæ redire, statuit in labore
æque atque adhuc gnaviter ac strenue perseverare. Quo decreto*,
e strato exilit, citatoque gressu in vestibulo domicilii
obambulat. Interea Friday ciborum reliquiis in cella sepositis,
domini jussu ad lamas mulgendas abit.