Multus labor in excavanda scapha — Crusoëi constantia — Quomodo
diem inter varias occupationes distribuit — In bellicis artibus
se exercet.
Nullum unquam negotium tam molestum tamque diuturnum susceperat,
quam quum cymbam fabricare adortus est. Multi alii animum
abjecissent, e manibus securis brevi excidisset, et tale
susceptum visum fuisset, sin minus stultum, at saltem ejusmodi
quod fieri nullo modo posset. Robinson autem hanc legem sibi
fecerat ut nullis laboribus ab ullo unquam incepto deterreretur.
Itaque hoc etiam summa animi constantia persecutus est ; et si
illud multo plus et temporis et curæ postulasset, ei in mentem
non venisset a proposito recedere. Jam satis intellexit illi
opus pluribus annis esse ; dies igitur ita dividere decrevit, ut
cuilibet horæ suus labor attribueretur. Experientia enim
Crusoëus edoctus erat nihil majori ad industriam promovendam
adjumento esse, quam si certo ordine inter singulas diei horas
labor apte dispertiatur. Hoc enim modo augentur temporis momenta
quæ suo quæque usu distinguuntur.
Itaque oriente sole surgere consueverat et ad fontem se
conferre, ut caput, manus, pectus, pedesque ablueret. Deinde
domum reversus vestes induebat. Quo facto, collem speluncæ
imminentem conscendere, unde longe lateque circumspicere posset,
atque ibi in genua prostratus preces matutinas fundere, Deumque
orare pro carissimis parentibus quorum, etsi eos deseruerat,
nunquam oblitus est. Tum lamas mulgere quarum gregem non ita
contemnendum* paulatim educaverat. Deinde aliquam lactis partem
haurire. Quibus peractis prima diei hora effluxerat.
Ita omnibus rebus instructus quæ sive ad tutelam sui, seu ad
laborem pertinerent, ibat tum ad litus, si mare recederet
ostreas in prandium collecturus, tum ad arborem ex qua navem
fabricare statuerat.
Sub horam quintam, quum diei fervidissimum tempus esset, laborem
intermittebat. Tum litus repetebat, aut ostreas conquisiturus,
si modo mane non invenisset, aut corpus loturus, quod bis
quotidie facere in morem ei venerat.
Deinde iterum lamas mulgere, caseos ex lacte coagulato premere*,
prandiumque mediocre instruere quod fere lacte, et caseo
recenti, nonnullis ostreis, cum dimidia nuce constabat. Nec illi
querendi locus* erat quum in fervidis istis regionibus ciborum
appetitus multo minor sibi quam sub cœlo frigidiori esset.
Attamen solitus a puero carnem edere, illam tundendo emollire
denuo conatus est, ut aviditatem expleret ; sed frustra. Inter
prandendum cum psittaco suo confabulari solebat, quem nonnulla
verba eloqui docuerat. Scilicet audiebat discipulus et reddebat
sonos, in vicem reticens ut qui mente verba agitaret. Hunc
quoque assuefecerat se vocantem audire et euntem sequi.
Post prandium, horam quieti sub umbra aut in spelunca dabat,
stante ad latus psittaco et lamis circa dominum recubantibus.
Tum ille interdum sedens, animalia ista, in quæ defixos tenebat
oculos, alloquebatur, verba sua intelligi ratus ; adeo ille
gestiebat cum quolibet animante* mentis cogitationes sensusque
communicare, ut sæpius oblivisceretur se cum animalibus rationis
expertibus sermonem habere. Quoties autem psittacus vocem
distincte emittebat, tantum erat domino gaudium, ut humanam
vocem audire sibi videretur, atque insulæ, lamarum, psittacique
oblitus, se inter homines versari sibi cogitatione fingeret. Sed
quum brevi evanesceret error ille blandissimus, tum ad memoriam
solitudinis revolutus, hoc modo ingemiscebat : “ miserum
Crusoëum ! ”
Sub horam a meridie secundam ad arborem reversus, rursus magno
operi instabat. Quo in labore durissimo quotidie duas horas
consumere sibi præceperat ; quibus peractis redibat ad litus,
quum ad corpus denuo abluendum, tum ad ostreas conquirendas.
Reliquam diem variis operibus in hortis impendebat ; nunc
triticum* aut solana serere, sperans fore ut olim, igne
recuperato, commodis suis et utilitati servirent ; nunc teneras
stirpes insertas* irrigare ; nunc sepes serere quibus hortum
clauderet ; nunc arbores circumcidere*, ramosque flectere qui
sibi umbram hospitalem ministrarent.
Sub horam diei duodecimam, si modo nihil majoris momenti agendum
superesset, sese in bellicis artibus exercere, arcum tendere,
sagittas emittere, ut, si quando incideret in barbarum hominem
aut ferum animal, satis se defenderet. Quarum quidem artium
tantam paulatim peritiam adeptus est, ut raro, quamvis longo
interposito intervallo, a scopo*, nummi magnitudinem æquante,
aberraret. Vesperascente cœlo, lamas tertium mulgere, et stellis
aut luna lucentibus, parce cœnare.