Crusoëus domicilium reficit — Parat sibi alimenta in hiemem —
Imbribus continuis impeditus domi, fingit vasa — Nectit rete —
Arcum et sagittas conficit.
Humum profecto arenamque haud difficile erat subducere ;
supererat autem ingens saxum in duas partes diffisum, quibus
movendis unus homo impar videbatur. Conatus est Crusoëus partem
minorem provolvere, sed frustra ; et nunc iterum omni omissa
spe, hæsit inops consilii.
Recordatus est tandem se puerum vidisse, quoties operariis*
aliquid magni ponderis erat moliendum, pertica eos longa
crassaque uti cujus extremam partem moli movendæ subjicerent.
Itaque ejus rei experimentum facere properat. Peracta vix horæ
parte dimidia, saxa quæ vix quatuor homines junctis viribus
movere potuissent, e spelunca extracta sunt, et mox lætus
admodum vidit domicilium suum et latius et tutius quam antea
esse. Jam enim parietes non minus quam laquear ipsum saxo
constabant, nec vel minima quidem rima perspiciebatur.
Tunc ad montem ignivomum, qui vaporem atrum emittere nondum
desierat, propius accedere audet. Miratur ingentem saxorum
liquefactorum copiam quæ longe lateque diffusa necdum etiam
refrigerata erant. Quum animadvertisset lavam ad eum locum
effluxisse in quo solana crescebant magnopere timuit ne torrens
igneus totam istam regionem vastasset. Itaque quum eo se
contulisset, magno cum gaudio cuncta bene se habere deprehendit.
Et continuo statuit variis in partibus insulæ suæ solana serere,
ne quo casu sinistro fructum tam egregium amitteret.
Interim quum mons fumum emittere desiisset, ad hiatum ipsum
accedere ausus est. Latera quoque et imam partem ejus lava
refrigerata opertam invenit ; quumque nusquam vel minimum inde
oriri fumum videret, non sine causa existimavit ignem sub terra
penitus exstinctum, neque in posterum sibi ejusmodi eruptionem
esse extimescendam. Qua spe confirmatus, ad alimenta in hiemem
colligenda animum convertit. Hoc motus consilio, octo lamas
subinde eodem modo cepit quo priores. Istos omnes mactavit,
excepto hirco, quem socium tribus suis lamis jam cicuribus
adjunxit, maximamque carnis partem supra focum suspendit, quæ
fumo siccaretur.
Jam igitur copiam haud modicam carnis sibi paraverat.
Nihilominus tamen veritus est ne sub finem hiemis, si forte
asperior futura esset aut longior, inopia ciborum opprimeretur.
Itaque nonnullos etiam lamas capere voluit. Illi vero insidiis
hominis cognitis cavere sibi didicerant. Novis igitur utendum
erat artibus quibus illos exciperet. Neque hoc ei non
successit ; tanta ingenii humani vis esse solet ad res
necessarias sibi comparandas ! Animadverterat nimirum lamas,
quoties eum ad fontem conspexissent, semper celerrime per collem
quemdam ad arbusta properare. Hujus collis pars altera erat
dumetis cincta, altera autem prærupta duarum fere ulnarum
altitudine, unde lamæ saltu se dejicere solebant.
Statuit igitur fossam altam eo loco cavare in qua lamæ desuper
prosilientes caperentur. Labore indefesso intra paucos dies
novum hoc opus confectum est. Tum fossam virgultis texit.
Postero autem die magnopere lætatus est, quum duo ejus generis
animalia in eam desiliisse animadvertisset. Quibus captis,
tantam habuit carnis copiam, quanta per hiemem quamvis longam
abundanter sufficeret. Tum ut hiemem jam instantem caveret,
fœnum lamis parandum, ligna ad ignem fovendum colligenda,
solanorum tubera effodienda, eademque in cella condenda erant. E
fœno, cujus magnam copiam collegerat, acervum struxit, qualem
agricolæ nostri struere solent. Quoties vero fœnum addebat,
illud ita pedibus impressis conculcabat ut haud facile pluvia
posset interlui. Insuper ut magis etiam imbribus defenderetur,
tectum ex arundinibus confecit, haud infirmius iis quæ culmo*
apud nos teguntur. Dies proximos ligna arida colligendo
impendit. Tum tubera solanorum effodit, nec parvam eorum paravit
copiam. Quibus in cella conditis, decussit quoque omnia mala
citrea quæ matura erant ; jamque victum suum minus curabat.
Hiems vero, exacto jam mense octobri, nondum venerat. Immo
potius continuis imbribus ita pluebat ut aer in aquam mutatus
videretur. Nec satis liquebat quænam hujus rei causa esset.
Quindecim dies præterierant, ex quo non longius domicilio suo
progressus fuerat quam ad cellam, ut alimenta et aquam sibi
lamisque peteret. Reliquum tempus omne veluti captivo homini
degendum fuit.
Eheu ! quam tarde tempus nunc ei trahi visum est, nihil agenti,
homini solitario ! Nunc perspexit quam vera essent quæ sæpius
magistri olim præcepissent : eas opes esse parandas quæ una cum
naufrago possent enatare.
“ O me in pueritia stultum, ” sic enim dicit, “ qui scribere aut
legere tam molestum, otiari vero jucundum existimarem ! O utinam
quas olim aspernatus sum doctrinas memoria jam tenerem ! Ex
illis enim id nunc depromerem quod esset non solum vitæ
oblectatio, sed etiam levamentum miseriarum. ”
Cujus otii pertæsum necessitas coegit ut varias res gerendas
susciperet quas nunquam antea tentaverat. Jam diu consilium ollæ
aut lampadis fabricandæ animo agitabat, quibus quidem auctus, in
meliori sane conditione versaretur. Itaque, quanquam pluebat,
terram argillaceam studiose conquisivit, opusque orsus est.
Quod quidem certe non statim ei ex voto cessit. Iterum iterumque
tentandum erat, et dies nonnullos grato in labore transigebat,
donec tandem ollam fictilem cum lampade absolvisset. Quas non
procul ab igne collocavit ut paulatim arefierent*. Tum alias
etiam ollas, cacabos catinosque* varia forma variaque
magnitudine fingere instituit ; atque ut ille plurimum operæ in
his artibus posuit, ita maximam sollertiam adsecutus est.
Magnum opus fuit ac difficile fictilia vasa vitro ita incrustare
ne liquore madefierent. Sed quum nihil intentatum, nihil
inexpertum relinqueret, vicit patientia.
Interea pluere non desiit. Quamobrem necesse ei fuit varia
fingere opera ne misere tædio conficeretur. Proxime autem operam
nectendo reti piscatorio navat*. Jam antea non parvam copiam
funiculorum nunc valde opportunam contorserat. Quum enim otio
abundaret et patientissimus laboris rem decies et amplius male
inceptam retractaret*, invenit tandem qua arte nodos faceret.
Tum venit ei in mentem tentare ut arcum et sagittas conficeret.
Quanto studio animus flagravit, quum hæc secum agitans multa
recenseret commoda quæ inde esset percepturus ! scilicet lamas
interficere, aves dejicere, et quod erat potissimum, se ipsum in
domicilio defendere posset. Itaque tanta eum incessit cupido
arcus perficiendi ut pluviam cadentem parum curans, ad
conquirendum lignum procurrerit. Cui tamen consilio quum
quodlibet lignum aptum non existimaret, ejusmodi quæsivit quod
durum idem ac lentum esset, ut et facile flecteretur et in
pristinam fere formam rediret.
Tale ergo lignum inventum atque decisum domum deportat,
confestimque opus aggreditur. Tum vero cultris egenti quanta
visa est inopia ! Quanquam iterum iterumque secabat, vix tantum
profecit quantum nos cultris chalybeis instructi uno ictu
proficimus. Ab ortu quidem usque ad occasum diei operi intentus
erat, sed necesse fuit ut octo dies integros huic labori
impenderet. Valde tandem lætatus est, quum arcum nono die
perfectum videret ; neque tunc præter nervum et sagittas
quidquam desiderabat. Quum vero funem quam firmissimum
contorsisset, ad sagittas fabricandas se accinxit.
Jam si ferrum habuisset quod sagittis præfigeret*, quanti,
quæso, hoc æstimasset ! Frustra autem in votis illud habuit. Dum
igitur rem mente agitat, tandem meminit se audiisse homines
feros ossibus magnorum piscium aut silicibus acutis uti ad
sagittas hastasque acuendas. Protinus illos statuit imitari.
Consilium quoque iniit hastæ conficiendæ. Quorum utrumque statim
aggressus, ad litus accurrit, ibique ossa piscium lapidesque
aptissimos invenit. Tum perticam longam et rectam amputat hastæ
vice functuram, pluviaque madidus domum revertitur. Intra paucos
dies et hasta et sagittæ confectæ sunt. Tum hastam præfigit
lapide præacuto, ac deinde sagittas, hinc ossibus piscium
robustis, inde pennis ad extremam partem additis, alites* facit.
Quo facto placuit arcus experimentum facere. Qui quidem,
quanquam multa deerant, quod ferreis instrumentis non fuerat
instructus, attamen satis idoneus visus est dejiciendis avibus
minoribusque aliis animalibus. Neque dubitavit fore ut hominem
ferum nudumque, si quidem satis appropinquasset, eo graviter
esset vulneraturus.
Attamen pluvia nondum cessaverat, sed duobus tandem peractis
mensibus cœlum cœpit nitescere. Nunc Robinson hiemem adventare
putavit, quum jam contra hiems exacta* esset. Vix suis ille
oculis fidem habuit, quum alma veris vi nova gramina, novos
flores, novos surculos emergentes cerneret. Etsi causam non
intelligebat, res tamen ante oculos erat. “ Hoc profecto, ” ita
se ipse alloquitur, “ me in posterum monebit ne quid rejiciam,
cujus rationem animo perspicere nequeam. ”