Sera Crusoëi pœnitentia — Desperatio — Vitam misere sustentat —
In spelunca habitat.
Felici fato contigit ut ingens ille fluctus qui Crusoëum
absorpserat, idem vi magna reciprocans*, hominem in terram
exspueret. Qui quum præter exspectationem in sicco versaretur,
tum extremis viribus usus est ut summam in oram ascenderet ;
quumque eo pervenisset cœpit circumspicere. Eheu ! qualia oculis
obversantur ! scapha, navis, socii, omnia demersa. Nihil omnino
reliquum præter avulsas tabulas quæ fluctibus ad terram
ferebantur. Unus ipse, unus mortem effugerat. Gaudio igitur et
terrore simul trepidans, in genua procubuit, manibusque
sublatis, lacrimis perfusus, Deo gratias egit. Quum vero nihil
præter arbusta, præter arbores deprehenderet, neque ulla
vestigia unde intelligere posset hanc regionem ab hominibus
incoli, gravissimum illi videbatur vitam tali in solitudine
degere. Venit quoque in mentem vagari forte ibi belluas, aut
feros homines ; tum multo majore metu perculsus est. Itaque
primum præ timore nec stare ausus nec progredi ; circumspectare
omnia et vel minimo strepitu expavescere. Sed mox qua ardebat
sitis torporem istum excussit ; quam quum diutius pati non
posset, fontem aut rivum indagare cœpit, et sic vestiganti
occurrit manans per herbas rivulus ; quem ille secutus fontem
invenit amœnissimum quo valde recreatus est.
Nec hominem fames tunc maxime urgebat, quippe cui angor
terrorque omnem cibi cupiditatem exemerant. Sed erant adeo
exhaustæ illi vires, ut multo magis requiescere vellet. Attamen
primum omnium inveniendus erat locus in quo tutus pernoctaret.
Nulla domus, nullum tugurium*, nullum specus erat ; et diu
consilii inops flebat. Tandem aves imitari hospitiumque in
arbore quærere statuit. Ac brevi unam prospexit tam densam
opacamque, ut commode insidere dorsumque acclinare posset. Hanc
reptando ascendit Deumque precatus, quum se composuisset, statim
obdormivit. Inter somnum, illi in mentem, curarum æstu jactatam,
recursabant imagines rerum earum quæ pridie vigilanti
acciderant. Videre sibi videbatur motus et minas fluctuum navem
haurientium, nautarumque ejulatus exaudire. Sibi in animo
fingebat parentes luctu ac mœrore confectos qui, filii vicem*
dolentes, manibus ad cœlum sublatis, flebant et omne prorsus
solatium aversabantur. Tunc inter somniandum magna voce :
“ Adsum, adsum, ” ait, “ parentes carissimi ! ” dumque amplexu
matrem petit, ex arbore decidit ; sed forte quod ipsi faustum
fuit, sedem in loco non sublimi posuerat, solumque tam denso
gramine vestitum erat, ut ille casu non ita gravi decideret.
Iterum arborem suam conscendit, in qua dum manibus retinet
surculos* circa eminentes, ortum solis expectabat.
Prima luce cogitabat qua ratione victum sibi paraturus esset.
Quas vero arbores hactenus conspexerat, erant omnes ex abietum
genere ; atque illæ folia quidem ferunt, sed fructus omnino
nullos.
Nec satis illi liquebat quid sibi faciendum esset. Ex arbore
tamen descendit. Quum autem pridie nihil omnino comedisset,
cœpit fame sævissima laborare ; itaque huc illuc per aliquot
millia passuum discurrit ; sed discurrendo nihil invenit, nisi
arbores steriles et gramina.
Tunc summo excruciatus angore famem et ultima* sibimet
ominabatur : “ Pereundum mihi erit fame ! ” sic miserabiliter
ejulabat. Desperanti vero necessitas satis animi viriumque
adjecit, ut se ad litus maris conferret investigaretque
diligentius si quid forte alimenti invenire posset. Sed sua eum
spes fefellit. Hic vero debilitatus fractusque procubuit voltu
in terram demisso, et valde plorabat, quod non fuisset fluctibus
et ipse obrutus. Et jam statuerat in hoc miserabili rerum
articulo* expectare, dum lenta fame, morte omnium teterrima,
vitam consumeret ; quum forte conversus, ecce nonnullas in arena
conchas ostrearum conspexit. Avidus statim eo accurrere,
circumspicere, scrutari, num forte plenas quasdam reperiret,
repertisque exultare.
Ac primo quidem illas non sine difficultate aperuit ; sed,
inserto plano eodemque* acuto silice, perfecit ut triginta
circiter haustis ventrem paululum placaret.
Quum nunc certior esset se posse quamvis misere sustentare
vitam, jam maxime sollicitus erat quo se et a feris hominibus et
bestiis tutum reciperet.
Tum in montem summum, ægre, ut erat satis excelsus, ascendit,
unde quam latissime circumspicere poterat ; sed quantus eum
terror invasit, quum vidisset se in insula esse, neque ullam
omnino terram apparere præter tres parvas insulas quæ, spatio
aliquot millium interjecto, ex æquore eminebant !
“ Heu ! me miserum ! ” — sic est locutus, manibus ad cœlum
sublatis — “ ab hominum commercio omni ita sejunctum esse, ut
mihi in hac solitudine velut feræ bestiæ vivendum sit ! Nunquam
igitur parentes meos revisam ! Nunquam licebit culpæ meæ veniam
exorare ! ”
Ita locutus monte descendit, et quærebat ubinam posset in tuto
se collocare. Diu autem frustra indagavit ; tandem ad locum
editiorem pervenit, ex adversa parte, instar parietis,
præruptum*. Quum accuratius exploraret, locum leviter excavatum,
satis angusto aditu invenit. Hic si quævis instrumenta ferrea
habuisset, facile cavum in saxo domicilium, gradatim excisum,
fecisset. Sed quum hæc omnia desideraret, huic inopiæ medendum
erat.
Postquam diu multumque deliberavit, sic secum statuit ; “ quas
hic video arbores, salicibus patriis similes sunt, quæ si
transferantur novas facile radices agunt. Eruam igitur manibus
satis magnam earum copiam quæ, ante cavernam denso ordine
consitæ, pro munimento erunt ; quum illæ radices egerint, ibi
licebit clauso et securo mihi quasi in domo dormire. ”
Tum lætus ad opus statim se accinxit. Sed quanto majore gaudio
exultavit, quum huic loco proximum fontem liquidissimum e monte
exilientem prospexisset ! Eo statim properavit quia, quum huc
illuc fervente sole discurrisset, multum æstuabat*.
Postea vero cœpit manibus et multo sudore teneras aliquot
arbores exstirpare, quas eo transtulit ubi sedem sibi
destinaverat ; atque ibi quoque cavum fodere manibus oportuit in
quo arbores insereret ; sed vesper advenit, vix quinque aut sex
arboribus consitis. Fame compulsus oram maris rursus petiit, ut
iterum conquireret ostreas ; sed quum æstus rediisset, totum
litus occupaverant undæ ; ægre igitur unam et alteram repperit,
et sic male pastus cubitum ire* coactus est. Reversus est igitur
ad arborem suam, ibi pernoctaturus, donec hospitium sibi tutum
confecisset. Ne autem hac nocte idem ipsi accideret quod
superiori, genualibus* se ei ramo religavit ad quem dorsum prius
acclinaverat, et se summo rerum Creatori commendato, tranquille
obdormivit.